நமோ தஸ்ஸ ப⁴க³வதோ அரஹதோ ஸம்மாஸம்பு³த்³த⁴ஸ்ஸ
மோக்³க³ல்லான பஞ்சிகா டீகா
ஸாரத்த²விலாஸினீனாம
பஞ்சிகாடீகா
பணாமாதி³கதா²
விஜ்ஜாத⁴னஸ்ஸ ஸமனுஸ்ஸரணம்பி யஸ்ஸ,
பஞ்ஞாவிஸுத்³த⁴ரதனானயனேகஹேது;
தம் த⁴ம்மராஜமமலுஜ்ஜலகித்திமாலம்,
ஸாமோத³மாத³ரமயே ஹத³யே நிதா⁴ய.
லத்³த⁴ம்மஹோத³ய மஹாத³ய (ஸம்பஸாதா³) [ஜபஸோ (போத்த²கே)],
ஸக்கா(தி³) ஸக்கதகு³ணம் ரதன (த்³வயஞ்ச) [த்தயதா (போத்த²கே)];
(யாபஞ்சிகா) கு³ருவரப்ப(ப⁴வாத்யகா³ஹா) [ஹபா த்ய கா³யா (போத்த²கே)],
தம் ஸாது⁴ ஸிஸ்ஸஜன மஜ்ஜவகா³ஹ யாம.
ஜயதீஹ மஹாபஞ்ஞோ, ஸோ மோக்³க³ல்லாயனோ முனி;
யஸ்ஸ ஸாது⁴கு³ணுப்³பூ⁴த,கித்தி ஸப்³ப³த்த² பத்த²டா.
இச்சேவ மனவஸேஸ மத்தனோ ப⁴யாத்³யூபத்³த³வோபகா⁴ப⁴கரஸாமத்தி²ய யோகே³ன ஸகலஜ்ஜ²த்திகபா³ஹியந்தராய நிவாரண மதி⁴ப்பேதஸித்³தி⁴ விஸேஸ மபி⁴கங்கி²ய ரதனத்தய விஸயபூ⁴தம் தம்ஸாத⁴னே கந்தனிதா³ன பூ⁴தஸ்ஸ ஆலோகியயாதிஸயகு³ணவிஸேஸயுத்தஸ்ஸ மஹதோ ப்யதிமஹனீயஸ்ஸ ரதனத்தயஸ்ஸ ஸப்பஸாதா³னுரூபம் பூஜாவிஸயம் தத³னுஸ்ஸ(ரணம் கத்வா) கு³ருஸன்னியோக³மனுட்டா²தும்–
கிந்தேஹி பாத³ஸுஸ்ஸூஸா, யேஸம் நத்தி² கு³ரூனிஹ;
யே தப்பாத³ரஜோகிண்ணா, தேவ ஸாதூ⁴ விவேகினோதி.
வசனதோ அத்தனோ கு³ருபூஜா புரஸ்ஸரம் பஞ்சிகாவிவரணம் பதி²’யா பஞ்சிகா’திஆதி³னா கதபடிஞ்ஞத்தா ஸம்பதி மஹாத³யோதிஆதி³னோ க³ந்த²ஸ்ஸ ஸாது⁴ஜனவண்ணனம் வண்ணனமாரபி⁴ஸ்ஸாம.
நனு ச வுத்திக³ந்த²ஸ்ஸ வண்ணனாயம் கதாபி⁴னிவேஸோ-யமாசரியோதி கத²மிஹானதி⁴கதே மஹாத³யோதிஆதி³கே படிபன்னோதி ரதனத்தப்பணாமக³ந்த²கத்துக³ந்த²னிஸ்ஸயக³ந்தா²ரம்ப⁴ப²லஅபி⁴தே⁴ய்யஸங்கா²த- பயோஜனஸோதுஜனஸமுஸ்ஸாஹனானம் ஸந்த³ஸ்ஸனத்த²ம். தத்த² ரதனத்தயப்பணாம கரணம் அந்தராயகராபுஞ்ஞவிகா⁴தகரபுஞ்ஞவிஸேஸுப்பாத³னேன கத்து மிச்சி²தஸ்ஸ க³ந்த²ஸ்ஸ அனந்தராயேனம் பரிஸமாபனத்த²ம். வசீபணாமோ பனேத்த² ஸோதூனம்பி யதா²வுத்தத்த²னிப்பா²த³னகோ ஆசரியேனாப்யய மத்தோ² த³ஸ்ஸிதோயேவ’தத்த² ரதனத்தயப்பணாமஸந்த³ஸ்ஸன’ந்திஆதி³னா, வாசஸிகஸத்தா²தி⁴காரதோபி வசீபணாமோதி காயப்பணாமோ மனோபணாமோ ச. ந கதோ, க³ந்த²கத்துஸந்த³ஸ்ஸனம் க³ந்த²ஸ்ஸ பமாண பா⁴வவிபா⁴வனத்த²ம், க³ந்த²னிஸ்ஸயஸந்த³ஸ்ஸனம் அத்தனியபா⁴வஸந்த⁴ஸ்ஸனேன தப்³பி³ஸுத்³தி⁴த³ஸ்ஸனத்த²ம், க³ந்தா²ரம்ப⁴ப²லத³ஸ்ஸனம் தப்படிக்கே²பகஜனனிஸேதா⁴ய, அபி⁴தே⁴ய்யஸங்கா²தயயோஜனஸந்த³ஸ்ஸனம் வீமம்ஸாபுப்³ப³காரீனம் பயோஜனோ பாலம்ப⁴புப்³பி³கா ஸத்தே² பவத்ததீதி ஸோதுஜனஸமுஸ்ஸாஹனம் (கத்வா) ஆத³ரேன க³ந்தே² பவத்தனத்த²ம், யதா³ஹு –
ஸப்³ப³ஸ்ஸேவ ஹி ஸத்த²ஸ்ஸ, கம்மஸ்ஸாபி ச கஸ்ஸசி;
கேனேதம் க³ய்ஹதே தாவ, யாவ-வுத்தம்பயோஜனம்தி.
நனு ஸத்த²ப்பயோஜனானம் ஸம்ப³ந்தோ⁴பி வத்தப்³போ³ இத³மஸ்ஸ பயோஜனந்தி யதோ–
ஸித்³த⁴ப்பயோஜனம் ஸித்³த⁴,ஸம்ப³ந்த⁴ம் ஸோதுமிச்ச²தி;
ஸோதாதோ³ தேன வத்தப்³போ³, ஸம்ப³ந்தோ⁴ ஸப்பயோஜனோதி.
தத்ரேத³முத்தரம்–
ஸத்தம் பயோஜனஞ்சேவ, உபோ⁴ ஸம்ப³ந்த⁴னிஸ்ஸயா;
தம் வுத்தந்தோக³த⁴த்தா ந, பி⁴ன்னோ வுத்தோ பயோஜனாதி.
பயோஜனப்பயோஜனம்பன ஸாமத்தி²யலத்³த⁴ப்³ப³ம் ஸயமாசரியேன ‘‘கோ பன ஸத்³த³லக்க²ணஸ்ஸ அஜானனே தோ³ஸோ’’திஆதி³னா வுத்தனயேன விஞ்ஞாதப்³ப³ம்.
தத்த²‘மஹாத³யோ’த்யாதி³னா கா³தா²த்³வயேன ரதனத்தயபணாமோ த³ஸ்ஸிதோ, ‘யோ இத்³தி⁴மந்தேஸூ’திஆதி³னா க³ந்த²கத்தா, ‘ஸத்³த³ஸத்த²’ந்திஆதி³னா க³ந்த²னிஸ்ஸயோ, ‘ஸங்கே²பனயேனா’திச ‘ஸாரபூ⁴தம் விபுலத்த²கா³ ஹிம் அனாகுல’ந்தி ச இமேஹி க³ந்தா²ரம்ப⁴ப²லம் ஸோதுஜனஸமுஸ்ஸாஹனஞ்ச, அபி⁴தே⁴ய்யஸங்கா²தப்பயோஜனம்பன‘ஸம்வண்ணன’ந்தி இமினா த³ஸ்ஸிதம் அன்வத்த² ப்³யபதே³ஸேன ஸம்வண்ணீயதி விவரித்வா வித்தா²ரேத்வா கதீ²யதி அத்தோ² ஏதாயாதி ஸம்வண்ணனாபி⁴ கத்வா, தம்பன விவரித்வா கத²னம் ஸத்³தா³னுஸாஸனஸத்த²ஸன்னிஸ்ஸயத்தா அபி⁴தே⁴ய்யோ நாம ஸமுதி³தேன ஸத்தே²ன வசனீயத்தோ² தம் [வசனீயத்தோ²தி (போத்த²கே)] வுத்தஸத்³தா³னுஸிட்டி²ஸங்கா²தபயோஜனமேவாதி அயமேத்த² ஸமுதா³யத்தோ².
அயம்பனேத்த² அவயவத்தோ²-யோதி அனியமவசனம் த⁴ம்மராஜஸத்³தா³ பேக்கா²ய சேத்த² புல்லிங்க³தா, தேனேத்த² வுச்சமானகு³ணவிஸேஸா தா⁴ரபுக்³க³லவிஸேஸனித³ஸ்ஸனம், த³யதி து³க்க²ம் அபனேத்வா பரேஸம் ஸுக²ம் த³தா³தி, த³யீயதி வா ஸப்புரிஸேஹி க³மிய(தி ஸ) ஸந்தானே பவத்தீயதி, த³யதி வா பரது³க்க²ம் ஹிம்ஸதி, த³யதி வா பரது³க்க²ம் க³ண்ஹாதி தம்வஸேன அத்தனோ ஹத³யகே²த³ம் கரோதீதி த³யா, ‘‘த³ய=தா³னக³தி ஹிம்ஸாதா³னேஸு’’ இச்சஸ்மா ‘‘இத்தி²யமணத்திகயக்யாசே’’தி (5-49) அப்பச்சயோ, விஸயமஹந்ததாய மஹதீ பஸத்தா² வா த³யா அஸ்ஸாதி மஹாத³யோ, விஸேஸன ஸமாஸே ‘‘ஸத்³தா⁴தி³த்வ’’ (4-84) வக்க²மானபாரமிதாஸம்ப⁴ரணது³க்கா²னுப⁴வ நானமித³ம் ஹேதுவசனம், கம்மகிலேஸேஹி ஜனிதாதி ஜனா ஸத்தலோகோ, இமினா கீ²ணாஸவாபி ஸங்க³ய்ஹந்தி தேஸம்பி தி³ட்ட²த⁴ம்மிகஸுக²விஹாரஸங்கா²த ஹிதஸ்ஸ தா³னதோ, ஜனானம் ஸமூஹோ ஜனதா தஸ்ஸா ஹிதாய அபி⁴வட்³டி⁴யா ஸகலவட்ட து³க்க²னிஸ்ஸடனிப்³பா³னஸுக²பா⁴கி³யகரணாயாதி வுத்தம் ஹோதி, அஸ்ஸச’ஸம்பூரய’ந்தி இமினா’து³க்க²மனுப⁴வீ’தி இமினா ச ஸம்ப³ந்தோ⁴, ஸம்போ³தீ⁴தி ஏத்த² ஸம்ஸத்³தோ³ ஸாமந்தி இமமத்த²ம் தீ³பேதி, தஸ்மா ஸம்ஸயமேவ அனஞ்ஞபோ³தி⁴தோ ஹுத்வா சத்தாரி ஸச்சானி பு³ஜ்ஜ²தி படிவிஜ்ஜ²தி ஏதாயாதி ஸம்போ³தி⁴, ஸம்புப்³பா³ பு³த⁴தா⁴துதோ ‘‘இ’’இதி ண்வாதி³ (கோ) இப்பச்சயோ, ஸவாஸனஸகலஸம்கிலேஸப்பஹாயகம் ப⁴க³வதோ அரஹத்தமக்³க³ஞ்ஞாணம் ஸப்³ப³ஞ்ஞுதஞ்ஞாணந்திபி வத³ந்தி, ஸம்பாபயதீதி ஸம்பாபகம், ஸம்போ³தி⁴யா ஸம்பாபகந்தி ச²ட்டீ²ஸமாஸோ, கிந்தி த⁴ம்மஜாதம் த⁴ம்மஸத்³தே³னேத்த² பாரமித⁴ம்மா பஞ்சமஹாபரிச்சாகா³த³யோ ச அதி⁴ப்பேதா, தேபி ஹி அத்தானம் தா⁴ரேந்தம் தா⁴ரேந்தி ஸம்போ³தி⁴ ஸம்பாபனஸாமத்தி²யயோகே³ன பரேபி தா⁴ரேந்தி நாமாதி த⁴ம்மாதி வுச்சந்தி, ‘த⁴ர=தா⁴ரணே’இச்சஸ்மா கீ²ஸு, வியாதி³ஸுத்தேன ண்வாதி³(கோ) மப்பச்சயோ, த⁴ம்மானம்ஜாதம், த⁴ம்மாஏவவா ஜாதம், ஸம்போ³தி⁴ஸம்பாபகஞ்ச தம் த⁴ம்மஜாதம் சேதி விஸேஸனஸமாஸோ, ‘ஸம்பூரய’ந்தி மஸ்ஸேதம் கம்மம், ஸம்பூரயந்தி பயோக³ஸம்பத்தியோகா³ தீ³பங்கர (பாத³)மூலே ஹத்தோ²பக³தம்பி நிப்³பா³னம்பஹாய யதா²வுத்தகருணாகு³ணயோக³ஸீதலீபூ⁴தஹத³யதாய ‘‘கத²ன்னாமேதே அச்சந்த து³ஸ்ஸஹவட்டது³க்கோ²பக³தே ஸத்தே தம்மஹாது³க்கா² மோசேஸ்ஸாமீ’’தி வட்டது³க்க²னிஸ்ஸரணேகஹேதுதாய ஸம்மா பூரேந்தோ வட்³டே⁴ந்தோ வுட்³டி⁴ம் விரூள்ஹம் வேபுல்லம் க³மேந்தோதி வுத்தம் ஹோதி, ஹேதுயேவேத³மபி து³க்கா²னுப⁴வனஸ்ஸ, மஹாத³யதா பனஸ்ஸ பரம்பரஹேது, து³ட்டு² க²னதி காயிகம் அஸ்ஸாத³ந்தி’து³புப்³பா³ க²னிஸ்மா’ ‘‘க்வீ’’தி (5-4) க்வி, து³க்க²ம் காயிகது³க்க² வேத³னா, கீதி³ஸந்தி ஆஹ-’அனந்தரூப’ந்தி, ஸபா⁴வவசனோ யம் ரூபஸத்³தோ³ ‘‘பியரூப’’ந்திஆதீ³ஸுவிய, தே ச து³க்க²ஸபா⁴வா (அனந்தா) அனந்தகாரணானம் வஸேன, தஸ்மா அனந்தம் ரூபம் ஸபா⁴வோ அஸ்ஸாதி அனந்தரூபம், தம் து³க்க²ம் அனுப⁴வீ விந்தீ³, கிமிவாதி ஆஹ-‘ஸுக²ம் வா’தி, ஸுட்டு² க²னதி காயிகம் ஆபா³த⁴ந்தி ஸுக²ம், இவஸத்³தோ³ ஸத⁴ம்மத்தஸங்கா²தோபமாஜோதகோ, ஸத⁴ம்மத்தஞ்ஹி உபமா, வுத்தஞ்ஹி ‘‘உபமானோபமேய்யானம், ஸத⁴ம்மத்தம் ஸியோ பமா’’தி, கிம் வுத்தம் ஹோதி ‘‘அனிட்டா²னுப⁴வனஸபா⁴வாயாபி து³க்க²வேத³னாய அனுப⁴வனஸபா⁴வஸாமஞ்ஞேன அஜ்ஜா²ஸயஸம்பத்திவிஸேஸயோகா³ மஹாகாருணிகஸ்ஸ ஸுகே²ன ஸதி³ஸதாபத்திஹோதீதி து³க்க²ம்பி ஸமானம் தம் ஸுக²மிவ விந்தீ³’’தி. கத²மஞ்ஞதா² வட்டது³க்க²தோ ஸகலலோகஸ்ஸ ஸமுத்³த⁴ரணம் ஸியாதி, அத²வா ஸுக²மிவ ஸுக²ம் விந்த³ந்தோ விய அனஞ்ஞவிந்தி³யமபி தாதி³ஸம் து³க்க²ம் ஸகலலோகஹிதாவ ஹிதமனதாய விந்தீ³தி அத்தோ², தேனாஹ ‘அகி²ன்னரூபோ’தி, அகி²ன்னம் பரிஸ்ஸமமப்பத்தம் ரூபம் ஸபா⁴வோ அஸ்ஸாதி விக்³க³ஹோ.
தம் த⁴ம்மராஜந்தி யோதி அனியமனித்³தி³ட்ட²ஸ்ஸ வுத்தகு³ணவிஸேஸாதா⁴ர புக்³க³லஸ்ஸனியமனவசனம், த⁴ம்மேன ராஜதி நோ அத⁴ம்மேனாதி வா, அத்தனா படிவித்³த⁴ஸ்ஸ ஸாமிபா⁴வேன த⁴ம்மஸ்ஸ ராஜா ஸாமீதி வா, அத்தனா படிவிஜ்ஜி²யமானே த⁴ம்மே படிவிஜ்ஜ²ந்தோவ தத்த² ராஜதி தி³ப்பதீதி வா, பரூபகாரவஸேன தத³த்தா²யேவ படிபன்னத்தா பரேஸம் த⁴ம்மம் ராஜேதி பகாஸேதீதி வா த⁴ம்மராஜா, தம் த⁴ம்மராஜம் நமித்வாதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, நமஸ்ஸித்வாதி அத்தோ², கீதி³ஸந்தி ஆஹ-‘ஜிதமாரவீரம் ஸுத⁴ந்த ஸோவண்ணனிப⁴’ந்தி. தத்த² மாரோ ச ஸோ வீரோசாதி மாரவீரோ ஜிதோ வித்³தேத⁴ஸ்தப³லோ மாரவீரோ நாதி ஜிதமாரவீரோ, தம், கிஞ்சாபி தே³வபுத்தகிலேஸாபி⁴ஸங்கா²ரமச்சுக்க²ந்த⁴ மாரா-நேன ஜிதா ஏவ, ததா²பி வீரஸத்³த³ஸன்னிதா⁴னேன தே³வபுத்தமாரே க³ஹிதே தம்விஜயா அஞ்ஞேபி ஜிதா ஏவ நாம ஹோந்தீதி விஞ்ஞேய்யம், ஸுட்டு² த⁴ந்தம் த⁴மிதம் உத்³த⁴ரிதம் ஸுத⁴ந்தம், ஸுவண்ணமேவ ஸோவண்ணம், ஸுத⁴ந்த ச தம் ஸோவண்ணஞ்ச, தஸ்ஸேவ நிபா⁴ ஸோபா⁴ அஸ்ஸேதி ஸமாஸோ, அத²வா ஸுத⁴ந்தஞ்ச தம் ஸுவண்ணம் சேதி ஸமாஸே தஸ்ஸித³ந்தி ‘‘ணோ’’தி (4-34) ணப்பச்சயே ‘‘மஜ்ஜே²’’தி (4-126) மஜ்ஜ²வுத்³தி⁴யம் ஸுத⁴ந்தஸோவண்ணம் படிமாரூபம், தேன நிபோ⁴ ஸதி³ஸோ, தம்.
ஏத்தாவதா ச –
ஹேது ப²லம் பரத்தோ² ச, ஸப்³போ³பி து²திஸங்க³ஹோ;
ஹேது ஸம்போ³தி⁴தோ, புப்³பே³வ, யமஞ்ஞம் ததோபரீதி.
வுத்தஹேதுப²லஸத்தோபகாரவஸேன பு³த்³த⁴ரதனஸ்ஸ து²திபுப்³ப³கம்பணாமம் த³ஸ்ஸேத்வா இதா³னி த⁴ம்மராஜேன தேனாபி பூஜனீயஸ்ஸ த⁴ம்மரதனஸ்ஸ நிபச்சகாரம் த³ஸ்ஸேதும்‘த⁴ம்மஞ்ச மோஹந்த⁴தமப்பத⁴ம்ஸி’ந்தி ஆஹ, தத்த² ச ஸத்³தோ³ ‘த⁴ம்மஞ்ச நமித்வா’தி [நமஸ்ஸித்வா (போத்த²கே)] நமஸ்ஸனக்ரியாய த⁴ம்மம் ஸம்பிண்டே³தி, கிம்பூ⁴தந்தி ஆஹ, ‘மோஹந்த⁴தமப்பத⁴ம்ஸி’ந்தி, முய்ஹதீதி மோஹோ=அஞ்ஞாணம், அந்த⁴யதி ஸமத்த²சக்கு²விஞ்ஞாணபரிஹானேனாதி அந்த⁴ம், அந்த⁴ஞ்ச தம் தமஞ்சேதி அந்த⁴தமம்=பா³ள்ஹதிமிரம், மோஹோயேவ தம்ஸதி³ஸதாய அந்த⁴தமந்தி மோ ஹந்த⁴தமம், தம் பத⁴ம்ஸேதி பகாரேன நாஸேதி ஸீலேனாதி மோஹந்த⁴தமப்பத⁴ம்ஸீ, பஸத்³த³ஸ்ஸபகாஸனத்த²ம் ஹித்வா பகாரத்த²ஸ்ஸேவ க³ஹணதோ பரியத்தியா ஸஹ–
ஸோதாபத்தாத³யோ மக்³கா³,சத்தாரோ தப்ப²லானிச;
சத்தாரி அத² நிப்³பா³னம், த⁴ம்மா லோகுத்தரா நவாதி.
வுத்தனவலோகுத்தரம்மோ க³ஹிதாதி விஞ்ஞாதப்³ப³ம், அஞ்ஞதா² அரஹத்தமக்³கோ³வ க³ய்ஹேய்ய, கஸ்மா பனேத்த² மோஹஸ்ஸேவ பஹானம் வுத்தம், நேதரேஸந்தி தம்மூலகத்தா ஸப்³ப³கிலேஸானம், தப்பஹானஸ்மிஞ்ஹி வுச்சமானே தம்முகே²னேதரேஸம்பி பஹானம் வுத்தமேவ ஹோதீதி.
ஏவம் த⁴ம்மரதனஸ்ஸ நமக்காரம் த³ஸ்ஸேத்வா இதா³னி ததா³தா⁴ரபூ⁴தஸங்க⁴ரதனம் நமஸ்ஸிதும் ‘ஸங்க⁴ம் ததா² ஸங்க⁴டிதம் கு³ணேஹீ’தி வுத்தம், தத்த² ததா²ஸத்³தோ³ ஸமுச்சயே வா, வசோயுத்தியம் வா, வசோயுத்திபக்கே² ச ஸத்³தோ³ ஆனேத்வா ஸம்ப³ந்தி⁴தப்³போ³, கிலேஸாத³யோ ஸம்ஹனதி ஹிம்ஸதீதி ஸங்கோ⁴, ஸம்புப்³ப³தோ ஹனதிஸ்மா க்விம்ஹி ‘‘க்விம்ஹி கோ⁴பரிபச்சஸமோ ஹீ’’தி (5.100) ஹனஸ்ஸ கோ⁴, கிலேஸஹிம்ஸனஞ்சேத்த² தத³ங்கா³தி³வஸேன க³ஹிதம், கு³ணேஹீதி ஸாமஞ்ஞனித்³தே³ஸதோ ஸம்முதிஸங்கே⁴ன ஸத்³தி⁴ம்
சத்தாரோ ச படிபன்னா, சத்தாரோ ச ப²லேடி²தா;
ஏஸ ஸங்கோ⁴ உஜுபூ⁴தோ, பஞ்ஞாஸீலஸமாஹிதோதி.
வுத்தஅட்ட²அரியபுக்³க³லா க³ய்ஹந்தி, கு³ணேஹீதி லோகியலோகுத்தரேஹி ஸீலாதி³கு³ணேஹி, ஸங்க⁴டிதந்தி ஸம்ஹதம்.
ஏவமனந்தராயேன க³ந்த²பரிஸமாபனத்த²மனந்த கு³ணவிஸிட்ட²லோகத்தயக்³க³ஸீகா²மணிபூ⁴தஸ்ஸ ரதனத்தயஸ்ஸ பணாமம் த³ஸ்ஸேத்வா இதா³னி க³ந்த² கத்தாதி³யதா²வுத்தத்தோ²பத³ஸ்ஸன புப்³ப³ங்க³மமத்தனா ஸமாரபி⁴தப்³ப³ம் க³ந்த² கரணம் படிஞ்ஞாதுகாமோ’யோ இத்³தி⁴மந்தேஸூ’திஆதி³மாஹ, தத்த² ‘யோ’தி இமஸ்ஸ ‘தன்னாமதே⁴ய்யேனா’தி இமினா ஸம்ப³ந்தோ⁴, ஏதாய ஸத்தா இஜ்ஜ²ந்தி இத்³தா⁴ வுத்³தா⁴ உக்கம்ஸக³தா ஹோந்தீதி இத்³தி⁴=இத்³தி⁴விதா⁴த³யோ லோகியா லோகுத்தரா ச ஸா ஏதேஸமத்தீ²தி இத்³தி⁴மந்தோ, தேஸு இத்³தி⁴மந்தேஸு, இத்³தி⁴மந்தானம் மஹாஸாவகானம் மஜ்ஜே²தி அத்தோ², மஹத்தப்பத்தோதி மஹத்தம் மஹந்தபா⁴வம் க³தோ, தன்னாமதே⁴ய்யேனாதி தஸ்ஸேவ நாமதே⁴ய்யமஸ்ஸாதி தன்னாமதே⁴ய்யோ, தேன, தபோத⁴னேனாதி முனினா, கிம் வுத்தம் ஹோதி- ‘‘ஏதத³க்³க³ம் பி⁴க்க²வே மம ஸாவகானம் பி⁴க்கூ²னம் இத்³தி⁴மந்தானம் யதி³த³ம் மோக்³க³ல்லானோ’’தி ப⁴க³வதா இத்³தி⁴மந்தேஸு ஏதத³க்³கே³ ட²பிதோ மஹாமோக்³க³ல்லானத்தே²ரோ நாம யோ து³தியோ அக்³க³ஸாவகோ… (தேன ஸமானனாமதே⁴ய்யேனாதி) தமபதி³ஸந்தோ-யமாசரியோ அனுத்³த⁴தபா⁴வேன உஜுனாக்கமேன நாமாதி³கமவத்வா வங்கவுத்தியா அத்தனோ மோக்³க³ல்லானோதி நாமம் மஹாஸாமிட்டா²னந்தரப்பத்திம் காலோசிதபஞ்ஞா வேய்யத்தியம் பு³த்³த⁴ஸாஸனோபகாரிதாதி³ஞ்ச விபா⁴வேதி. ‘யம் ரசித’ந்தி ஸம்ப³ந்தோ⁴, ரசிதந்தி கதம், கிந்தி ஆஹ ஸத்³த³ஸத்த²’ந்தி, ஸத்³த³ஸத்த²ம் நாம ஸுத்த, ஸத்³த³லக்க²ணப்³யாகரணாத்³யபரனாமதே⁴ய்யம், ஸுத்தம்(ஹி) ‘ஸத்³தா³ (லக்கீ²யந்தி) ஸாஸீயந்தி அனுஸாஸீயந்தி பகதிப்பச்சயாதி³விபா⁴க³கப்பனாய ஏதேனா’தி ஸத்³த³லக்க²ணந்தி ச ‘ப்³யாகரீயந்தி ஸத்³த³னிப்பா²த³னவஸேன கதீ²யந்தி ஏதேனா’தி ப்³யாகரணந்தி ச வுச்சதி, அபரம்பன வுத்யாதி³ தது³பகரணபா⁴வேன ஸத்³த³ஸத்த²ம் ஸத்³த³லக்க²ணம் ப்³யாகரணந்தி ச வுச்சதீதி த³ட்ட²ப்³ப³ம், அனுனந்தி தப்³பி³ஸேஸனம், அஸேஸலக்கி²யோபஸங்கா³ஹகபா⁴வேன வத்தப்³ப³ஸ்ஸாபரஸ்ஸாபா⁴வா ஸம்புண்ணந்தி அத்தோ², அதா²தி அனந்தரத்தே² நிபாதோ, ஸத்³த³ஸத்த²ரசனானந்தரந்தி அத்தோ², தஸ்ஸேதி ஸத்³த³ஸத்த²ஸ்ஸ, வுத்தி ச ஸமாஸா கதாதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, ஸுத்தம் விவரீயதி ஏதாயாதி வுத்தி, ஸமஸ்ஸதே ஸங்கி²பீயதீதி ஸமாஸா.
தஸ்ஸாபீதி வுத்தியாபி, ஸங்க³ஹேத்வா ஸத்³த³வஸேன ஸங்குசிதம் விய கத்வா கி²பனம் ஸங்கே²போ, தஸ்ஸ நயோ கமோ ஸங்கே²பனயோ, தேன, போ⁴வாதி யோ ஸத்³த³ஸத்த²ஸ்ஸ வுத்தியா ச கத்தா ஸோ ஏவ, இதா³னி ஸுத்தவுத்திரசனானந்தரமவஸரப்பத்தே இமஸ்மிம் காலே, ஸமாரபே⁴ய்ய ஸம்மா ஆரம்ப⁴ம் கரேய்ய ப³ஹுன்னம் க்ரியாக்க²ணானமாதி³பூ⁴தம் க்ரியாக்க²ணமனுதிட்டே²ய்ய, கிந்தி ஸம்வண்ணனம், ஸம்வண்ணீயதி அத்தோ² ஏதாயாதி ஸம்வண்ணனா, பஞ்சீயதி விபஞ்சீயதி ப்³யத்தீ கரீயதி வுத்தி அத்தோ² ஏதாயாதி வா, தம் பஞ்சயதீதி வா லத்³த⁴னாமபஞ்சிகா, தம்.
ஏவமத்தனா கரணீயஸத்த²ம்படிஜானித்வா தத³னந்தரம் ‘‘த்³வே மே பி⁴க்க²வே பச்சயா ஸம்மாதி³ட்டி²யா உப்பாதா³ய (கதமே த்³வே) பரதோ ச கோ⁴ஸோ (அஜ்ஜ²த்தஞ்ச) யோனிஸோ மனஸிகாரோ’’தி வசனதோ ஸம்மாஸவனபடிப³த்³தா⁴ ஸப்³பா³பி ஸாஸன (ப்படி) ஸம்பத்தீதி ஸாஸனப்படிபத்தியா ப்³யாகரணஸ்ஸ மூலகாரணத்தா தம் ஸவனே ஸாது⁴ஜனே நியோஜேந்தோ ‘தம் ஸாரபூ⁴த’ந்திஆதி³மாஹ, தத்த² தந்தி யஸத்³த³விரஹேபி அதி⁴கதத்தா ஸம்வண்ணனம் பராமஸதி, தம் ஸுணந்தூ’தி ஸம்ப³ந்தோ⁴, ஸாதூ⁴தி ஸவனக்ரியாவிஸேஸனம், அத்தா²னுரூபம் ப்³யஞ்ஜனம், ப்³யஞ்ஜனானுரூபஞ்ச அத்த²ம்ஸல்லக்கே²த்வா அனஞ்ஞமனா ஹுத்வா ஸக்கச்சம் ஸுணந்தூதி அத்தோ² ஸுவண்ணபா⁴ஜனே நிக்கி²த்தஸீஹவஸாவிய அவினஸ்ஸமானம் கத்வா ஹத³யே ட²பனவஸேன, ஸக்கச்சஸவனமேவ ஹி ஸோதூனமத்தா²வஹம் ஹோதீதி, ஸந்தோதி ஸவனக்ரியாய கத்தாரோ த³ஸ்ஸேதி, ததா² ஸாதிஸயப்³யாகரணம்… ததா²விதா⁴ ஏவ ஸப்புரிஸா ஸாது⁴கம் ஸோதுகாமா ஹோந்தீதி, கிம்பூ⁴தந்தி ஆஹ ‘ஸாரபூ⁴த’ந்திஆதி³, பூ⁴தஸத்³தோ³ ஏத்த² ‘‘பூ⁴தஸ்மிம் பாசித்திய’ந்திஆதீ³ஸு விய விஜ்ஜமானத்தோ², பே²க்³கு³த்தாபா⁴வேன அபரிச்சஜனீயதாய ஸாரோ தி²ரம் ஸோ அத்தோ² ப்³யஞ்ஜனஞ்ச அஸ்ஸா அத்தீ²தி ஸாரா ச ஸா பூ⁴தாச, அத² வா லோகியலோகுத்தரகு³ணாதிஸயஸாத⁴னேகஸாத⁴னபா⁴வதோ ஸேட்ட²ட்டே²ன ஸாரஞ்ச ஸா பூ⁴தாசாதி ஸாரபூ⁴தா, தம் க³ந்தோ² யேவேத்த² ஸங்கே²பிதோ, அத்தோ² பன நயக்³கா³ஹிததாயபி ஸப்³ப³தா² த³ஸ்ஸிதோயேவாதி விபுலம் அத்த²ம் க³ண்ஹாதீதி விபுலத்த²கா³ஹீ, தம், விதீ⁴யமானவண்ணனாக்கமவிஸேஸேன ப்³யாகுலஸ்ஸ வண்ணனாக்கமஸ்ஸ நிரஸனதோ நத்தி² ஆகுலம் கிஞ்சி அஸ்ஸாதி அனாகுலம், தம், இமினா ச கச்சாயனவுத்திவண்ணனாஸு ந ததா²பா⁴வம் த³ஸ்ஸேதி.
ததே³வமதி⁴கதத்தாயேவாயமாசரியோ க³ந்தா²ரம்பே⁴’மஹாத³யோ யோ’திஆதி³கே படிபஜ்ஜித்வா தா³னி அத்தனா வண்ணனீயஸ்ஸ க³ந்த²ஸ்ஸாதி³ பூ⁴தம் வாக்யமனதி⁴கதபரிஹாரமுகே²னேவோபன்யஸ்ய ப்³யாக்²யாதுமாஹ- ‘இதா⁴’திஆதி³, தத்த² இதா⁴தி இமஸ்மிம் மாக³தி⁴கஸத்³த³லக்க²ணவிரசனாதி⁴காரே, மாக³தா⁴னம் ஸத்³தா³னம் இத³ந்தி மாக³தி⁴கம், மாக³தி⁴கம் ஸத்³த³லக்க²ணந்தி விஸேஸன ஸமாஸோ, விரசயிதுகாமோதி கத்துகாமோ, ரதிம்ஜனேதீதி ரதனம், ரமயதீ [ர தயதீ (போத்த²கே)] தி (வா) ரதனம் அனப்பச்சயேன, அத²வா யம் லோகே சித்தீகதாதி³கம் ரதனந்தி வுச்சதி, இத³ம்பி தம் ஸதி³ஸதாய ரதனந்தி வுச்சதி, ததா²சாஹு–
சித்தீகதம் மஹக்³க⁴ஞ்ச, அதுலம் து³ல்லப⁴த³ஸ்ஸனம்;
அனோமஸத்தபரிபோ⁴க³ம், ரதனம் தேன வுச்சதீதி.
பு³த்³தா⁴தீ³னமேதமதி⁴வசனம், தயோ அவயவா அஸ்ஸாதி தயம், ஸமுதா³யோ, ரதனானம் தயம் ரதனத்தயம், அவயவவினிம்முத்தஸ்ஸ பன ஸமுதா³யஸ்ஸ அபா⁴வதோ தீணி ஏவ ரதனானி வுச்சந்தி, பணமனம் பணாமோ, ரதனத்தயகு³ணனின்னதா, பணமந்தி ஏதாயாதி வா பணாமோ, பணாமக்ரியானிப்பா²தி³கா குஸலசேதனா, ரதனத்தயஸ்ஸ பணாமோதி ச²ட்டீ²ஸமாஸோ, அபி⁴தீ⁴யதி படிபாதீ³யதீத்யபி⁴தே⁴ய்யோ ஸமுதி³தேன ஸத்தே²ன வசனீயத்தோ², யேன ச யோ படிபாதீ³யதி ஸோ தஸ்ஸ அத்தோ² ஹோதீதி, ஸோ ச பகதிப்பச்சயாதி³விபா⁴க³கப்பனாய ஸத்³தா³னம் ஸங்க²ரணம், ஸத்³த³ஸத்தே²ன ஹி ஸத்³த³ஸங்க²ரணமேவ படிபாதீ³யதி, (ரதனத்தயப்பணாமோ ச அபி⁴தே⁴ய்யோ ச) ரதனத்தயப்பணாமாபி⁴தே⁴ய்யந்தி சத்த²ஸமாஸோ, தஸ்ஸ ஸந்த³ஸ்ஸனம் அத்தோ² யஸ்ஸாதி அஞ்ஞபத³த்தோ², கிந்தம் வாக்யம், தா வாதி வாக்யாலங்காரே, நனுசேவமதி⁴கதத்தேபி அபி⁴தே⁴ய்யமத்தமேவத³ஸ்ஸேதப்³ப³ம் ஸியா கிம் வாசாபணாமேன, காயமனோமயேனாபி புஞ்ஞாதி ஸயப்பத்தியா அபி⁴ஸமீஹிதத்த²ஸித்³தி⁴ ஹோதேவாதி சோத³னம் மனஸி நிதா⁴ய வசீபணாமஸ்ஸ பரத்த²ஸன்னிஸ்ஸயதஞ்ச தஸ்ஸேவ விபா⁴கே³ன பயோஜனஞ்ச த³ஸ்ஸேதுமாஹ- ‘தத்த²’இச்சாதி³, கு³ணஸத்³தோ³ ஏத்த² ‘‘ஸதகு³ணா த³க்கி²ணா பாடிகங்கா²’’திஆதீ³ஸு விய ஆனிஸம்ஸட்டோ², கு³ணானமானிஸம்ஸானம் அனுகூலம் அனுகு³ணம், ஹேதுமந்தவிஸேஸனமேதம், பதா⁴னபா⁴வம் நீதம் பணீதம் அதிஉத்தமந்தி அத்தோ², அதீஸயேன பணீதம் பணீததரம், சித்தஸ்ஸஸந்தானம் பப³ந்தோ⁴ சித்தஸந்தானம், பணீததரஞ்ச தம் சித்தஸந்தானஞ்ச, அனுகு³ணஞ்ச தம் பணீததரசித்தஸந்தானஞ்சாதி விஸேஸனஸமாஸோ, தப்பணாமகரணேன அனுகு³ண…பே… ஸந்தானம் யேஸந்தி அஞ்ஞபத³த்தோ², தேஸம், யதா² தே ஸோதாரோ ரதனத்தயஸ்ஸ பணாமகரணேன புஞ்ஞாதிஸயப்படிலாபா⁴ அனேகானிஸம்ஸாதிஸயப்படிலாபா⁴னுகூல சித்தஸந்தானதாய பதா⁴னதரசித்தஸந்தானா ஹோந்தி, ததா² பவத்தானந்தி அதி⁴ப்பாயோ, இத³ம்பி அதி⁴க³தா…பே… ந்தராதா⁴னந்தீமேஸம் ஹேதுபா⁴வேன திட்ட²தி, அதி⁴க³தா பத்தா அனேகே ப³ஹூ ஆனிஸம்ஸவிஸேஸா ஆயு வண்ணஸுக²ப³லபடிபா⁴னாத³யோ யேஸந்தி விக்³க³ஹோ, விஸோஸிதா ஸுக்கா²பிதா அந்தராயா ப⁴யாத³யோ அஜ்ஜ²த்திகா பா³ஹியா வா யேஸம் ததா²விதா⁴னம் ஸோதூனம், ஏதேபி அபி⁴,பே,த்³த⁴த்த²ந்தி இச்சஸ்ஸ ஹேதூ, அபி⁴ஸமீஹிதஸ்ஸ அனுட்டி²தஸ்ஸ கதனிட்டி²தஸ்ஸ க³ந்த²ஸ்ஸ அவபோ³தோ⁴யேவ ப²லம், தஸ்ஸ ஸிஜ்ஜ²னத்த²ம், கிந்தம் ரதனத்தயப்பணாமஸந்த³ஸ்ஸனம்.
ஸச்சம் புனபி ஸச்சந்தி, பு⁴ஜமுக்கி²ப்ப வுச்சதே;
ஸகத்தோ² நத்தீ² நத்தே²வ,பரஸ்ஸத்த²மகுப்³ப³தோதி.
வசனதோ பரத்தோ²வ ஸப்புரிஸேஹி கத்தப்³போ³, பரத்தே² ஸம்பாதி³தே பன ஸகத்தோ² ஸம்பன்னோவ நாம ஸியாதி மனஸி கத்வா ஆஹ- ‘ஏததே³வா’திஆதி³. காயமனோஸமாசரணேன ஸம்பஜ்ஜமானஞ்ச வசீஸமாசரணேன ஸம்பஜ்ஜதேவாதி அனேனேவ வாக்யேன விஞ்ஞாயதீதி அவக³ந்தப்³ப³ம், பு³த்³தி⁴ புப்³பா³ யஸ்மிம் கரணே தம் பு³த்³தி⁴ புப்³ப³ம், தம் ஸீலேன கரோந்தா பு³த்³தி⁴புப்³ப³காரினோ, அபி⁴தே⁴ய்யஸ்ஸ அதி⁴க³மோ ஜானனம் புப்³போ³ யஸ்ஸ ஸோ அபி⁴தே⁴ய்யாதி⁴க³மபுப்³ப³கோ, அவதாரோ பவத்தி, ஏகதே³ஸத³ஸ்ஸனே ‘‘ஸமுத்³தோ³ தி³ட்டோ²’’தி விய ஏகதே³ஸேபி ஸமுதா³யவோஹாரத³ஸ்ஸனதோ பச்சி²ம பாதே³னாதி வுத்தம், பச்சி²மபாத³ஸ்ஸேகதே³ஸபூ⁴தேன ‘ஸத்³த³லக்க²ண’மிச்சனேனாதி அத்தோ², ஸாதி⁴யம் ஸத்³தா³னம் ஸங்க²ரணம், ஸாத⁴னம் ப்³யாகரணம், தம் லக்க²ணம் ஸபா⁴வோ அஸ்ஸாதி ஸாதி⁴யஸாத⁴னலக்க²ணோ, ஸாதி⁴யஸ்ஸேத³ம் ஸாத⁴னம், ஸாத⁴னஸ்ஸ சேத³ம் ஸாதி⁴யந்தி ஏவமஸ்ஸேத³ம்பா⁴வஹேதுஸபா⁴வோ ஸம்ப³ந்தோ⁴தி வுத்தம் ஹோதி, பயோஜனம் அபி⁴தே⁴ய்யஸத்³தோ³பத³ஸ்ஸிதம் ஸத்³த³ஸங்க²ரணம், தத்த² ஸம்ப³ந்த⁴ஸ்ஸந்தோக³த⁴த்தம்… ஸாதி⁴யோபத³ஸ்ஸனமுகே²ன ஸாத⁴னஸ்ஸாபி த³ஸ்ஸிதத்தா நிஸ்ஸயோபத³ஸ்ஸனதோ, உஸ்ஸுக்கம் ஸம்மாவாயாமம், பு³த்³த⁴த்தம் ஸப்³ப³ஞ்ஞுதஞ்ஞாணம், பூரேத்வாதி–
மனுஸ்ஸத்தம் லிங்க³ஸம்பத்தி, ஹேது ஸத்தா²ரத³ஸ்ஸனம்;
பப்³ப³ஜ்ஜா கு³ணஸம்பத்தி, அதி⁴காரோ ச ச²ந்த³தா;
அட்ட²த⁴ம்மஸமோதா⁴னா, அபி⁴னீஹாரோ ஸமிஜ்ஜ²தீதி.
வுத்தஅட்ட²த⁴ம்மஸமன்னாக³தேன அபி⁴னீஹாரேன ஸமன்னாக³தா ஹுத்வா யதா²வுத்தே பாரமிதாத³யோ த⁴ம்மே பூரேத்வாதி அத்தோ², ஆக³தாதி ஸத்தத்திம்ஸபோ³தி⁴பக்கி²யத⁴ம்மானுப்³ரூஹனேன ஆக³தா, இதா⁴தி இமஸ்மிம் லோகே, ஆக³தாதி பத்தா உப்பன்னா, ததா²க³தோதி யதா² ஸம்பதி ஜாதா தே ப⁴க³வந்தோ ஸத்தபத³வீதிஹாரேன க³தா, ததா² அயம்பி உத்தராபி⁴முக²ம் க³தோதி அத்தோ², முஹுத்தஜாதோவாதி ஸம்பதிஜாதோ ஏவ, ஜாதஸமனந்தரமேவாதி வுத்தம் ஹோதி, விக்கமீதி அக³மாஸி, ஸத்த பதா³னி க³ந்த்வான தி³ஸா விலோகேஸீதி இத³ம் ‘‘த⁴ம்மதா ஏஸா பி⁴க்க²வே ஸம்பதி ஜாதோ போ³தி⁴ஸத்தா ஸமேஹி பாதே³ஹி பதிட்ட²ஹித்வா’’தி ஏவ மாதி³காய பாளியா ஸத்தபத³வீதிஹாரூபரிடி²தஸ்ஸ ஸப்³ப³தி³ஸானுவிலோகனஸ்ஸ வுத்தத்தா வுத்தம், தி³ஸா விலோகேஸி ஸமந்ததோதி இத³ம்பன ‘ஸமேஹி பாதே³ஹி பு²ஸீ வஸுந்த⁴ர’ந்தி ஏதஸ்ஸ அனந்தரம் த³ட்ட²ப்³ப³ம்… பாதே³ஹி வஸுந்த⁴ராபு²ஸனானந்தரமேவ த³ஸதி³ஸாவலோகிதத்தா, அட்ட²ங்கா³னி நாம–
விஸட்ட²ம் மஞ்ஜு விஞ்ஞேய்யம், ஸவனீயா-விஸாரினோ;
பி³ந்து³ க³ம்பீ⁴ரனின்னாதி³,ச்சேவமட்ட²ங்கி³கோ ஸரோதி.
வுத்தானி அட்ட²ங்கா³னி, ததா²க³தோதி இமஸ்ஸேவ விஸும் அத்த²பரியாயம் த³ஸ்ஸேதும் ‘அத²வா’திஆதி³மாஹ, அரியேன ஸேதுனாதி ஸமத²விபஸ்ஸனாஸங்கா²தேன உத்தமேன மக்³கே³ன, ஏவமாதி³னாதிஆதி³ஸத்³தே³ன தேஸம் தேஸம் த⁴ம்மானம் ஸபா⁴வஸரஸலக்க²ணம் தத²ம் ஆக³தோ யதா²வதோ அதி⁴க³தோ’யேக³த்யத்தா² தே பு³த்³த்⁴யத்தா², யே பு³த்³த்⁴யா தே க³த்யத்தா²’திததா²க³தோதி ஏவமாதி³ம் ஸங்க³ண்ஹாதி, தத்த²தத்தா²தி தேஸு தேஸு தீ³கா⁴க³மாதீ³ஸு, ததா²க³தபா⁴வோதி ததா²க³தோதி ப⁴வனம் நிப்ப²த்தி நமஸ்ஸனகிரியாபி⁴ஸம்ப³ந்தா⁴தி’நமஸ்ஸித்வா’தி ஏத்த² நமஸ்ஸனகிரியாய அபி⁴ஸம்ப³ந்தா⁴ இமினா ததா²க³தாதீ³னம் கம்மத்தம் விபா⁴வேதி, நமஸ்ஸனகிரியாவிஸேஸனத்தாதி ‘நமஸ்ஸித்வா’தி நமஸ்ஸனம் கத்வாதி வுத்தம் நாம ஸியாதி நமஸ்ஸனந்தி வுத்தனமஸ்ஸனகிரியாய விஸேஸனத்தா, போ³தி⁴யாதி போ³தி⁴வுச்சதி சதூஸு மக்³கே³ஸு ஞாணம், தம் ப⁴க³வா ஏத்த² பத்தோதி (போ³தி⁴, தஸ்ஸா) போ³தி⁴ருக்க²ஸ்ஸாதி அத்தோ², மூலேதி மூலஸமீபே ‘‘யாவ மஜ்ஜ²ன்ஹிகே காலே சா²யா ப²ரதி நிவாதே பண்ணானி பதந்தி ஏதாவதா ருக்க²மூலம்’’திஆதீ³ஸு விய, நனு அஞ்ஞேபி கீ²ணாஸவா ‘அக்³க³மக்³கே³னே’ச்சாதி³னா வக்க²மான நயேன நிப்ப²ன்னா ஏவாதி அனுயோக³ம் மனஸிகத்வா வுத்தம் ‘ஸஹேவ வாஸனாயா’தி, ந ஹி ப⁴க³வந்தம் ட²பேத்வா அஞ்ஞே ஸஹ வாஸனாய கிலேஸே பஹாதும் ஸக்கோந்தி, ஏதேன அஞ்ஞேஹி அஸாதா⁴ரணம் ப⁴க³வதோ அரஹத்தந்தி த³ஸ்ஸேதி, தேனேவ இத்³த⁴ஸத்³த³ஸ்ஸ அத்த²ம் த³ஸ்ஸேந்தோ’தேபி ஹி’ச்சாதி³கம் வக்க²தி, காபனாயம் வாஸனா நாம பஹீனகிலேஸஸ்ஸாபி அப்பஹீனகிலேஸஸ்ஸ பயோக³ஸதி³ஸபயோக³ஹேதுபூ⁴தோ கிலேஸனிஹிதோ ஸாமத்தி²யவிஸேஸோ’ஆயஸ்மதோ பிலிந்த³வச்ச²ஸ்ஸ வஸலஸமுதா³சாரனிமித்தம் விய’, அக்³க³மக்³கே³னாதி அரஹத்தமக்³கே³ன, ஸப்³ப³கிலேஸே ராகா³தி³கே, அரஹத்தம் அக்³க³ப²லம், ஸம்முதி உபபத்திதே³வபா⁴வதோ அஞ்ஞேன விஸுத்³தி⁴ தே³வபா⁴வேனாதினிப்ப²ன்னத்தா ஆஹ-‘விஸுத்³தி⁴தே³வபா⁴வேனா’தி, ஸகலகிலேஸகாலுஸ்ஸியாபக³மேன விஸுத்³தி⁴ப்பத்தியா ஸப்³ப³ஞ்ஞுகு³ணா லங்காரேன விஸுத்³தி⁴தே³வபா⁴வேனாதி அத்தோ².
‘இத⁴=ஸம்ஸித்³தி⁴யம்’ இத்³த⁴வந்தோ இத்³தா⁴த்தப்பச்சயேன, ‘கு³ண=ஆமந்தணே’ பூ⁴வாதி³ஸேஸோ, கு³ணீயந்தி பரிசீயந்தி ஸேய்யத்திகேஹீதி கு³ணா கப்பச்சயேன, தேபீதி ஸாவகபச்சேகபு³த்³தா⁴பி, ஹி ஸத்³தோ³ ஹேதும்ஹி, யஸ்மா அக்³க³ம்…பே… அனூனகு³ணா, தஸ்மாதி அத்தோ², ஸப்³ப³ஞ்ஞுதாதீ³னந்திஆதி³கம் தேஸம் ஸப்³ப³ஞ்ஞுபு³த்³தே⁴ஹி ஊனகு³ணதாய ஹேதுவசனம், கேசி ‘ஸித்³தோ⁴ மித்³த⁴கு³ணோ அஸ்ஸாதி ஸித்³த⁴மித்³த⁴கு³ணந்தி து³ட்ட²மத்த²ம் பரிகப்பேத்வா வாக்யமித³ம் தூ³ஸேந்தி, தே பன ‘மித்³தோ⁴ நாம கோசி கு³ணோ நத்தீ²’தி ச, ‘ததா²க³தோ நாம மித்³த⁴ கு³ணோ ந ஹோதீ’தி ச, ‘தாதி³ஸோ சே ஸியா ந ஞாணனிஸ்ஸிதபூஜா பகதோபயோகி³னீ ப⁴வதீ’தி ச அஜானித்வா வத³த² தும்ஹேஹி வத்வா உய்யோஜேதப்³பா³, மங்க³லத்த²ஞ்சேத்தா²தோ³ ஸித்³த⁴ஸத்³தோ³பாதா³னம், மங்க³லாதீ³னி ஹி ஸத்தா²ன்யப்³யாஹதப்பஸரானி ஹோந்த்யாயஸ்மந்தப்³யாக்²யாதுஸோதுகானி ச, த⁴ம்மஸங்கா⁴னம்பீதி இமினா அவயவேன விக்³க³ஹேபி ஸமுதா³யஸ்ஸ ஸமாஸத்த²த்தா அஞ்ஞபத³த்த²ஸமாஸோயம் தக்³கு³ணஸம்விஞ்ஞாணோதி தீ³பேதி, தேனாஹ- ‘அஞ்ஞபத³த்தே²’ச்சாதி³, கு³ணீபூ⁴தானம்பீதி அப்பதா⁴னபூ⁴தானம்பி விஸேஸனபூ⁴தானம்பி அஞ்ஞபத³த்த²ஸ்ஸ பதா⁴னத்தா, கிரியாதிஸம்ப³ந்தோ⁴ வக³ம்யதே த⁴ம்மஸங்கா⁴னம் கு³ணீபூ⁴தானம்பி தத³வினாபா⁴வித்தேன நமஸ்ஸனாதிஸம்ப³ந்தா⁴, ததே³வ ஸமத்தே²தி ‘ததா²ஹ’ச்சாதி³னா, புத்தேன ஸஹ வத்தமானோதி தக்³கு³ணஸம்விஞ்ஞாணஅஞ்ஞபத³த்த²ஸமாஸத்தா துல்யமுபி⁴ன்னம்பி ஆக³மனந்தி புத்தோபி ஆக³தோதி பதீயதே, தத்தா²தி நித்³தா⁴ரணே ஸத்ததீ⁴, அத்தானந்தி த⁴ம்மம் த³ஸ்ஸேதி, தா⁴ரேந்தேதி அத்தனி ட²பேந்தே பவத்தேந்தே உப்பாதே³ந்தே, சத்தாரோபி அபாயா ஸாமஞ்ஞவஸேன’அபாயே’தி வுத்தா, கிலேஸவட்ட கம்மவட்ட விபாகவட்டவஸேன தயோ வட்டா, தேஸு து³க்க²ம், தஸ்மிம், தா⁴ரேதீதி வுத்ததா⁴ரணம் நாம அத்த²தோ அபாயாதி³னிப்³ப³த்தககிலேஸவித்³த⁴ம்ஸனம், தஞ்ச யதா²ரூபம் கிலேஸஸமுச்சி²ந்த³னதப்படிப்பஸ்ஸத்³தி⁴ ஆலம்ப³னபா⁴வேன ஹோதீதி ஆஹ- ‘ஸோ…பே… வஸேனா’தி, நவன்னம்பி, தே ஸமதி⁴க³மஹேதுதாய த⁴ம்மோயேவ நாமாதி ‘த³ஸா’திஆதி³ வுத்தம், தத்த² காரணமாஹ- ‘தம்மூலகத்தா’திஆதி³, தம்மூலகத்தாதி தம் காரணத்தா, ஸீலதி³ட்டி²ஸாமஞ்ஞேனாதி அரியேன ஸீலேன அரியாய ச தி³ட்டி²யா ஸமானபா⁴வேன, அரியானஞ்ஹி ஸீலதி³ட்டி²யோ மக்³கே³னாக³தத்தா ஸப்³ப³தா² ஸமானாவ, தேன தே யத்த²கத்த²சி டி²தாபி ஸஹக³தாவாதி ஸம்ஹதோதி இமஸ்மிம் அத்தே² ஸங்கோ⁴தி பத³ஸித்³தி⁴ த³ட்ட²ப்³பா³, அதி⁴ப்பேதவஸேன பனேதம் வுத்தம், லோகியஸீலதி³ட்டி²யா ஸாமஞ்ஞேன ஸம்ஹதத்தா ஸம்முதிஸங்கோ⁴பி பணாமாரஹோயேவாதி த³ட்ட²ப்³ப³ம்.
அத² கேதே ஸத்³தா³, யேஸமித³ம் லக்க²ணம் பா⁴ஸிஸ்ஸந்தி படிஞ்ஞாதந்தி ஆஹ-‘ஸத்³தா³ க⁴டபடாத³யோ’தி, ஆதி³ஸத்³தே³ன ருக்கா²த³யோ, நனு ஸந்தி மேக⁴ஸத்³த³ஸமுத்³த³ஸத்³தா³த³யோபீதி ந நிரத்த²கானமிதா⁴னுபயோகி³த்தா, யே லோகஸங்கேதானுரோதே⁴னாத்த²ப்பகாஸகா தேஸம் ஸாத்த²கானமே வித³ம் லக்க²ணந்தி, அபிச ‘ஸத்³தா³ க⁴டபடாத³யோ’தி வத³ந்தோ வேதி³கானம் விய உந்தி [ஞத்தி² (போத்த²கே)] ஆதீ³னம் அனுபுப்³பீ³னியமாவத்தா²னமஸம்ப⁴வா தத³னுக்கமேன நிப்பா²தி³யமானனம்பி ஸத்³தா³னம் லோகியத்தானபி⁴வத்தனஞ்ச போ³தே⁴தீதி த³ட்ட²ப்³ப³ம், நு தத்த² பகாஸகத்த²ம் ஸத்³த³ஸ்ஸ ஸமுதா³யவஸேன வா ஸியா பச்சேகவண்ணவஸேன வா, தத்த² யதி³ பச்சேகவண்ணா பகாஸயேய்யும், க⁴டஸத்³தே³ க⁴காரோயேவ க⁴டத்த²ம், பகாஸயேய்ய, ததா² சாஞ்ஞேஸமகாராதீ³னமனத்த² கதா ஸியா, அத² ஸமுதி³தா பகாஸயேய்யும், ததா³ வண்ணானமுச்சாரணானந்தரவினாஸித்தா ஸமுதா³யோயேவ ந ஸியா, ததா² ஸதி கத² மத்த²ம் ஸத்³தோ³ பகாஸயதீதி சே கமேன ஸோதசித்தாதி³க³ஹிதக்க²ர பாளியா ச யோ ஸத்³தோ³தி விஞ்ஞேய்யோ ஸாத்த²கோ சித்தகோ³சரோ, சித்தகோ³சரஸ்ஸாபி ஸத்³த³ஸ்ஸ பன பா³லஜனப்பபோ³தா⁴ய கப்பனாமத்தேன பகத்யாதி³விபா⁴க³தோ, ந ஸபா⁴வேனான்வாக்²யானம், தேனாஹ-‘பகத்யா’தி³ ஆதி³, நனு கோ³இச்சாதி³ஸாது⁴ஸத்³த³னியமே ஸதி கோ³தாத³யோ அஸாது⁴ ஸத்³தா³தி விஞ்ஞாயந்தி க³ந்தப்³ப³மக்³க³னியமே அக³ந்தப்³ப³மக்³கோ³ விய, கோ³தாதி³ அஸாது⁴ஸத்³த³னியமே வா கோ³இச்சாத³யோ ஸத்³தா³ ஸாத⁴வோதி அக³ந்தப்³ப³மக்³க³னியமே க³ந்தப்³ப³மக்³கோ³ விய, கிம் ஸத்³தா³னமன்வாக்²யானேனா தித³மாஸங்கிய பயோஜனமாஹ- ‘லக்க²ணாபி⁴தா⁴னம்சே’ச்சாதி³, ஸத்³தா³னம்படிபத்தியம் படிபத³பாட²ஸ்ஸானூபாயத்தம் த³ஸ்ஸேதுமாஹ- ‘அஞ்ஞதே²’ச்சாதி³, அஞ்ஞதா²தி அஸதி லக்க²ணாபி⁴தா⁴னே, ஸக்கதாதீ³திஆதி³ஸத்³தே³ன பாகதாதி³ம் ஸங்க³ண்ஹாதி, ப³ஹுவித⁴த்தம் ஸக்கதபாகதபேஸாசிகஅபப்³ப⁴ம்ஸவஸேன, மக³தே⁴ஸு விதி³தாதி இமஸ்மிம் அத்தே² ‘‘அஞ்ஞஸ்மி’’ந்தி (4-121) மாக³தா⁴னம் இத³ந்தி அத்தே² ‘‘ணோ’’தி (4-34) ணப்பச்சயே மாக³தா⁴ மாக³த⁴ந்தி ச பத³னிப்ப²த்தி வேதி³தப்³பா³தி த³ஸ்ஸேதுமாஹ- ‘மக³தே⁴ஸ்மி’ச்சாதி³, மக³தே⁴ஸு விதி³தாதிஆதி³னோ அதி⁴ப்பாயம் விவரிதுமாஹ- ‘இத³ம் வுத்தம் ஹோதீ’திஆதி³, தத்த² இத³ந்தி இதா³னி வக்க²மானம் மாக³த⁴ம்…பே… ஹோதீதி ஏதம் வுத்தம் ஹோதீதி மக³தே⁴ஸு…பே… லக்க²ணம் மாக³த⁴ந்தி வத³தா பகாஸிதம் ஹோதீதி அத்தோ², ஹிஸத்³தோ³’மக³தே⁴ஸ்வி’ச்சாதி³னா வுத்தம் ஸமத்த²யதி, லக்க²ணம் விஸேஸயதாதி ஸத்³த³லக்க²ண ஸத்³த³ஸ்ஸ உத்தரபத³த்த²ப்பதா⁴னத்தா மாக³த⁴ந்தி இமினா லக்க²ணம் விஸேஸயதா ப்³யவச்சே²த³யதா வுத்திகாரேன, அத்த²தோதி ஸாமத்தி²யதோ, ஸத்³தே³ ச விஸேஸிதோ ஹோதீதி ஸத்³த³லக்க²ணஸத்³தோ³ மாக³தே⁴ ஏவ [ஸத்³தே³ஏவ (போத்த²கே)] ப்³யவச்சே²தி³தோ ஹோதி, அயமேத்தா²தி⁴ப்பாயோ ‘மக³தே⁴ஸு விதி³தா மாக³தா⁴தி ஸத்³தே³ க³ஹேத்வா தேஸமித³ம் மாக³த⁴ந்தி மாக³த⁴ஸத்³தே³ன யஸ்மா ஸத்³த³லக்க²ணஸத்³தே³ லக்க²ணம் விஸேஸிதம், தஸ்மா ஸத்³த³லக்க²ணஸத்³தே³ ஸத்³தோ³ யதி³ அமாக³தோ⁴ கத²ம் லக்க²ணம் மாக³த⁴ம் ஸியாதி ஸாமத்தி²யா ஸத்³தோ³பி விஸேஸிதோ ஹோதீ’தி, நனு மாக³த⁴ந்தி லக்க²ணஸ்ஸ மாக³த⁴ ஸத்³த³ஸம்ப³ந்தி⁴த்தஜா²பனதோ ஸத்³த³லக்க²ணந்தி ஏத்த² ஸத்³த³ஸத்³த³ஸ்ஸ நிரத்த²க தாபத்தி ஹோதீதி, ந ஹோதி க³ம்மமானத்த²ஸ்ஸ ஸத்³த³ஸ்ஸ பயோக³ம்பதி காமசாரத்தா ஸத்³த³லக்க²ணஸத்³த³ஸ்ஸ வா ஸமாஸத்தே² நிருள்ஹத்தா ‘‘தத்ரித³ம் ஸுக³தஸ்ஸ ஸுக³தசீவரப்பமாண’’ந்திஆதீ³ஸு விய, கோபனாதிஆதி³ஸத்³த³லக்க²ணந்தி இமினா அபி⁴தே⁴ய்யஸங்கா²தபயோஜனஸ்ஸ த³ஸ்ஸிதத்தா தப்பயோஜனபுச்ச²னபரா சோத³னா, வுச்சதேச்சாதி³ பரிஹாரோ, யதா² ஸப்³ப³தா²த்தபரஹிதகாமேன.
பியோ ச க³ரு பா⁴வனீயோ, வத்தா ச வசனக்க²மோ;
க³ம்பீ⁴ரஞ்ச கத²ம் கத்தா,நோசா டா²னே நியோஜகோதி.
வுத்தேஹி ததோ பரேஹி ச பஸத்த²தரேஹி கு³ணவிஸேஸேஹி ஸமுபேதம் கு³ரும்.
தஸ்மா அக்க²ரகோஸல்லம், ஸம்பாதே³ய்ய ஹிதத்தி²கோ;
உபட்ட²ஹம் கு³ரும் ஸம்மா, உட்டா²னாதீ³ஹி பஞ்சஹீதி.
வசனதோ உட்டா²ன-உபட்டா²ன-பரிசரியா-ஸுஸ்ஸூஸா ஸக்கச்சஸிப்பபடிக்³க³ஹணேஹி ஸம்மா உபட்ட²ஹந்தேன ஸவன,உக்³க³ஹன-தா⁴ரண-பரிபுச்சா²-பா⁴வனா ஹி கங்கா²விச்சே²த³ம் கத்வா விஞ்ஞாதப்³ப³ம் ஸத்³த³லக்க²ணம், ததா² அவிஞ்ஞாதம் ஸத்³த³லக்க²ணமனேனாதி அவிஞ்ஞாதஸத்³த³லக்க²ணோ புக்³க³லோ, ஹிஸத்³தோ³ அவதா⁴ரணே, ஸோ ‘த⁴ம்மவினயேஸு குஸலோ ந ஹோதீ’தி ஏத்த² த³ட்ட²ப்³போ³, குஸலோ த³க்கோ² ந ஹோதி, தத்த² த⁴ம்மவினயேஸு ஸுத்தந்தாதாபி⁴த⁴ம்மஸங்கா²தேஸு த⁴ம்மேஸு சேவ வினயே ச, கஸ்மா–
யோ நிருத்திம் ந ஸிக்கே²ய்ய, ஸிக்க²ந்தோ பிடகத்தயம்;
பதே³பதே³ விகங்கே²ய்ய, வனே அந்த⁴க³ஜோ யதா²தி.
வசனதோ, அயமேத்தா²தி⁴ப்பாயோ ‘‘யதா² வுத்தனயேன ஸம்பூ⁴தபத³ ப்³யாமோஹவஸேன பத³த்தே²பி ப்³யாமோஹஸம்ப⁴வதோ ஸுத்தந்தோபத³ஸ்ஸிதாய தி³ட்டி²வினிவேட்ட²னாய ச அபி⁴த⁴ம்மாக³தே நாமரூபபரிச்சே²தே³ ச வினய நித்³தி³ட்டே² ஸம்வராஸம்வரே ச அகோஸல்லம் ஸியா’’தி, யதா²த⁴ம்மந்தி த⁴ம்மவினய ஸத்³த³ஸ்ஸ யோ-த்தோ² வினயஸுத்தாபி⁴த⁴ம்மஸங்கா²தோ, தஸ்ஸ ஸோ-த்தோ², தத³னதிக்கமேன, படிபஜ்ஜிதுமஸக்கோந்தோதி தத்த²தத்தே²வ வுத்தாஸு அதி⁴ஸீல அதி⁴சித்த அதி⁴பஞ்ஞாஸிக்கா²ஸு பவத்திதும் அஸமத்தோ², குஸலோ பன ஸமத்தோ² பஞ்ஞாவிஸேஸாலோகபடிலாப⁴தோ, வுத்தம் ஹி–
யாவ திட்ட²ந்தி ஸுத்தந்தா, வினயோ யாவ தி³ப்பதி;
தாவ த³க்க²ந்தி ஆலோகம், ஸூரியே அப்³பு⁴க்³க³தே யதா²தி.
படிபத்திந்தி படிபஜ்ஜீயதீதி படிபத்தீதி யதா²வுத்தம் திவித⁴ம்பி படிபத்திம், விராதே⁴த்வாதி நாஸேத்வா, நஸ்ஸதி ஹி படிபத்தி தேஸுயேவா கோ ஸல்லதமக³தத்தா, ததா² சாஹு–
ஸுத்தந்தேஸு அஸந்தேஸு, பமுட்டே² வினயம்ஹி ச;
தமோ ப⁴விஸ்ஸதி லோகே, ஸூரியே அத்த²ங்க³தே யதா²தி.
ஸம்ஸாரது³க்க²ஸ்ஸேவ பா⁴கீ³ ஹோதி… யதா²வுத்தா-நுக்கமபரிச்சாகே³ன அனுரூபபடிபத்தியா படிலபி⁴தப்³ப³த்தா அதி⁴க³மவிஸயஸ்ஸ [விஸத²த்தா (போத்த²கே)] யோ க³க்கே²மஸ்ஸ, வுத்தஞ்ஹி தஸ்ஸானுலோமபடிபத்திமூலகத்தம்–
ஸுத்தந்தே ரக்கி²தே ஸந்தே, படிபத்தி ஹோதி ரக்கி²தா;
படிபத்தியம் டி²தோ தீ⁴ரோ, யோக³க்கே²மா ந த⁴ம்ஸதீதி.
ஏதாவதா அவிஞ்ஞாதஸத்³த³லக்க²ணஸ்ஸ ஸகத்த²பரிஹானிம் த³ஸ்ஸேத்வா இதா³னி ஸகத்த²ஸம்பத்திமூலிகா பரத்த²ஸம்பத்தீதி தத³பா⁴வா தாதி³ஸோ புக்³க³லோ பரேஸம்பி பச்சயோ ப⁴விதும் ந ஸக்கோதீதி த³ஸ்ஸேதும் ‘நசா’திஆதி³ வுத்தம், பதிட்டா²தி தா⁴ரணம், தஞ்சேத்த² தேஸம் தேஸம் குல புத்தானம் த⁴ம்மவினயஸிக்கா²பனம் தம்தம் கம்மதோ நித்த²ரணாதி³ ச, தது³ப⁴ய மேவா-ந்ஹஸங்கி³கம் பதிட்ட²ம், முக்²யபூ⁴தம்பன தம்மூலகே ஸுபரிஸுத்³த⁴ஸீலே பதிட்டா²பனமேவ, தது³பகரணத்தோ² ஸிக்கா²பனாதி³, இத⁴ பன தம் ஸாத⁴னபூ⁴தோ புக்³க³லோ உபசாரதோ பதிட்டா²தி க³ஹேதப்³போ³, ஹிஸத்³தோ³ யதா²வுத்த ஸமத்த²னத்தே² நிபாதோ, ஸத்³த³லக்க²ணஞ்ஞூயேவாதி அவதா⁴ரணம்பன தேஸு தப்³பி³தூ³யேவ ஸமத்தோ²தி த³ஸ்ஸனத்த²ம் பகரணவஸேன வுத்தம், அத்தனோ பன ஸுகு³த்தஸீலக்க²ந்த⁴விரஹேன கதா³சி கோசி யதா²வுத்தானம் பதிட்டா²ப⁴விதும் ந ஸக்கோதி… தம்மூலகத்தா ஸத்³த⁴ம்மட்டி²தியா ஸபரபதிட்டா² பா⁴வஸ்ஸ ச, தேனேவ வினயத⁴ரே ஆனிஸம்ஸம் த³ஸ்ஸேந்தேன ப⁴க³வதா தப்பதா⁴னம் தப்பமுக²ம்வ கத்வா ‘‘பஞ்சிமே பி⁴க்க²வே ஆனிஸம்ஸா வினயத⁴ர புக்³க³லே, கதமே பஞ்ச அத்தனோ ஸீலக்க²ந்தோ⁴ ஸுகு³த்தோ ஹோதி ஸு ரக்கி²தோ, குக்குச்சபகதானம் படிஸரணம் ஹோதி, விஸாரதோ³ ஸங்க⁴ மஜ்ஜே² விஹரதி, பச்சத்த்தி²கே ஸஹத⁴ம்மேன ஸுனிக்³க³ஹிதம் நிக்³க³ண்ஹாதி, ஸத்³த⁴ம்மட்டி²தியா படிபன்னோ ச ஹோதீ’’தி வுத்தம், அத்தா²னுரூபந்தி அத்தனோ வசனீயஸ்ஸத்த²ஸ்ஸ வாசகத்தேன யோக்³யம், ப்³யஞ்ஜனானுரூபந்தி அத்தனோ வாசகஸ்ஸ வசனீயத்தேன யோக்³யம், பரிவாஸாதீ³ஸூதிஆதி³ஸத்³தே³ன அப்³பா⁴னாதி³ம் ஸங்க³ண்ஹாதி, தம்தம்கம்மந்தி பரிவாஸாதி³கம் தம்தம்கம்மம், அஞ்ஞோதி அஸத்³த³லக்க²ணஞ்ஞூ, ந கேவலமனேன ஸகத்த²பரத்தா²வ நாஸிதா, அத² கோ²தி விதோ⁴ ஸத்³த⁴ம்மோபி நாஸிதோயேவாதி வத்து²மாஹ ‘அஜானந்தோ பனா’திஆதி³, அயதா²படிபஜ்ஜமானோதி ஸத்³த³லக்க²ணஞ்ஞுனா யதா² யேன பகாரேன அத்தா²னுரூபம் ப்³யஞ்ஜனே ப்³யஞ்ஜனானுரூபஞ்ச அத்தே² படிபஜ்ஜிதப்³ப³ம், ததா² அப்படிபஜ்ஜமானோ, ததா² ச வக்க²தி– ததா² ஹி ஸோ ஸத்³த³லக்க²ண மஜானந்தோ’திஆதி³. திவித⁴ம்பி ஸத்³த⁴ம்மந்தி பரியத்திபடிபத்திஅதி⁴க³மவஸேனதி வித⁴மேவ ஸத்³த⁴ம்மம், தத்த² திபிடகபு³த்³த⁴வசனம் பரியத்திஸத்³த⁴ம்மோ நாம, தேரஸ து⁴தகு³ணா சுத்³த³ஸ க²ந்த⁴கவத்தானி த்³வே அஸீதி மஹாவத்தானீதி அயம் படிபத்திஸத்³த⁴ம்மோ நாம, சத்தாரோ மக்³கா³ சத்தாரி ச ப²லானி அயம் அதி⁴க³மஸத்³த⁴ம்மோ நாம, ததா²ஹிச்சாதி³னா வுத்தமத்த²ம் ஸமத்தே²தி, தம்பி பாளியா தி²ரீகாதும் ‘வுத்தம் ஹேத’ந்திஆதி³மாஹ, தத்த² த⁴ம்மாதி ஹேதூ, ஸத்³த⁴ம்மஸ்ஸாதி யதா²வுத்தஸ்ஸ திவித⁴ஸ்ஸ ஸத்³த⁴ம்மஸ்ஸ, பத³ப்³யஞ்ஜனந்தி பத³ஞ்ச ப்³யஞ்ஜனஞ்ச தம், தத்த² பத³ம் நாம ஸ்யாத்³யந்தம் த்யாத்³யந்தஞ்ச, ப்³யஞ்ஜீயதி அத்தோ² ஏதேனாதி ப்³யஞ்ஜனம்-வாக்யம் அத²வா பஜ்ஜதே க³ம்யதே அத்தோ² ஏதேனாதி பத³ம்-ஸ்யாத்³யந்தாதி³, வாக்யம்வ ப்³யஞ்ஜனம், ஸிதி²லத⁴னிதாதி³பத³மேவவா வுத்தனயேன ப்³யஞ்ஜனந்தி பத³ப்³யஞ்ஜனம், தம், து³ன்னிக்கி²த்தம் து³ட்டு² நிக்கி²த்தம் ட²பிதம் விராதே⁴த்வா கதி²தம், அத்தோ² ச து³ன்னீதோதி து³ன்னிக்கி²த்தத்தாயேவ பத³ப்³யஞ்ஜனஸ்ஸ தப்³ப³சனீயோபி து³ட்டு²விஞ்ஞாதோ ஹோதி, வுத்தபடிபக்க²தோதி ‘அவிஞ்ஞாதஸத்³த³லக்க²ணோஹி’ச்சாதி³னா வுத்தஸ்ஸ விஞ்ஞாதஸத்³த³லக்க²ணத்தாதி³னா படிபக்க²பா⁴வதோ, பா⁴வப்பதா⁴னோ ஹி அயம் நித்³தே³ஸோ,த்தப்பச்சயலோபோ வா, ந ஹி அத்தாவ அத்தனா வேதி³தப்³போ³தி யுத்தந்தி.
ததே³வந்திஆதி³னா யதா²வுத்தம் நிக³மேத்வா ஸஞ்ஞாவிதா⁴னே பயோஜனம் த³ஸ்ஸேதி, தந்தி ஹேத்வத்தே² நிபாதோ, யஸ்மா ஸத்³த³லக்க²ணஸ்ஸ ஜானனம்ஸானி ஸம்ஸம் தஸ்மாதி அத்தோ², ஏவந்தி நித³ஸ்ஸனத்தே² நிபாதோ, ஏவம் ஸப்பயோஜனந்தி ஸம்ப³ந்தோ⁴, ததே³வந்தி வா நிபாதஸமுதா³யோ யம், வுத்தேன பகாரேனேத்யஸ்மிம் அத்தே² வத்ததே. நனுச ஸஞ்ஞீனம் ஸஞ்ஞானம் வத்தப்³ப³த்தே ‘‘அஆத³யோ திதாலீஸவண்ணா’’திஆதீ³னம் வாக்யானம் விஸும்விஸும் மஹந்தத்தா குதோ லாக⁴வம் ஸத்த²ஸ்ஸாதி மஞ்ஞமானோ ‘ததா²ஹி’ச்சாதி³னா ஸஞ்ஞாவிதா⁴னே லாக⁴வஸப்³பா⁴வம் ஸமத்தே²தி, ஹோதேவாதி அவதா⁴ரணேன கத்த²சி பரஸத்தே² விய நோ ந ஹோதீதி த³ஸ்ஸேதி, படிபத்திலாக⁴வம்பி சேத்த² ஹோதேவ, ததா²ஹி ‘‘வண்ணபரேன ஸவண்ணோபி’’ச்சாதோ³ (1-24) வண்ணாதி³ஸஞ்ஞாஸமுத்³த⁴ரிதா நாத்தானமத்தாவக³மேதுமலந்தி பரே புச்சி²த்வா ஜானிதப்³பா³ அஸ்ஸ, ததோ ஸஞ்ஞா-வஸேயா, ததோஸ்ஸ ஸஞ்ஞாதி ஸஞ்ஞாஸஞ்ஞீவிவேசனம் தத³னுட்டா²னந்தி பரம்பராபேக்கா²ய ப⁴விதப்³ப³ம் படிபத்தி கா³ரவாபா⁴வா. இதா³னி ஸங்கே²பதோ ஸத்த²க்கமம் த³ஸ்ஸேதுமாஹ-ஏவம் தாவி’ச்சாதி³, தாவாதி பட²மம், உபயுஜ்ஜமானத்தாதி ப்³யாபாரியமானத்தா, விஸயோ கோ³சரோ யத்தே²தே ஸ்யாத³யோ விதீ⁴ யந்தே, ஸஹ விஸயேனாதி ஸவிஸயா, பட²மம் கரீயதீதி பகதி யதோ ஸ்யாத³யோ விதீ⁴யந்தே, ஸஹ பகதியாதி ஸப்பகதிகா, லிங்கா³தி³கந்தி ஆதி³ஸத்³தே³ன‘ஸலப⁴ச்சா²ய’மிச்சாதோ³ ஏகத்தாதி³, லிங்கே³ப⁴வா லிங்கி³கா-இத்தி²வித⁴யோ, ஏகத்தீ²பா⁴வோ ஸமாஸோ, தேன, ஸாமஞ்ஞதோ ஸமானத்தா, ஸமானத்தந்துணாதி³வுத்தியா ‘‘ராஜாதி³விஸிட்டே² புரிஸா தோ³விய’வஸிட்டா²தி³விஸிட்டே² அபச்சாதி³ம்ஹி அத்தே² பவத்தனதோ.
இதி மோக்³க³ல்லானபஞ்சிகாடீகாயம் ஸாரத்த²விலாஸினியம்
ரதனத்தயபணாமாதி³கதா² ஸமத்தா.
1. பட²மகண்ட³வண்ணனா
ஸஞ்ஞாதி⁴கார
1. அ ஆத³யோ
ஸப்³ப³வசனானம் ஸாத்த²கனிரத்த²கத்தப்³யபி⁴சாரித்தா ‘இத³’ந்திஆதி³னா ஸதி³ட்ட²ந்தேன ஸம்ஸயமுபத³ஸ்ஸிய ஸாத்த²கத்தமஸ்ஸ த³ஸ்ஸேதுஞ்ச ‘ந தாவ…பே… ஸாத்த²கத்தா’தி வுத்தம், உம்மத்தகாதி³வாக்யமிதி ‘த³ஸ தா³ளிமா, ச² அபூபா, குண்ட³மஜாஜினம், பலாலபிண்டோ³’இச்சாதி³கம், அவயவத்தா²ன மஞ்ஞமஞ்ஞனாதி ஸம்ப³ந்தா⁴ ஸமுதா³யத்தா²பா⁴வதோ அனத்த²கத்தம், ஆதி³வாக்யந்தி ‘‘மனோஸேட்டா² மனோமயா’’திஆதி³வாக்யம், ஸாத்த²கத்தம் பனஸ்ஸ பத³த்தா²ன மஞ்ஞமஞ்ஞாபி⁴ஸம்ப³ந்த⁴ஸ்ஸ பதீதிதோ.
அத² அஆத்³யாதி³ஸத்³தா³னம் ஸாது⁴த்தான்வாக்²யானாய இத³ம் வசனமிச்சாதி³விகப்பந்தரஸம்ப⁴வே கத²ம் நியமோ வுத்தியம் வுத்தேனத்தே²ன ஸாத்த²கத்தமிச்சாஸங்கிய தேஸமிஹானுபயோகி³த்தம் கமேன படிபாத³யிதுமாஹ ‘வக்க²மானத்த²மேவித³’மிச்சாதி³,’ ஆகாராத³யோ நிக்³க³ஹீதந்தா’இச்சாதி³னா வுத்தியம் வக்க²மானோ அத்தோ² யஸ்ஸ தம் ததா² வுத்தம், ஸாதூ⁴னம் ஸாது⁴ஸத்³தா³னம் அனுஸாஸனம் ஆக்²யானம் அத்தோ² பயோஜனம் யஸ்ஸ தந்தி விக்³க³ஹோ.
ஸாது⁴ஸத்³தா³னுஸாஸனஸங்காபேத்த² ‘‘கத்தே²த்த² குத்ராத்ரக்வேஹிதா⁴’’தி (4-100) ஆதி³னா கத்தா²தி³ஸத்³தா³னம் ஸாது⁴த்தானுஸாஸனஸ்ஸ த³ஸ்ஸனதோ, லக்க²ணந்தரேன ஸாது⁴பா⁴வஸ்ஸ அன்வாக்²யாதத்தாதி ஆபுப்³பா³தா³இச்சஸ்மா ‘‘தா³தா⁴த்வீ’’தி (5-45) இப்பச்சயே ஆகாரலோபே ச ஆதீ³தி அஆதி³யேஸந்தி அஞ்ஞபத³த்த²ஸமாஸே யோம்ஹி ‘‘யோஸு ஜி²ஸ்ஸ புமே’’தி (2-93) ‘டே அஆத³யோ’தி, தயோ ச சத்தாலீஸா சாதி சத்த² ஸமாஸே ‘‘தத³மினாதீ³னி’’தி சத லோபேச ரஸ்ஸே ச திதாலீஸாதி, ‘வண்ண-வண்ணனே’இச்சஸ்மா ‘‘பா⁴வகாரகேஸ்வ க⁴ண க⁴கா’’தி (5-44) அப்பச்சயேயோம்ஹி டாதே³ஸே வண்ணாஇதி ச ஸிஜ்ஜ²னதோ, பயோக³னியமத்த²ந்தி திதாலீஸவண்ணஸத்³தே³ஸு பரேஸு ஏவ அஆதி³ஸத்³தோ³ பயுஜ்ஜீயதீதி ஏவம் பயோக³னியமத்த²ம், அயம்பி விகப்பந்தர ஸம்பா⁴வனா ‘‘அபூ⁴ததப்³பா⁴வே கராஸபூ⁴யோகே³ விகாரா சீ’’தி (4-119) பயோக³னியமஸ்ஸா ஜா²யமானஸ்ஸ தி³ட்ட²த்தா, டா²ன்யாதே³ஸத்த²ந்தி அஆதி³ஸத்³த³ஸ்ஸ டா²னே திதாலீஸவண்ணஸத்³தா³ ஆதே³ஸா ஹோந்தி தேஸம் வா ஸோ இதி, தத³னுரூபாயாதி டா²ன்யாதே³ஸானுரூபாய ச²ட்டீ² விப⁴த்தியா, அதோயேவாதி அக³மாக³மிஅனுரூபாய ச²ட்டி²யா அபா⁴வதோ யேவ, அக³மாக³மி பா⁴வத்த²ந்தி அஆதி³ஸத்³த³ஸ்ஸ திதாலீஸ வண்ணஸத்³தா³ ஆக³மா ஹோந்தி தேஸம் வா ஸோ இதி, ஏதேஸுபி ஸங்கா, ‘‘யவாஸரே’’ (1-30) ‘‘ஸுஞ ஸஸ்ஸ’’இதி (2-53) ஆதே³ஸாக³மானம் த³ஸ்ஸனேன, ஆக³ம லிங்கா³பா⁴வதோதி உகார ககார மகாரானம் அபா⁴வதோ, விஸேஸனவிஸேஸ்ஸ பா⁴வத்த²ந்தி திதாலீஸவண்ணஸத்³தா³னம் அஆதி³ஸத்³தோ³ விஸேஸனம், தே வா தஸ்ஸே-தி, ஏத்தா²பி ஸங்கா ‘நீலுப்பல’மிச்சாதீ³னமஞ்ஞத்த² விஸேஸனவிஸேஸ்ஸ பா⁴வத³ஸ்ஸனா, ஸத்³த³லக்க²ணா நுபயோக³தோதி ஸத்³த³லக்க²ணேன ஸத்³த³ஸங்க²ரணஸ்ஸ பகதத்தா வுத்தம், தத்த² காரணமாஹ- ‘ரூபவிஸேஸூப லக்க²ணாபா⁴வா’தி, ரூபவிஸேஸஸ்ஸ உபலக்க²ண நிமித்தம் தஸ்ஸஅபா⁴வாதி அத்தோ², ந ஹி விஸேஸன விஸேஸ்ஸபா⁴வே படிபாதி³தே அஆத்³யாதி³ஸத்³தா³னம் ரூபவிஸேஸஸ்ஸ ஸங்க²ரணம் கதம் ஸியாதி, யதி³ ஏஸோவ ஸத்³த³ஸங்க²ரணந்தி க³ய்ஹேய்ய, ததா² ஸதி ‘நீலுப்பல’மிச்சாதீ³னம்பி வத்தப்³ப³தா ஆபஜ்ஜேய்யாதி நாஸ்ஸ தத³த்த² தாபி ஸம்பா⁴வீயதே, லோகே ஸீஹகு³ணஸ்ஸ மானவகே த³ஸ்ஸனதோ உபசாரேன ‘ஸீஹோ-யம் மானவகோ’தி தக்³கு³ணஜ்ஜா²ரோபோபி தி³ஸ்ஸதி, தத³த்த²ம்பேதம் ந ஹோதீதி த³ஸ்ஸனத்த²ம் ‘தக்³கு³ணஜ்ஜா²ரோபனத்த²ம்பேதம் ந ஹோதீ’தி வுத்தம், தஸ்ஸ அஆதி³ஸத்³த³ஸ்ஸ, தேஸம் திதாலீஸவண்ணஸத்³தா³னம் வா கு³ணோ அஆதி³த்தாதி³, தஸ்ஸ அஜ்ஜா²ரோபனம்-திதாலீஸவண்ணஸத்³தே³ஸு வா அஆதி³ஸத்³தே³யேவ வா ஆரோபனம், தத³த்த²ம்பேதம் ஸுத்தம் ந ஹோதீதி அத்தோ², தத்த² காரணமாஹ- ‘அதோயேவா’திஆதி³, அதோயேவ ரூபவிஸேஸூபலக்க²ணா பா⁴வதோயோ, பகதம் ஸத்³த³ஸங்க²ரணம், யதா²வுத்த விகப்பந்தராபா⁴வே உப⁴யத்த²மித³ம் ஸியா, தத்த² பரிபா⁴ஸத்த²ம் ந ஹோதி… தல்லக்க²ணத்தாபா⁴வா உபரிவக்க²மானத்தா சாதி பாரிஸேஸமாலம்பி³யாஹ ‘ஸஞ்ஞாஸஞ்ஞி’ச்சாதி³.
மரியாதா³யம்பகாரேச, ஸமீபே வயவே ததா²;
சதுப்³பி³த⁴ப்பகாரோயம், ஆதி³ஸத்³த³ஸ்ஸ தி³ஸ்ஸதேதி.
மரியாத³த்தோ² ஏத்த² ஆதி³ஸத்³தோ³தி ஆஹ-‘ஆதி³மரியாதா³ பூ⁴தோ’தி, உபலக்க²ணத்தாதி உபலக்கி²யமானானமாகாராதீ³னம் க³ஹணே காரணபா⁴வேன அப்பதா⁴னத்தா, தேனாஹ-‘உபலக்க²ணஸ்ஸுபஸஜ்ஜனீயபூ⁴தஸ்ஸா’தி, காரியேனாதி வண்ணஸஞ்ஞாப⁴வனாதி³னா, ந கு³ன்னம்பி ஆனயனம் ப⁴வதி..கு³ன்னமுபஸஜ்ஜனீய பூ⁴தத்தா அஞ்ஞபத³த்த²ஸ்ஸேவ பதா⁴னத்தா, ஸஞ்ஞாயா பா⁴வேதி அகாரஸ்ஸ வண்ணஸஞ்ஞாய அபா⁴வே, ரூபந்திதி தாலீஸாரூபம், திதாலீஸா+வண்ணாதிபத³ச்சே²தோ³, திதாலீஸ+வண்ணாதிவா, ஸுத்தாவயவஸ்ஸாபி ஸுத்தஸம்ப³ந்தி⁴த்தா ‘‘ப்³யஞ்ஜனே தீ³க⁴ரஸ்ஸா’’தி (1-33) பன வுத்தம், ரஸ்ஸத்தந்து ‘‘தீ³க⁴ரஸ்ஸா’’தி யோக³விபா⁴கே³ன, இதரதா² ப்³யஞ்ஜனபரஸ்ஸேவ ரஸ்ஸத்தே த³ஸ்ஸிதே திதாலீஸஇதி அப்³யஞ்ஜனே பத³ம் ந ஸம்பஜ்ஜேய்யாதி விஞ்ஞாயதி, இதரீதரயோக³சத்தே² ப³ஹுவசனேன ப⁴விதப்³ப³ந்தி ஆஹ-‘ஏகவசனம்பனா’திஆதி³, விப்படிபத்தி அஞ்ஞதா²பா⁴வோ, ரஸ்ஸ ஏ ஓகாரேஹி தேசத்தாலீஸக்க²ரானந்தி ஸம்ப³ந்தோ⁴, ஏ ஓகாரே ஹீதி ஸஹத்தே² ததியா, ஸக்கதானுஸாரேனாதி ஸக்கதே ‘‘ஸந்தி⁴ யக்க²ரானம் ரஸ்ஸா ந ஸந்தீ’’தி வுத்தஸ்ஸ அனுஸாரேன, கோசீதி ஸா ஸனப்பஸாத³கசோளியபு³த்³த⁴ப்பியாசரியம் த³ஸ்ஸேதி, ந ஹிச்சாதி³ம் வத³தோ-யமதி⁴ப்பாயோ ‘ரஸ்ஸாஇவாதி இவஸத்³தோ³ ஸாத⁴ம்மோபமாஜோதகோ வா ஸியா வேத⁴ம்மோபமாஜோதகோ வா, யதி³ தாவ வேத⁴ம்மோபமாஜோதகோ, ரஸ்ஸத⁴ம்மஸ்ஸ ஏ ஓகாரேஸ்வ ஸம்ப⁴வா தேஸம் தீ³க⁴காலப்பவத்திதோ தே தீ³கா⁴யேவ ஸியும், யதி³ பன ஸாத⁴ம்மோபமாஜோதகோ, தேஸு ரஸ்ஸத⁴ம்மஸ்ஸஸம்ப⁴வா ரஸ்ஸகாலப்பவத்திதோ ரஸ்ஸாஏவ தே ஸியுந்தி ‘ஏத்தா²திஆதீ³ஸு ஏ ஓகாரானம் உச்சாரணகாலகதம் ரஸ்ஸத்தமேவ ஹோதீ’தி, ரஸ்ஸகாலவந்தோயேவாதி ஏவஸத்³தோ³ ஸோக³தே வண்ணவினிம்முத்தஸ்ஸ காலஸ்ஸேவாபா⁴வா வண்ணானஞ்ச பச்சக்க² ஸித்³த⁴த்தா பமாணஸித்³த⁴ம் பாரமத்தி²க மே ஓகாரானம் ரஸ்ஸகாலவந்ததம் தீ³பேதி, அத்தா²தி வத³தோ பனாயமதி⁴ப்பாயோ ‘ஏத்தா²திஆதீ³ஸு யதி³ ஏகாராத³யோ தீ³கா⁴ஏவ ஸம்யோக³புப்³ப³த்தா ரஸ்ஸாவ ஸியும்ததா² ஸதி அத்தா²தி ஏத்தா²பி தீ³கோ⁴வ ஆகாரோ ஸம்யோக³புப்³ப³த்தாரஸ்ஸோ இவ உச்சதீதி ஆபஜ்ஜேய்ய, தஸ்மா உச்சாரணகாலகதோவ ரஸ்ஸதீ³க⁴பா⁴வோ க³ஹேதப்³போ³’தி, கச்சாயனவுத்திவண்ணனா ஞாஸோ, தஞ்ஞாபனேதி ப³ஹித்³தா⁴ அஞ்ஞேஸமக்க²ரானம் ஞாபனே, பயோஜனாபா⁴வாதி தேன ஸாதே⁴தப்³ப³ஸ்ஸ கஸ்ஸசி இட்ட²ஸ்ஸ அபா⁴வமாஹ, கிமேத்த² ஸமுதா³யே வாக்யபரிஸமத்தி, உதா³ஹு அவயவேதி ஆஹ- ‘பச்சேக’ந்தி, அஞ்ஞதா² ‘ருக்கா² வன’ந்திஆதீ³ஸு விய ஸமுதா³யே வாக்யபரிஸமத்தியம் ‘‘இயுவண்ணா ஜ²லா நமஸ்ஸந்தே’’ (1-9) இச்சாதி³கம் ந ஸிஜ்ஜ²தீதி, பச்சேகம் வண்ணா நாமஹோந்தீதி அகாரோ வண்ணோ நாம ஹோதி ஆகாரோ வண்ணோ நாம ஹோதீதிஆதி³னா, அவயவேச்சாதி³னா வுத்தியம் அவுத்தேபி ‘பச்சேக’ந்தி வசனே ஸதி³ட்ட²ந்தம் காரணமாஹ, தி³ட்ட²ந்தோபனீதோ த்யத்தோ² ஸுகே²ன படிபத்தும் ஸக்காதி, ஏத்த² ஹி பச்சேகந்தி அவுத்தேபி தே³வத³த்தோ போ⁴ஜீயதூதிஆதி³னா பச்சேகம் பு⁴ஞ்ஜிகிரியா பரிஸமாபீயதே, தேனாஹ-‘ந சோச்சதே’ இச்சாதி³, அத²வா ஸமுதா³யேபி வாக்யபரிஸமா பத்தியம் ஸதி ஸமுதா³யே பவத்தா ஸத்³தா³ அவயவேஸுபி வத்தந்தீதி ‘ஸமுத்³தே³கதே³ஸத³ஸ்ஸனேபி ஸமுத்³தோ³ தி³ட்டோ², க²ந்தே⁴கதே³ஸ பூ⁴தாயபி பஞ்ஞாய பஞ்ஞாக்க²ந்தோ⁴திஆதீ³ஸு விய ந தோ³ஸோ, தேனேவ வுத்தியம் ‘பச்சேக’ந்தி ந வுத்தம், வண்ணஸத்³த³ஸ்ஸ கு³ணாத்³யனேகத்த²த்தேபி பகரணதோ அகாராத³யோவேத்த² வுச்சந்தீதி ஆஹ-‘வண்ணீயதி’ச்சாதி³, பகரணதோபி அத்தோ² விப⁴ஜ்ஜதே, வுத்தம் ஹி–
அத்தா² பகரணா லிங்கா³, ஓசித்யா தே³ஸகாலதோ;
ஸத்³த³த்தா² விப⁴ஜீயந்தே, ந ஸத்³தா³யேவ கேவலாதி.
நனு ஜ²லாதி³ஸஞ்ஞா விய லஹுஸஞ்ஞம் அகத்வா கஸ்மா கு³ருஸஞ்ஞா கதாதி சோத³னம் மனஸி நிதா⁴ய ருள்ஹி அன்வத்த²வஸேன த்³விப்பகாராஸு ஸஞ்ஞாஸு ஜா²லாதி ருள்ஹி ஸஞ்ஞாத்தா²பா⁴வேன வோஹாரஸுக²மத்தபயோஜனா, அன்வத்த²ஸஞ்ஞா பன தப்பயோஜனாபி ஹோதி தத³ஞ்ஞப்பயோஜனா பீதி த³ஸ்ஸேதுமாஹ- ‘ஏவ’மிச்சாதி³, வண்ணீயதீ அத்தோ² ஏதேஹீதி வுத்தமத்த²ம் அனுக³தா அனுக³தத்தா² வண்ணஸஞ்ஞா தம், ஸத்³தா³தி⁴க³மனீயஸ்ஸாதி ஸத்³தே³ன விஞ்ஞாதப்³ப³ஸ்ஸ, வண்ணம் மூலமஸ்ஸாதி வண்ணமூலகோ-அத்தோ², தஸ்ஸ பா⁴வோ வண்ணமூலகதா, அத்த²ஸ்ஸ வண்ணமூலகதம் ஸாதே⁴தி ‘ஸாபி’ச்சாதி³னா, வண்ணம் ரூபம் ஸபா⁴வோ ஏதேஸந்தி வண்ணரூபானி-பதா³னி, ஸமுதா³யோ பாதா³னம் ரூபமஸ்ஸாதி ஸமுதா³யரூபம் வாக்யம், விப⁴த்யந்தமத்த²ஜோதகம் பத³ம், பத³ஸமுதா³யோ வாக்யம், ஸப்³ப³ஞ்சேதமுபசாரேன வண்ணஸத்³த³வசனீயத்தம் க³ச்ச²தி வண்ணமயத்தாதி ஸப்³போ³பி ஸம்முதிபரமத்த²பே⁴த³பி⁴ன்னோ அத்தோ² வாக்யாதி⁴க³மனீயோ வண்ணேனேவ விஞ்ஞாயதி நாம தஸ்மா யதா² வுத்தமத்த² விஸேஸத³ஸ்ஸனம்லஹுஸஞ்ஞாய ந ஸக்காதி தத³த்த²மகாராதீ³னம் கு³ருபூ⁴தா வண்ணஸஞ்ஞா கதாதி அதி⁴ப்பாயோ, ஸம்முதி ஸங்கேதவஸேன பவத்தோ வோஹாரோ, பரமத்தோ² ஸனிப்³பா³னோ பஞ்சக்க²ந்தோ⁴. உபோ⁴ஹி பனேதேஹி பி⁴ன்னோ ததியோ கோட்டா²ஸோ நாம நத்தி², ததா²ச வுத்தம்–
து³வே ஸச்சானி அக்கா²ஸி, ஸம்பு³த்³தோ⁴ வத³தம் வரோ,
ஸம்முதிம் பரமத்த²ஞ்ச, ததியம் நுபலப்³ப⁴தீதி.
நனு ச–
அப்பக்க²ரமஸந்தி³த்³த⁴ம், ஸஸாரம் கூ³ள்ஹனிண்ணயம்;
பஸன்னத்த²ஞ்ச ஸுத்தந்தி, ஆஹு தல்லக்க²ணஞ்ஞுனோதி.
‘‘ஆத³யோ திதாலீஸ வண்ணா’’ ‘‘திதாலீஸாத³யோ வண்ணா’’தி வா வத்தப்³ப³ந்தி ந ததா² ஸதி ஸந்தி³த்³த⁴ம் ஸுத்தம் ஸியாதி, நனு ஸத்தா²தோ³ மங்க³லவசனேன ப⁴விதப்³ப³ம், அகாரோ படிஸேத⁴த்தோ²பி ஹோதீதி (ந) ஸத்தா²தோ³ ஸித்³த⁴ஸத்³த³ஸ்ஸோபஹிதத்தா, அத² ஹோத்வ புப்³பா³ ஜா²லாதி³ ஸஞ்ஞா, ஸத்³த³ஸாத⁴னமத்தப்பயோஜனத்தா பன ஸப்³ப³விதா⁴னஸ்ஸ புப்³பா³சரிய ஸஞ்ஞாவாலமேத்தா²தி கிம் புனாபி வண்ணாதி³ஸஞ்ஞாவிதா⁴னேன க³ந்த²கா³ரவ கரணேனாதி ஸச்சமேதம், புப்³பா³சரியேஸு பன கா³ரவம் தத³னுக³மனஞ்ச தீ³பேதும் காசி ஸஞ்ஞாயோப்யன்வாக்²யாயந்தே, யஜ்ஜேவம் ஸம்யோக³ஸப்³ப³னாமலோபாத³யோபி ஸஞ்ஞா புப்³பா³சரியேஹி வுத்தா வத்தப்³பா³தி நனு போ⁴ வுத்தமேவாம்ஹேஹி’காசி ஸஞ்ஞாயோ ஆக்²யாயந்தே’தி, கிந்ததா³க்²யானத்³வாரேன ப⁴வதா தாபி விஞ்ஞாதும் ந ஸக்காதி, கேஸஞ்சி ஸாத்த²கத்தோபி பதிவண்ணமத்தா²னுபலத்³தி⁴தோ வண்ணானமதி³ட்டா²னமகாராதீ³னமனுகதியோ இஹோபதி³ட்டா²இத்யனுகாரியேனாத்தே²னாத்த²வந்ததாய ஹோதேவாகாராதி³தோ விப⁴த்தி, லோபேன நித்³தி³ட்ட²த்தா பனஸ்ஸா அஸ்ஸவனம் ஸன்னிகம்ஸவசனிச்சா²பா⁴வா ஸம்ஹிதாயானித்³தே³ஸோ, அனுக்கமோதி ஆதோ³னிஸ்ஸயா ஸராவுத்தா, ததோ நிஸ்ஸிதா ப்³யஞ்ஜனா, ஸரேஸுபி ஏகட்டா²னியா அகாராத³யோ ப³ஹுத்தா பட²மம் வுத்தா டா²னானுக்கமேன, ததோ த்³விஜா டா²னானுக்கமேன, தேஸுபி ரஸ்ஸாவ லஹுத்தா பட²மம் வுத்தா, ததோ தீ³கா⁴, ப்³யஞ்ஜனேஸுபி வக்³கா³ ப³ஹுத்தா டா²னப்படிபாடியா பட²மம் வுத்தா, ததோ யகாராத³யோ, வக்³கே³ஸு ச அகோ⁴ஸா பட²மம் வுத்தா, ததோ கோ⁴ஸா, தேஸு ச ஸிதி²லா பட²மம் வுத்தா, ததோ த⁴னிதா, தத்தா²பி அப்பகத்தா த்³விஜா பஞ்சமா வுத்தா, ததோ யரலவா கோ⁴ஸபூ⁴தா டா²னானுக்கமேன, ததோ த⁴னிதா ஸகாரஹ காரா, தேஸுபிஹகாரோ கேஸஞ்சி ஓரஸோபி ஹோதீதி த்³விஜத்தா பச்சா² வுத்தோ, கேஹிசி ‘‘லளானமவிஸேஸோ’’தி த்³வின்னமவிஸேஸே வுச்சமானேபி லிபிபே⁴தே³ன டா²னபே⁴தே³ன ச பி⁴ன்னத்தா ளகாரோ விஸும் அக்க²ரபா⁴வேன க³ஹிதோ, ஸோபி கோ⁴ஸபா⁴வேன டா²னானுக்கமேனச ஹகாரதோ பரம் வுத்தோ நிக்³க³ஹீதம் பன ஸரத்தாதி³ஸப்³ப³வினிம்முத்தத்தா ஸப்³ப³பச்சா² வுத்தந்தி அகாராதீ³னமயமனுக்கமோ, இமஸ்ஸேவானுக்கமஸ்ஸ மனஸி விபஸ்ஸ வத்தமானத்தா திதாலீஸாதி க³ணனாபரிச்சே²த³ஸ்ஸ த³ஸ்ஸிதத்தா ச ‘நிக்³க³ஹீதந்தா’தி வுத்தியம் வுத்தம், பகதம் ஸாது⁴ஸத்³தா³ன்வாக்²யானம், ந வண்ணீயதே, தி ஸத்³த³ஸங்க²ரண ஸங்கா²த முக்²யப்பயோஜனாபா⁴வா, கிஞ்சாபி ந வண்ணீயதே, அம்ஹேஹி பன கத²மகாராதீ³னமயமனுக்கமோ உப்பன்னோதி ஸிஸ்ஸானம் கங்கா² விச்சே²த³ப்பயோஜனம்பதி அனுக்கமஸத்³த³ஸ்ஸ அத்த²கத²னப்³யாஜேன வண்ணிதோ யேவாதி, கரீயந்தே உச்சாரீயந்தே ஏதேனாதி கரணம், தத்த² ஜிவ்ஹாமஜ்ஜ²ம் தாலுஜானம், ஜிவ்ஹோபக்³க³ம் முத்³த⁴ஜானம், ஜிவ்ஹக்³க³ம், த³ந்தஜானம் ஸேஸானம் ஸகட்டா²னம் கரணம், பயத்தி பயதனம், தம்பன வண்ணுச்சாரணதோ அப்³ப⁴ந்தரோ பா³ஹியோ ச உஸ்ஸாஹோ, தத்த² அப்³ப⁴ந்தரபயதனம்-ஸம்வுதத்தமகாரஸ்ஸ, விவடத்தம் ஸரானம் ஸகாரஹகாரானஞ்ச பு²ட்ட²த்தம் வக்³கா³னம், ஈஸம்பு²ட்ட²த்தம் யரலவானம், பா³ஹியபயதனந்து ஸம்வுதகண்ட²தாதி³, டா²னதோ பச்சாஸத்தியா விதீ⁴யமானகாரியஸம்ப⁴வேன பயோஜனஸம்ப⁴வா ஆஹ-‘டா²னம்பனா’திஆதி³, திட்ட²ந்தி ஏத்த² உப்பத்திவஸேன வண்ணாதி டா²னம், ‘‘ஏ ஓனம வண்ணே’’தி (1-37) ஸுத்தே வண்ணேதி கத²னமேவ வண்ணஸஞ்ஞாகரணே பயோஜனம், யதா²வுத்தமத்த²மஞ்ஞத்ர ப்³யாபதி³ஸதி’ ஏவ’மிச்சாதி³னா, தஸ்மா ‘‘த³ஸாதோ³ ஸரா’’இச்சாதோ³ ‘தேனா’திஆதீ³ஸு ‘தேன ஸரஇச்சனேன க்வத்தோ² கஸ்மிம் ஸுத்தே பயோஜனம் தம் த³ஸ்ஸேதி ‘‘ஸரோலோபோ ஸரே’’ச்சாதீ³’தி ஏவமாதி³னா அத்தோ² த³ட்ட²ப்³போ³, ஞாபேதி வண்ணலோபந்தி ஞாபகம், கஸ்மா பன’ஸோ சேமினாவ ஞாபகேன ஸித்³தோ⁴’தி வுச்சதி நனு ‘தத³மினாதீ³னி’’தி (1-47) ஸுத்தம் தி³ஸ்ஸதீதி, (ஸச்சம்) ததா²பி பகாரந்தரோயம்பி வண்ணலோபே த³ஸ்ஸிதோதி விஞ்ஞாதப்³ப³ம், ஏவஸத்³தோ³ பன ‘யதி³ ஞாபகேன வண்ணலோபோ ஸியா ஸோ இமினாவ ஞாபகேன ஸித்³தோ⁴, நாஞ்ஞேனா’தி அவதா⁴ரேதி.
2. த³ஸா
நனு அஆத³யோதி பட²மந்தேனுவத்தந்தே கத²மேத்த²’தத்தா²’தி ஸத்தமீனித்³தி³ட்ட²தாதி ஆஹ-‘தஞ்சா’திஆதி³, அத்த²வஸாவிப⁴த்திவிபரிணாமேனாதி அஆத³யோதி பட²மந்தஸ்ஸ‘ஆதோ³ த³ஸா’த்யனேன ஸம்ப³ந்தா⁴ ஸம்ப³ஜ்ஜ²மானே சாதா⁴ரத்தே²ன ப⁴விதப்³ப³ந்தி ஆதா⁴ரத்த²வஸேன ஸத்தமீ விப⁴த்தியா பரிவத்தனேனாதி அத்தோ², அத்த²வஸா ஸத்தமியா விபரிணாமஸம்ப⁴வாயேவஸுத்தே அவிஜ்ஜமானேபி‘தத்தா²’தி வுத்தியம் வுத்தம், ஆதோ³த³ஸன்னமனஞ்ஞத்த²பவத்திஸம்ப⁴வதோ தேஸம் அஆத³யோ விஸயபா⁴வேனபி ஸக்கா பரிகப்பேதுந்தி வுத்தம்-‘தேஸு விஸயபூ⁴தேஸூ’தி, நித்³தா⁴ரணத்தோ²பி யுஜ்ஜதேவ… வண்ணஸமுதா³யதோ ததே³கதே³ஸபூ⁴தான மாதோ³ வண்ணானம் த³ஸஸங்க்²யாகு³ணேன நித்³தா⁴ரியமானத்தா, ஆதி³ம்ஹி த³ஸ வண்ணாதி வுத்தே அவுத்தானம்பி அவஸ்ஸம் வத்தப்³பா³னம் ஊனபூரணத்த²மஜ்ஜா²ஹாரோ ஹோதீதி வுத்தம்- அவட்டி²தா நித்³தி³ட்டா² வா’தி, ஏகாதீ³ன மட்டா²ரஸந்தானம் ஸங்க்²யானம் ஸங்க்²யேய்யே வத்தனதோ ஆஹ-‘த³ஸஸங்க்²யாய பரிச்சி²ன்னத்தா’தி, க³ய்ஹுபகா³னம் ரஸ்ஸஏ ஓவண்ணானம்பி கச்சாயனே விய அபரிச்சாகா³ அனூனா, அக³ய்ஹுபகா³னம் தத³ஞ்ஞேஸம் கேஸஞ்சி ஸரானம் பரிச்சகா³ அனதி⁴கா, த³ஸஸத்³த³ஸ்ஸ ஸங்க்²யேய்ய வுத்தித்தா த³ஸன்னம்பி அதி⁴கதவண்ணானஞ்ஞத்தா வுத்தம்-‘த³ஸன்னம்பீ’திஆதி³, ஸயம் புப்³பா³’ராஜ=சித்தியம்’தீஸ்மா க்விம்ஹி அந்தலோபே ஸமாஸே ச தத³மினாதி³த்தா நிருத்தினயேன வா ஸரஸத்³தோ³ நிப்ப²ஜ்ஜதீதி, ‘ஸர-க³திஹிம் ஸாசிந்தாஸு’ இச்சஸ்மா அப்பச்சயேன வா நிப்பஜ்ஜதீதி த³ஸ்ஸேதுமாஹ=‘ஸயம் ராஜந்தீ’திஆதி³.
3. த்³வேத்³வே
தேதி’ஆதோ³’தி ஸத்தம்யந்தத்தா அபரே த்³வே பராமஸதி, ஹேட்டா² வியாதி ஹேட்டா² வுத்தம் அத்த²வஸா விப⁴த்திவிபரிணாமம் உபமேதி, அதோவ விஞ்ஞாயமானத்த²வஸேன தேஸு’தி வுத்தம், தேஸுதி பன நித்³தா⁴ரணத்தவிவச்சா²யம் தம்பி ஸம்ப⁴வதீதி தேஸம் வண்ணானம் மஜ்ஜே² த்³வேத்³வேதி த்³விஸங்க்²யாய நித்³தா⁴ரணத்தோ²பி வேதி³தப்³போ³, விச்சா²யம் வுத்தி யஸ்ஸ ஸோ விச்சா²வுத்தி-த்³விஸத்³தோ³, விச்சா²வுத்திதா சாஸ்ஸ ஸவண்ணத்தகு³ணேன த்³வின்னம் (‘ப்³யாபிது) மிட்ட²த்தா, கமேனாவட்டி²தேதி இமினா அகாராதி³வண்ணப்பப³ந்த⁴ஸ்ஸ அனாதி³காலஸித்³த⁴ம் கமஸித்³த⁴த்தமாஹ. நனு ஸமானா வண்ணா ஸவண்ணாத்யன்வத்தே² ஸவண்ணஸத்³தே³ ஸதி கதம் ரஸ்ஸதீ³கா⁴னம் ஸவண்ணஸஞ்ஞா ஸியா… அஸமானத்தா ஏதேஸந்தி, நேதத³த்தி²வண்ணப்பப³ந்த⁴ஸ்ஸ கமஸித்³த⁴த்தா வசனப³லேனேவாஸமானானம்பி ஹோதேவாதி, நேவம்பி வத்தும் யுத்தம்‘‘த்³வேத்³வே ஸவண்ணா’’தி ஸுத்தஸ்ஸ தாதி³ஸஸாமத்தி²யஸப்³பா⁴வே [ஸப்³பா⁴வேன (போத்த²கே)] விஸேஸகாரணாபா⁴வாதி ஆஹ‘ஸமானத்தம்பனா’திஆதி³. திட்ட²ந்தி ஏத்த² வண்ணா சித்தஜத்தேபி அபி⁴ப்³யத்தி வஸேனாதி டா²னம் கண்டா²தி³, தேன கதந்தி ஸமாஸோ, கண்ட²தாது இதி சத்தே பாண்யங்க³த்தா நபும்ஸகத்தம். பஞ்சமேஹி வக்³க³பஞ்சமேஹி. அந்தட்டா²கீதி வக்³கா³னமந்தே திட்ட²ந்தீதி அந்தட்டா², தாஹி, யுத்தஸ்ஸாதி ப்³ரஹ்மசரியா, கு³ய்ஹ’ந்திஆதீ³ஸு யுத்தஸ்ஸ. கேசீதி அனியமேன வுத்தம், தே பன–
‘‘ஹகாரோ பஞ்சமேஹேவ, அந்தட்டா²ஹி ச ஸம்யுதோ;
ஓரஸோ இதி விஞ்ஞேய்யோ, கண்ட²ஜோ தத³ஸம்யுதோ’’தி வத³ந்தி.
4. புப்³போ³
வத்ததேதி அத்த²வஸா விப⁴த்திவிபரிணாமேன வத்ததே, நனு சேத்யாதி³சோத³னா, நேஸதோ³ஸோச்சாதி³ பரிஹாரோ, தோ³ஸாபா⁴வே காரண மாஹ-‘யோயோ…பே… பதீயதே’தி, வுத்தம் ஸமத்தேதி-‘நஹி’ச்சாதி³னா, நனு ச புப்³ப³ஸத்³தோ³ யமேகத்தா ஏகம் புப்³ப³மாசிக்க²தி ந ஸகலந்தி கத²ம் ‘‘புப்³போ³’தி வுத்தே யோயோதி ஞாயதி ‘யோயோ புப்³போ³’தி ச வுத்தே ‘தேஸு த்³வீஸு’தி ஏத்த²’த்³வீஸு த்³வீஸு’தி இத³ம் கத²ம் ஸுகே²னேவ பதீயதே ததி³த³மஸித்³தே⁴னாஸித்³த⁴ஸாத⁴னந்தி ஆஸங்கிய தத³பா⁴வமுப்³பா⁴வீய புப்³ப³ ஸத்³த³ஸ்ஸ விச்சா²க³மகத்தமவக³மயிதுமாஹ-‘நசேத³’மிச்சாதி³. தம்யோகா³தி உபசாரவஸேனாஹ, தப்³ப³ந்ததாயவாதி அத்தி²யத்தே² அப்பச்சயவஸேன, ஏவமுபரிபி.
5. பரோ
ஸேஸமிச்சாதி³னா‘தேஸு த்³வீஸூதி ஸவண்ணஸஞ்ஞகேஸு த்³வீஸு’ இச்சாதி³ கமதிதி³ஸ்ஸதி. லஹுஸஞ்ஞா ரஸ்ஸஸ்ஸ, ஸம்யோக³புப்³ப³ஸ்ஸ ரஸ்ஸஸ்ஸ தீ³க⁴ஸ்ஸ ச கு³ருஸஞ்ஞா ந வத்தப்³பா³… உச்சாரணவஸேனேவான்வத்த²ஸஞ்ஞாதி விஞ்ஞாயதி, புப்³பா³சரியவஸேன வா இஹாவுத்தாவஸேஸஸஞ்ஞாவிய.
6. காத³யோ
கேவல ப்³யஞ்ஜனானமத்த²ப்பகாஸத்தாபா⁴வா ஸரானமத்த²ப்பகாஸனே அச்சந்தோபகாரா ப்³யஞ்ஜனாதி ‘ஏதேஹீ’தி கரணத்தேன வுத்தம், தேனாஹ ‘ஸரான’மிச்சாதி³. விபுப்³பா³ ‘அஞ்ஜ-ப்³யத்தியம்’தீமஸ்மா கரணே அனப்பச்சயே ரூபம், நபும்ஸகத்தம்பிஸ்ஸாவக³மயிதும் ‘உபகாரகானீ’தி வுத்தம், ப்³யஞ்ஜனத்தம் தி³ட்ட²ந்தேன பு²டயதி ‘யதா²’இச்சாதி³னா, யதா² ஓத³னஸ்ஸுபகாரகானி ஸூபாதீ³னி ப்³யஞ்ஜனானி, ததா² ஸரானமுபகாரகானீதி அதி⁴ப்பாயோ, ப்³யஞ்ஜனம்பன அத்³த⁴மத்திகம், வுத்தம் ஹி–
ஏகமத்தோ ப⁴வே ரஸ்ஸோ, தீ³கோ⁴ மத்தத்³வயாயுதோ;
ப்லுதோ திமத்தோ விஞ்ஞேய்யோ, ப்³யஞ்ஜனம் த்வத்³த⁴மத்திகம்தி.
அன்வத்தா²தி அன்வத்த²தோ, ‘அன்வத்தா² ப்³யஞ்ஜனா’தி ஸம்ப³ந்தோ⁴.
7. பஞ்ச
ஸஜாத்யபேக்கா²ய ஸமுதா³யவாசித்தேபி காத³யோதீ அனுவத்தனதோ வக்³க³ஸத்³தே³ன கக²க³க⁴ஞாத³யோவ க³ய்ஹந்தி, பஞ்ச பரிமாணமஸ்ஸ பஞ்சகோவக்³கோ³, ‘‘தமஸ்ஸ பரிமாணம் ணிகோ சா’’தி (4-41) கோ, ஸுத்தே ஆதி³பூ⁴தோ பஞ்சஸத்³தோ³ பஞ்சஸங்க்²யாபரிச்சே²த³ம் குருமானோ மாவஸானானம் வக்³கா³னம் ப³ஹுத்தம் க³மேதீதி ‘பஞ்சகா’தி வுத்தம், வக்³கா³தி ப³ஹுவசனதோ பச்சேகந்தி விஞ்ஞாயதி, வஜ்ஜேந்தி யகாராத³யோபி⁴ வக்³கா³, பட²மக்க²ரவஸேன பன கவக்³கா³தி³வோஹாரோ.
8. பி³ந்து³
அனேகத்த²த்தா தா⁴தூன முச்சாரணத்தோ²பேத்த² க³ண்ஹாதீதி நிபுப்³பா³ ததோ கம்மந்தி த்தப்பச்சயே ஞ்ஞிம்ஹி பாதி³ஸமாஸே தீ³கே⁴ச ரூபம் த³ஸ்ஸேந்தோ ‘ரஸ்ஸா’திஆதீ³மாஹ, பீளனத்த²தோ நிக்³க³ஹனம் நிக்³க³ஹோ, ‘இ-அஜ்ஜே²ன க³தீஸு’இச்சஸ்மா கத்தரி [கம்மனி-இதி வத்தப்³ப³ம், இதம் உச்சாரிதந்தி அத்தோ²] த்தப்பச்சயே இதம், நிக்³க³ஹேன இதந்தி அமாதி³ஸ மாஸே ரூபம் த³ஸ்ஸேந்தோ ‘கரணம் நிக்³க³ஹேன வா’திஆதி³மாஹ, பச்சி²மபக்க²ம் ஸாதே⁴துமாஹ-‘வுத்தம் ஹீ’தி.
9. இயு
சத்த²ஸமாஸோதி இதரீதரயோக³த்³வந்த³ஸமாஸோ. அத்தேதி முனி ஸத்³தா³தி³வசனீயே அத்தே², நமதீதீமஸ்ஸேதம் கம்மம்,
யம் ஸப்³ப³வசனம் ஸப்³ப³, லிங்க³ம் ஸப்³ப³விப⁴த்திகம்;
தம் ஸப்³ப³த்தே² நமனதோ, விது³ம் நாமந்தி தப்³பி³தூ³.
இத⁴ நாமஸஞ்ஞாயாபா⁴வேபி அன்வத்த²ப³லாயேவ நாமஸஞ்ஞா ஸித்³தா⁴தி (ஆஹ) ‘அன்வத்த²ப்³யபதே³ஸேனா’தி, ஸ்யாத்³யந்தபகதிரூபந்தி பச்சயா பட²மம் கரீயதீதி பகதி, ஸா ஏவ ரூபந்தி பகதிரூபம், ஸ்யாத்³யந்தஸ்ஸ பகதி ரூபம் முனிஸத்³தா³தி³ ஸ்யாத்³யந்தபகதிரூபம், அத்த²வந்தமதா⁴துகமப்பச்சயம்பாடிபதி³கம், பத³ம் பத³ம் பதி படிபதே³, படிபத³ம் நியுத்தம் பாடிபதி³கம். விஸேஸனேனாதி ஸுத்தே ‘நமஸ்ஸந்தே’தி வுத்தேன இவண்ணுவண்ணானம் விஸேஸனேன. ஆக்²யாதஸ்ஸாதி பசதிஆதி³னோ. ஆதி³மஜ்ஜ²வத்தினோதி இந்த³ உத³கஸத்³தா³தீ³னம் ஆதோ³, பகு²மாதீ³னம் மஜ்ஜே²ச வத்தினோ. பதே³ஸேஸூதி ‘‘ஜ²லா ஸஸ்ஸ நோ’’தி (2-83) ஆதி³கேஸு ஸுத்தப்பதே³ஸேஸு, அனிட்ட²பஸங்க³ (ஸங்கம்) நிவத்தேதீதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, அனிட்ட²ப்பஸங்கோ³னாம [நாமாதி (போத்த²கே)] பசதி-இந்த³ (உத³க பகு²ம) ஸத்³தா³தீ³ன மந்த ஆதி³மஜ்ஜ²பூ⁴தஇவண்ணாதீ³னம் ஜ²லஸஞ்ஞா விதா⁴ய ததோ பராஸம் ஸாதி³ விப⁴த்தீனம் ‘‘ஜ²லா ஸஸ்ஸ நோ’’தி (2-81) ஆதீ³ஹி ‘நோ’ ஆதே³ஸாதி³ம்ஹி கதே ‘பசதினோ, இந்த³னோ, உத³கனோ, பகு²மனோ’திஆதி³ ரூபப்பஸங்கோ³, நனுசாதி³ஆதி³ சோத³னா. வத்தப்³ப³ந்தி ஸுத்தே வத்தப்³ப³ம். ப்³யாஸனித்³தே³ஸேனாதி அஸமாஸனித்³தே³ஸேன. தத³யுத்தந்திஆதி³ பரிஹாரோ, தந்தி தம் சோத்³யம், ஸதிஹீதிஆதி³னா அயுத்தத்தம் ஸமத்தே²தி, த்³வீஸுத்தரேஸு யோகே³ஸூதி உபரிமேஸு ‘‘பித்தி²யம்’’ ‘‘கா⁴’’தி த்³வீஸு ஸுத்தேஸு. இத்தி²யந்தி இத³ந்தி ‘‘பித்தி²ய’’ந்தி ஸுத்தே இத்தி²யந்தி இத³ம் பத³ம். வண்ணவிஸேஸனம் ஸியாதி ‘‘பித்தி²ய’’ந்தி ஸுத்தே ‘இயுவண்ணா’தி அனுவத்தனதோ ‘இத்தி²யம் இவண்ணுவண்ணா’தி ஏவம் இவண்ணு வண்ணா ‘‘கோ⁴’’தி ஸுத்தே ‘இத்தி²யம் ஆ’திஏவம் அவண்ணஸ்ஸ ச விஸேஸனம் ப⁴வேய்ய. வண்ணவிஸேஸனே விரோத⁴மாஹ ‘ஏவஞ்சே’ச்சாதி³, நாமஸ்ஸந்தேதி அஸமாஸனித்³தே³ஸே த்வவிரோத⁴மாஹ- ‘ப்³யாஸே’ச்சாதி³. ஸக்கானாமவிஸேஸனம் காதுந்தி த்³வீஸு ஸுத்தேஸு இத்தி²யந்திஆதி³னா வக்க²மானக்கமேன. நாமஸ்ஸ அந்தோ நாமந்தோதி ஸமாஸஸ்ஸ உத்தரபத³த்த²ப்பதா⁴னத்தா ஸமாஸே கு³ணீபூ⁴தஸ்ஸ நாமஸ்ஸ இத்தி²யந்தி இத³ம் விஸேஸனம் காதும் ந ஸக்காதி அதி⁴ப்பாயோ, வசனமந்தரேனாதி பாணினியானமிவ ‘‘யதா²ஸங்க்²யமனுதே³ஸோ ஸமானம்’’தி (1-3-10) ஸுத்தம் வினா, ஸமாஸங்க்²ய ஏதேஸந்தி ஸமஸங்க்²யகா, இதிஸத்³தோ³ ஆத்³யத்தோ², தேன–
‘‘ஆலாபஹாஸலீலாஹி, முனிந்த³ விஜயா தவ;
கோகிலா குமுதா³னீ வோ, பஸேவந்தே வனம் ஜலம்’’ (260).
இச்சாதி³ம் ஸங்க³ண்ஹாதி.
10. பித்தி²
இத்தி²யம் நாமஸ்ஸாதி ச, அந்தே இவண்ணுவண்ணாதி ச வுத்தே தேஸமா தா⁴ராதே⁴ய்யஸம்ப³ந்தோ⁴ ஆதே⁴ய்யஸ்ஸாதா⁴ரே பவத்திம் வினா ந ஸம்ப⁴வதீதி அஜ்ஜா²ஹாரவஸேன ‘வத்தமானா’தி வுத்தியம் வுத்தம். இவண்ணு வண்ணாதி அபேக்கி²ய‘விஸேஸீயந்தீ’தி ப³ஹுவசனமேதம் ஸம்ப³ந்த⁴ஸ்ஸ புரிஸாதீ⁴னதாய நாமந்தீமினா ஸம்ப³ந்தே⁴ ஸதி‘விஸேஸீயதீ’தேகத்தேன பரிணமதி.
11. கா⁴
இத்தி²யம் நாமஸ்ஸந்தேதி ச வத்ததே. ஹேட்டா² ஸப்³ப³த்த² ஸஞ்ஞினோ நித்³தி³ஸிய ஸஞ்ஞாய நித்³தி³ட்ட²த்தா தத்த² விய விஸும் ஸஞ்ஞினோ பட²மமனித்³தே³ஸே அஸந்தோ வியாதி தோ³ஸலேஸமாலம்பி³ய சோத³யதி நன்ஹசே’த்யாதி³னா. தத்த² ஸேதோதி விஜ்ஜமானஸ்ஸ ஸஞ்ஞினோ. காரியேனாதி ஸஞ்ஞாகாரியேன. பரிஹரதி ‘நாயம் தோ³ஸோ’திஆதி³னா. பச்சா²வுத்தமத்தேனாதி ‘‘கா⁴’’தி ஸுத்தே காரியினோ ஆகாரஸ்ஸ பச்சா² வுத்தமத்தேன. நசாதி ஏத்த² சஸத்³தோ³ வத்தப்³ப³ந்தரஸமுச்சயே, அபரம்பி கிஞ்சி வத்தப்³ப³மனியமரூபமத்தீ²தி அத்தோ². அனியமரூபமாசரியப்பவத்திதோ ஸாதே⁴துமாஹ ‘உப⁴யதா²பி’ச்சாதி³.
12. கோ³ஸ்யா
ஆஸத்³தோ³ ஆபி⁴முக்²யே, அனபி⁴முக²மபி⁴முக²ம் கத்வா லபனம் கத²னமால பனம், தஸ்மிம் ஆலபனே, ஆலபனத்தே² விஹிதோ ஸீதி அத்தோ².
இதி மோக்³க³ல்லானபஞ்சிகாடீகாயம் ஸாரத்த²விலாஸினியம்
ஸஞ்ஞாதி⁴காரோ ஸமத்தோ.
பரிபா⁴ஸாதி⁴கார
13. விதி⁴
வசனாரம்ப⁴யோஜனமாஹ–‘யம் விஸேஸனபா⁴வேனே’ச்சாதி³, யந்தி அனியமேன ‘‘அதோ யோனம் டாடே’’தி (2-43) ஆதீ³ஸு அதோதிஆதி³கம் விஸேஸனபா⁴வேன வத்துமிச்சி²தம் பராமஸதி, தேனாதி விஸே ஸனத்தேனு-பாதி³யமானேன யம் ஸத்³த³னித்³தி³ட்டே²ன அதோதிஆதி³கேன கரணபூ⁴தேன, யதா²கத²ஞ்சிதப்³ப³தோதி ஆதோ³ மஜ்ஜே²-ந்தே வா ஸப்³பா⁴வதோ யேனகேனசி ஆகாரேன அபே⁴தோ³பசாரேன அகாராதி³விஸேஸனவதோ நாமாதி³னோ, தத³ந்தத்த²ந்தி தம் அதோத்யாதி³ விஸேஸனமந்தே, நாதோ³ ந மஜ்ஜே² யஸ்ஸ தம் தத³ந்தம், தம் அத்தோ² பயோஜனம் யஸ்ஸாதி அஞ்ஞபத³த்தோ², வத்தாயத்தாதி வத்துனோ ஆயத்தா… அத்தாவாத்தனோ வசனே பதா⁴னந்தி, தஸ்ஸாதி வத்துனோ, ஸாதி வசனிச்சா², பயோகா³னுஸா ரேனாதி ஜினவசனானுஸாரேன, இதீதி காரணத்தே² நிபாதோ, இமினா காரணேனாதி அத்தோ², ந ஸப்³ப³த்த²ப்பஸங்கோ³தி ஸம்ஹிதாதி³விதி⁴ம்ஹி ஸப்³ப³த்த² தத³ந்த விதி⁴ப்பஸங்கோ³ ந ஹோதி, ததா²ஹி ‘‘ஸரோ லோபோ ஸரே’’தி (1-26) ஏத்த² ஸரோதி விஸேஸனபா⁴வேன வசனிச்சா²ய ஸப்³பா⁴வே ஸரோதி தத்ரா’தீ³னம் விஸேஸனந்தி யதா²கத²ஞ்சிஸராதி³ஸரமஜ்ஜ²ஸரந்தானம் தத்ராதீ³னம் லோபப்பஸங்கே³ ‘‘விதி⁴ப்³பி³ஸேஸனந்தஸ்ஸா’’தி (1-13) ஸரந்தஸ்ஸபஸங்கோ³ ஸியா, ந ‘‘ச²ட்டி²யந்தஸ்ஸா’’தி (1-13) அந்தஸ்ஸ… ச²ட்டீ²னித்³தே³ஸாபா⁴வா, ததா² ஸதி ‘தத்ரிமே’திஆதி³ம்ஹி ‘இமே’திஆதி³னா வத்தப்³ப³தா ஆபஜ்ஜேய்யாதி பயோக³ம் நானுஸடா நாமஸியுந்தி ந ஸப்³ப³த்த² தத³ந்த விதி⁴ப்பஸங்கோ³, ததா² ‘‘க³திபோ³தா⁴’’ (2-4) தி³ஸுத்தாதி³ம்ஹிபி ‘க³மயதி மாணவகம்கா³மம் த்யாதி³ப்பஸங்கோ³திஆதி³ ச யதா²யோக³மவக³ந்தப்³ப³ம், வுத்தியம் ‘‘அதோ யோனம் டாடே’’தி ஸுத்தோதா³ஹரணம் த³ஸ்ஸிதம், ‘‘நரா நரே’’தி லக்கி²யோதா³ஹரணம்.
14. ஸத்ததீ⁴
வசனப²லமுபத³ஸ்ஸேதி‘யத்தே²’ச்சாதி³னா, யத்த² யஸ்மிம் ‘‘ஸரோ லோபோ ஸரே’’த்யாதி³கே ஸுத்தே, ஸத்தமியாதி ‘ஸரே’திஆதி³னா ஸத்தமியா, யஸ்ஸாதி ஸரோதிஆதி³னா நித்³தி³ட்ட²ஸ்ஸ, காரியம் லோபாதி³, ஸம்ப³ந்தா⁴ விஸேஸாதி ஸரேத்யாதோ³ ஓபஸிலேஸிகமதி⁴கரணம், தஞ்சோபஸிலேஸே ப⁴வமதி⁴கரணம் புப்³ப³ஸ்ஸ வா பரம் ஸியா பரஸ்ஸ வா புப்³ப³ந்தி புப்³ப³பரோபஸி லேஸஸ்ஸாவிஸிட்ட²த்தா புப்³ப³பரானம் ஸம்ப³ந்த⁴ஸ்ஸ அவிஸேஸா, பரஸ்ஸாபீதி ந கேவலம் புப்³ப³ஸ்ஸேவ, ஸதீத்யஸ்மிம் அத்தே² ஜோதனீயே ஸத்தமீ ஸம்ஸத்தமீ ஸந்தஸத்³த³ஸ்ஸ ஸமாதே³ஸேன, ஸத்தஞ்சேத்யாதி³வசனமேவம் ஸதி க⁴டதே, ஸந்தி வா ஸந்தஸத்³த³த்தே² பாதி³, ஸுத்தே அவுத்தேபி வுத்தியம் ‘நித்³தே³ஸே’தி வசனே காரணமாஹ-ஸத்தஞ்சா’திஆதி³, நித்³தே³ஸமந்தரேன ஸத்தம் ந ஸம்ப⁴வதீதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, ஸத்தமியா நித்³தே³ஸே ஸதியேவ தம் ஸம்ப³ந்தா⁴ய ஸத்தாய ஸம்ப⁴வோ, அஞ்ஞதா² கிமஞ்ஞந்தஸ்ஸா பதிட்டா²தி அதி⁴ப்பாயோ, புப்³ப³ஸத்³த³ஸ்ஸ ஸம்ப³ந்தி⁴ஸத்³த³த்தா கின்னிஸ்ஸாய புப்³ப³த்தமிச்சாஹ-‘ஸத்தமி’ச்சாதி³, தந்தி ‘‘ஸரோ லோபோ ஸரே’’தி ஸுத்தம், உகாரஸ்ஸாதி ‘வேளு’இச்சத்ர உகாரஸ்ஸ, புப்³ப³ஸ்ஸ…பே… கரித்வா தம்மனஸிகதஞ்சோத³னம் த³ஸ்ஸேதுமாஹ-‘தமஹ’ந்தி ச்சாதி³தி ஏவமேத்த² ஸாஜ்ஜா²ஹாரோ ஸம்ப³ந்தோ⁴ வேதி³தப்³போ³. புப்³ப³ஸ்ஸாதி ஸத்தமீ நித்³தி³ட்ட²தோ புப்³ப³ஸ்ஸ, அனந்தரஸ்ஸாதி அப்³யவஹிதஸ்ஸ, வுத்தம் கிஞ்சி நத்தீ²தி ஸம்ப³ந்தோ⁴, அயமதி⁴ப்பாயோ ‘‘தஸ்மிந்தி நித்³தி³ட்டே² புப்³ப³ஸ்ஸா’’தி (1-1-66) பாணினியவசனே ‘‘தி³ஸிரயமுச்சாரணக்ரியோ நிஸத்³தோ³ப்யய மிஹ நேரந்தரியம் ஜோதேதி, தத்த²‘நிரந்தரம் தி³ட்டோ²’தி பாதி³ஸமாஸே கதே பு²டமேவானந்தரமுச்சாரிதேத்யமத்தோ²-வக³ம்யதேதி ‘‘புப்³ப³ஸத்³த³ஸ்ஸ ப்³யவஹிதேபி பயோக³த³ஸ்ஸனே ப்³யவஹிதேபி காரியம் பப்போதீ’’தி ப⁴ஸ்ஸகாராத³யோ வண்ணேந்தி, இஹ தாதி³ஸவசனாபா⁴வேன வண்ணாதி³ ப்³யவதா⁴னேபி ஸியா’’தி, ஸரேச்சாதி³பரிஹாரவசனே-தி⁴ப்பாய முப்³பா⁴வயதி ‘யதி³பி’ச்சாதி³னா, மது²ராய பாடலிபுத்தகஸ்ஸ சாந்தராளே கா³மாதீ³னம் ஸப்³பா⁴வா ப்³யவதா⁴னேபி புப்³ப³ஸத்³த³ஸ்ஸ பவத்தியா தி³ட்ட²ந்தமாஹ-‘மது²ரா’ இச்சாதி³, யஸ்மா ஸரேதி ஓபஸிலேஸிகாதா⁴ரே ஸத்தம்யந்தம் பத³ம், தஸ்மா ப்³யவதா⁴னே ஸரலோபோ ந ஹோதீதி ஏவம் ஸங்கே²பப்³யாக்²யானேன வுத்திய மத்தோ² வேதி³தப்³போ³, ந கேவலம் ஸரேதி ஏத்தே²வாதி ஆஹ- ‘காரியே’ச்சாதி³, ஓபஸிலேஸிகேயேவாதா⁴ரே ப⁴வதீதி ஸேஸோ, காரணமாஹ-‘வத்திச்சா²ன்ஹவிதா⁴னதோ ஸத்³த³ஸ்ஸா’தி, வத்துனோ யா இச்சா² வசனிச்சா² தஸ்ஸா அனுதூலேன விதா⁴னதோ அத்த²ஸ்ஸ கத²னதோதி அத்தோ²,யேன ஹி யமத்த²ம் வத்தாதிதா⁴துமிச்ச²தி ஸதீப்யபி⁴தா⁴னஸா மத்தி²யே ந ததோ-ஞ்ஞமத்த²ம் ஸத்³தோ³பி⁴த³தா⁴தீத்யதி⁴ப்பாயோ, வத்திச்சா² வஸாயே காரணமாஹ’வத்திச்சா²பி’ச்சாதி³, வத்துனோ ஸுத்தகாரஸ்ஸ இச்சா² வத்திச்சா², கத²முபதே³ஸதோ வத்திச்சா²-வஸீயதே’ கத²ஞ்ச ஸாமத்தி²யதோதி ஆஸங்கிய தமுபத³ஸ்ஸேதுமாஹ-‘அதோசேத்யாதி³, அதோ வக்க²மானகாரணா உபதே³ஸதோ வஸீயதேதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, கிந்தம் காரண மிச்சாஹ-‘யஸ்மா’இச்சாதி³, அன்வயஸத்³தே³னேத்த² கு³ருபாரம்பரியோ-பதே³ஸோ விவச்சி²தோ, யஸ்மா காரணா அன்வயோ கு³ருபாரம்பரியோ பதே³ஸோ கு³ருகுலமுபக³ம்ம பஞ்ஹகரணாதி³னா அன்விச்சீ²யதே க³வேஸீயதி, அதோ காரணா கு³ருபரம்பரா க³தஉபதே³ஸதோ வஸீயதோதி அத்தோ², ஸாமத்தி²யதோ-வஸாயப்படிபாத³யிதுமாஹ- ‘ஸாமத்தி²யம்பி’ச்சாதி³, ஸாமத்தி²யம்பி வுச்சதேதிஸேஸோ, லகு⁴னோபாயேன ஸத்³தா³னமுபலக்க²ணே பவத்தீதி ப்³யவஹிதனிவத்தியா வசனந்தரக-ரணமனுபன்னம், உபபன்னம் வசனந்தரகரணம், தஸ்ஸ ச ஓபஸிலேஸிகாதா⁴ர மந்தரேன அஞ்ஞதா²னுபபத்தியா ஆதா⁴ரவிஸேஸப்படிப்பத்தீதி இத³மேத்த² ஸாமத்தி²யம், ஆதா⁴ரந்தரேச்சாதி³னா யதா²வுத்தம் ஸாமத்தி²யம் விபா⁴வேதி, ஆதா⁴ரந்தரேபீதி ஸப்³ப³த்த² பாடோ² தி³ஸ்ஸதி, பஸங்கா³பா⁴வதோ அத்த²ந்த-ரேனாபி ஆதா⁴ரந்தரேபி ஓபஸிலேஸிகாதா⁴ரேபி வசனந்தரப்பஸங்கோ³ ஸியாதி ஸம்ப³ந்த⁴ஸம்ப⁴வா ஓபஸிலேஸிகாதா⁴ரனிஸ்ஸயனேபி ஆனிஸம்ஸோ ந தி³ஸ்ஸதீதி ஸமுச்சயத்தே²னாபி நத்தி² பயோஜனந்தி வஜ்ஜேதப்³போ³ யம்பி ஸத்³தோ³தி, நனு கிமேவம் வண்ணீயதே புப்³ப³ஸ்ஸேவேதி வசன மேவோபஸிலேஸிகமதி⁴கரணம் விஞ்ஞாபயதி… தத்தே²வ புப்³ப³பரத்த ஸம்ப⁴வாதி யோமஞ்ஞதே, தஸ்ஸேஸா கப்பனா ந ஸங்க³தாதி த³ஸ்ஸேதுமாஹ-‘புப்³ப³ஸ்ஸாதி’ச்சாதி³, அயுத்தத்தே காரணமாஹ-‘ஸாமீபிகேபி தஸ்ஸ ஸம்ப⁴வா’தி, ‘க³ங்கா³யம் கோ⁴ஸோ’தி வுத்தே கோ⁴ஸோ க³ங்கா³யம் புப்³போ³ வா பரோ வேதி க³ம்மமானத்தா ஸாமீபிகேப்யதி⁴கரணே புப்³ப³பரத்தஸ்ஸ ஸம்ப⁴வாதி அத்தோ², ஏதாவவுச்சதேதி புப்³ப³ஸ்ஸேவ ஹோதி ந பரஸ்ஸாதி ஏத்தகமேவ வுச்சதே, ததா²ச வக்க²தி-‘கிந்த’ந்திஆதி³, அதி⁴கம் ப்³யவஹிதனிவுத்யாதி³ ந வுச்சதேதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, ஆதி³ஸத்³தே³னேத்த² ச²ட்டீ²பகப்பனா க³ஹிதா, ச²ட்டீ²பகப்பனாபி ஸாமத்தியா கதாதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, பகப்பனம் பகப்பனாவிதா⁴னம், ஏவம் மஞ்ஞதே ‘பாணினியா ‘‘ச²ட்டீ²ட்டா²னேயோகா³’’த்யதோ (1-1-49) ‘‘தஸ்மிந்தி நித்³தி³ட்டே² புப்³ப³ஸ்ஸ’’ (1-1-66) ‘‘தஸ்மா த்யுத்தரஸ்ஸ’’ இதி (1-1-67) பரிபா⁴ஸாஸுத்தத்³வயே ச²ட்டீ²க³ஹணமனுவத்திய ‘தஸ்மிந்தி நித்³தி³ட்டே² புப்³ப³ஸ்ஸ ச²ட்டீ²’ ‘தஸ்மாத்யுத்தரஸ்ஸ ச²ட்டீ² [நித்³தி³ட்டே² புப்³ப³ஸ்ஸ ச²ட்டீ²தி புப்³ப³ஸ்ஸ காரியித்தபடிபாத³னயோக்³கோ³ ச²ட்டீ² தப்³போ³த⁴கபதே³ ப⁴வதித்யத்தோ², ஏவ து⁴த்தரஸ்ஸேது வி. உஜ்ஜோதடீகா] தி ச²ட்டீ²பகப்பனம் படிபாதே³ந்தி ‘யஸ்மிம் ஸுத்தே ச²ட்டீ²னித்³தே³ஸோ நத்தி², தத்த² ச²ட்டீ²பகப்பனாயதா² ஸியா’தி, இத⁴ பன வசனந்தராபா⁴வேபி யத்த² ச²ட்டீ²னித்³தே³ஸோ நத்தி², தத்த² ஸாமத்தி²யேனேவ ச²ட்டீ²பகப்பனா ஸித்³தா⁴’தி, ஸாமத்தி²யமுபத³ஸ்ஸேதி ‘ஸத்தமீனித்³தே³ஸே’ச்சாதி³னா, அஞ்ஞவிப⁴த்தினித்³தி³ட்டோ²பி படிபஜ்ஜதேதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, காரியயோ க³ந்தி காரியஸம்ப³ந்த⁴ம், யதா² ‘‘வக்³கே³ வக்³க³ந்தோ’’தி ஏத்தா²னுவத்தமானம் நிக்³க³ஹீத’ந்தித³ம் ச²ட்டீ²யந்தம் விஞ்ஞாயதே, கத²ம் வக்³கே³தேஸா ஸத்தம்யகதத்தா² ‘‘நிக்³க³ஹீத’’ந்தி (1-38) புப்³ப³ஸுத்தே கதத்த²தாய பட²மா விப⁴த்தியா ச²ட்டீ²விப⁴த்திம்பகப்பேதி ஸத்தமியம் புப்³ப³ஸ்ஸே’தி ததே²த்யவக³ந்தப்³ப³ம். ஏதாவ வுச்சதேதி வுத்தே இத³ந்தி ந விஞ்ஞாயதேதி ஆஹ ‘கிந்த’ந்திஆதி³, யதா³ஹிச்சாதி³னா பரியாயபஸங்க³க்கமம் த³ஸ்ஸேதி. கிமித³முச்சதே பரியாயப்பஸங்கே³ நியமத்த²ம் வசனந்தி நனு புப்³ப³பரானம் யுக³பது³ப்பத்திய மாசரியவசனப்பமாணேனாப்படிபத்தியம் விஜ்ஜ²னத்த²ம் வசனந்தி கஸ்மா நோச்ச தேச்சாஹ- ‘யுக³பது³பஸிலிட்டா²ன’ந்த்யாதி³, யுக³பது³பஸிலிட்டா²னமஸம்ப⁴வோதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, குதோச்சாஹ-‘அபரஸ்ஸூபஸிலேஸிகஸ்ஸாபா⁴வதோ’தி, அதோதி யுக³பது³பி⁴ன்னம்பத்தியா அபா⁴வதோ, வசனம் ‘‘ஸரோ லோபாஸரே’’ச்சாதி³கம் (1-26) ஸுத்தம்.
15. பஞ்ச
அவதி⁴பா⁴வேனாதி ‘அதோ’ச்சாதி³னா அவதி⁴த்தேன, யஸ்ஸாதி யோ ஆதி³னோ, காரியந்தி ‘டாடே’ஆதி³கம், புப்³ப³பராபேக்க²த்தேனாவிஸேஸாதி யதா²- ‘கா³மா தே³வத³த்தோ’தி வுத்தே ஸோ ததோ புப்³போ³ பரோகே³தி விஞ்ஞாயதீத்யவதி⁴பா⁴வஸ்ஸ புப்³ப³பராபேக்க²த்தேனாவிஸேஸோ, ததே²ஹாபி ‘‘அதோ யோனம் டாடே’’தி (2-41) வுச்சமானே அதோ புப்³பே³ஸம் யோனம் அத²வா பரேஸந்தி புப்³ப³பராபேக்க²த்தேனாவதி⁴பா⁴வஸ்ஸாவிஸேஸாதி மஞ்ஞதே, புரே வியாத்யனேன ஸத்தமியந்தி ஏத்த² வுத்தம் நித்³தே³ஸவசனே காரணமதிதி³ஸதி, வுத்தியம் ‘நரானமேரே’தி ஏத்த² அபவாத³விப்படிஸேதே⁴ ஸதிபரத்தா டாடேஆதே³ஸானம் பவத்திம் ‘‘ஆதி³ஸ்ஸா’’தி ஏத்த² வண்ணயிஸ்ஸாம, அத² கிமிமினா வசனேன நனு யதோ யத்த² பஞ்சமீ நித்³தே³ஸோ தத்த² ஸப்³ப³த்த² ‘‘மானுப³ந்தோ⁴ ஸரானமந்தா பரோ’’ (1-21) த்யதோ ‘பரோ’த்யனுவத்தேதும் ஸக்காதி தஸ்ஸானுவத்திதஸ்ஸ யோனமிச்சனேன ஸாமானாதி⁴கரண்யா‘பரேஸம் யோனம்’த்யயமத்தோ² விஞ்ஞாயதே, ததோ புப்³பே³ஸம் பஸங்கோ³யேவ நத்தீ²தி, நேதத³த்தி², பரோதி த்யனுவத்தமானம் ‘அதோ’தி பஞ்சம்யந்தேன ஸம்ப³ஜ்ஜ²மானம் ந கோசி வாரேதா அத்தீ²தி பரதோ-காரதோ புப்³பே³ஸம்பி யோனம் டாடேஆதே³ஸா பப்போந்தீதி வசனேனேமினா ப⁴விதப்³ப³மேவாதி த³ஸ்ஸேதுமாஹ-‘வசனே’ச்சாதி³, ஏவஞ்சரஹி ததே³வோதா³ஹரிதப்³ப³ம், கிம் ‘நரானரே’ த்யுதா³ஹடந்தி சே, நேஸதோ³ஸோ, அஞ்ஞத³த்த²ம் காரீயமானமிஹா-ப்யத்த²வந்தம் ஹோதீதி, புப்³ப³கோ பரிஹாரோதி ப்³யவ ஹிதனிவத்தியா புப்³ப³ஸுத்தே வுத்தோ ‘‘ஸரேதோபஸிலேஸிகாதா⁴ரோ’’தி பரிஹாரோ, ந ஸம்ப⁴வதீதி இஹ ஸத்தமியா அபா⁴வா ந ஸம்ப⁴வதி, வசனானந்தரந்தி பாணினியானம் நித்³தி³ட்ட²க்³க³ஹணமிவ ப்³யவஹிதனிவத்தியா ஸுத்தந்தரம், தே ஹி ‘‘தஸ்மாத்யுத்தரஸ்ஸா’’த்யேத்த² (1-1-67) நித்³தி³ட்ட²க்³க³ஹணமனுவத்திய தேன புப்³பே³ விய ப்³யவஹிதனிவத்திம்படிபாதே³ந்தி. அனந்தரேதிவசனா பச்சாஸத்தியா நிஸ்ஸயனம் விஞ்ஞாயதே, கதத்த²தாயாதி வசனா ஜாதியாத்யாஹ- ‘பச்சாஸத்யா ஜாதிம் ஸன்னிஸ்ஸாயா’தி ஜாதிம் ஸன்னிஸ்ஸாய பச்சாஸத்யா கரணபூ⁴தாய நிவத்திமாஹேதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, இமினா பச்சாஸத்தி ஞாயப்³யாபனஞாயஜாதிபத³த்த²ப்³யத்திபத³த்தே²ஸு பச்சாஸத்திஞாயோ ஜாதிபத³த்தோ²சேஹ நிஸ்ஸீயதேதி த³ஸ்ஸேதி, ந ஹி கேவலம் ஜாதிம் நிஸ்ஸாய ப்³யவஹிதனிவத்தி வத்தும் ஸக்கா, ததா²ஹி யதே³த்த² பச்சாஸத்திஞாயோ ந நிஸ்ஸிதோ, ததா³ ப்³யாபனஞாயேன ப்³யவஹிதே சாப்³யவஹிதே சாஸஜ்ஜதீதி ஜாதியா நிஸ்ஸயனே ஸத்யபி ப்³யவஹிதேபி ப்³யாப்யமானா ஜாதி கேன நிவாரீயதே நாபி கேவலம் பச்சாஸத்தின்னிஸ்ஸாய ப்³யவஹிதனிவத்தி வத்தும் ஸக்கா, ததா²ஹ்யஸதி ஜாதிஸன்னிஸ்ஸயேன ப்³யத்தினிஸ்ஸீயதே, ப்³யத்தியஞ்ச பத³த்தே² படிலக்கி²யம் லக்க²ணம் பவத்ததீதி பச்சாஸத்தி ஞாயனிஸ்ஸயனேப்யப்³யவஹிதம்பதி யம் லக்க²ணம் பி⁴ன்னம் தத³ப்³யவஹிதே பவத்தம், யம்பன ப்³யவஹிதம்பதி பி⁴ன்னம் லக்க²ணம், தஞ்ச வசனப்பமாணதோ மாப⁴வத்வஸ்ஸ ப்³யத்த²தாதி ப்³யவஹிதேபி பவத்ததே, தஸ்மா உபோ⁴பி நிஸ்ஸாய நீயாதி. விஸயத³ஸ்ஸனப்பஸங்கே³ விஸயித³ஸ்ஸனமத்த²ப்³யத்திகாரணந்தி வாக்யந்தோக³த⁴பதா³னமத்த²ம்பட²மம் த³ஸ்ஸேத்வா பச்சா² ஸமாஸாதி³கம் த³ஸ்ஸேதும் ‘கதோ’த்யாதி³கமாரத்³த⁴ம், ஜாதிலக்க²ணோதி அப்³யவஹிதத்தஜாதிஸபா⁴வோ, ‘ஓஸத்⁴யோ’தி ஏத்த² ஸகாரே அகாரா பரஸ்ஸ த⁴காரேன ப்³யவஹிதஸ்ஸ யோஸ்ஸ வியாவஸேஸானம்பி ஸப்³பா⁴வதோ வுத்தம்-‘யோப்பபு⁴தீன’ந்தி, ஜாதி ஸாமஞ்ஞம், யாவதி விஸயேதி க³வாதி³கே யத்தகே விஸயே, காமசாரதோ விஸய பரிஸமத்தியா தி³ட்ட²ந்தமாஹ-‘தம் யதே²’தி, போ⁴ஜயேதீதி ஏத்த² போ⁴ஜயேஇதீதி பத³ச்சே²தோ³, கதோஹி ஜாத்யத்தோ² கஸிணோதி யஸ்மா ஸகலோ ப்³ராஹ்மண ஜாதிஸங்கா²தோ அத்தோ² பரிஸமத்தோ, தஸ்மாதி அத்தோ², இத³ம் வுத்தம் ஹோதி- ‘யாவ தி³ட்ட²ம்போ⁴ஜயே’தி வுத்தே [வுத்தேன (போத்த²கே)] ஸந்தாய ஸாமஞ்ஞவுத்தி ப்³ராஹ்மணஸத்³த³ப்பயோக³ஸாமத்தி²யா பச்சேகம்போ⁴ஜனகிரியா கதா நாம ஹோதி, யதோ கஸிணோபி ஜாத்யத்தோ² பரிஸமத்தோ நாமாதி. ‘‘ப்³யஞ்ஜனே தீ³க⁴ரஸ்ஸா’’தி (1-33) ஸுத்தே ப்³யஞ்ஜனேதி ஸத்தமீ புப்³ப³ஸ்ஸ தீ³கா⁴தி³விதி⁴ம்ஹி சரிதத்தா ‘‘ஸரம்ஹா த்³வே’’தி (1-34) ஏத்த² ஸரம்ஹாதி பஞ்சம்யக தத்தா², ததோ பஞ்சமீனித்³தே³ஸஸ்ஸ ப³லீயத்தம், ததோ ‘‘ஸத்தமியம் புப்³ப³ஸ்ஸ’’ ‘‘பஞ்சமியம் பரஸ்ஸா’’தி த்³வின்னம் பரஸ்ஸ ஸமுட்டா²பனே ‘ப்³யஞ்ஜனே’தி ஸத்தமீ பரஸ்ஸ காரிய யோகி³தாய அத்த²தோ விப⁴த்திவிபரிணாமேன ச²ட்டீ²பா⁴வேன பரிணமதீ… த்³வின்னம் ஸுத்தானம் விப்படிஸேதே⁴ பரஸ்ஸ ப³லீ யத்தாவாதி ஏதாதி³ஸஸாமத்தி²யஸப்³பா⁴வதோ வுத்தம்-‘ச²ட்டீ²பகப்பனாபி புரேவிய ஸாமத்தி²யா’தி.
16. ஆதி³ஸ்ஸ
கிஞ்சி அந்தஸ்ஸ ஸம்பத்தந்தி யம் டானுப³ந்த⁴மனேகவண்ணம் ந ஹோதி, தம் ‘‘ச²ட்டி²யந்தஸ்ஸே’’ (1-17) த்யந்தஸ்ஸ பத்தம், கிஞ்சி ஸப்³ப³ஸ்ஸேதி ‘‘டானுப³ந்தா⁴னேகவண்ணா ஸப்³ப³ஸ்ஸேதி’’ (1-19) டானுப³ந்த⁴மனேகவண்ணஞ்ச காரியம் ஸப்³ப³ஸ்ஸ பத்தம். யத³ந்தபா⁴விகாரியம்த்யாதி³னா வசனப²லமுபத³ஸ்ஸேந்தோ ‘ச²ட்டீ²யந்தஸ்ஸே’தீமஸ்ஸாபவாதோ³ யம் யோகோ³தி த³ஸ்ஸேதி, தஸ்ஸாயம பவாதோ³ ஹோது டானுப³ந்தா⁴தி³காரியம் கத²ந்தி ஆஹ-‘டானுப³ந்தே⁴’ச்சாதி³, விப்படிஸேதா⁴தி அபவாத³விப்படிஸேதா⁴, ‘‘ச²ட்டி²யந்தஸ்ஸே’தி ஹி உஸ்ஸக்³கோ³, தஸ்ஸாபவாதா³ ‘‘ஆதி³ஸ்ஸ’’ ‘‘டானுப³ந்தா⁴னேகவண்ணா ஸப்³ப³ஸ்ஸே’’த்யேதே, ‘‘ஆதி³ஸ்ஸா’’தீமஸ்ஸாவகாஸோ ‘தேரஸா’தி, ‘‘டானுப³ந்தா⁴னேகவண்ணா ஸப்³ப³ஸ்ஸா’’தீமஸ்ஸாவகாஸோ ‘ஏஸு, அனேனா’தி, இஹோப⁴யம்பப்போதி ‘‘அதோ யோனம் டாடே’’ (2-41) ‘‘நரானரே’’ ‘‘அதேன’’ (2-108) ‘‘ஜனேனா’’தி (தத்த²) ‘‘டானுப³ந்தா⁴னேகவண்ணா ஸப்³ப³ஸ்ஸே’’தீத³ம்பவத்ததீதி தேஸமபவாதா³னம் விப்படிஸேதா⁴ ஸப்³பா³தே³ஸோ ப⁴வதி. ‘‘ச²ட்டி²யந்தஸ்ஸா’’தி த³ஸஸத்³தே³-ந்தஸ்ஸ பத்தோபி தத³பவாத³த்தா ‘‘ஆதி³ஸ்ஸா’’திஆதி³பூ⁴தஸ்ஸ த³காரஸ்ஸ ஹோதீதி ஆஹ ‘த³காரஸ்ஸரோ’தி.
17. ச²ட்டீ²
கோத்தோ²ந்த ஸத்³த³ஸ்ஸேச்சாஹ-‘அந்தோவஸான’மிச்சாதி³, ‘‘வண்ணஸ்ஸந்தஸ்ஸ’’தி (1-1-52) ஸுத்தே வண்ணக்³க³ஹணமந்தவிஸேஸனாயோபதி³ட்ட²ம் பாணினினா-அந்தஸ்ஸ பத³ஸ்ஸ வாக்யஸ்ஸ வா மாப⁴வீ’தி, இஹ த்வனத்த²கம் வண்ணக்³க³ஹணம் ப்³யவச்சே²ஜ்ஜாபா⁴வாதி த³ஸ்ஸேதுமாஹ-‘ஸோ சே’ த்யாதி³, நனு ப்³ரஹ்மஸ்ஸாதி விஸேஸனத்தே²ன வத்துமிச்சி²தோ மஹாப்³ரஹ்மஸத்³தோ³ ச²ட்டீ²னித்³தி³ட்டோ² நாமாதி ‘‘ப்³ரஹ்மஸ்ஸு வா’’தி (2-194) உஆதே³ஸோ ‘‘ச²ட்டி²யந்தஸ்ஸா’’தி அந்தப்³ரஹ்மஸத்³த³ஸ்ஸ பப்போதி, ததா² ஸதி ‘ந ஹி ச²ட்டீ² நித்³தி³ட்ட²ஸ்ஸ அந்தம் பத³ம் வாக்யம் வா ஸம்ப⁴வதீ’தி கஸ்மா வுத்தந்தி, வுச்சதே- ந விஸேஸனத்தே²னாக்கே²பமத்தேன மஹாப்³ரஹ்மஸத்³தோ³ ச²ட்டீ² நித்³தி³ட்டோ² நாம ப⁴வதீதி ந ப்³ரஹ்மஸத்³த³ஸ்ஸ ஸப்³ப³ஸ்ஸாதே³ஸப்பஸங்கோ³, மஹாப்³ரஹ்மஸத்³தே³ வா ப்³ரஹ்மஸத்³தோ³ அத்தீ²தி தஸ்ஸாந்தஸ்ஸ உத்தம் விதீ⁴யதே.
18. வானு
‘‘ச²ட்டி²யந்தஸ்ஸே’’த்யனேனேவாவிஸேஸேன வானுப³ந்த⁴காரியேப்யந்தஸ்ஸ ஸித்³தே⁴ கிமத்தோ²யமாரம்போ⁴த்யாஸங்கிய டானுப³ந்தா⁴த்யாதி³னா வசனப²லமுபத³ஸ்ஸேந்தோ ‘பா³த⁴கபா³த⁴னத்தோ²-யமாரம்போ⁴’தி-வத³தி, ததா²ஹி ‘‘ச²ட்டி²யந்தஸ்ஸே’’த்யஸ்ஸ பா³த⁴கோ ‘‘டானுப³ந்தா⁴னேகவண்ணா ஸப்³ப³ஸ்ஸே’’தி, தஸ்ஸ ச ‘‘வானுப³ந்தோ⁴’’த்யயம் யோகோ³ பா³த⁴கோதி பா³த⁴கபா³த⁴னத்தோ² ஸம்பஜ்ஜதே, அபஇச்சயமுபஸக்³கோ³ வஜ்ஜனே நீவாரணே, பனயனே வா வத்ததேதி அபோத்³யந்தே உஸ்ஸக்³க³லக்க²ணானி வஜ்ஜீயந்தே நீவாரீயந்தே அபனீயந்தே நேனேத்யபவாதோ³, ஸுத்தேகதே³ஸேன ஸுத்தமேவோபலக்கி²தந்தி அந்தஸ்ஸ‘ச²ட்டி²யந்தஸ்ஸா’தி ஸுத்தஸ்ஸ அபவாதோ³ அந்தாபவாதோ³, உஸ்ஸஜ்ஜதே நிவத்தீயத்யபவாதே³னேத்யுஸ்ஸக்³கோ³, உஸ்ஸக்³கா³பவாத³க்கமோ பனேத்த² ஏவம் வேதி³தப்³போ³ ‘‘ச²ட்டி²யந்தஸ்ஸே’’த்யுஸ்ஸக்³கோ³, தத³பவாதா³ ‘‘டானுப³ந்தா⁴னேகவண்ணா ஸப்³ப³ஸ்ஸ’’ ‘‘உகானுப³ந்தா⁴த்³யந்தா’’ ‘‘மானுப³ந்தோ⁴ ஸரா நமந்தா பரோ’’தி, ‘‘டானுப³ந்தா⁴னேகவண்ணா ஸப்³ப³ஸ்ஸே’’த்யுஸ்ஸக்³கோ³, தத³ பவாதா³ ‘‘வானுப³ந்தோ⁴’’ ‘‘மானுப³ந்தோ⁴ ஸரானமந்தா பரோ’’தி.