2. கம்மே

வுத்தியம் கத்துகிரியாயாதி கத்துஸாத்³யதாய தம் ஸம்ப³ந்தி⁴னியா கத்துகம்மட்டா²யபி து³விதா⁴ய கிரியாய, அனேகத்த²த்தா தா⁴தூனம் கரோதி ஏத்த² ஸம்ப³ந்த⁴னத்தோ²தி ஆஹ-‘கரீயதி அபி⁴ஸம்ப³ந்தீ⁴யதீ’தி, யம்கிஞ்சி பத³த்த²ரூபம் ஸம்ப³ஜ்ஜ²தீதி அத்தோ², இமினா சான்வத்த²வஸேனேவாயம் கம்மவோஹாரோ ஸித்³தோ⁴தி த³ஸ்ஸேதி, ஸப்³ப³காரகானம்பி பன கிரியாஸம்ப³ந்த⁴ ஸப்³பா⁴வேபி கிரியாபி⁴ஸம்ப³ந்தீ⁴யமானத்தேனேவ யம் வத்துமிச்சி²தம் ததே³வ கம்மம் விஞ்ஞேய்யம், கத்தாதி³ கத்து கிரியாயாபி⁴ஸம்ப³ந்தீ⁴யமானத்தேபி கத்தாதி³த்தவசனிச்சா²யேவ கம்மம் ந ஹோதி… யஸ்மா வசனிச்சா²யேவ காரகானி ப⁴வந்தி, ஏவம் ஸப்³ப³காரகானம்பி காரகந்தரப்பத்தியம் தத³பா⁴வோ யதா²யோக³ம் வத்தப்³போ³, வாக்யேகதே³ஸேனேத்யனேன ‘‘த்³வேத்³வேகா’’தி³னோ வாக்யஸ்ஸ ‘‘கம்மே து³தியா’’இச்சாதி³னோ ச ஏகவாக்யத்தம் ஸூசேதி, பகரணஸ்ஸ மஹாவாக்யரூபத்தா விப்பகட்டா²னிபி வாக்யானி ஆகங்கா²தி³ஸபா⁴வே அஞ்ஞமஞ்ஞஸம்ப³ந்தா⁴னுப⁴வனேனேகவாக்யபா⁴வம்படீபஜ்ஜந்தே, வுத்தீ ஹி–

‘‘ஆகங்கா²யோக்³க³தா ஸத்தா, பீ³ஜம் ஸன்னிதி⁴னோ யதோ;

விப்பகட்டா²னி வாக்யானி, மஹாவாக்யம் கரோந்த்யதோதி.

ஸாமஞ்ஞேனாதி கம்மாத்³யவிஸேஸேன, புப்³பா³சரியஸமஞ்ஞாவஸேனாஹ ‘து³தியாதி³கா’தி, தேன யத்³யபி த்யாதி³னோபி த்³வின்னம் பூரணியா து³தியாதி ஸக்கா வோஹரிதும், ததா²பி ஸ்யாதீ³னம் து³கேயேவ து³தியாததியா ருள்ஹீதி நத்யாதீ³னம் து³கானி து³தியாதி³ஸத்³தே³ன க³ய்ஹந்தி, விஸிட்டே²ஸூதி கம்மாதி³னா விஸேஸிதேஸு, திவித⁴ம் கம்மந்தி ஸகஸமயப்பஸித்³தி⁴யா கம்மஸ்ஸ திவித⁴த்தமாஹ, அஞ்ஞே து ஸத்தவித⁴மிச்ச²ந்தி, கத²ம்–

நிப்³ப³த்திவிகதிப்பத்தி, பே⁴தே³ன திவித⁴ம் மதம்,

தத்தே²ச்சி²ததமம் கம்மம், கம்மம்த்வஞ்ஞம் சதுப்³பி³த⁴ம்;

இச்சி²தஞ்சானிச்சி²தஞ்ச, நேவிச்சி²தமனிச்சி²தம்,

ததா²ஞ்ஞபுப்³ப³ம் நாஞ்ஞபுப்³ப³ந்தி, ஏவமஞ்ஞம் சதுப்³பி³த⁴ந்தி.

தத்த² இச்சி²தாதீ³னி உபரியேவாபி ப⁴விஸ்ஸந்தி, தத்ரேச்சாதி³னா திவித⁴ம் கம்மம் ஸரூபதோ த³ஸ்ஸேதி, தத்த² நிப்³ப³த்திகம்மமேகே-நேகதா⁴ பரிகப்பேந்தி, ததி³ஹ பகாஸயிஸ்ஸாம–

ஸதீ-ஸதீ வா பகதி, ந யத்த² பரிணாமினீ,

நிஸ்ஸீயதே தம் நிப்³ப³த்தி, கம்மமஞ்ஞேஸமஞ்ஞதா²;

அஸந்தம் ஜாயதே யம் வா, யம் ஸந்தமப்பகாஸதி,

உப்பத்யா-பி⁴ப்³யத்தியா வா, தன்னிப்³ப³த்தீதி வுச்சதீதி.

அயமேத்த² அத்தோ² ‘‘கடவிகாரஸ்ஸ காஸஸங்கா²தா விஜ்ஜமானா பகதி பரிணாமினீ கடவிகாரம்பதி பரிணமந்தீ யத்த²ப்பயோகே³ ந நிஸ்ஸீயதே… கடம் கரோதீதேத்த² கேவலமத்தா²வக³மமத்தஸ்ஸ வத்துமிச்சி²தத்தா காஸேதி அஸுய்யமானத்தா ச, பகதியா து ஸுய்ய மானத்தே விகாரியம் ஸியா, தேனேவ காஸே கடம் கரோதி, தண்டு³லே ஓத³னம் பசதீதி த்³வயத்தோ² கரோதி பசதி ச, தஸ்மா காஸே கரோதி தண்டு³லே பசதீதி விகாரீயதி, கடம் கரோதி ஓத³னம்பசதீதி நிப்³ப³த்தீ யதீதி அத்தோ², அஸதீ வா பகதி அவிஜ்ஜமானத்தாயேவ யத்த² ந நிஸ்ஸீயதே… [(யதா²) (போத்த²கே)] ( ) ஸம்யோக³ம் ஜனயதி விபா⁴க³முப்பாத³யதீதி ஸம்யோக³விபா⁴கா³னம் கஸ்ஸாபி பகதியா அவிகாரத்தா ஸம்யோக³விபா⁴க³வந்தே ஹ்யவிகதேஹேவ தேஸம் ஜனனதோ, தமேவம்பூ⁴தமனிஸ்ஸிதபகதிகம் அவிஜ்ஜமான (பகதி) கம் வா காரியம் நிப்³ப³த்திகம்மம் நாமாதி ஏகோ, அஞ்ஞேஸமஞ்ஞதா²தி வத்வா தந்த³ஸ்ஸேதி ‘அஸந்த’மிச்சாதி³னா, யம் அஸந்தமவிஜ்ஜமானம் ஜாயதே, தன்னிப்³ப³த்திகம்மம், யதா² ஸுக²ம் ஜனயதி பு³த்³தி⁴முப்பாத³யதீதி, ஸந்தம் விஜ்ஜமானமேவ வா கேவலமப்பகாஸிதபுப்³ப³ம் யம் உப்பத்தியா அபி⁴ப்³யத்தியா வா பகாஸதி, தம்பி நிப்³ப³த்திகம்மம், யதா² புத்தம் விஜாயதிஸாமஞ்ஞமபி⁴ப்³யஞ்ஜயதீ’’தி, ததே³வம் கேஸஞ்சி மதேன அனிஸ்ஸிதபகதிகம் அவிஜ்ஜமானபகதிகந்தி து³வித⁴ம் நிப்³ப³த்திகம்மம்பி அஞ்ஞேஸம்மதேன அஸந்தம் ஜாயமானம் ஸந்தமப்பகாஸமானந்தி து³வித⁴ம் நிப்³ப³த்திகம்மம்பீதிஸப்³ப³ம்பி அட்டி²தபுப்³ப³மேவ ஜாயதீத்யஸதோ ஜானனா ந ப்³யதிரிச்சதிச்சாஹ-‘அஸதோ ஜனனம் கரீயதீ’தி, அவத்த²ந்தரந்தி ஓத³னாதி³னோ க்லேத³னாதி³லக்க²ணமஞ்ஞமவத்த²ம்.

பகத்யுச்சே²த³ஸம்பூ⁴தம், விகாரியம் கிஞ்சி கிஞ்சி து;

கு³ணந்தரஸமுப்பத்யா, ஏவம் ஸா விகதி த்³விதா⁴.

கிஞ்சி விகாரியம் கம்மம் பகதியா காரணஸ்ஸ உச்சே²தே³ன ஸம்பூ⁴தம், யதா² கட்ட²ம் ப⁴ஸ்மம் கரோதீதி கட்ட²ஸ்ஸாச்சந்தபராவத்தி [பராவத்தியா (போத்த²கே)], கிஞ்சி பன கு³ணந்தரானமுப்பத்தியா, யதா² ஸுவண்ணம் கடகம் கேயுரம் வா கரோதீதி ஏவம் த்³வீதா⁴ ஸா விகதி ஹோதீதி அத்தோ², ந விபா⁴வீயந்தேதி ந க³ம்யந்தே, ஸா பத்தி‘பாபீயதி விஸயீகரீயதீ’தி கத்வா.

யத்ர க்ரியாகதோ கோசி, விஸேஸோ நாவக³ம்யதே;

த³ஸ்ஸனா வானுமானா வா, ஸா பத்தீதி பகித்திதா.

யத்த² கிரியாகதோ கிரியாஸம்பாதி³தோ விஸேஸோ அதிஸயோ கோசி நாவக³ம்யதே நப்பதீயதே த³ஸ்ஸனா வா பச்சக்க²ப்பமாணேன அனுமானப்பமாணேன வா யதா² நிப்³ப³த்திவிகதீனமதிஸயோ பச்சக்கா²னுமானா வக³மனீயோ, தத்ர ஹி நிப்³ப³த்தியம் விஸேஸஸித்³தி⁴ரதிபஸித்³தா⁴… அத்த²லாபா⁴க்²யஸ்ஸ விஸேஸஸ்ஸாவிஜ்ஜமானஸ்ஸ கிரியாகத்தா, விகாரியே ( ) [(ஏவ) (போத்த²கே)] து க்வசி பச்சக்க²விஸயோ… கட்ட²ம் ட³ஹதீதி கண்ஹத்தாதி³பா⁴வஸ்ஸ பச்சக்கே²னேவோபலப்³ப⁴னதோ, க்வசித³னுமானக³ம்மோ… தே³வத³த்தம் ரோஸேதி பஸாத³யதி வேதி விஸிட்ட²முக²வண்ணாதி³காரியானுமேய்யத்தா ரோஸாதி³னோ, ஏவம் யத்த² ந விஸேஸஸித்³தி⁴ அபி து பத்திமத்தம், ஸா பத்தீதி பகித்திதா கதி²தா, ஆதி³ச்சம்பஸ்ஸதி த⁴ம்மமஜ்ஜே²தீதி அயமேத்த² அத்தோ², கத²ஞ்சரஹி அஸந்தஸ்ஸ [ஸந்தஸ்ஸ (போத்த²கே)] பத்திகம்மஸ்ஸ கிஞ்சி (அகரோந்த)ஸ்ஸ காரகத்தம், ந ஹி கிஞ்சி அகரோந்தம் காரகம்ப⁴விதுமரஹதீதி உச்சதே-

த³ஸ்ஸனக்க²மதாபா⁴ஸோ, பக³மப்³யத்திஆத³யோ;

விஸேஸா பத்திகம்மஸ்ஸ, க்ரியாஸித்³தி⁴யமிச்சி²தா.

அத்ர த³ட்டு²ம் ஸக்கா இதி த³ஸ்ஸனே க²மதா ஆபா⁴ஸோபக³மோ விஸயத்தோபக³மோ விஸயத்தோபக³மனம் ப்³யத்தி சேதி ஏவமாத³யோ விஸேஸா யதா²யோக³ம் பத்திகம்மஸ்ஸ கிரியானிப்ப²த்தியம் இச்சி²தா, ததோ தஸ்ஸ காரகத்தந்தி அத்தோ², ஆதி³ச்சம் பஸ்ஸதீதி ஏத்த² ஹி ஆதி³ச்சோ த³ட்டு²ம் ஸக்கா, ததோவ ஸோ தி³ஸ்ஸதி அபி⁴ப்³யத்திஞ்சோபயாதீதி த³ஸ்ஸனகிரியானிப்பா²த³கத்தே²னாஸ்ஸ காரகத்தமுபபஜ்ஜதே, ததா² ஞ்ஞத்ராப்யாதி³ஸத்³த³க³ஹிதவிஸேஸவஸேன கிரியாஸித்³தி⁴தோ காரகத்தம் வேதி³தப்³ப³ம், நனு விகாரியம்பி நிப்³ப³த்திகம்மமேவ… தேன ரூபேனாஸதோயேவ ஜனனதோ, பத்திகம்மம்பி கிரியாஸம்ப³ந்த⁴ரூபேனாஸந்தமேவ பச்சா² ததா² ப⁴வதீதி நிப்³ப³த்தியேவாதி ஸச்சம்-

அத்தே²ஸா வத்து²ட்டி²தி, ஸுகு²மபு³த்³தி⁴கோ³சரபதீத்யனுரோதே⁴ன,

தத்ர யம்பேதம் க⁴டதே, யதா² பதீதி ஸத்³த³த்தா²வத்தானதோ.

விஸேஸானுபாதா³னதோதி ‘‘கம்மே து³தியா’’தி ஸாமஞ்ஞேன வுத்தத்தா வுத்தம். கரீயதி கடோ, கதோ கடோ ச்சேவமாதீ³ஸு த்யாதி³ப்பபு⁴தீஹி அதிஹிதகம்மாதி³னிஸ்ஸயேஸுபி ஏகத்தாதீ³ஸு து³தியாத³யோ பப்போந்தி நியமாபா⁴வா, ததா²ஹி பஞ்சகே நாமத்தே² கடாதி³வசனீயஸ்ஸ ஸம்ப³ந்தீ⁴ கம்மாத்³யத்தோ², த்யாதி³ப்பபு⁴தீதி அனபி⁴ ஹிதஸ்ஸ ஸங்க்²யாக்²யஸ்ஸாபரஸ்ஸ விப⁴த்யத்த²ஸ்ஸாபி⁴தா⁴னாய அபி⁴ஹிதேஸுபி கடாதீ³ஸு கம்மாதீ³ஸு து³தியாத³யோ ஸியுந்தி பாணினியா ‘‘கம்மே து³தியா’’ச்சாதீ³ஸு (2-3-2) ‘‘அனபி⁴ஹிதே’’தி (2-3-1) வசனமதி⁴கரோந்தி, வேய்யத்தியாயேவ து³தியாதீ³னப்பஸங்கே³பி தன்னிஸ்ஸயபூ⁴தே-கத்தாத்³யத்தே² ஜோதனாயாபி⁴ஹிதேஸு து³தியாத³யோ ஸியும், திகே பன ஸங்க்²யாகம்மாத³யோ விப⁴த்தி வசனீயா, தத்த² யஜ்ஜபி கம்மாதி³னோ பச்சயேனாபி⁴தா⁴னம், ததா²ப்யேகத்தாத³யோ நாபி⁴ஹிதாதி தஸ்ஸ ஸங்க்²யாக்²யஸ்ஸாபரஸ்ஸ விப⁴த்யத்த²ஸ்ஸாதி தா⁴னாய அபி⁴ஹிதேஸுபி கம்மாதீ³ஸு து³தியாத³யோ ஸியுந்தி பாணினியா ‘‘கம்மே து³தியா’’தி ‘‘அனபி⁴ஹிதே’’தி வசனமதி⁴கரோந்தி, தமுபத³ஸ்ஸேந்தோ ஆஹ-‘தத்ரித³ம் ஸியா’திஆதி³, தத்ர தஸ்மிம் து³தியாதி³ விப⁴த்திவிதா⁴னே இத³ம் சோத்³யம் ஸியா, கிந்தி ஆஹ-‘பஞ்சகே’இச்சாதி³, அனபி⁴ஹிதகம்மாதி³னிஸ்ஸயேஸுதி அனபி⁴ஹிதா கம்மாத³யோ நிஸ்ஸயா யேஸமேகத்தாதீ³னம், தேஸூத்யத்தோ², து³தியாத³யோ விப⁴த்தியோ யதா² ஸியுந்தி ஜோதனாயாபி⁴தா⁴னாய சாதி யுஜ்ஜமானவஸேன அத்தோ² வேதி³தப்³போ³, அபி⁴ஹிதகம்மாதி³னிஸ்ஸயேஸுபீதி அபிஸத்³தே³ன அனபி⁴ஹிதகம்மாதி³னிஸ்ஸயமேகத்தாதி³ம் ஸமுச்சினோதி, ஆஸங்கியாதி புப்³ப³கிரியாய வுத்தந்தி அபரகிரியா வேதி³தப்³பா³, பஞ்சகே திகே சா பி⁴ஹிதகம்மாதி³னிஸ்ஸயே ஸேகத்தாதீ³ஸு து³தியாதி³ப்பத்திமாஸங்காவஸேன த³ஸ்ஸேத்வா சதுக்கவாதீ³னம்பி பக்க²முப்³பா⁴விய பரிஹரிதும் ‘யதி³ச்சா’தி³மாஹ, அயந்தேஸமதி⁴ப்பாயோ ‘‘யதே³ஸா ஸங்க்²யா பாடிபதி³கத்தோ² தப்படிபஜ்ஜனே கம்மாத³யோ விப⁴த்திவசனீயா, ததா³ ‘அனபி⁴ஹிதே கம்மே’திஆதி³னா அனபி⁴ஹிதக்³க³ஹணம் கம்மாதி³விஸேஸானமனுப⁴வந்தமனத்த²கம்… அபி⁴ஹிதே விப⁴த்திவாச்சாபா⁴வதோ, யதா³ பனாயம் பக்கோ² ‘ஸங்க்²யா விப⁴த்திவசனீயா’தி ததா³ ‘‘கம்மே து³தியா’’ த்யேவமாத³யோ நித்³தே³ஸா விஸயஸந்த³ஸ்ஸனமத்தாயேவ வேதி³தப்³பா³’’தி, ஸப்³ப³தா²தி பஞ்சகதிகவாதீ³னம் சதுக்கவாதீ³னஞ்ச மதவஸேன ஸப்³ப³ப்பகாரேன, ஸத்³த³த்தா²ப்³யதிரித்தத்த²மத்தோயேவாதி ப்³யதிரேகோ ப்³யதிரித்தம், நபும்ஸகே பா⁴வே க்தோ, ந விஜ்ஜதே ப்³யதிரித்தம் ப்³யதிரேகோ பே⁴தோ³ யஸ்ஸ தம் அப்³யதிரித்தம், அப்³யதிபி⁴ன்னந்தி அத்தோ², ஸத்³த³த்த²தோ ஸகத்த²தோ அப்³யதிரித்தம் அத்த²மத்தம் அத்த²ஸாமஞ்ஞம் யஸ்ஸ ஓத³னாதி³ஸத்³த³ஸ்ஸ ஸோ ததா² வுத்தோ.

கிஞ்சாபி வுத்தியம் தப்³பா³தி³ணாதி³ஸமாஸேஹி அபி⁴ஹிதமவுத்தம், ததா²பி தேஹி அபி⁴ஹிதேப்யேவமேவ த³ட்ட²ப்³ப³ந்தி நித³ஸ்ஸேந்தோ ஆஹ-‘ஏவ’மிச்சாதி³, கர-கரணே கரீயித்தா²தி கதோ‘க்தோ பா⁴வகம்மேஸு’தி (5-56) கம்மே க்தோ, ஸதிகோதி ஏத்த² கீதோதி கம்மத்தே² ‘‘தி³ஸ்ஸந்தஞ்ஞேபி பச்சயா’’தி (4-120) இகோ, கம்மதாக³ம்யதே கிதப்பச்சயாதீ³னம் கம்மே விஹிதத்தா, ஏவஞ்ச து⁴ஹி கிமேகமுதா³ஹரணம் த³த்தமாசரியேனே த்யதோ ஆஹ- ‘உதா³ஹரண’இச்சாதி³, அனபி⁴ஹிதேதி வசனம் வினாபீதி வசனம் வினா ஏவாதி அவதா⁴ரணே-அபிஸத்³தோ³, ஸம்பா⁴வனேவா, யத்³யபி⁴ஹிதேஹி வசனம் வினாபி து³தியாதீ³னமப்பவத்தி ப⁴வேய்ய, வசனஸப்³பா⁴வே து கதா²யேவ நத்தீ²தி அத்தோ², ஏவஞ்ச பனேத்த² து³தியாதீ³னமபி⁴ஹிதே பஸங்கா³பா⁴வோ ஜானிதப்³போ³ ‘‘பச்சதே ஓத³னோ, கதோ கடோச்சாதோ³பி யதி³ து³தியாத³யோ ஸியும் பட²மாவிதா⁴னஸ்ஸாவகாஸோ ந ப⁴வேய்ய ததோ ஸாமத்தி²யானபி⁴ஹிதேயேவ கம்மாதோ³ து³தியாத³யோ ஸகிரியா (யம் தத³)பி⁴ப்³யத்தியா ப⁴விஸ்ஸந்தி, பட²மேவத்வபி⁴ஹிதே’’தி, ந நுச பட²மாயாகாரகமவகாஸோ ருக்கோ² பிலக்கோ²தி [ருக்கோ² பிலக்கோ²தி க்ரியாபத³ம் ந ஸூயதேதி விப⁴த்யந்தரஸ்ஸப்பத்தி மஞ்ஞதேப⁴ஸ்ஸாபதீ³ப] கிமித³முச்சதே அகாரகந்தி யத்³ய காரகம் நேத³ம்பயோக³மரஹதி ததோ யத்த² விஸேஸகிரியான மஸ்ஸவனம் தத்த² பத³த்த²ஸஹசரிதாய ஸத்தாய பதீதியா ‘ருக்கோ² அத்தி² பிலக்கோ² அத்தீ²’தி அபேக்கீ²யதீதி காரகத்தம் ருக்கா²தீ³ன மத்தே²வேதி [அத்தே²வேதி ஞ்ஞதம் வத்து²ம் பரம் பதிபாத³யிதும் ஸத்³தோ³ பயுஜ்ஜதே ஞ்ஞணஞ்ச ஸதோஇதி யத்ர க்ரியாபத³ந்தரஸ்ஸ அப்பயோகோ³ தத்ர உஸ்ஸக்³க³தோ ஸத்தா பதீதிதுத்தீ²தி க்ரியாபதா³னுஸங்க³ர கத்தரி ததியப்பஸங்க³ரனவகாஸா பட²மா த்யத்தோ²-ப⁴ஸ்ஸபதீ³ப], ந ச உச்சம் நீசம்த்யதி⁴கரணவாசித்தே [வாசிகா] நிபாதஸ்ஸ அத்தீ²த்யனேன நத்தி² ஸம்ப³ந்தோ⁴தி உச்சமத்தீ²த்யாதே⁴ய்யஸ்ஸேவ கத்துத்தம் நாதா⁴ரஸ்ஸாத்ய காரகத்தமாதா⁴ரஸ்ஸாத்யவகாஸோ-த்தி² பட²மாயாதி ‘‘பட²மாவிதா⁴ நஸ்ஸாவகாஸோ ந ப⁴வேய்யா’’தி யதா²வுத்தோ-யம் ஹேது அஸித்³தோ⁴தி ச ஸக்கா வத்தும், அஸங்க்²யதோ பட²மாத்யவத்வா ‘‘பட²மாத்த² மத்தே’’தி (2.39) ஸாமஞ்ஞவிதா⁴னதோ ஸித்³தோ⁴யேவ, யம் ஹேதுத்தானபி⁴ஹிதவசனமனத்த²கமிச்சேவ டி²தம்.

யஞ்சாதி சஸத்³தோ³ வத்தப்³ப³ந்தரஸமுச்சயே அபரம்பி கிஞ்சி வத்தப்³ப³மத்தீ²தி அத்தோ², யஞ்ச ப²லம் மஞ்ஞதேதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, யதே³த்தா²ன பி⁴ஹிதாதி⁴காரோ நத்தி² ததா³ யதா² ‘கதோ கடோ’ச்சத்ரத்தேன கம்மஸ்ஸாபி⁴ஹிதத்தா து³தியா ந ஹோதி ததா² ‘கடம் கரோதி விபுலம் த³ஸ்ஸனீய’ந்தி கடஸத்³த³தோ உப்பன்னாய து³தியாய (விபுலாதி³க³தஸ்ஸ) கம்மஸ்ஸா பி⁴ஹிதத்தா விபுலாதீ³ஹி விஸேஸனேஹி து³தியா ந ஸியா, ததோ த்யாதி³ தப்³பா³தி³ணாதி³ஸமாஸேஹி கம்மஸ்ஸான பி⁴ஹிதத்தமத்தேவாதி விபுலாதீ³ஹிபி து³தியாவிதா⁴னஸங்கா²தம் அனபி⁴ஹிதே’’தி (2-3-1) அனபி⁴ஹித வசனஸ்ஸ அதி⁴காரே யஞ்ச ப²லம் சிந்தயதீதி அத்தோ², யுத்தஸ்ஸாதிமஸ்ஸ அத்தோ² ஸம்ப³ந்த⁴ஸ்ஸாதி, பச்சேகம் கரோத்யபி⁴ஸம்ப³ந்த⁴தாயாதி ‘கடம் கரோதி விபுலம் கரோதி த³ஸ்ஸனீயம் கரோதி’ச்சேவம் பச்சேகம் பச்சேகம் கரோதிஸ்ஸாபி⁴ஸம்ப³ந்த⁴தாயாதி அத்தோ², கம்மதா அத்தீ²தி ஸேஸோ, ஏவம் மஞ்ஞதே-‘‘கடம் கரோமீதி பவத்தோ விபுலம் கரோமீ த³ஸ்ஸனியம் கரோமீதி ச பவத்தோவாதி விபுலாதீ³னம்பி பச்சேகம் கம்மதா அத்தே²வ, தத்தே²கஸ்ஸாபி⁴தா⁴னே பரேகஸ்ஸ ஸுக²மவலோகயந்தீதி தத³பி⁴தா⁴னாயபி து³தியா ப⁴விஸ்ஸதீ’’தி, பகாரந்தராவதாரோ நாசரியே நோபரோதி⁴தோதி தம்பி பனேத்த² த³ஸ்ஸயிஸ்ஸாம-‘‘கடஸத்³தா³ உப்பஜ்ஜமானா து³தியா கடஜாதி கம்மமபி⁴ஹிதவதீ, ந விபுலாதி³கு³ணகம்மம், ததோ தத³பி⁴தா⁴னாய ச து³தியாயேவ ப⁴வதி, அத²வா கடோவ கம்மம், தம் ஸாமானாதி⁴கரண்யேன விபுலாதீ³ஹிபி து³தியா ப⁴விஸ்ஸதி, கடம் கரோதி விபுலோ த³ஸ்ஸனீயோதி ஹி வுச்சமானே விபுலாத³யோ கத்துஸமானாதி⁴கரணதாயேவ பதீயேய்யும் தஸ்மா கடஸத்³த³ஸாமானாதி⁴கரண்யம்படிபாத³யதா வஸ்ஸமேத்த² து³தியா கரணீயா’’தி. நன்வேமிச்சாதி³சோத்³யம், ஏவந்தி ஏவம் கு³ணயுத்தஸ்ஸ கம்மதாய ஸதி, பப்போதீதி கட கம்மே-பி⁴தா⁴னியே (கதோ) தி க்தப்பச்சயஸ்ஸ கதத்தா உதா³ராதி³தோ கரோத்யபி⁴ஸம்ப³ந்தா⁴ து³தியா பப்போதீதி அத்தோ², ஏவம் மஞ்ஞதேச்சாதி³ பரிஹாரோ, அவயவேன கம்மம் ந வத³தீதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, அவயவேனாதி விஸும்விஸும், கிஞ்சரஹீதி ஆஹ-‘ஸபா⁴வதோ ஸப்³ப³ம் கம்மம் வத³தீ’தி. ஹோது காமம் உதா³ராதி³தோபி வுத்தேன விதி⁴னா பட²மா, கதஸத்³த³தோ கா பவத்ததீதி ஆஹ-‘கதஸத்³த³தோ பி’ச்சாதி³, அந்தோபூ⁴தோ அந்தோக³தோ⁴ நாமஸ்ஸ ஸத்³த³ஸ்ஸ அத்தோ² யஸ்மிம் கம்மலக்க²ணத்தே²ஸோ அத்தோ² கம்மலக்க²ணோ அபி⁴ஹிதோ கதி²தோ ஸம்பன்னோ ஸம்பஜ்ஜதீதி அத்தோ², நனு ‘கதோ கடோ’ச்சாதோ³ ஸபா⁴வதோ ஸப்³ப³கம்மவுத்தியா அந்தோபூ⁴தனாமத்த²வுத்தியா சாத்த²மத்தே ஹோதி ஸப்³ப³த்த² பட²மாதி ‘கடம் கரோதி உளாரம் ஸோப⁴னம் த³ஸ்ஸனீய’ந்தி கடாதி³தோபி உப்பன்னாய து³தியாய கம்மஸ்ஸாபி⁴ஹிதத்தா உளாராதீ³ஹி பட²மாப்பஸங்கோ³ ஸியாதி அபி⁴ஹிதாபி⁴தா⁴னப்பஸங்கோ³பக³தம் சோத³னம் மனஸி நிதா⁴யாஹ-‘கடாதி³ஸத்³தோ³ த்வி’ச்சாதி³, ஸாமஞ்ஞேனாதி விஸும் விஸும் கடாதி³ஸாமஞ்ஞேன.

‘‘கத்துரிச்சி²ததம’’ந்த்யனேன (1-4-49) கத்துனோ கிரியாய ஸம்ப³ந்தி⁴ துமிட்ட²தமம் தஸ்மிம் இச்சி²ததமே கம்மஸஞ்ஞம் விதா⁴ய நிப்³ப³த்யாதி³கேஸுதீஸு கம்மேஸு து³தியா விதீ⁴யதே பாணினீயேஹி, இச்சி²ததமத்தஞ்ச தத³த்த²த்தா கிரியாய, ஓத³னம் பசதி கா³வும்பயோ தோ³ஹதித்யாதோ³(ஹி) ஓத³னாத்³யத்தா² பசனாதி³கிரியாரப்³ப⁴தேதி ஓத³னபயாதீ³னமிச்சி²ததமத்தம், தது³பத³ஸ்ஸேந்தோ ஆஹ-‘யம் கத்து’ச்சாதி³, விப⁴த்திம் விதா⁴ய து³தியாபி⁴மதாதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, புன பயாதி³னிப்ப²த்தினிமித்தம் யம்கிஞ்சி தோ³ஹனாதி³கிரியா யுத்தம் கரணாதி³ரூபேன அகதி²தம் க³வாதி³கமிச்சி²தம் காரகம், தத்தா²பி ‘‘அகதி²தஞ்சா’’தி (1-4-51) கம்மஸஞ்ஞம் விதா⁴ய தேனேவ து³தியா விதீ⁴யதே, தது³பத³ஸ்ஸேதுமாஹ-‘உபயுஜ்ஜமானே’ச்சாதி³, அத்ர சேவமகதி²தனியமோ கதோ வாத்திககாரேன-

புச்சி²சிபி⁴க்கீ²னம் து³ஹி,யாசீனம் நிமித்தமுபயோகே³;

புப்³ப³விதி⁴ம்ஹி-கதி²தம், ப்³ரூஸாஸீனஞ்ச கு³ணாஸத்தந்தி.

உபயுஜ்ஜதே இட்ட²த்த²ஸித்³தி⁴யம் ப்³யாபாரீயதீத்யுபயோகோ³-பயோப்பபு⁴தி, தஸ்மிம், நிமித்தம் க³வாதி³, அபுப்³ப³விதி⁴ம்ஹி அபாதா³னாதி⁴கரணாதி³ புப்³ப³ஸஞ்ஞா விதா⁴னாபா⁴வே, விதா⁴னே ஹி மாணவகா மக்³க³ம் புச்ச²தி, ருக்கா² ப²லான்யவசினாத்யாதி³ யதா²ரஹம் ப⁴வதி, கு³ணாஸத்தந்தி கு³ணேன ஸத்தம் ஸம்ப³ந்தீ⁴, கு³ணஸத்³தே³னேத்த² பதா⁴னஸாத⁴னம் த⁴ம்மாதி³கம் வத்துமிச்சி²தம் பதா⁴னஸாத⁴னஞ்ஹி கிரியாயோபகாரகமுபகாரியம் பதா⁴னபூ⁴தம் கிரியமபேக்கி²ய கு³ணோ ப⁴வதி, சோ-நுத்தஸமுச்சயே, பதா⁴னந்து த⁴ம்மாதி³னோ பவத்தியா தத³த்த²த்தா, உபயுஜ்ஜமானஞ்ச தம் பயோபபு⁴திசேதி விஸேஸனஸமாஸம் கத்வா உபயுஜ்ஜமானபயோப்பபு⁴தினோ நிமித்தந்தி ச²ட்டீ²ஸமாஸோ, பபு⁴தி ஸத்³தே³ன க³வாதி³னோ க³ஹணம், ஆதி³ஸத்³தே³ன கோ³மந்தாதி³னோ, து³தியேனாதி³ ஸத்³தே³ன அதி⁴கரணாதி³னோ, சதுத்தே²ன வினயாதி³னோ, விதா⁴னந்தி து³தியா விதா⁴னம், து³தியாவிதா⁴னமபி⁴மதந்தி யோஜனீயம். பாணினியேஹி ‘‘ததா² யுத்தஞ்சானிச்சி²தம்’’ (1-4-50) இச்சனேன கம்மஸஞ்ஞம் விதா⁴ய ‘‘கம்மே து³தியா’’ (2-3-2) த்யனேனேவ து³தியா விதீ⁴யதே, தந்த³ஸ்ஸேதுமாஹ-‘யேனே’ச்சாதி³, ‘‘ததா² யுத்தஞ்சானிச்சி²த’’ந்தீமஸ்ஸ அத்தோ² யேனேவேச்சாதி³பஞ்சிகாபாடா²னுஸாரேன வேதி³தப்³போ³, யுஜ்ஜதேதி கிரியாபி⁴ஸம்ப³ஜ்ஜ²தே, யுத்தந்தி கிரியாபி⁴ஸம்ப³ந்த⁴ம், அத்ர து–

யத்³யபு³த்³த்⁴யாஹிலங்கா⁴தி³, ததா³ஹ்யாதி³மனிச்சி²தம்;

யதா³ லஜ்ஜாப⁴யாதீ³ஹி, ததே³ச்சி² ததமம் மதம்.

‘‘ததா² யுத்தஞ்சானிச்சி²த’’ந்தி ஸுத்தேனஸ்ஸ பரியுதா³ஸவுத்திதோ இச்சி²தா அஞ்ஞமனிச்சி²தமனபி⁴மதமிதரஞ்ச, ததோயேவ‘கா³மம் க³ச்ச²ந்தோ ருக்க²மூலமுபஸப்பதீ’த்யத்ர நேவிச்சி²தனானிச்சி²தஸ்ஸபி ருக்க²மூலஸ்ஸ கம்ம ஸஞ்ஞா ஸித்³தா⁴தி தத்த² ‘‘கம்மே து³தியா’’தி து³தியா விதீ⁴யதே, தந்த³ஸ்ஸேதி’நேவிச்சி²தனானிச்சி²தஸ்மா’இச்சாதி³, ருக்க²மூலம் நேவிச்சி²தம் புப்³ப³மனபி⁴மதத்தா, நாப்யனிச்சி²தம் அப்படிகூலத்தா, கா³மக³மேன ஹ்யஸ்ஸ தப்பரதா, ருக்க²மூலோபஸப்பனந்து பஸங்கா³க³தந்தி ருக்க²மூலானம்பி கிரியாபி⁴ஸம்ப³ந்தோ⁴ அத்தே²வ, அத்ராபி-

நேவிச்சி²தானிச்சி²தந்து, மபு³த்³தி⁴யுபஸப்பனே;

மூலம் விஸ்ஸமனத்த²ந்து, தமிச்சி²ததமம் ஸியா.

ப்³ரூஸாஸினஞ்சாதி சஸத்³தோ³பஸங்க³ஹிதே த³ஸ்ஸேதுமாஹ-‘ஏவ’மிச்சாதி³, ஏத்த² கா³மதே³வத³த்தக³க்³கா³னமகதி²தஸஞ்ஞா, அஜாத³யோ த்விச்சி²ததமா, ஆதி³ஸத்³தே³ன ‘பத்தே²தி கா³வும் புரிஸம் த்³விஜோ’த்யாத³யோ ஸங்க³ஹிதா, நயதினீ=பாபுணனே, வஹதி வஹ=பாபுணனே, ஹரதி ஹர=ஹரணே, ஜயதிஜி=ஜயே, ஸப்³ப³த்த²லேச ஏத்தே அயாதே³ஸே ச ரூபம், த³ண்ட³=த³ண்ட³னே சுராதி³த்தா ணிம்ஹி ரூபம், அத² ‘‘அதி⁴ஸீட்டா²ஸானம் கம்மம்’’த்யாதி³னா (1-4-46) தேன தேன கம்மஸஞ்ஞம் விதா⁴ய ‘பட²விம் அதி⁴ஸேஸ்ஸதீ’தி ஆதோ³ (தத்த²) தத்த² ‘‘கம்மே து³தியா’’தி (2-3-2) து³தியா விதீ⁴யதே தேஹி தேஹி ஸத்த² காரேஹி, ஸப்³ப³த்தே²வேத்த² லோகஸ்ஸ கம்மவசனிச்சா²தி கமேனேதம்ஞ்ஞஸஞ்ஞாபுப்³ப³கம் கம்மமுபத³ஸ்ஸேந்தோ ஆஹ-‘அதி⁴புப்³ப³’இச்சாதி³, யாய வத்திச்சா²ய து³தியா ஸியா தாய வத்திச்சா²ய கம்மதா கத²ம்ஹினாமாதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, நேவ உபலப்³ப⁴ந்தீதி கதா³சிகஸ்ஸசி ஸியாதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, பயதிதப்³ப³ந்தி ஸுத்தந்தரமாரப்³ப⁴னீயம், தத்தே²வம் கிம் ப⁴வதோ மனஸி தோ³ஸதி⁴ஜம்ப⁴னேனாதி அத்தோ², த⁴ம்மேதி ஏத்தா²பி ஏவம் ஸத்³த³ம் யோஜேத்வா அத்தோ² வேதி³தப்³போ³, யதா² ஆதா⁴ரே கம்மவசனிச்சா², ததே²ஹாபி ஆதா⁴ரவசனிச்சா²தி அத்தோ², தேனேவாஹ-‘த⁴ம்மேதி ஆதா⁴ரவசனிச்சா²’தி, த⁴ம்மே அபி⁴னிவிஸதேதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, ஏவம்ஸத்³த³ஸமானத்த²த்தா ததா² ஸத்³த³ஸ்ஸ தத³த்தா²னுஸாரேனேவ விஞ்ஞாயதீதி ததா²ஸத்³த³ஸ்ஸ அத்தோ² விஸும் ந வுத்தோ, பானஞ்ச ஆசாரோச பானாசாரம், தம்பானாசாரமஸ்ஸ ஆதா⁴ரஸ்ஸ தஸ்மிம் தப்பானாசாரே, பானத்தா²சாரத்த²தா⁴துஸம்ப³ந்தீ⁴ யோ நத்³யாதி³ கோ ஆதா⁴ரோ ஸோ பானாசாரவாயேவாதி ஆஹ- ‘பானத்தா²சாரத்தா²னம் தா⁴தூனமாதா⁴ரே’தி, கேஸஞ்சீதி அனியமேன கேஸஞ்சி ஸத்³த³ஸத்த²காரானம், ஏத்தா²தி ஏதஸ்மிம் ஆதா⁴ரவசனிச்சா²பக்கே², பதிபரீஹி பா⁴கே³சேத்யவஸித்³தா⁴தி இமினா பதிஸத்³த³ஸ்ஸ தா⁴துனா அயுத்ததம் த³ஸ்ஸேதி… யதி³ யுஜ்ஜேய்ய ச²ட்டி²யாபா⁴வா, தேனாஹ-‘யதா³த்வி’ச்சாதி³, வுத்தியம் தேனாதி தஸத்³தே³ன, அபிஸத்³தோ³பஸங்க³ஹிதம் ததியம்பி க³ஹேத்வா வாசாதி ப³ஹுவசனனித்³தே³ஸோ.