2. து³தியகண்ட³ வண்ணனா

1. த்³வேத்³வே

அவயவஸம்ப³ந்தே⁴தி ஸ்யாத்³யவயவீஸமுதா³யேன த்³வேத்³வேதி வுத்தானமவயவானம் ஸம்ப³ந்தே⁴, அதேத்த² வுத்யனுகூலாய பஞ்சிகாய வா ப⁴விதப்³ப³ம், பஞ்சிகானு கூலாய வுத்தியா வா, ந சேத்த² த்³வின்னமஞ்ஞோஞ்ஞானுகூலதா தி³ஸ்ஸதி, ததா²ஹி வுத்தியம்-‘ஏகானேகத்தே²ஸு வத்தமானதோ நாமஸ்மா’தி ஏத்தகமேவ பகதிவிஸேஸனவஸேன வுத்தம், பஞ்சிகாயந்து தப்³பி³ஸேஸன வஸேன ச பச்சயத்த²விஸேஸனவஸேன ச அத்தோ² த³ஸ்ஸிதோ, ததே³வ முபி⁴ன்னன்னாஞ்ஞமஞ்ஞானுகூலதா தி³ஸ்ஸதி, ததோ ஏத்த² யதா² த்³வின்னமஞ்ஞோஞ்ஞானுகூலதா ஸம்பஜ்ஜதி, ததா² ப்³யாசிக்கி²ஸ்ஸாம ‘‘யதி³ பனேத்த² வுத்யானுகூலா பஞ்சிகா ப⁴வேய்ய பச்சயத்த²பக்கோ² ஜஹிதப்³போ³ ஸியாதி ‘தே…பே… ஏகானேகத்தே²ஸு’தி ச, தேன…பே… யோஜனிய’ந்தி ச ஏதேஸம் ஜஹிதப்³ப³தாய ப³ஹுபாட²விலோபோ ஆபஜ்ஜதி, யதி³ பன பஞ்சிகானுகூலா வுத்தி ப⁴வேய்ய வுத்தியம் கிஞ்சிமத்தம் பக்கி²பிதப்³ப³ மத்தமேவ ஸியாதி ப³ஹுவிலோபாபத்தி (ந) ஹோதீதி ஏதேஸம் த்³வேத்³வே ஹோந்தி ஏகானே கத்தே²ஸு வத்தமானதோ நாமஸ்மா’தி வுத்தியா ப⁴விதப்³ப³’’ந்தி, ஏவஞ்ஹி ஸதி ஸத்த²ந்தரேனாபி ஸஹ க⁴டதே, ஸுத்தே ‘த்³வேத்³வேகானேகேஸு நாமஸ்மா’தி வுத்தத்தா ‘ஏகானேகேஸூ’தி இத³ம் பச்சயவிஸேஸனம் வா யுஜ்ஜதி

பகதிவிஸேஸனவஸேன வா யதே³தம் பச்சயவிஸேஸனம், ததா³ ஸாமத்தி²யா ஏகானேகேஸூதி பகதிவிஸேஸனம்பி லப்³ப⁴தி, தத்த² ஸாமத்தி²யமத்த² ப³லம், ததா²ஹ்யேகாதீ³ஸு ப⁴வந்தா பகதிவாச்சானமேவேகத்தாதி³அப்³யதி ரித்தஅத்த²மத்தாதீ³ரூபானம் ஜோதகா ஸ்யாத³யோ கத²மேகத்தாதீ³ஸு வத்தமானதோ நாமஸ்மா அஞ்ஞதோ ஸியுந்தி யதா²வுத்தனாமவிஸேஸாக்கே²போ, ததா² இத்தி²ணாதி³ப்பச்சயாதீ³னம்பி பன பகதிவிஸேஸானுபாதா³னேபி யதோ தா⁴த்வாதி³ வாச்சோத்தோ² நத்தி², ஸாமத்தி²யா ததோ, தா⁴துத்யாத்³யந்தேஹி [த்யாத்³யந்த வாச்சேஹி (போத்த²கே)] ந ஹோந்தே வித்திபச்சயா, ததா² ணாதி³பச்சயாபி… விப⁴த்யந்தா விதா⁴னதோ, யதே³தம்பகதிவிஸேஸனம் ததா³பி ஸாமத்தி²யேனேவ ஏகத்தாதீ³ஸு வத்தமானதோ நாமஸ்மா தஜ்ஜோதனாய ப⁴வந்தா ஸ்யாத³யோ கத²மஞ்ஞத்த² ஹோந்தி அஸம்ப⁴வாதி ஏகானேகேஸு த்³வேத்³வேதி லப்³ப⁴தி, அத²வா ஸரூபேன அவுத்தம்பி ஸாமத்தி²யேனேகானேகத்தே²ஸூதி க³ம்மமானம் வுத்தமேவ ஹோதீதி கத்வா‘தேசா’திஆதி³கம் வுத்தந்தி க³ஹேதப்³ப³ம், ஏகானேகேஸு வத்தமானதோ நாமஸ்மாதி கிமத்த²ம் அஸத்வபூ⁴தாய கிரியாயேகத்தாதி³ஸம்ப³ந்தா⁴பா⁴வா க்ரியத்தா²ச த்யாதீ³ஹி யேவேகத்தாதீ³னம் வுத்தத்தா த்யாத்³யந்தேஹி ச ந ப⁴வேய்யுந்தி பயோஜனந்தரமாஹ-‘யம்பனா’திஆதி³, பஞ்சகனாமத்த²ஸ்ஸாதி⁴ப்பேதபா⁴வோ சேத்த² பக்க²ஸ்ஸேதஸ்ஸேவ யுத்தத்தா. ததா²ஹி ஸங்க்²யாகம்மாத³யோ நாம வாச்சஸ்ஸ த³ப்³ப³ஸ்ஸ த⁴ம்மோ ஸகத்தோ²-பஸஜ்ஜனோ ச ஸத்³தோ³ த³ப்³பே³யேவ வத்ததே… த³ப்³பே³யேவான்யனயாதி³வோஹாரா, தத்த² த³ப்³ப³வாசினா ஸத்³தே³ன த³ப்³ப³த⁴ம்மானமப்³ப⁴ந்தரீகரணந்தி நாயுத்தமேதம் நாமேன பஞ்சன்னமபி⁴தா⁴னம், விப⁴த்தியோ பன ஜோதிகா, இத்தி²பச்சயா ச இத்தி²லிங்க³ஸ்ஸ, ததா² சாம்ஹேஹி வுத்தம் ஸம்ப³ந்த⁴சிந்தாயம்–

ஸத்³தோ³ ஸகத்த²ம் வத்வான, பத³த்த²ம் த³ப்³ப³ஸஞ்ஞிதம்;

ஸமவேதம் வதே³ லிங்க³ம், ஸங்க்²யம் கம்மாதி³கம்மி சேதி.

ஏகானேகேஸு ஸ்யாதீ³னம் யதா²க்கமம் த³ஸ்ஸேதும் ‘தேனா’திஆதி³ வுத்தம், தேனாதி யேன பஞ்சகோ நாமத்தோ² அதி⁴ப்பேதோ ஏகாதீ³ஸு ச அத்தே²ஸு ஜோ-தனீயேஸு ஸ்யாத³யோ விதி⁴யிஸ்ஸந்தி தேன, ஸப்³ப³த்தா²தி ‘அம்யோ’ஆதீ³ஸு ஸப்³ப³த்த², ஸபா⁴வதோத்யாதி³கஸ்ஸாயமதி⁴ப்பாயோ ‘‘யத்³யபி ஸ்யாத³யோ ஏகானேகேஸு ஹோந்தி ததா²பி ஏகாத³யோ ஸங்க்²யாய பரிச்சி²ன்னே அத்தே² வத்தந்தி ந ஸங்க்²யாமத்தே, ஸங்க்²யாய ஸம்ப⁴வாபா⁴வா ஸங்க்²யேயே ப⁴வதீதி ந ஸங்க்²யாபி ஸ்யாதீ³னமத்தோ²’’தி (ந) கேவலம் ஸகத்த² த³ப்³பா³தி³யேவ ஸ்யாதீ³னமத்தோ² ந ப⁴வதி, அபி து ஸங்க்²யாபீத்யபிஸத்³த³த்தோ², அனேன ஸங்க்²யா விப⁴த்யத்தோ² சதுக்கோ நாமத்தோ²த்யயம்பக்கோ² நிராகதோ பஞ்சகோ நாமத்தோ²தி த³ஸ்ஸனே ஸங்க்²யாகம்மாதீ³னம் விப⁴த்தியோ ஜோதிகா ஹோந்தி, திகோ நாமத்தோ²தி த³ஸ்ஸனே து ஸங்க்²யாகம்மாத³யோ விப⁴த்திவாச்சா ஹோந்தி, இதா³னி அதி⁴ப்பேதபஞ்சகனாமத்தே² ஸகத்தா²தி³கம் ஸரூபதோ த³ஸ்ஸேதும் ‘தத்தா²’திஆதி³மாஹ, தத்த² ஸகத்தோ² விஸேஸனந்தி ஸரூபாதி³ யம் கிஞ்சி விஸேஸனத்தேன வத்துமிச்சி²தம் தம் ஸகத்தோ² நாமதி அத்தோ², தம் த³ஸ்ஸேதி ‘ஸரூபஜாதிகு³ணத³ப்³பா³னி’தி.

ப³லேன யஸ்ஸா பி⁴ன்னேஸு, பவத்தந்தே க³கா³தீ³ஸு;

ஸா ஜாத்யபி⁴ன்னதீ⁴ஸத்³தா³, ஸுத்தம் புப்பே²ஸ்விவான்வீதம்.

த³ப்³பா³தா⁴ரோ ததோ பி⁴ன்னோ, நிமித்தம் தப்பதீதியா;

பா⁴வாபா⁴வஸபா⁴வோ யோ, ஸோ கு³ணோ நிக்³கு³ணோ மதோ.

ஸரூபம் ஸத்³த³ரூபம்வ, ஜாதியா யம் விஸேஸனம்;

விஸேஸீயதி யம்கிஞ்சி, த³ப்³ப³ம் தம் ஸமுதீ³ரிதம்.

இதா³னி ஸரூபாதி³னோ விஸேஸனஸ்ஸ ஸகத்த²பா⁴வம் ஜாத்யாதி³விஸேஸஸ்ஸ த³ப்³ப³பா⁴வஞ்ச த³ஸ்ஸேதும் ‘தத்தா²’திஆதி³மாஹ, ஸரூபே வத்ததே ஸத்³தோ³தி வியபே⁴தோ³பசாரேனாஹ-‘ஸத்³த³ஸ்ஸ ஸரூபேனா’தி, ஏத்த² பன கோ³தி ஜாதிமத்தவாசினி கோ³ஸத்³தே³ பயுத்தே கோ³ஸத்³தோ³ ஜாதிமத்தமாஹேதி ஸோ ஜாதிம் விஸேஸேதி நாம. யட்டி²ஆதி³ஸத்³தே³ஹி யட்டி²ஆதி³ஸஹசரிதா உபசாரதோ க³ஹிதாதி யட்டி²ஆதி³த³ப்³பே³ஹி யட்டி²ஆதி³ஸஹசரிதா புரிஸா விஸேஸீயந்தீதி ஆஹ-‘த³ப்³ப³ம்பி த³ப்³ப³ந்தரஸ்ஸ விஸேஸனபூ⁴தம்ப⁴வதீ’தி, யட்டி²யோபவேஸயாதி யட்டி²ஸத்³த³வசனீய யட்டி²த³ப்³ப³விஸிட்டே² புரிஸே பவேஸயாதி அத்தோ², குந்தேபவேஸயாதி ஏத்தா²பி ஏஸேவனயோ, யதா²வுத்தசதுப்³பி³த⁴ஸகத்த²தோ பரோபி அத்தி² ஸகத்தோ²தி ஆஹ-‘கத்த²சீ’திஆதி³, ஸம்ப³ந்த⁴னிமித்தோதி ஸம்ப³ந்தோ⁴ நிமித்தம் காரணம் பச்சயப்பவத்தியா அஸ்ஸ பச்சயஸ்ஸ ஸோதி ஸமாஸோ, ஏத்த² ஹி த³ண்டோ³ அஸ்ஸ அத்தீ²தி அஸ்ஸாதி ஸாமினோ புரிஸஸ்ஸ ஸம்ஸங்கா²தத³ண்டா³தி³த³ப்³பே³ன ஸஹயோ ஸஸ்ஸாமிஸம்ப³ந்தோ⁴, ஸோபி பச்சயஸ்ஸ நிமித்தம், ததா² ச வக்க²தி-‘த³ண்ட³புரிஸஸம்ப³ந்தா⁴ த³ண்டீ³தி பச்சயோ’தி, (கிரி)யா பத³த்த²ஸ்ஸாபி விஸேஸனத்தேன ஸகத்த²பா⁴வோ ஜாதிபத³த்தா²தீ³னம் வுத்த டா²னேயேவ வத்தப்³போ³தி பாசகோதி ஏத்த² கிரியாகாரகஸம்ப³ந்த⁴ஸங்கா²தம் பராபி⁴மதம் ஸகத்த²ம்பி பரோபதே³ஸேனோபதி³ஸிதுகாமோ இத⁴ ஸம்ப³ந்த⁴ஸகத்த²ஸ்ஸ வுத்தட்டா²னேயேவ கிரியாஸகத்த²ம் த³ஸ்ஸேதும் ‘கத்த²சி கிரியாபீ’திஆதி³மாஹ. நாமஸபா⁴வேன விஞ்ஞாயமானம் பஞ்சமம் நாமஸங்கா²தமத்த²ம் த³ப்³ப³பத³த்தே²ன ஸங்க³ஹேத்வா ஜாதிகு³ணகிரியாத³ப்³பா³னீதி ஹி சதுப்³பி³தோ⁴ நாமத்தோ², நாமம்பி அன்வத்த²ருள்ஹிவஸேன து³வித⁴ம் புமித்தி²னபும்ஸக லிங்க³வஸேன திவித⁴ம்பி சதுப்³பி³த⁴ம் ஹோதி… யதா²வுத்தே சதுப்³பி³தே⁴ அத்தே² நமதி, தே வா அத்தனி நாமேதீதி இமினா காரணேன. ஸாமஞ்ஞகு³ண கிரியாயதி³ச்சா²வஸேனாஞ்ஞதா²பி சதுப்³பி³த⁴த்தம் நாமஸ்ஸ வத³ந்தி, தத்தா²பி யதி³ச்சா²னாமஸ்ஸ த³ப்³ப³னாமேனேவ ஸங்க³ஹோ வேதி³தப்³போ³, இத்த²த்தம் ஏஸாதி பஸித்³தி⁴மா அத்தோ², யம்பனாதிஆதி³னா வுத்தமேவத்த²ம் ஸாதே⁴தி ‘தத்தே²’ச்சாதி³னா, அபி⁴தா⁴யகத்தேன ஜோதகத்தேன, இகாரந்ததோதி முனிஸத்³த³தோ, அஞ்ஞதா²தி இகாரந்ததோ ந ப⁴வதி சே, அதோதி ஆதே³ஸ ப⁴வனதோ ப²லம் த³ஸ்ஸிதம் ந ஸியாதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, வுத்தியம் ‘ஏவம் குமாரீ குமாரியோ’திஆதீ³ஸு ஏவந்தி யதா² புல்லிங்கே³ இகாரந்ததோ ஸ்யாதீ³னமுதா³ஹரணமனாதே³ஸத்த²ம் வுத்தம் ஏவமித்தி²யம்பி அனாகாரந்ததோதி த³ஸ்ஸேதி, உபலக்க²ணம் சேதமினீ-நீ-ஊ-தி-பச்சயந்தாதீ³னம், அஸதி…பே… வசனேதி இமினா பாணினியானம் விப⁴த்திஸஞ்ஞாவிதா⁴யகஸ்ஸ ஸுத்தந்தரஸ்ஸ அத்தி²பா⁴வம் த³ஸ்ஸேதி, ‘‘விப⁴த்திச’’ (1-4-104) இதி ஹி தேஸம் ஸுத்தம், தஸ்ஸத்தோ² ‘ஸ்யாதீ³னம் த்யாதீ³னஞ்ச விப⁴த்திஸஞ்ஞா ஹோதீ’தி, ப⁴வந்தீதி அன்வத்த²வஸேன விப⁴த்திஸத்³த³வசனீயானி ப⁴வந்தி, ஸோ (யேவத்தோ²) விப⁴த்திச்சனேன விப⁴ஜீயதீதி விப⁴த்தி, கம்மே க்திப்பச்சயந்தோயம் விப⁴த்தி ஸத்³தோ³தி த³ஸ்ஸேதி, கத²ம்பனேதேஸு ஸ்யாதீ³ஸு விப⁴ஜீயதிச்சஸ்ஸ வாக்யத்தா²ஸ்ஸானுக³மோ யேனேவம் வுச்சதிச்சாஸங்கிய யேன யதா² ச விப⁴ஜீயதி தமுபத³ஸ்ஸேந்தோ ஆஹ-‘ததா² ஹி’ச்சாதி³.

2. கம்மே

வுத்தியம் கத்துகிரியாயாதி கத்துஸாத்³யதாய தம் ஸம்ப³ந்தி⁴னியா கத்துகம்மட்டா²யபி து³விதா⁴ய கிரியாய, அனேகத்த²த்தா தா⁴தூனம் கரோதி ஏத்த² ஸம்ப³ந்த⁴னத்தோ²தி ஆஹ-‘கரீயதி அபி⁴ஸம்ப³ந்தீ⁴யதீ’தி, யம்கிஞ்சி பத³த்த²ரூபம் ஸம்ப³ஜ்ஜ²தீதி அத்தோ², இமினா சான்வத்த²வஸேனேவாயம் கம்மவோஹாரோ ஸித்³தோ⁴தி த³ஸ்ஸேதி, ஸப்³ப³காரகானம்பி பன கிரியாஸம்ப³ந்த⁴ ஸப்³பா⁴வேபி கிரியாபி⁴ஸம்ப³ந்தீ⁴யமானத்தேனேவ யம் வத்துமிச்சி²தம் ததே³வ கம்மம் விஞ்ஞேய்யம், கத்தாதி³ கத்து கிரியாயாபி⁴ஸம்ப³ந்தீ⁴யமானத்தேபி கத்தாதி³த்தவசனிச்சா²யேவ கம்மம் ந ஹோதி… யஸ்மா வசனிச்சா²யேவ காரகானி ப⁴வந்தி, ஏவம் ஸப்³ப³காரகானம்பி காரகந்தரப்பத்தியம் தத³பா⁴வோ யதா²யோக³ம் வத்தப்³போ³, வாக்யேகதே³ஸேனேத்யனேன ‘‘த்³வேத்³வேகா’’தி³னோ வாக்யஸ்ஸ ‘‘கம்மே து³தியா’’இச்சாதி³னோ ச ஏகவாக்யத்தம் ஸூசேதி, பகரணஸ்ஸ மஹாவாக்யரூபத்தா விப்பகட்டா²னிபி வாக்யானி ஆகங்கா²தி³ஸபா⁴வே அஞ்ஞமஞ்ஞஸம்ப³ந்தா⁴னுப⁴வனேனேகவாக்யபா⁴வம்படீபஜ்ஜந்தே, வுத்தீ ஹி–

‘‘ஆகங்கா²யோக்³க³தா ஸத்தா, பீ³ஜம் ஸன்னிதி⁴னோ யதோ;

விப்பகட்டா²னி வாக்யானி, மஹாவாக்யம் கரோந்த்யதோதி.

ஸாமஞ்ஞேனாதி கம்மாத்³யவிஸேஸேன, புப்³பா³சரியஸமஞ்ஞாவஸேனாஹ ‘து³தியாதி³கா’தி, தேன யத்³யபி த்யாதி³னோபி த்³வின்னம் பூரணியா து³தியாதி ஸக்கா வோஹரிதும், ததா²பி ஸ்யாதீ³னம் து³கேயேவ து³தியாததியா ருள்ஹீதி நத்யாதீ³னம் து³கானி து³தியாதி³ஸத்³தே³ன க³ய்ஹந்தி, விஸிட்டே²ஸூதி கம்மாதி³னா விஸேஸிதேஸு, திவித⁴ம் கம்மந்தி ஸகஸமயப்பஸித்³தி⁴யா கம்மஸ்ஸ திவித⁴த்தமாஹ, அஞ்ஞே து ஸத்தவித⁴மிச்ச²ந்தி, கத²ம்–

நிப்³ப³த்திவிகதிப்பத்தி, பே⁴தே³ன திவித⁴ம் மதம்,

தத்தே²ச்சி²ததமம் கம்மம், கம்மம்த்வஞ்ஞம் சதுப்³பி³த⁴ம்;

இச்சி²தஞ்சானிச்சி²தஞ்ச, நேவிச்சி²தமனிச்சி²தம்,

ததா²ஞ்ஞபுப்³ப³ம் நாஞ்ஞபுப்³ப³ந்தி, ஏவமஞ்ஞம் சதுப்³பி³த⁴ந்தி.

தத்த² இச்சி²தாதீ³னி உபரியேவாபி ப⁴விஸ்ஸந்தி, தத்ரேச்சாதி³னா திவித⁴ம் கம்மம் ஸரூபதோ த³ஸ்ஸேதி, தத்த² நிப்³ப³த்திகம்மமேகே-நேகதா⁴ பரிகப்பேந்தி, ததி³ஹ பகாஸயிஸ்ஸாம–

ஸதீ-ஸதீ வா பகதி, ந யத்த² பரிணாமினீ,

நிஸ்ஸீயதே தம் நிப்³ப³த்தி, கம்மமஞ்ஞேஸமஞ்ஞதா²;

அஸந்தம் ஜாயதே யம் வா, யம் ஸந்தமப்பகாஸதி,

உப்பத்யா-பி⁴ப்³யத்தியா வா, தன்னிப்³ப³த்தீதி வுச்சதீதி.

அயமேத்த² அத்தோ² ‘‘கடவிகாரஸ்ஸ காஸஸங்கா²தா விஜ்ஜமானா பகதி பரிணாமினீ கடவிகாரம்பதி பரிணமந்தீ யத்த²ப்பயோகே³ ந நிஸ்ஸீயதே… கடம் கரோதீதேத்த² கேவலமத்தா²வக³மமத்தஸ்ஸ வத்துமிச்சி²தத்தா காஸேதி அஸுய்யமானத்தா ச, பகதியா து ஸுய்ய மானத்தே விகாரியம் ஸியா, தேனேவ காஸே கடம் கரோதி, தண்டு³லே ஓத³னம் பசதீதி த்³வயத்தோ² கரோதி பசதி ச, தஸ்மா காஸே கரோதி தண்டு³லே பசதீதி விகாரீயதி, கடம் கரோதி ஓத³னம்பசதீதி நிப்³ப³த்தீ யதீதி அத்தோ², அஸதீ வா பகதி அவிஜ்ஜமானத்தாயேவ யத்த² ந நிஸ்ஸீயதே… [(யதா²) (போத்த²கே)] ( ) ஸம்யோக³ம் ஜனயதி விபா⁴க³முப்பாத³யதீதி ஸம்யோக³விபா⁴கா³னம் கஸ்ஸாபி பகதியா அவிகாரத்தா ஸம்யோக³விபா⁴க³வந்தே ஹ்யவிகதேஹேவ தேஸம் ஜனனதோ, தமேவம்பூ⁴தமனிஸ்ஸிதபகதிகம் அவிஜ்ஜமான (பகதி) கம் வா காரியம் நிப்³ப³த்திகம்மம் நாமாதி ஏகோ, அஞ்ஞேஸமஞ்ஞதா²தி வத்வா தந்த³ஸ்ஸேதி ‘அஸந்த’மிச்சாதி³னா, யம் அஸந்தமவிஜ்ஜமானம் ஜாயதே, தன்னிப்³ப³த்திகம்மம், யதா² ஸுக²ம் ஜனயதி பு³த்³தி⁴முப்பாத³யதீதி, ஸந்தம் விஜ்ஜமானமேவ வா கேவலமப்பகாஸிதபுப்³ப³ம் யம் உப்பத்தியா அபி⁴ப்³யத்தியா வா பகாஸதி, தம்பி நிப்³ப³த்திகம்மம், யதா² புத்தம் விஜாயதிஸாமஞ்ஞமபி⁴ப்³யஞ்ஜயதீ’’தி, ததே³வம் கேஸஞ்சி மதேன அனிஸ்ஸிதபகதிகம் அவிஜ்ஜமானபகதிகந்தி து³வித⁴ம் நிப்³ப³த்திகம்மம்பி அஞ்ஞேஸம்மதேன அஸந்தம் ஜாயமானம் ஸந்தமப்பகாஸமானந்தி து³வித⁴ம் நிப்³ப³த்திகம்மம்பீதிஸப்³ப³ம்பி அட்டி²தபுப்³ப³மேவ ஜாயதீத்யஸதோ ஜானனா ந ப்³யதிரிச்சதிச்சாஹ-‘அஸதோ ஜனனம் கரீயதீ’தி, அவத்த²ந்தரந்தி ஓத³னாதி³னோ க்லேத³னாதி³லக்க²ணமஞ்ஞமவத்த²ம்.

பகத்யுச்சே²த³ஸம்பூ⁴தம், விகாரியம் கிஞ்சி கிஞ்சி து;

கு³ணந்தரஸமுப்பத்யா, ஏவம் ஸா விகதி த்³விதா⁴.

கிஞ்சி விகாரியம் கம்மம் பகதியா காரணஸ்ஸ உச்சே²தே³ன ஸம்பூ⁴தம், யதா² கட்ட²ம் ப⁴ஸ்மம் கரோதீதி கட்ட²ஸ்ஸாச்சந்தபராவத்தி [பராவத்தியா (போத்த²கே)], கிஞ்சி பன கு³ணந்தரானமுப்பத்தியா, யதா² ஸுவண்ணம் கடகம் கேயுரம் வா கரோதீதி ஏவம் த்³வீதா⁴ ஸா விகதி ஹோதீதி அத்தோ², ந விபா⁴வீயந்தேதி ந க³ம்யந்தே, ஸா பத்தி‘பாபீயதி விஸயீகரீயதீ’தி கத்வா.

யத்ர க்ரியாகதோ கோசி, விஸேஸோ நாவக³ம்யதே;

த³ஸ்ஸனா வானுமானா வா, ஸா பத்தீதி பகித்திதா.

யத்த² கிரியாகதோ கிரியாஸம்பாதி³தோ விஸேஸோ அதிஸயோ கோசி நாவக³ம்யதே நப்பதீயதே த³ஸ்ஸனா வா பச்சக்க²ப்பமாணேன அனுமானப்பமாணேன வா யதா² நிப்³ப³த்திவிகதீனமதிஸயோ பச்சக்கா²னுமானா வக³மனீயோ, தத்ர ஹி நிப்³ப³த்தியம் விஸேஸஸித்³தி⁴ரதிபஸித்³தா⁴… அத்த²லாபா⁴க்²யஸ்ஸ விஸேஸஸ்ஸாவிஜ்ஜமானஸ்ஸ கிரியாகத்தா, விகாரியே ( ) [(ஏவ) (போத்த²கே)] து க்வசி பச்சக்க²விஸயோ… கட்ட²ம் ட³ஹதீதி கண்ஹத்தாதி³பா⁴வஸ்ஸ பச்சக்கே²னேவோபலப்³ப⁴னதோ, க்வசித³னுமானக³ம்மோ… தே³வத³த்தம் ரோஸேதி பஸாத³யதி வேதி விஸிட்ட²முக²வண்ணாதி³காரியானுமேய்யத்தா ரோஸாதி³னோ, ஏவம் யத்த² ந விஸேஸஸித்³தி⁴ அபி து பத்திமத்தம், ஸா பத்தீதி பகித்திதா கதி²தா, ஆதி³ச்சம்பஸ்ஸதி த⁴ம்மமஜ்ஜே²தீதி அயமேத்த² அத்தோ², கத²ஞ்சரஹி அஸந்தஸ்ஸ [ஸந்தஸ்ஸ (போத்த²கே)] பத்திகம்மஸ்ஸ கிஞ்சி (அகரோந்த)ஸ்ஸ காரகத்தம், ந ஹி கிஞ்சி அகரோந்தம் காரகம்ப⁴விதுமரஹதீதி உச்சதே-

த³ஸ்ஸனக்க²மதாபா⁴ஸோ, பக³மப்³யத்திஆத³யோ;

விஸேஸா பத்திகம்மஸ்ஸ, க்ரியாஸித்³தி⁴யமிச்சி²தா.

அத்ர த³ட்டு²ம் ஸக்கா இதி த³ஸ்ஸனே க²மதா ஆபா⁴ஸோபக³மோ விஸயத்தோபக³மோ விஸயத்தோபக³மனம் ப்³யத்தி சேதி ஏவமாத³யோ விஸேஸா யதா²யோக³ம் பத்திகம்மஸ்ஸ கிரியானிப்ப²த்தியம் இச்சி²தா, ததோ தஸ்ஸ காரகத்தந்தி அத்தோ², ஆதி³ச்சம் பஸ்ஸதீதி ஏத்த² ஹி ஆதி³ச்சோ த³ட்டு²ம் ஸக்கா, ததோவ ஸோ தி³ஸ்ஸதி அபி⁴ப்³யத்திஞ்சோபயாதீதி த³ஸ்ஸனகிரியானிப்பா²த³கத்தே²னாஸ்ஸ காரகத்தமுபபஜ்ஜதே, ததா² ஞ்ஞத்ராப்யாதி³ஸத்³த³க³ஹிதவிஸேஸவஸேன கிரியாஸித்³தி⁴தோ காரகத்தம் வேதி³தப்³ப³ம், நனு விகாரியம்பி நிப்³ப³த்திகம்மமேவ… தேன ரூபேனாஸதோயேவ ஜனனதோ, பத்திகம்மம்பி கிரியாஸம்ப³ந்த⁴ரூபேனாஸந்தமேவ பச்சா² ததா² ப⁴வதீதி நிப்³ப³த்தியேவாதி ஸச்சம்-

அத்தே²ஸா வத்து²ட்டி²தி, ஸுகு²மபு³த்³தி⁴கோ³சரபதீத்யனுரோதே⁴ன,

தத்ர யம்பேதம் க⁴டதே, யதா² பதீதி ஸத்³த³த்தா²வத்தானதோ.

விஸேஸானுபாதா³னதோதி ‘‘கம்மே து³தியா’’தி ஸாமஞ்ஞேன வுத்தத்தா வுத்தம். கரீயதி கடோ, கதோ கடோ ச்சேவமாதீ³ஸு த்யாதி³ப்பபு⁴தீஹி அதிஹிதகம்மாதி³னிஸ்ஸயேஸுபி ஏகத்தாதீ³ஸு து³தியாத³யோ பப்போந்தி நியமாபா⁴வா, ததா²ஹி பஞ்சகே நாமத்தே² கடாதி³வசனீயஸ்ஸ ஸம்ப³ந்தீ⁴ கம்மாத்³யத்தோ², த்யாதி³ப்பபு⁴தீதி அனபி⁴ ஹிதஸ்ஸ ஸங்க்²யாக்²யஸ்ஸாபரஸ்ஸ விப⁴த்யத்த²ஸ்ஸாபி⁴தா⁴னாய அபி⁴ஹிதேஸுபி கடாதீ³ஸு கம்மாதீ³ஸு து³தியாத³யோ ஸியுந்தி பாணினியா ‘‘கம்மே து³தியா’’ச்சாதீ³ஸு (2-3-2) ‘‘அனபி⁴ஹிதே’’தி (2-3-1) வசனமதி⁴கரோந்தி, வேய்யத்தியாயேவ து³தியாதீ³னப்பஸங்கே³பி தன்னிஸ்ஸயபூ⁴தே-கத்தாத்³யத்தே² ஜோதனாயாபி⁴ஹிதேஸு து³தியாத³யோ ஸியும், திகே பன ஸங்க்²யாகம்மாத³யோ விப⁴த்தி வசனீயா, தத்த² யஜ்ஜபி கம்மாதி³னோ பச்சயேனாபி⁴தா⁴னம், ததா²ப்யேகத்தாத³யோ நாபி⁴ஹிதாதி தஸ்ஸ ஸங்க்²யாக்²யஸ்ஸாபரஸ்ஸ விப⁴த்யத்த²ஸ்ஸாதி தா⁴னாய அபி⁴ஹிதேஸுபி கம்மாதீ³ஸு து³தியாத³யோ ஸியுந்தி பாணினியா ‘‘கம்மே து³தியா’’தி ‘‘அனபி⁴ஹிதே’’தி வசனமதி⁴கரோந்தி, தமுபத³ஸ்ஸேந்தோ ஆஹ-‘தத்ரித³ம் ஸியா’திஆதி³, தத்ர தஸ்மிம் து³தியாதி³ விப⁴த்திவிதா⁴னே இத³ம் சோத்³யம் ஸியா, கிந்தி ஆஹ-‘பஞ்சகே’இச்சாதி³, அனபி⁴ஹிதகம்மாதி³னிஸ்ஸயேஸுதி அனபி⁴ஹிதா கம்மாத³யோ நிஸ்ஸயா யேஸமேகத்தாதீ³னம், தேஸூத்யத்தோ², து³தியாத³யோ விப⁴த்தியோ யதா² ஸியுந்தி ஜோதனாயாபி⁴தா⁴னாய சாதி யுஜ்ஜமானவஸேன அத்தோ² வேதி³தப்³போ³, அபி⁴ஹிதகம்மாதி³னிஸ்ஸயேஸுபீதி அபிஸத்³தே³ன அனபி⁴ஹிதகம்மாதி³னிஸ்ஸயமேகத்தாதி³ம் ஸமுச்சினோதி, ஆஸங்கியாதி புப்³ப³கிரியாய வுத்தந்தி அபரகிரியா வேதி³தப்³பா³, பஞ்சகே திகே சா பி⁴ஹிதகம்மாதி³னிஸ்ஸயே ஸேகத்தாதீ³ஸு து³தியாதி³ப்பத்திமாஸங்காவஸேன த³ஸ்ஸேத்வா சதுக்கவாதீ³னம்பி பக்க²முப்³பா⁴விய பரிஹரிதும் ‘யதி³ச்சா’தி³மாஹ, அயந்தேஸமதி⁴ப்பாயோ ‘‘யதே³ஸா ஸங்க்²யா பாடிபதி³கத்தோ² தப்படிபஜ்ஜனே கம்மாத³யோ விப⁴த்திவசனீயா, ததா³ ‘அனபி⁴ஹிதே கம்மே’திஆதி³னா அனபி⁴ஹிதக்³க³ஹணம் கம்மாதி³விஸேஸானமனுப⁴வந்தமனத்த²கம்… அபி⁴ஹிதே விப⁴த்திவாச்சாபா⁴வதோ, யதா³ பனாயம் பக்கோ² ‘ஸங்க்²யா விப⁴த்திவசனீயா’தி ததா³ ‘‘கம்மே து³தியா’’ த்யேவமாத³யோ நித்³தே³ஸா விஸயஸந்த³ஸ்ஸனமத்தாயேவ வேதி³தப்³பா³’’தி, ஸப்³ப³தா²தி பஞ்சகதிகவாதீ³னம் சதுக்கவாதீ³னஞ்ச மதவஸேன ஸப்³ப³ப்பகாரேன, ஸத்³த³த்தா²ப்³யதிரித்தத்த²மத்தோயேவாதி ப்³யதிரேகோ ப்³யதிரித்தம், நபும்ஸகே பா⁴வே க்தோ, ந விஜ்ஜதே ப்³யதிரித்தம் ப்³யதிரேகோ பே⁴தோ³ யஸ்ஸ தம் அப்³யதிரித்தம், அப்³யதிபி⁴ன்னந்தி அத்தோ², ஸத்³த³த்த²தோ ஸகத்த²தோ அப்³யதிரித்தம் அத்த²மத்தம் அத்த²ஸாமஞ்ஞம் யஸ்ஸ ஓத³னாதி³ஸத்³த³ஸ்ஸ ஸோ ததா² வுத்தோ.

கிஞ்சாபி வுத்தியம் தப்³பா³தி³ணாதி³ஸமாஸேஹி அபி⁴ஹிதமவுத்தம், ததா²பி தேஹி அபி⁴ஹிதேப்யேவமேவ த³ட்ட²ப்³ப³ந்தி நித³ஸ்ஸேந்தோ ஆஹ-‘ஏவ’மிச்சாதி³, கர-கரணே கரீயித்தா²தி கதோ‘க்தோ பா⁴வகம்மேஸு’தி (5-56) கம்மே க்தோ, ஸதிகோதி ஏத்த² கீதோதி கம்மத்தே² ‘‘தி³ஸ்ஸந்தஞ்ஞேபி பச்சயா’’தி (4-120) இகோ, கம்மதாக³ம்யதே கிதப்பச்சயாதீ³னம் கம்மே விஹிதத்தா, ஏவஞ்ச து⁴ஹி கிமேகமுதா³ஹரணம் த³த்தமாசரியேனே த்யதோ ஆஹ- ‘உதா³ஹரண’இச்சாதி³, அனபி⁴ஹிதேதி வசனம் வினாபீதி வசனம் வினா ஏவாதி அவதா⁴ரணே-அபிஸத்³தோ³, ஸம்பா⁴வனேவா, யத்³யபி⁴ஹிதேஹி வசனம் வினாபி து³தியாதீ³னமப்பவத்தி ப⁴வேய்ய, வசனஸப்³பா⁴வே து கதா²யேவ நத்தீ²தி அத்தோ², ஏவஞ்ச பனேத்த² து³தியாதீ³னமபி⁴ஹிதே பஸங்கா³பா⁴வோ ஜானிதப்³போ³ ‘‘பச்சதே ஓத³னோ, கதோ கடோச்சாதோ³பி யதி³ து³தியாத³யோ ஸியும் பட²மாவிதா⁴னஸ்ஸாவகாஸோ ந ப⁴வேய்ய ததோ ஸாமத்தி²யானபி⁴ஹிதேயேவ கம்மாதோ³ து³தியாத³யோ ஸகிரியா (யம் தத³)பி⁴ப்³யத்தியா ப⁴விஸ்ஸந்தி, பட²மேவத்வபி⁴ஹிதே’’தி, ந நுச பட²மாயாகாரகமவகாஸோ ருக்கோ² பிலக்கோ²தி [ருக்கோ² பிலக்கோ²தி க்ரியாபத³ம் ந ஸூயதேதி விப⁴த்யந்தரஸ்ஸப்பத்தி மஞ்ஞதேப⁴ஸ்ஸாபதீ³ப] கிமித³முச்சதே அகாரகந்தி யத்³ய காரகம் நேத³ம்பயோக³மரஹதி ததோ யத்த² விஸேஸகிரியான மஸ்ஸவனம் தத்த² பத³த்த²ஸஹசரிதாய ஸத்தாய பதீதியா ‘ருக்கோ² அத்தி² பிலக்கோ² அத்தீ²’தி அபேக்கீ²யதீதி காரகத்தம் ருக்கா²தீ³ன மத்தே²வேதி [அத்தே²வேதி ஞ்ஞதம் வத்து²ம் பரம் பதிபாத³யிதும் ஸத்³தோ³ பயுஜ்ஜதே ஞ்ஞணஞ்ச ஸதோஇதி யத்ர க்ரியாபத³ந்தரஸ்ஸ அப்பயோகோ³ தத்ர உஸ்ஸக்³க³தோ ஸத்தா பதீதிதுத்தீ²தி க்ரியாபதா³னுஸங்க³ர கத்தரி ததியப்பஸங்க³ரனவகாஸா பட²மா த்யத்தோ²-ப⁴ஸ்ஸபதீ³ப], ந ச உச்சம் நீசம்த்யதி⁴கரணவாசித்தே [வாசிகா] நிபாதஸ்ஸ அத்தீ²த்யனேன நத்தி² ஸம்ப³ந்தோ⁴தி உச்சமத்தீ²த்யாதே⁴ய்யஸ்ஸேவ கத்துத்தம் நாதா⁴ரஸ்ஸாத்ய காரகத்தமாதா⁴ரஸ்ஸாத்யவகாஸோ-த்தி² பட²மாயாதி ‘‘பட²மாவிதா⁴ நஸ்ஸாவகாஸோ ந ப⁴வேய்யா’’தி யதா²வுத்தோ-யம் ஹேது அஸித்³தோ⁴தி ச ஸக்கா வத்தும், அஸங்க்²யதோ பட²மாத்யவத்வா ‘‘பட²மாத்த² மத்தே’’தி (2.39) ஸாமஞ்ஞவிதா⁴னதோ ஸித்³தோ⁴யேவ, யம் ஹேதுத்தானபி⁴ஹிதவசனமனத்த²கமிச்சேவ டி²தம்.

யஞ்சாதி சஸத்³தோ³ வத்தப்³ப³ந்தரஸமுச்சயே அபரம்பி கிஞ்சி வத்தப்³ப³மத்தீ²தி அத்தோ², யஞ்ச ப²லம் மஞ்ஞதேதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, யதே³த்தா²ன பி⁴ஹிதாதி⁴காரோ நத்தி² ததா³ யதா² ‘கதோ கடோ’ச்சத்ரத்தேன கம்மஸ்ஸாபி⁴ஹிதத்தா து³தியா ந ஹோதி ததா² ‘கடம் கரோதி விபுலம் த³ஸ்ஸனீய’ந்தி கடஸத்³த³தோ உப்பன்னாய து³தியாய (விபுலாதி³க³தஸ்ஸ) கம்மஸ்ஸா பி⁴ஹிதத்தா விபுலாதீ³ஹி விஸேஸனேஹி து³தியா ந ஸியா, ததோ த்யாதி³ தப்³பா³தி³ணாதி³ஸமாஸேஹி கம்மஸ்ஸான பி⁴ஹிதத்தமத்தேவாதி விபுலாதீ³ஹிபி து³தியாவிதா⁴னஸங்கா²தம் அனபி⁴ஹிதே’’தி (2-3-1) அனபி⁴ஹித வசனஸ்ஸ அதி⁴காரே யஞ்ச ப²லம் சிந்தயதீதி அத்தோ², யுத்தஸ்ஸாதிமஸ்ஸ அத்தோ² ஸம்ப³ந்த⁴ஸ்ஸாதி, பச்சேகம் கரோத்யபி⁴ஸம்ப³ந்த⁴தாயாதி ‘கடம் கரோதி விபுலம் கரோதி த³ஸ்ஸனீயம் கரோதி’ச்சேவம் பச்சேகம் பச்சேகம் கரோதிஸ்ஸாபி⁴ஸம்ப³ந்த⁴தாயாதி அத்தோ², கம்மதா அத்தீ²தி ஸேஸோ, ஏவம் மஞ்ஞதே-‘‘கடம் கரோமீதி பவத்தோ விபுலம் கரோமீ த³ஸ்ஸனியம் கரோமீதி ச பவத்தோவாதி விபுலாதீ³னம்பி பச்சேகம் கம்மதா அத்தே²வ, தத்தே²கஸ்ஸாபி⁴தா⁴னே பரேகஸ்ஸ ஸுக²மவலோகயந்தீதி தத³பி⁴தா⁴னாயபி து³தியா ப⁴விஸ்ஸதீ’’தி, பகாரந்தராவதாரோ நாசரியே நோபரோதி⁴தோதி தம்பி பனேத்த² த³ஸ்ஸயிஸ்ஸாம-‘‘கடஸத்³தா³ உப்பஜ்ஜமானா து³தியா கடஜாதி கம்மமபி⁴ஹிதவதீ, ந விபுலாதி³கு³ணகம்மம், ததோ தத³பி⁴தா⁴னாய ச து³தியாயேவ ப⁴வதி, அத²வா கடோவ கம்மம், தம் ஸாமானாதி⁴கரண்யேன விபுலாதீ³ஹிபி து³தியா ப⁴விஸ்ஸதி, கடம் கரோதி விபுலோ த³ஸ்ஸனீயோதி ஹி வுச்சமானே விபுலாத³யோ கத்துஸமானாதி⁴கரணதாயேவ பதீயேய்யும் தஸ்மா கடஸத்³த³ஸாமானாதி⁴கரண்யம்படிபாத³யதா வஸ்ஸமேத்த² து³தியா கரணீயா’’தி. நன்வேமிச்சாதி³சோத்³யம், ஏவந்தி ஏவம் கு³ணயுத்தஸ்ஸ கம்மதாய ஸதி, பப்போதீதி கட கம்மே-பி⁴தா⁴னியே (கதோ) தி க்தப்பச்சயஸ்ஸ கதத்தா உதா³ராதி³தோ கரோத்யபி⁴ஸம்ப³ந்தா⁴ து³தியா பப்போதீதி அத்தோ², ஏவம் மஞ்ஞதேச்சாதி³ பரிஹாரோ, அவயவேன கம்மம் ந வத³தீதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, அவயவேனாதி விஸும்விஸும், கிஞ்சரஹீதி ஆஹ-‘ஸபா⁴வதோ ஸப்³ப³ம் கம்மம் வத³தீ’தி. ஹோது காமம் உதா³ராதி³தோபி வுத்தேன விதி⁴னா பட²மா, கதஸத்³த³தோ கா பவத்ததீதி ஆஹ-‘கதஸத்³த³தோ பி’ச்சாதி³, அந்தோபூ⁴தோ அந்தோக³தோ⁴ நாமஸ்ஸ ஸத்³த³ஸ்ஸ அத்தோ² யஸ்மிம் கம்மலக்க²ணத்தே²ஸோ அத்தோ² கம்மலக்க²ணோ அபி⁴ஹிதோ கதி²தோ ஸம்பன்னோ ஸம்பஜ்ஜதீதி அத்தோ², நனு ‘கதோ கடோ’ச்சாதோ³ ஸபா⁴வதோ ஸப்³ப³கம்மவுத்தியா அந்தோபூ⁴தனாமத்த²வுத்தியா சாத்த²மத்தே ஹோதி ஸப்³ப³த்த² பட²மாதி ‘கடம் கரோதி உளாரம் ஸோப⁴னம் த³ஸ்ஸனீய’ந்தி கடாதி³தோபி உப்பன்னாய து³தியாய கம்மஸ்ஸாபி⁴ஹிதத்தா உளாராதீ³ஹி பட²மாப்பஸங்கோ³ ஸியாதி அபி⁴ஹிதாபி⁴தா⁴னப்பஸங்கோ³பக³தம் சோத³னம் மனஸி நிதா⁴யாஹ-‘கடாதி³ஸத்³தோ³ த்வி’ச்சாதி³, ஸாமஞ்ஞேனாதி விஸும் விஸும் கடாதி³ஸாமஞ்ஞேன.

‘‘கத்துரிச்சி²ததம’’ந்த்யனேன (1-4-49) கத்துனோ கிரியாய ஸம்ப³ந்தி⁴ துமிட்ட²தமம் தஸ்மிம் இச்சி²ததமே கம்மஸஞ்ஞம் விதா⁴ய நிப்³ப³த்யாதி³கேஸுதீஸு கம்மேஸு து³தியா விதீ⁴யதே பாணினீயேஹி, இச்சி²ததமத்தஞ்ச தத³த்த²த்தா கிரியாய, ஓத³னம் பசதி கா³வும்பயோ தோ³ஹதித்யாதோ³(ஹி) ஓத³னாத்³யத்தா² பசனாதி³கிரியாரப்³ப⁴தேதி ஓத³னபயாதீ³னமிச்சி²ததமத்தம், தது³பத³ஸ்ஸேந்தோ ஆஹ-‘யம் கத்து’ச்சாதி³, விப⁴த்திம் விதா⁴ய து³தியாபி⁴மதாதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, புன பயாதி³னிப்ப²த்தினிமித்தம் யம்கிஞ்சி தோ³ஹனாதி³கிரியா யுத்தம் கரணாதி³ரூபேன அகதி²தம் க³வாதி³கமிச்சி²தம் காரகம், தத்தா²பி ‘‘அகதி²தஞ்சா’’தி (1-4-51) கம்மஸஞ்ஞம் விதா⁴ய தேனேவ து³தியா விதீ⁴யதே, தது³பத³ஸ்ஸேதுமாஹ-‘உபயுஜ்ஜமானே’ச்சாதி³, அத்ர சேவமகதி²தனியமோ கதோ வாத்திககாரேன-

புச்சி²சிபி⁴க்கீ²னம் து³ஹி,யாசீனம் நிமித்தமுபயோகே³;

புப்³ப³விதி⁴ம்ஹி-கதி²தம், ப்³ரூஸாஸீனஞ்ச கு³ணாஸத்தந்தி.

உபயுஜ்ஜதே இட்ட²த்த²ஸித்³தி⁴யம் ப்³யாபாரீயதீத்யுபயோகோ³-பயோப்பபு⁴தி, தஸ்மிம், நிமித்தம் க³வாதி³, அபுப்³ப³விதி⁴ம்ஹி அபாதா³னாதி⁴கரணாதி³ புப்³ப³ஸஞ்ஞா விதா⁴னாபா⁴வே, விதா⁴னே ஹி மாணவகா மக்³க³ம் புச்ச²தி, ருக்கா² ப²லான்யவசினாத்யாதி³ யதா²ரஹம் ப⁴வதி, கு³ணாஸத்தந்தி கு³ணேன ஸத்தம் ஸம்ப³ந்தீ⁴, கு³ணஸத்³தே³னேத்த² பதா⁴னஸாத⁴னம் த⁴ம்மாதி³கம் வத்துமிச்சி²தம் பதா⁴னஸாத⁴னஞ்ஹி கிரியாயோபகாரகமுபகாரியம் பதா⁴னபூ⁴தம் கிரியமபேக்கி²ய கு³ணோ ப⁴வதி, சோ-நுத்தஸமுச்சயே, பதா⁴னந்து த⁴ம்மாதி³னோ பவத்தியா தத³த்த²த்தா, உபயுஜ்ஜமானஞ்ச தம் பயோபபு⁴திசேதி விஸேஸனஸமாஸம் கத்வா உபயுஜ்ஜமானபயோப்பபு⁴தினோ நிமித்தந்தி ச²ட்டீ²ஸமாஸோ, பபு⁴தி ஸத்³தே³ன க³வாதி³னோ க³ஹணம், ஆதி³ஸத்³தே³ன கோ³மந்தாதி³னோ, து³தியேனாதி³ ஸத்³தே³ன அதி⁴கரணாதி³னோ, சதுத்தே²ன வினயாதி³னோ, விதா⁴னந்தி து³தியா விதா⁴னம், து³தியாவிதா⁴னமபி⁴மதந்தி யோஜனீயம். பாணினியேஹி ‘‘ததா² யுத்தஞ்சானிச்சி²தம்’’ (1-4-50) இச்சனேன கம்மஸஞ்ஞம் விதா⁴ய ‘‘கம்மே து³தியா’’ (2-3-2) த்யனேனேவ து³தியா விதீ⁴யதே, தந்த³ஸ்ஸேதுமாஹ-‘யேனே’ச்சாதி³, ‘‘ததா² யுத்தஞ்சானிச்சி²த’’ந்தீமஸ்ஸ அத்தோ² யேனேவேச்சாதி³பஞ்சிகாபாடா²னுஸாரேன வேதி³தப்³போ³, யுஜ்ஜதேதி கிரியாபி⁴ஸம்ப³ஜ்ஜ²தே, யுத்தந்தி கிரியாபி⁴ஸம்ப³ந்த⁴ம், அத்ர து–

யத்³யபு³த்³த்⁴யாஹிலங்கா⁴தி³, ததா³ஹ்யாதி³மனிச்சி²தம்;

யதா³ லஜ்ஜாப⁴யாதீ³ஹி, ததே³ச்சி² ததமம் மதம்.

‘‘ததா² யுத்தஞ்சானிச்சி²த’’ந்தி ஸுத்தேனஸ்ஸ பரியுதா³ஸவுத்திதோ இச்சி²தா அஞ்ஞமனிச்சி²தமனபி⁴மதமிதரஞ்ச, ததோயேவ‘கா³மம் க³ச்ச²ந்தோ ருக்க²மூலமுபஸப்பதீ’த்யத்ர நேவிச்சி²தனானிச்சி²தஸ்ஸபி ருக்க²மூலஸ்ஸ கம்ம ஸஞ்ஞா ஸித்³தா⁴தி தத்த² ‘‘கம்மே து³தியா’’தி து³தியா விதீ⁴யதே, தந்த³ஸ்ஸேதி’நேவிச்சி²தனானிச்சி²தஸ்மா’இச்சாதி³, ருக்க²மூலம் நேவிச்சி²தம் புப்³ப³மனபி⁴மதத்தா, நாப்யனிச்சி²தம் அப்படிகூலத்தா, கா³மக³மேன ஹ்யஸ்ஸ தப்பரதா, ருக்க²மூலோபஸப்பனந்து பஸங்கா³க³தந்தி ருக்க²மூலானம்பி கிரியாபி⁴ஸம்ப³ந்தோ⁴ அத்தே²வ, அத்ராபி-

நேவிச்சி²தானிச்சி²தந்து, மபு³த்³தி⁴யுபஸப்பனே;

மூலம் விஸ்ஸமனத்த²ந்து, தமிச்சி²ததமம் ஸியா.

ப்³ரூஸாஸினஞ்சாதி சஸத்³தோ³பஸங்க³ஹிதே த³ஸ்ஸேதுமாஹ-‘ஏவ’மிச்சாதி³, ஏத்த² கா³மதே³வத³த்தக³க்³கா³னமகதி²தஸஞ்ஞா, அஜாத³யோ த்விச்சி²ததமா, ஆதி³ஸத்³தே³ன ‘பத்தே²தி கா³வும் புரிஸம் த்³விஜோ’த்யாத³யோ ஸங்க³ஹிதா, நயதினீ=பாபுணனே, வஹதி வஹ=பாபுணனே, ஹரதி ஹர=ஹரணே, ஜயதிஜி=ஜயே, ஸப்³ப³த்த²லேச ஏத்தே அயாதே³ஸே ச ரூபம், த³ண்ட³=த³ண்ட³னே சுராதி³த்தா ணிம்ஹி ரூபம், அத² ‘‘அதி⁴ஸீட்டா²ஸானம் கம்மம்’’த்யாதி³னா (1-4-46) தேன தேன கம்மஸஞ்ஞம் விதா⁴ய ‘பட²விம் அதி⁴ஸேஸ்ஸதீ’தி ஆதோ³ (தத்த²) தத்த² ‘‘கம்மே து³தியா’’தி (2-3-2) து³தியா விதீ⁴யதே தேஹி தேஹி ஸத்த² காரேஹி, ஸப்³ப³த்தே²வேத்த² லோகஸ்ஸ கம்மவசனிச்சா²தி கமேனேதம்ஞ்ஞஸஞ்ஞாபுப்³ப³கம் கம்மமுபத³ஸ்ஸேந்தோ ஆஹ-‘அதி⁴புப்³ப³’இச்சாதி³, யாய வத்திச்சா²ய து³தியா ஸியா தாய வத்திச்சா²ய கம்மதா கத²ம்ஹினாமாதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, நேவ உபலப்³ப⁴ந்தீதி கதா³சிகஸ்ஸசி ஸியாதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, பயதிதப்³ப³ந்தி ஸுத்தந்தரமாரப்³ப⁴னீயம், தத்தே²வம் கிம் ப⁴வதோ மனஸி தோ³ஸதி⁴ஜம்ப⁴னேனாதி அத்தோ², த⁴ம்மேதி ஏத்தா²பி ஏவம் ஸத்³த³ம் யோஜேத்வா அத்தோ² வேதி³தப்³போ³, யதா² ஆதா⁴ரே கம்மவசனிச்சா², ததே²ஹாபி ஆதா⁴ரவசனிச்சா²தி அத்தோ², தேனேவாஹ-‘த⁴ம்மேதி ஆதா⁴ரவசனிச்சா²’தி, த⁴ம்மே அபி⁴னிவிஸதேதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, ஏவம்ஸத்³த³ஸமானத்த²த்தா ததா² ஸத்³த³ஸ்ஸ தத³த்தா²னுஸாரேனேவ விஞ்ஞாயதீதி ததா²ஸத்³த³ஸ்ஸ அத்தோ² விஸும் ந வுத்தோ, பானஞ்ச ஆசாரோச பானாசாரம், தம்பானாசாரமஸ்ஸ ஆதா⁴ரஸ்ஸ தஸ்மிம் தப்பானாசாரே, பானத்தா²சாரத்த²தா⁴துஸம்ப³ந்தீ⁴ யோ நத்³யாதி³ கோ ஆதா⁴ரோ ஸோ பானாசாரவாயேவாதி ஆஹ- ‘பானத்தா²சாரத்தா²னம் தா⁴தூனமாதா⁴ரே’தி, கேஸஞ்சீதி அனியமேன கேஸஞ்சி ஸத்³த³ஸத்த²காரானம், ஏத்தா²தி ஏதஸ்மிம் ஆதா⁴ரவசனிச்சா²பக்கே², பதிபரீஹி பா⁴கே³சேத்யவஸித்³தா⁴தி இமினா பதிஸத்³த³ஸ்ஸ தா⁴துனா அயுத்ததம் த³ஸ்ஸேதி… யதி³ யுஜ்ஜேய்ய ச²ட்டி²யாபா⁴வா, தேனாஹ-‘யதா³த்வி’ச்சாதி³, வுத்தியம் தேனாதி தஸத்³தே³ன, அபிஸத்³தோ³பஸங்க³ஹிதம் ததியம்பி க³ஹேத்வா வாசாதி ப³ஹுவசனனித்³தே³ஸோ.

3. கால

யதா³ காலத்³தா⁴னமிச்சாதி³னா‘மாஸமாஸதே கோஸம் ஸயதி’ச்சாதோ³ அகம்மகேஹிபி யோகே³ காலபா⁴வத்³த⁴தே³ஸானம் பரேஹி கம்மத்தமனுஞ்ஞாதந்தி ச, யதா³த்விச்சாதி³னா து கிரியாவ ஸப்³பே³னஸப்³ப³ம் ந ஸூயதி, ததா² ஸதி குதோ ச கம்மத்தந்தி தேஹேவ வுத்தந்தீ ச த³ஸ்ஸேதி, க³ம்ம மானகிரியாயோகோ³பி ந நிஸ்ஸிதோ… மாஸமாஸதேச்சாதீ³ஸு ஆஸனாதி³ [ஆஸனாதீ³ஸு (போத்த²கே)] கிரியானம் மாஸாதி³யோகோ³ விய கல்யாணித்தகு³ணாதி³யோகோ³ ச லோகஸ்ஸ பதீதிபத²முபயாதீதி, ந ஸிஜ்ஜ²தீதி கிரியா ந ஹோந்தி கு³ணத³ப்³பா³னீதி கிரியாஸம்ப³ந்தா⁴பா⁴வா கம்மத்தாபா⁴வோதி ந ஸிஜ்ஜ²தி, கு³ளேன மிஸ்ஸா தா⁴னா ப⁴ஜ்ஜிதயவா கு³ளதா⁴னா. அஜ்ஜ²யனகிரியாய பப்³ப³தேன ச மாஸகோஸானம் ஸாகல்லேன ஸம்ப³ந்தா⁴பா⁴வா அச்சந்தஸம்யோகா³பா⁴வோதி மாஸஸ்ஸாதிஆதீ³ஸு ந து³தியா. புப்³ப³ண்ஹே ஸமயந்தி இமினா புப்³ப³ண்ஹே ஸமயோதி ஸத்தமீஆமாதி³ஸமாஸம் த³ஸ்ஸேதி, அச்சந்த மேவாதி இமினா ஸமயஸ்ஸ ஸாகல்லேன விஹரணகிரியாய ஸம்ப³ந்த⁴மாஹ, யம்ஸமயம் கருணாவிஹாரேன விஹாஸி, தம் ஏகம்ஸமயந்தி ஸம்ப³ந்தோ⁴, உபஸங்கமனகிரியாயச்சந்தமேவ யுத்தோதி இமினா நிவாஸனவிஹரண கிரியாஹிபி புப்³ப³ண்ஹஸமயாதீ³னமச்சந்தமேவ யுத்ததம் உபலக்கே²தி, பகாரந்தரேனாபி ஸித்³தி⁴யமாஸங்கமுப்³பா⁴வயதி ‘யதா³ த்வி’ச்சாதி³னா, விப⁴த்தியா விபல்லாஸோ யதா²பகதமதிக்கம்ம அஞ்ஞதா² ப⁴வனம், இத⁴ பன ஸத்தமி யம்பத்தாயம் ஸத்தம்யத்தே² பா³ஹுலகேன ‘‘கம்மே து³தியா’’ச்சேவ து³தியாப்பத்தி.

ததியாபி⁴மதாதி ‘‘அபவக்³கே³ ததியா’’தி (2-3-6) வசனேன பாணினியானம்பபஞ்சத்தமபி⁴மதா, கத²ம்பன காலத்³தா⁴னம் கரணத்தமிச்சாஸங்கிய கரணத்தமேஸம்படிபாதே³ந்தோ ஆஹ-‘ததா²பி’ச்சாதி³, ததா²பீதி வுத்தக்கமேன கரணத்தஸம்ப⁴வா ததியாய விஜ்ஜமானாயபி, ஸியாதி ததியா ஸியா, தஞ்சாதி தம் கரணஞ்ச. காரகமஜ்ஜே²தி ஏத்த² ச²ட்டீ² ஸமாஸோ காரகஸத்³தே³ன ச ஸத்திகாரகம் க³ஹிதந்தி (ஆஹ) ‘த்³வின்னம் கத்துஸத்தீனம் மஜ்ஜே²’தி, அபி⁴ன்னஸ்ஸாபி ஹி ஏகஸ்ஸ தே³வத³த்தாதி³கத்துனோ பி⁴ன்னானம் தம்ஸமவேதானம் கத்துஸத்தீனம் மஜ்ஜே² காலத்³தா⁴னானி, ஸத்திபே⁴த³மேவ ப்³யஞ்ஜயமாஹ-‘ததா²ஹி’ச்சாதி³, ஏகத்தா²தி ஏகஸ்மிம் தே³வத³த்தே, த்³வீஹேதீதே (பு⁴ஞ்ஜிக்ரியா) ஸாத⁴னந்தி ஸம்ப³ந்தோ⁴, த்³வின்னம் அஹானம் ஸமாஹாரோ த்³வீஹம் தஸ்மிம். இஸுமஸதீதி வா, இஸும்ஹி ஆஸோ அஸ்ஸேதி வா நிப்ப²ன்னேன இஸ்ஸாஸஸத்³தே³ன க³ம்மமானம் கிரியம் த³ஸ்ஸேதி ‘இஸ்வஸனே’தி, நன்விச்சாதி³ சோத்³யம், த⁴னுபஞ்சஸதம் கோஸோ, ஏவமஞ்ஞதேச்சாதி³ பரிஹாரோ, ச²ட்டி²யாஸம்பத்தாயந்தி கோஸஸ்ஸேகதே³ஸேதி ஏவம் ச²ட்டி²யா ஸம்பத்தாயம், முத்தஸம்ஸயேனேத³ம் ஸமானந்தி முத்தோ ஸம்ஸயோ யஸ்மிம் அவத்⁴யாதோ³ தேனேதம் துல்யந்தி அத்தோ². வுத்தியம் அபி⁴மதாதி ‘‘ஸத்தமீ பஞ்சமியோ காரகமஜ்ஜே²’’தி (2-3-7) வசனேன ஸத்தமீபஞ்சமியோ பபஞ்சத்தமபி⁴மதா, த்³வீஹே பு⁴ஞ்ஜிஸ்ஸதீதி த்³வீஸு தி³வஸேஸு க³தேஸு பு⁴ஞ்ஜிஸ்ஸதீதி அத்தோ², ‘‘யப்³பா⁴வோ பா⁴வலக்க²ண’’ந்தி (2-36) ஸத்தமீ, ஸகஸககாரகவசனிச்சா²யேவாதி ஹி இத³ம் பா³ஹுல்லம் நிஸ்ஸாய வுத்தம், த்³வீஹா பு⁴ஞ்ஜிஸ்ஸதி கோஸா விஜ்ஜ²தீதி த்³வீஹா நிக்க²ம்ம பு⁴ஞ்ஜிஸ்ஸதி, கோஸா நிக்க²ம்ம டி²தம் லக்க²ம் விஜ்ஜ²தி உபாத்தவிஸயோ-யமவதி⁴, கோஸே விஜ்ஜ²தீதி கோஸே டி²தம் லக்க²ம் விஜ்ஜ²தீதி அத்தோ².

4. க³தி

கதசத்த²ஸமாஸாதி கதோ சத்த²ஸமாஸோ யேஸு தே ததா² வுத்தா, அஞ்ஞபத³த்த²வுத்தயோதி அஞ்ஞபத³த்தே² வுத்தி யேஸந்தி ப்³யதி⁴கரணஞ்ஞபத³த்த²ஸமாஸோ, சத்தஸமாஸே க³த்யாதீ³னம் விஸும்விஸும் பதா⁴னத்தா தேஹி பரம் பயுஜ்ஜமானோ அத்த²ஸத்³தோ³ க³த்யாதீ³ஹி பச்சேகமபி⁴ஸம்ப³ஜ்ஜ²தீதி மஞ்ஞதே, அத² ஸுத்தே ‘பயோஜ்ஜே’இச்சேதாவத்யுச்சமானே பயோஜ்ஜோ ஸயம் கத்தாதி கத²ம் விஞ்ஞாயதி யேன ‘பயோஜ்ஜே கத்தரீ’தி விவரணம் கதமிச்சாஸங்கியாஹ-‘க³த்யாத்³யத்த²’மிச்சாதி³, ஆதி³ஸத்³தே³ன போ³தா⁴ தீ³னம் க³ஹணம், தக்கிரியாஸமத்தோ²வாதி தஸ்ஸா க³த்யாதி³காய கிரியாய ஸமத்தோ² ஏவ நியுஜ்ஜதேதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, கிரியாகரணே ஸமத்தோ² நாம கத்தாவாதி ஆஹ-‘ஸோச கத்தா’தி. து³தியாய ஸித்³தா⁴யாதி வக்க²மானனயேன பயோஜ்ஜஸ்ஸ கத்துனோ கம்மத்தஸித்³தி⁴யா ‘‘கம்மே து³தியா’’தி ஸுத்தேனேவ கம்மே து³தியாய ஸித்³தா⁴ய. கிம் லக்க²ணோ-யம் நியமோ யத³த்த²மி த³மாரபீ⁴யதிச்சாஹ-‘க³த்யாத்³யத்தா²ன’மிச்சாதி³, பச்சுதா³ஹரீயிஸ்ஸதே ‘ஏதேஸமேவே’ச்சாதி³னா, ததா²சாப்³பு⁴பக³மே, பயோஜ்ஜோ கத்தா ந கம்மம் த்யப்³பு⁴பக³ம்ம பயோஜ்ஜே கத்தரீ’தி விவரிதந்தி அத்தோ², ஸாமத்தி²யம்பனஇச்சாதி³னா ஸாமத்தி²யஸரூபமாஹ, க³தி ஆத்³யத்தா²னந்தி பத³ச்சே²தோ³, நியுஜ்ஜமானோ பயோஜகப்³யாபாரஸங்கா²தாய கிரியாய ஸம்ப³ந்தீ⁴யமானத்தா கம்மபூ⁴தோவ ப⁴வதீதி அத்தோ², அயமேத்தா²தி⁴ப்பாயோ ‘‘க³மனாதி³கிரியாய ஸாத⁴னத்தா யதி³பி பயோஜ்ஜோ கத்தா, ததா²பி ஸோ பயோஜகேன க³மனாதீ³ஸு ப்³யாபாரியமானோ பயோஜகஸ்ஸ ப்³யாபாரலக்க²ணாய கிரியாய ஸம்ப³ந்தீ⁴யமானோ யதி³ கம்மம் ந ஹோதி அஞ்ஞதா² கிம் ஹோதீதி அஞ்ஞதா²னுபபத்திலக்க²ணேன ஸாமத்தி²யேன கம்மபூ⁴தோவ ஹோதீ’’தி [(அத்தோ²) (போத்த²கே)] ( ), பதீயதேதி இமினா பதீதிவஸேனேவாஸ்ஸ கம்மதா, ஸபா⁴வதோ து பயோஜ்ஜோ கத்தாவாதிபி ஞாபேதி, பயோஜகோதி ஸப்³ப³த்த² தே³வத³த்தாதி³கோ விஞ்ஞேய்யோ, அத்த²க³ஹணஸ்ஸாதி ‘‘ஸத்³தா³கம்மகப⁴ஜ்ஜாதீ³ன’’ந்தி அவத்வா ‘‘ஸத்³த³த்தா²கம்மகப⁴ஜ்ஜாதீ³ன’’ந்தி அத்த²க்³க³ஹணஸ்ஸ, போ³த⁴த்த²ஸ்ஸ உதா³ஹரணந்தி ஸேஸோ, நனு வசனப்பயோஜனம் த³ஸ்ஸயதா வசனமேவோபத³ஸ்ஸிய பஞ்ஹோ காதப்³போ³, அத² ‘ஏதேஸமேவா’த்யவிஜ்ஜமானேனேவ கத²ம் த்யாஸங்கியாஹ ‘ஏதேஸமேவே’ச்சாதி³, ஹேட்டா² வுத்தக்கமேன நியமத்த²த்தா வசனஸ்ஸ ஏவகாரோ லப்³ப⁴தி, ஸம்ப³ந்தி⁴வசனத்தா ஏதஸத்³த³ஸ்ஸ தேன யதா²படி²தா க³த்யாத³யோவ விஸேஸ்ஸபூ⁴தா ஸங்கே²பேன பராமஸீயந்தீதி ஏதே ஸமேவாதி கதந்தி மஞ்ஞதே [ஏவோஸஞ்சாதி மஞ்ஞதே (போத்த²கே)], (க³ச்ச²தி தே³வத³த்தோதி…பே… நஹோதீதி) இமினா இமமத்த²ஞ்ச ஜோதேதி ‘‘யதி³பி கிரியாபி⁴ஸம்ப³ந்தா⁴ பயோஜ்ஜஸ்ஸ விய கத்துனோபி கம்மத்தம்பஸஜ்ஜதி, ததா²பி பயோஜ்ஜேதி வுத்தத்தா கத்தரி தே³வத³த்தே து³தியா நப்பஸஜ்ஜதீ’’தி, அபி⁴மதாதி ‘‘க³திபு³த்³த்⁴யா’’தி³ (1-4-52) ஸுத்தேன பயோஜ்ஜஸ்ஸ கத்துனோ கம்மஸஞ்ஞம் விதா⁴ய தஸ்மிம் பயோஜ்ஜேது³தியாபி⁴மதா, சரஹிஸத்³தோ³ புச்சா²யம், பயோஜேதீதி அஸ்மிம் உத்³தே³ஸே ததா³ கத²ம் ப⁴விதப்³ப³ந்தி ஸேஸோதி யதா³சரஹிச்சாதி³வாக்யஸ்ஸாவஸானே பயோஜேதீதி அஸ்மிம் உத்³தே³ஸே வசனஸமீபே’ததா³ கத²ம்ப⁴விதப்³ப³’ந்தி பாட²ஸேஸோ ஹோதீதி அத்தோ² வேதி³தப்³போ³, யாவதாதி ததியந்தபடீரூபகோ நிபாதோ, யஸ்மா த³த்தோ² வத்ததே, யஸ்மா து³தியா பப்போதி தஸ்மா ‘யஞ்ஞத³த்தேனே’தி ப⁴விதப்³ப³ந்தி ஸம்ப³ந்தோ⁴.

5. ஹரா

நியமேனேச்சாதி³னா வசனாரம்ப⁴ஸ்ஸ பயோஜனமாஹ, ஸாபி ததியாபி [து³தியாபிதி வத்தப்³ப³] யதா³த்விச்சாதி³னா ஹரதி நாஹாரத்தே² [நஹரத்யத்தே² (போத்த²கே)] திபி விஞ்ஞாபேதி, உப⁴யத்தா²தி து³தியாய பத்தாய அப்பத்தாய ச, விபா⁴ஸா விகப்போதி அத்தோ², காரேதிகர-கரணே, லேத்தாயாதே³ஸாதிலத்த ஏத்தஅயாதே³ஸ்ஸ, வத³-வசனே, அபி⁴வத³னமபி⁴வாதோ³ தம் கரோதீதி ‘‘தா⁴த்வத்தே²னாமஸ்மீ’’தி (5-12) இம்ஹி நாமதா⁴து ‘அபி⁴வாதி³’திஸுத்தே நித்³தி³ட்டோ²தி ஆஹ-‘அபி⁴வாதி³ஸ்மா’இச்சாதி³.

6. நகா²

கா²த³யதி ஆத³யதி கா²த³, அத³=ப⁴க்க²ணே, அவ்ஹாபயதி வ்ஹே=அவ்ஹானே ஆபுப்³போ³, ‘‘பயோஜகப்³யாபாரே ணாபிசே’’தி (5-16) ணாபிம்ஹி புப்³ப³ஸரலோபோ, கந்த³யதி கந்த³=அவ்ஹானரோத³னேஸு.

‘‘வஹிஸ்ஸானியந்துகே’’தி க³ணஸுத்தே அயமேத்தோ² ‘‘வஹிஸ்ஸதா⁴துஸ்ஸ பயோஜ்ஜே கத்தரி நியந்துரஹிதே து³தியா ந ப⁴வதீ’’தி, நியந்தா ஸாரதி² கிரியாஸித்³தி⁴ம் நியாமகோதி வத்வா தமேவ பகாஸேதுமாஹ-‘கிரியங்க³’மிச்சாதி³, கிரியங்க³ கிரியோபகரணபூ⁴தம் ப³லீ ப³த்³தா³தி³ம் கிரியாகாரணம், நியமேத்வாதி ஏகஸ்மிம் கரணீயே கிரியா விஸயே பதிட்ட²பேத்வா, வாஹயதி பா⁴ரம் தே³வத³த்தேனேத்யத்ர ஹி தே³வத³த்தோ பஞ்ஞவா புரிஸோ நியந்தாரமந்தரேனேவ பா⁴ரம் வஹதீத்யனியந்துகோ கத்தா, வாஹயதி பா⁴ரம் ப³லீப³த்³தே³ இச்சத்ர து ப³லீப³த்³தா³ நியந்தா ரமந்தரேன ந வஹந்தீதி ஸனியந்துகா.

‘‘பி⁴க்கி²ஸ்ஸாஹிம்ஸாய’’ந்தி க³ணஸுத்தஸ்ஸாயமத்தோ² ‘‘ப⁴க்கி²ஸ்ஸாஹிம்ஸத்த²ஸ்ஸ பயோஜ்ஜே கத்தரி து³தியா ந ப⁴வதீ’’தி, அத² கத²மேத்த² ஹிம்ஸத்த²தா ப⁴க்கி²ஸ்ஸ ஹிம்ஸா ஹி சேதனாவதி ஸம்ப⁴வதி, ந சேத்த²ஸஸ்ஸம் சேதனாவந்தந்தி ஆஹ-‘ஸப்³பே³’இச்சாதி³, ஸப்³பே³தி ருக்கா²த³யோ, பா⁴வா பத³த்தா², இதா³னி ஸப்³ப³த³ஸ்ஸனானுகூலஹிம்ஸத்த²தமுபத³ஸ்ஸேதுமாஹ-‘யதி³வே’ச்சாதி³, நனு பு³த்³த⁴வசன நிஸ்ஸிதமித³ம் ப்³யாகரணம், ததா² ஸதி ஸம்மதமேவே-த்தோ²-பத³ஸ்ஸேத்வா க³ந்தப்³ப³ம் கின்னாமாஞ்ஞத³ஸ்ஸனோபகா³தாதி⁴ரேனாதி துண்ஹீ ஹோதி நிக்காரணிஸ்ஸா [நிக்கம்மிஸ்ஸா (போத்த²கே)] ப⁴வதோ-பாயோதி விஞ்ஞாயதி, பரத்தா²னுப³த்³த⁴கிச்ச²ம் பன மஹாபுஞ்ஞபஞ்ஞா ந கிஞ்சி விய மஞ்ஞந்தி, ஹோதி (ஹி) ஏதேன பரத்தோ² ‘‘மதந்தரேபி ஸித்³தி⁴ ஸிஸ்ஸானம், தம்தம் மதஞ்ஞுனோ வா கதா³சி கரஹசி யதி³த³மவலோகேய்யும் தே சேத்தா²வதாரம் [சேத்த²காரம் (போத்த²கே)] லபே⁴ய்யும் ஏதாதி³ஸோ ச பஞ்ஞவா படிலத்³த⁴பு³த்³த⁴வசனப்பஸாதோ³’தி தத³வதாரேன ச பு³த்³தே⁴ ப⁴க³வதி கமேன த³ள்ஹம் பஸாத³ம் படிலபே⁴ய்யு’’ந்தி, ஏவமேவம் தத்த² தத்த² தம்தம்ப்³யாகரணோதா³ஹரணப்பஸங்கே³பி தத³னுஸாரேனேவ தந்தம்பயோஜனம் வேதி³தப்³ப³ம், ந நிரத்த²ககதா²பஸுதோ-யமாசரியோதி.

து³ஹாதீ³னம் த்யேவமாதோ³ அம்ஹாகம்பரமகு³ருனா ரதனமதிபஞ்சிகாலங்காராதி³காரேன நானாகாரஸாரத்த²வேத³வேதி³து [வேதா³வேதி³த (போத்த²கே)] மஹாபஞ்ஞாபாடவானம் பஞ்ஞவந்தானம் ஸாமினா மஹாஸாமினா ஸம்பு³த்³த⁴ஸாஸனரதனவரோபகாரகேன ‘இத³மேத்த² விசாரணீயம்’த்யபி⁴தா⁴ய நானாமதந்தரமாகட்³டி⁴ய ப³ஹும் ஸம்பவேதி³தமத்தி², மயம்பனேத்த² ஆசரியேனாதி⁴ப்பேதமத்தமேவாலம்ப³ அத்த²ம்ப காஸயிஸ்ஸாம. ஸத்யப்யனேகத³ஸ்ஸனபே⁴தே³ ஸிட்ட²ப்பயோகா³னுஸாரேன யத்த² பதா⁴னேகம்மனித்யாதி³ப்பபு⁴தயோதி³ஸ்ஸந்தி, யத்ர த்வப்பதா⁴னேத்யாதீ³, யத்ரோப⁴யத்ரபி, தம்ஸப்³ப³மிஹ ப⁴ஸ்ஸகாராத்³யனுமதக்கமேன படிபாத³யமாஹ-து³ஹாதீ³ன’மிச்சாதி³, ஏத்தா²தி³ஸத்³தோ³ பகாரவாசீ, தேன யாசிப்பபு⁴தயோ க³ய்ஹந்தி, கம்மத்³வயயுத்தானந்தி நித்³தா⁴ரணே ச²ட்டீ², தேன கம்மத்³வயயுத்தானம் மஜ்ஜே² து³ஹாதீ³னமப்பதா⁴னேபி க³வாதோ³ கம்மே த்யாதி³ப்பபு⁴தயோதி யோஜனா. இச்சாதி³திஆதி³ஸத்³தே³ன ‘அவருந்த⁴தி வஜம் கா³வம் அவருந்தீ⁴யதே வஜம் கோ³’இச்சாதீ³னம் பரிக்³க³ஹோ, க³மனாத்³யத்தா²ன மித்யாதி³ஸத்³தே³ன போ³த⁴த்தா²தீ³னம் க³ஹணம். க³மீயதே கா³மோ தே³வத³த்தந்தி ஏத்த² கத²ம் பயோஜ்ஜத்தஸம்ப⁴வோதி ஆஹ-‘புரிஸே’ச்சாதி³, யஜ்ஜபி கா³மோ துண்ஹீ ஹோதி நிப்³யாபாரத்தா புரிஸோவ து க³மனகிரியம் நிப்பா²தே³தி, ததா²பி புரிஸஸ்ஸ க³மனகிரியாய யம்ப²லப்பத்திலக்க²ணம், தமுபி⁴ன்னம்பி கா³மபுரிஸானம் ஸமானந்தி புரிஸ கிரியாதுல்யப²லத்தா கா³மோபி க³மனகிரியாய கத்துப்³யபதே³ஸே காரணம் ப⁴வதீதி அதி⁴ப்பாயோ, ததா²ஹி கா³மம் க³ச்ச²ந்தோ கோசி கா³மே ஆஸன்னே ஸதி வத³தி ‘ஆக³தோ கா³மோ பத்தோ கா³மோ’தி, அதோஞ்ஞேஸந்தி யே கம்மத்³வயயுத்தா து³ஹாத³யோ க³மனாத்³யத்தா²சோதா³ஹடா, ஏதேஹி அஞ்ஞேஸம், பதா⁴னே கம்மேபி⁴ அஜாதி³ம்ஹி பதா⁴னே கம்மே, பதா⁴னத்தம்பன அஜாதீ³னம் கிரியாய பயோஜனத்தா, அஜாத்³யத்தா² ஹ்யானயனகிரியாரப்⁴யதே. அயம்பனேத்த² ஸங்க³ஹோ-

‘‘து³ஹி யாசி ருதி⁴ புச்சி², பி⁴க்கி² சி ப்³ருவி ஸாஸி ச;

ஜி த³ண்டி³ பத்தி² மந்தீ² ச, தா⁴தூ ஹோந்தி து³ஹாத³யோ.

க³த்யாதி³ஸுத்தபட்டி²தா, க³த்யாத்³யத்தா² ப⁴வந்தி தே;

நீவஹஹரகஸாச, நீவஹாதீ³ ப⁴வந்தி தே.

த்³விகம்மகேஸு சேதேஸு, அப்பதா⁴னே து³ஹாதி³னம்;

த்யாதி³ப்பபு⁴தயோ ஹோந்தி, பதா⁴னே நீவஹாதி³னம்;

உப⁴யத்த² பயோகா³னு, ஸாரா க³த்யத்த²ஆதி³னம்’’தி.

பயோகோ³ பன ஸம்ப³ந்த⁴சிந்தாயமிஹ ச வுத்தானுஸாரேன ஸப்³ப³தா² விஞ்ஞேய்யா.

7. த்⁴யாதி³

புப்³பே³ கிரியானிஸ்ஸயேன [காரகனிஸ்ஸயேன (போத்த²கே)] து³தியாய விஹிதத்தா ஆஹ ‘இதா³னி’ச்சாதி³, தி⁴ஸத்³த³ஸ்ஸ அத்த²ப்பதா⁴ன நித்³தே³ஸேன வா ஆதி³ஸத்³தே³ன வா ‘ஹா தே³வத³த்த’ந்திபி ஹோதி, ஹா தே³வத³த்தது³க்க²ந்தி து து³க்கே²ன யோகா³ தே³வத³த்தேன ந யுத்தோ ஹோதீதி பட²மாவாமந்தணே. நனுச அந்தராஸத்³தே³ன யோகே³ யதா²ராஜக³ஹனாலந்தா³ஹி து³தியா [(ததா²)] அந்தரா ச ராஜக³ஹம் அந்தரா ச நா லந்த³(ந்தி ததா²) அந்தராமக்³கே³தி ஏத்த² மக்³க³தோபி [அந்தராமக்³க³தோபி] கஸ்மா ந து³தியாதி தேனாயோகா³, யேஸஞ்ஹி தம்மஜ்ஜ²ம் தே தேன யுஜ்ஜந்தீதி தேஹியேவ து³தியா, அத²வாப்³பு⁴பக³தேபி தம்யோகே³ தம்ஸம்ப³ந்தீ⁴யேவ மக்³கோ³தி முக்²யத்தா ததோ [ஸப்³ப³ஸ்ஸ (போத்த²கே)] ந து³தியா, அத்ராபி ச²ட்டீ²யேவ பப்போதி அந்தரா தஞ்ச மஞ்ச கமண்ட³லுஇதி, தவ மம மஜ்ஜே² கமண்ட³லுத்யத்தோ², அத² கமண்ட³லுஸத்³த³தோ து³தியா கஸ்மா ந ப⁴வதி ஸதீப்யந்தரேன யோகே³ தஸ்ஸ பதா⁴னத்தா, ததா²ஹி கமண்ட³லுனோ ஸகத்தா² பவத்தி, தும்ஹம்ஹானந்து பரத்தா²-கமண்ட³லுவிஸேஸனத்தேன தேஸம் பவத்தத்தா, தத்ர கமண்ட³லுனோ ஸகத்தே² வத்தமானத்தா பதா⁴னத்தேனாவதத்தா பாடிபதி³கதோ அச்சுதத்தா பரத்தா பட²மேவ ப⁴வதீதி ஜீனிந்த³பு³த்³தி⁴ன்யாஸ. நிந்தா³தி³ லக்க²ணஸ்ஸ ஸம்ப³ந்த⁴ஸ்ஸ ஸப்³பா⁴வா ஸப்³ப³த்த² ஸம்ப³ந்த⁴ச²ட்டி²யா ஸம்பத்தாயம் வசனம், ஆகதிக³ணோ-யம்.

8. லக்க²ணி

லக்க²ணாதீ³ஸ்வத்தே²ஸுதி நாமஸ்ஸா [கஸ்ஸா (போத்த²கே)] யமத்த²னித்³தே³ஸோதி ஆஹ ‘அபி⁴னாயோ யுத்தோ’ச்சாதி³, தேனாதி அபி⁴னா யுத்தஸ்ஸாத்த²னித்³தே³ஸ காரணேன, லக்க²ணஸத்³தே³ன ஹேது வத்துமிச்சி²தோதி ஆஹ-‘தத்தே²’ச்சாதி³, து³விதோ⁴ ஹேது, வுத்தஞ்ஹி ஸுபோ³தா⁴லங்காரே ‘‘ஜனகோ ஞாபகோ சேதி, து³விதா⁴ ஹேதவோ ஸியு’’ந்தி (252), ஸமுபலக்க²யதீதி ஸமுபலக்க²ணம், ஸங்கேதமத்தம் ஞாபகம், ந து ஜனகம், ஸங்கேதோபி லக்க²ணமுச்சதே லக்கீ²யதே காரியமானேனாதி கத்வா, ஜனகஸ்ஸாப்யத்ர லக்க²ணத்தேன க³ஹணே பயோஜனம் ‘‘அனுனா’’ (2-10) இச்சத்ர த³ட்ட²ப்³ப³ம். கஞ்சிபகாரந்தி இமினா இத்த²ம்ஸத்³த³ஸ்ஸ அத்த²ம் வத³தி. பத்தோதி இமினா பூ⁴தஸத்³த³ஸ்ஸ, ஏத்த² ஹி பூ⁴தா⁴து பத்தியம் வத்ததே, ருக்கோ²லக்க²ணந்தி ருக்கோ² ஞாபகஹேதூதி அத்தோ²… ருக்கே²ன விஜ்ஜுயா ஞாபீயமானத்தா, ஆசரியஜினிந்த³பு³த்³தி⁴ பன அஞ்ஞதா² வண்ணயதி, தஸ்ஸேத³ம் மதம்-

க்ரியாய ஜோதகோ நாயம், ஸம்ப³ந்த⁴ஸ்ஸ ந வாசகோ;

நாபி க்ரியந்தராபேக்கீ², ஸம்ப³ந்த⁴ஸ்ஸ து பே⁴த³கோதி.

அயமேத்த² அத்தோ² ‘‘அயமபி⁴ அபி⁴னந்த³தித்யாதீ³ஸு விய கிரியாய ஜோதகோ ந ஹோதி, ச²ட்டீ² விய ஸம்ப³ந்த⁴ஸ்ஸ வாசகோ ந ஹோதி, நிக்கோஸம்பீ³த்யத்ர க³மனகிரியாபேக்கீ² நிஸத்³தோ³ விய நாபி கிரியந்தரா பேக்கீ², கிஞ்சரஹி ஸம்ப³ந்த⁴ஸ்ஸ து பே⁴த³கோ விஸேஸகோ ப⁴வதீ’’தி தமுபத³ஸ்ஸேதுமாஹ-‘அஞ்ஞே த்வி’ச்சாதி³, ஏத்த² இதிஸத்³தோ³ நித³ஸ்ஸனே, ருக்க²ம்பத்வா விஜ்ஜோததே இதிஏவம் பத்திகிரியாய பத்வாதிவுத்தருக்க²பாபனகிரியாய ஜனிதோதி அத்தோ², ததா²ஹி ருக்க²ஸ்ஸ விஜ்ஜுயா பாபனாபா⁴வே விஜ்ஜுயா லக்கி²யாய தல்லணஸ்ஸ ச ருக்க²ஸ்ஸ யோ லக்கி²யலக்க²ணபா⁴வோ ஸம்ப³ந்தோ⁴, ஸோ கேன ஸம்பாதி³தோ ப⁴வேய்ய, நனு ஸம்ப³ந்தே⁴ அபி⁴னா ஜோதீயமானே ருக்க²ஸ்ஸ லக்க²ணவுத்திதா கத²ம் ஜோதீயதீதி ஆஹ-‘லக்க²ணத்தோ²ச விஸயபா⁴வேனா’தி, ததா²சேத்யாதி³னா தஸ்மிம் பக்கே² ஸம்பா⁴விதம் தோ³ஸமுப்³பா⁴வயதி, தத்ராய மிச்சாதி³னா யதா²வுத்ததோ³ஸபரிஹாராய பரேஹேவாபி⁴தீ⁴யமானம்பரிஹாரமாஹ, பரிஹாரோபத³ஸ்ஸனேனாஸ்ஸாபி பக்க²ஸ்ஸாது³ட்ட²தாக்²யாபனேனேஸோபி பக்கோ²-ப்³பு⁴பக³தோத்யவஸேயோ, அதோயேவுபரி யதா²வுத்த பக்க²னிஸ்ஸயேனேவ ப்³யாக்²யாயதே, தே³வத³த்தஸ்ஸ ஸாது⁴த்தஸங்கா²தஇத்த²ம்பகாரப்பத்தியா விஸயபா⁴வேனாவட்டி²தா மாதா தத்த² வத்ததி நாமாதி ஆஹ-‘மாதுயா’திஆதி³, மாதா ச இத்த²ம்பூ⁴தே பவத்தா விஸய பா⁴வேன தே³வத³த்தோ ச தத்த² விஸயீபா⁴வேன, தேஸஞ்ச விஸயவிஸயீபா⁴வலக்க²ணோ ஸம்ப³ந்தோ⁴ இத்த²ம்பத்திலக்க²ணாய கிரியாய ஜாதோ, ஸோ மாதுஸம்ப³ந்தோ⁴ ஹோதி காரணவஸேன, ஸோசாதினா ஜோதீயதீதி மாது தேனாபி⁴னா யோகோ³தி ஆஹ-‘ய்வாய’ச்சாதி³, மாதுஸம்ப³ந்தோ⁴இதி யோஜனா, இத்த²ம்பத்தியாதி இத்த²ம்பத்திலக்க²ணாய கிரியாய கரணபூ⁴தாய, ஏவம் மஞ்ஞதே ‘‘கிஞ்சாபி ஸோ ஸம்ப³ந்தோ⁴ தே³வத³த்தேனாப்யவினாபா⁴வீதி தஸ்ஸ ஸோபி⁴னா ஜோதீயதே, ததா²பி மாதுஸம்ப³ந்தோ⁴பி⁴னா ஜோதீயதீதி ‘மாது தேன யோகோ³’தி ச (வுச்சதி)… ஸத்³த³ஸத்தியா தக்³க³தாயேவ து³தியாய உப⁴யக³தஸ்ஸாபி ஸம்ப³ந்த⁴ஸ்ஸ ஜோதனதோ’’தி ருக்கோ² ருக்கோ² திட்ட²தீதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, டி²திம்படிச்சாதி டி²தின்னிஸ்ஸாய ஏஸம் ருக்கா²னம் யோ ச ஸம்ப³ந்தோ⁴தி யோஜனா, ருக்கா²னந்தி இமினா ருக்கா² கிரியாய பரே ஸம்ப³ந்தி⁴னோதி ஞாபேதி, டி²திம்படிச்சாதி இமினா பன திட்ட²திஸத்³த³வசனீயா ஸாத்⁴யரூபா டி²திகிரியா ருக்க²தோ பரே ஸம்ப³ந்தீ⁴தி, அசேதனானம் ருக்கா²னமபேக்கா²விரஹேபி லோகம்பதீதிவஸேன ‘பிபதீஸா’தீ³னம் விஞ்ஞாயமானத்தா விஞ்ஞாயமானடா²னாபேக்க²ணகிரியாயஸாத்⁴யஸாத⁴னலக்க²ணோ ஸம்ப³ந்தோ⁴ ஜாதோதி விஞ்ஞேய்யம், ஸோ ச ருக்க²ஸம்ப³ந்தோ⁴-பி⁴னா ஜோதீயதீதி ஆஹ-‘ஸோ’திஆதி³, த்³விப்³ப³சனேனேவ ஜோதனீயாதி விச்சா²த்தே² வுத்திமத்தே ஸதீபி விப⁴த்தியா [விச்ச²த்தே² வுத்கிமத்தேத்யாதி³வசனம் விசாரேரேதப்³ப³ம்விதத்தியா அபி³ஸத்³த³ஸ்ஸச விச்ச²த்தே² வுத்தியா அபா⁴வா, லக்க²ணித்த²ம்பூ⁴தி ஹி பகதிவிஸேஸனம்] ஜோதேதுமஸமத்த²த்தா விச்சா²ய ஜோதனாய த்³விப்³ப³வசனம் கத்தப்³ப³மேவாதி அதி⁴ப்பாயோ.

9. பதி

உபாதி³யமானோதி அப்³பு⁴பக³ம்மமானோ, யதி³ பன உபாதி³யமானோ பா⁴கோ³, அனுபாதி³யமானோ கத²ந்தி ஆஹ-‘யோ பனா’திஆதி³, தக³ரகுட்டா² க³ந்த⁴ப்³ப³விஸேஸா, மமாப⁴ஜதீதி மம் ஆப⁴ஜதி, மம கோட்டா²ஸோ ஹோதீதி அதி⁴ப்பாயோ.

10. அனு

நதுலக்க²ணந்தி ஸச்சகிரியா வுட்டி²யா ஹேது ஹோதி, ந து ஸங்கேதோதி அத்தோ², ஹேதுத்தா லக்க²ணத்தாபா⁴வே ஸச்சகிரியாய கத²ம் லக்க²ணே து³தியாதி ஹேதுத்தேபி லக்க²ணத்தமஸ்ஸ ஸாதே⁴ந்தோ ஸாத⁴ம்மபயோகே³னான்வயமாஹ-‘யம் ஸகிம்பி’ச்சாதி³, ஏத்த² ஹி லக்க²ணம் ஸச்ச கிரியாதி படிஞ்ஞா, [பக்கோ² (போத்த²கே)] ஸகிம்பி நிமித்ததாய கப்பனத்தாதி ஹேது, யம் ஸகிம்பி நிமித்ததாய கப்பதே தம்பி லக்க²ணம் ப⁴வதி, யதா²’அபி ப⁴வம் கமண்ட³லுபாணிம் ஸிஸ்ஸமத்³த³க்கீ²’தி ஸாத⁴ம்மபயோகே³னான்வயோ த³ட்ட²ப்³போ³, கப்பதேதி ஸமத்தோ²தி அத்தோ², கமண்ட³லு பாணிம்ஹி அஸ்ஸேதி கமண்ட³லுபாணீ, அபீதி பஞ்ஹே, கதா³சி கேனசி கமண்ட³லுபாணீஸிஸ்ஸோ தி³ட்டோ² ஸோ தமேவ த³ஸ்ஸனம் லக்க²ணம் கத்வா புச்ச²தி ‘அபி’த்யாதி³னா, அத² யதா² வுத்தேன ஹேதுனோபி லக்க²ணத்தமத்து ததா²பி பரவிப்படிஸேதே⁴ன ஹேதும்ஹி ததியா கஸ்மா ந ஸியாதி சோத³யமாஹ ‘ந ந்வேவம்பி’ச்சாதி³, புப்³ப³விப்படிஸேதே⁴னாதி அபவாத³புப்³ப³விப்படிஸேதே⁴ன, ததா²ஹி ச²ட்டி²யா பவாதோ³ ஹோதி ஹேதும்ஹி ததியாவிதி⁴… ஸம்ப³ந்த⁴ச²ட்டி²யா பத்தாய ஹேதுததியாவிதா⁴னதோ உபபத³விப⁴த்திவிதி⁴பி ச²ட்டி²யாபவாதோ³… ஸம்ப³ந்த⁴விஸேஸாபி⁴ப்³யத்திஹேதுனோபபதே³ன யோகே³ தஸ்மிம்யேவ ஸம்ப³ந்தே⁴ விதா⁴னதோ, தத்த² ஹேதுததியாவகாஸோ ‘த⁴னேன குல’ந்தி, உபபத³விப⁴த்தியாவகாஸோ ‘ருக்க²மனுவிஜ்ஜோததே’தி, ஸச்சகிரியமனு பாவஸ்ஸீதி து ஹேதும்ஹி லக்க²ணே-பவாத³விப்படிஸேதே⁴ ஸதி புப்³ப³விப்படிஸேதே⁴ன து³தியா ப⁴வதி.

11. ஸஹ

ஸஹத்தே²-நுனோ வத்தனே பப்³ப³தேன யோகோ³ கத²ந்தி ஆஹ‘பப்³ப³தேனே’ச்சாதி³.

12. ஹீனே

விஸயபா⁴வேனாதிஆதி³னா ஹீனத்தே²தி விஸயஸத்தமித்தமாஹ, விஜானனப்பகாரமாஹ-‘ஹீனே’ச்சாதி³, தேனாதி அனுனா, கத²ம் தேன யுத்தத்தம் உக்கட்ட²ஸ்ஸாதி ஹீனுக்கட்ட²ஸம்ப³ந்த⁴முகே²ன விபா⁴வேந்தோ’தத்தா²’திஆதி³மாஹ, தத்தா²தி ஹீனேச்சாதி³னா வுத்தே தஸ்மிம், யதோதி உக்கட்ட²ஸாரிபுத்தாதி³கோ, ஹீனோதி பஞ்ஞவத்தாதி³(தோ நிக்கட்டோ², ஸோ ஸாரிபுத்தாதி³கோ உக்கட்டோ²) ஹீனத்த²விஸயோ ஜாயதே… தப்³பி³ஸயே தஸ்ஸ உக்கட்ட²தா பத்திதோ, ஹீனுக்கட்ட²ஸம்ப³ந்தோ⁴ பன அதிஸாயனாதி³காய காயசி கிரியாய கதோதி த³ட்ட²ப்³ப³ம்.

14. ஸத்த

கிந்தம் ஆதி⁴க்யமிச்சாஹ- ‘அதி⁴காதி⁴கீஸம்ப³ந்தோ⁴’தி, அதி⁴கோ அஸ்ஸ அத்தீ²தி அதி⁴கீ=கா²ரீ, அதா²தி⁴கீவினிமுத்தே அதி⁴காதி⁴கிஸம்ப³ந்தோ⁴ கத²மவஸீயதே நஹ்யத்ராதி⁴கீ கோசி ஸூயதிச்சாஹ-‘நவினே’ச்சாதி³, இதி ஸத்³தோ³ ஹேதும்ஹி யதா²வுத்தஸம்ப³ந்த⁴ஸாத⁴னோ, ததோ³பஸத்³தே³னயோகோ³தி ததா³ உபஸத்³தே³னாதி⁴கினோயோகோ³தி அத்தோ². த்³விட்ட²த்தா ஸம்ப³ந்த⁴ஸ்ஸ அதி⁴கஸ்ஸாப்யுபஸத்³தே³ன யோகா³ ததோபி கஸ்மா ந ஸத்தமீத்யாஹ-‘அதி⁴கம்ஹாத்வி’ச்சாதி³, யதா² ஏகாயேவ விப⁴த்தியா உப⁴யக³தஸ்ஸாபி ஸம்ப³ந்த⁴ஸ்ஸ ஜோதிதத்தா விஜ்ஜுஸங்கா²தலக்கி²யா ஸத்தம்யபா⁴வோ, ஏவமிதா⁴ பீதி புப்³பே³ வுத்தஸமாதி⁴மதிதி³ஸந்தோ ஆஹ-‘லக்கி²தா விய ஸத்தம்ய பா⁴வோ’தி, ‘‘மாணிகா சதுரோதோ³ணா, கா²ரித்தீ² சதுமாணிகா’’.

15. ஸாமி

கிந்தம் ஸாமித்தமிச்சாஹ-‘ஸஸ்ஸாமிஸம்ப³ந்தோ⁴’தி, காய கிரியாய ஜனிதோதி ஆஹ-‘பரிபாலனாதி³கிரியாய ஜனிதோ’தி, தஞ்சாதி ஸாமித்தாபேக்கோ² நபும்ஸகனித்³தே³ஸோ, ஸம்ப³ந்த⁴ஸ்ஸானேகவித⁴த்தா ஆஹ‘ஸப்³ப³த்த² ஸம்ப³ந்தே⁴’தி, ஆக்²யாயதேதீமஸ்ஸ அத்தோ² விதீ⁴யதே ஞாபீயதேதி, தி³ட்ட²ந்தோ-பனீதோத்தோ² ஸுகே²ன படிபத்தும் ஸக்காதி பஸித்³த⁴மனுவதி³யமானமப்பஸித்³த⁴ஞ்ச விதீ⁴யமானம் தி³ட்ட²ந்தமாஹ-‘யதா² யோ குண்ட³லீ ஸோ தே³வத³த்தோ’தி, குண்ட³லித்தம்பஸித்³த⁴ம், தே³வத³த்தத்தமப்பஸித்³த⁴மிச்சாஹ-‘குண்ட³லித்தானுவாதே³னே’ச்சாதி³. யதே²வோப⁴யாதி⁴ட்டா²னத்தேப்யுபஸஜ்ஜனதோவ ச²ட்டீ² ‘ரஞ்ஞோ புரிஸோ’தி, ந விஸேஸ்ஸதோ ‘புரிஸஸ்ஸ ராஜா’தி, ததா² ஸம்ப³ந்தா⁴பி⁴ப்³யஞ்ஜனகேனாதி⁴னா யோகே³பி விஸேஸனதோவ ப⁴வதி, நாஞ்ஞதோதி ஆஹ-‘தத்தா²’திஆதி³. ப்³யதிரேகமாபாதீ³யதீதி காரகச²க்கதோ ப்³யதிரித்தத்தா ஸம்ப³ந்தோ⁴ ப்³யதிரேகோ தம் ஆபாதீ³யதி பாபீயதீதி அத்தோ², உப⁴யதோதி ஸம்தோ ஸாமிதோ ச, அதி⁴ப்³ரஹ்மத³த்தே பஞ்சாலாதி ப்³ரஹ்மத³த்தஸ்ஸ பஞ்சாலா ஸந்தகா [ஸாமினோ (போத்த²கே)] தி அத்தோ², ஸந்தகா [ஸாமினோ (போத்த²கே)] ஹி பஞ்சாலா, ந ஸாமி [நஸம் (போத்த²கே)], அதி⁴பஞ்சாலேஸு ப்³ரஹ்மத³த்தோதி பஞ்சாலானம் ப்³ரஹ்மத³த்தோ ஸாமீத்யத்தோ².

16. கத்து

கிம் லக்க²ணோ-யம் கத்தாஇச்சாஹ-‘கத்தரி’ச்சாதி³, க³ச்ச²தி தே³வத³த்தோச்சாதோ³ கத்தரி பதிட்டி²தம், பசத்யோத³னம் தே³வத³த்தோச்சாதோ³ கம்மே பதிட்டி²தம் கிரியம் கரோதீதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, கரோதீதி ச இமினா அன்வத்த² ப்³யபதே³ஸோவ ஸித்³தோ⁴-யம் கத்து வோஹாரோதி ஞாபேதி, கேனசி பயுஜ்ஜமானோபி ஸகே கம்மே ஸயமேவ பதா⁴னத்தமனுப⁴வதீதி‘பயுத்தோ வா பதா⁴னபா⁴வேனா’தி வுத்தம் ஹோதி சேத்த²-

பதா⁴னதாய யோ கத்து, கம்மட்ட²ம் குருதே க்ரியம்;

ஸா கத்தா நாமப்பயுத்தோ, பயுத்தோ வாத்யயம் த்³விதா⁴தி.

தத்த² புரிஸேன கதந்தி அப்பயுத்தோ, புரிஸேன கரோதி தே³வத³த்தோதி பயுத்தோ, நனு கிரியா-யமப்³யவதா⁴னேன கரணாதி⁴கரணே ஹேவ ஸாத்⁴யதே கத்தாரா து தூ³ரட்டே²ன, ததா²ஸதி கத²மனேகஸாத⁴னஸாத⁴னீயம் கிரியம் கத்தாவ கரோதி முக்²யபா⁴வேனாபரேத்வமுக்²யபா⁴வேனாதி வுச்சதே-

கத்துதோஞ்ஞேஸமுப்³பூ⁴த்யா, விவித்தாலோசனாதி³னா [வவிவேகேச த³ஸ்ஸனாதி வாக்யபதீ³யே, பவிவேகேச காரகந்த²ராமபா⁴வேதி³ஸ்ஸபே⁴ கத்தரிக்ரியா அத்தி² ப⁴வதி விஜ்ஜதிச்சாதோ³ திதடீகா, ததியபாதா²னம்பாத 100, நம்பாத 243];

தூ³ராத³ப்யுபகாரித்தே, கத்து வாத்தப்பதா⁴னதா.

அயமேத்த² அத்தோ² ‘‘கத்துனோ ஸகாஸா அஞ்ஞேஸம் கரணாதீ³னம் உப்³பூ⁴த்யா ஸம்ப⁴வேனச, ததா²ஹி பஸித்³த⁴கரணஸபா⁴வோபி ப²ரஸு கத்தாயத்தவுத்திதாயாதி⁴கரணம்ப⁴ வதி‘ப²ரஸும்ஹி ட²பேத்வா சி²ந்த³தீ’தி, விவித்தஸ்ஸ கரணாதீ³ஹி புத²ப்³பூ⁴தஸ்ஸ, கத்துனோ கிரியாய ஆலோசனேன த³ஸ்ஸனேன ச ‘தே³வத³த்தோ அத்தி² ப⁴வதி விஜ்ஜதீ’தி [வுத²ப்³பூ⁴தஸ்ஸானேன ஆலோசனேன த³ஸ்ஸனேனச கத்துனோதே³வத³த்தேனதே³வத³த்தம் ப⁴வதி விஜ்ஜதீதி (போத்த²கே)], ஆதி³ஸத்³தே³ன கரணாதி³னோ (தத³தீ⁴ன) பவத்திஆதீ³னம் க³ஹணம், இமினா காரணேன தூ³ரதோ உபகாரித்தேபி கத்துயேவ ஸப்பதா⁴னதா ஸியா’’தி, புனபி-

தா²ல்யாதீ³னந்து கத்துத்தம், ஹோதேவாசேதனானபி;

யதோ ஸத்³த³ஸ்ஸ வுத்யத்தே², மிச்சா²த்யாஸேன-நாதி³னா.

அயமேத்த² அத்தோ² ‘‘அசேதனானம்பி தா²லீஅஸிஆதீ³னம் கத்துத்தம்ப⁴வதி யதா²வண்ணிதஸப்பதா⁴னத்தனிமித்தாபா⁴வேபி, கஸ்மாதி சே யதோ காரணா அத்தே² அத்தனோ அபி⁴தே⁴ய்யேஸத்³த³ஸ்ஸ வுத்தி படிபத்தி அனாதி³னா மிச்சா²ப்⁴யாஸேனப⁴வதி தஸ்மா தா²ல்யாதீ³னந்திஆதி³ பகதம், கிம் வுத்தம் ஹோதி ‘‘அஞ்ஞதா² ஸத்³த³த்தோ², அஞ்ஞதா² ஸபா⁴வத்தோ², ந ஹி ஸத்³தோ³ பா³ஹ்யே வத்து²ம்ஹி ப்³யாபாரமாபஜ்ஜதி, ததா²ஹி–

அஞ்ஞதே² வாக்³கி³ ஸம்ஸக்³கா³, தா³ஹம் த³ட்³டோ⁴தி மஞ்ஞதி;

அஞ்ஞதா² தா³ஹஸத்³தே³ன, தா³ஹத்தோ² ஸம்பதீயதே.

பா³ஹ்யபத³த்த²ஸ்ஸ ஸபா⁴வோ விய ஹுத்வா மிச்சா²ப்⁴யாஸேன அனாதி³னா பன பவத்தேன பா³ஹ்யே வத்தூ²னி அவிஜ்ஜமானேன கரணபூ⁴தேன தா²ல்யாதீ³னம் கத்துத்தம் ஹோதீ’’தி. அத² ச பன–

வத்திச்சா²தோ³ பவத்தேஹி, ஸப்பதா⁴னத்த ஹேதுஹி;

கத்துத⁴ம்மேஹி வுத்தேஹி, கத்தா ஸத்³தா³வ ஞாயதே.

ஏகஸ்ஸாமுக்²யவத்தா²ஹி, பே⁴தே³ன பரிகப்பனே;

கம்மத்தம் கரணத்தஞ்ச, கத்துத்தம் சோபஜாயதே.

வுத்தேஹீதி ‘கத்துதோஞ்ஞேஸமுப்³பூ⁴த்யா’ச்சாதி³னா, ஸத்³தா³வாதி ஸத்³தே³ தேத⁴ம்மா ஹோந்து வா மா வா கத்துஸம்ப³ந்தி⁴யதா²வுத்தத⁴ம்மவசனிச்சா²ய ஸத்³த³தோவ கத்தா பதீயதே, நியமேன ந வத்து²தோதி அத்தோ², அமுக்²யா வத்தா²ஹீதி பு³த்³தி⁴யா ததா³காரதாய பரிணாமாவத்தா²ஹி, ஹந்த்யத்த நாவத்தானந்தி ஏகஸ்ஸேவாத்தனோ கம்மத்தாதி³ ஜாயதே, அதோயேவாச்சந்தமஸந்தோபி அங்குரோ ஜனனகிரியாய கத்தா ப⁴வதி ‘அங்குரோ ஜாயதே’தி, வுத்தம் ஹி–

புராஸஞ்ஜனிதோ [புராஸஞ்ஜாதிதோ] பா⁴வா, பு³த்³த⁴யவத்தா²னி ப³ந்த⁴னோ;

அவஸிட்டோ² ஸதாஞ்ஞேன, கத்தா ப⁴வதி ஜாதியாஇதி.

ஸதா அஞ்ஞேன தே³வத³த்தாதி³னா.

கிந்தம் கரணம் நாமாதி ஆஹ-‘யோ பனா’திஆதி³, யோதி யோ பத³த்தோ², இமினா இத³ம் தீ³பேதி ‘‘கரணப்³யபதே³ஸாய ஸுத்தந்தராபா⁴வேபி கரோத்யனேனேதி கரணந்த்யன்வத்த²தோ பஸித்³தோ⁴-யம் கரணவோஹாரோ’’தி, அத்ரேத³ம் படிபா⁴னம்–

யம் வத்துமிச்சி²தம் கத்து, க்ரியாயச்சந்தஸாத⁴னம்;

கரணந்தம் த்³விதா⁴ ஹோதி, பா³ஹ்யப்³ப⁴ந்தரபே⁴த³தோதி.

தத்த² யம்வத்துமிச்சி²தம்த்யாதி³னா இத³ம் த³ஸ்ஸேதி-‘‘ந வத்து²தோ கிஞ்சி கரணம் நாம அத்தி², வசனிச்சா²வஸேன பன பஸித்³த⁴கரணானம்பி ப²ரஸுஆதீ³னம் ‘ப²ரஸு சி²ந்த³தி, ப²ரஸும்ஹி சி²ந்த³தீ’தி கத்துஅதி⁴கரணத்தஸ்ஸபி, பஸித்³தா⁴தி⁴கரணானம்பி தத³னுத்தாதி³விஸேஸஸம்ப⁴வே தா²ல்யா பசதீ’தி கரணத்தஸ்ஸபி த³ஸ்ஸனதோ வசனிச்சா²தோயேவ கரணம் காரகம் விஞ்ஞேய்ய’’ந்தி, தஞ்ச து³வித⁴ந்தி ஆஹ-‘த்³விதா⁴ ஹோதீ’திஆதி³, தத்த² அஸினா சி²ந்த³தீதி பா³ஹ்யம், சக்கு²னா பஸ்ஸதீத்யப்³ப⁴ந்தரம். கிரியானிமித்தத்தா காரகந்தி இமினா காரகஸத்³த³ஸ்ஸ நிமித்தபரியாயத்தமாஹ. பகதி யாபி⁴ரூபோச்சாதோ³ கிரியாயாவிஜ்ஜமானத்தா ஸம்ப³ந்த⁴மத்தம் விஞ்ஞாயதீதி ஸம்ப³ந்த⁴லக்க²ணா ச²ட்டீ² ஸியா, ஸமேன தா⁴வதீத்யாதோ³ து கிரியாய விஜ்ஜமானத்தேபி கம்மத்தம் வத்துமிச்சி²தந்தி து³தியா ஸியா, ஸமம் தா⁴வதி விஸமம் தா⁴வதீத்யத்தோ², ததா² த்³விதோ³ணேனாதி த்³வேதோ³ணே கிணாதீத்யத்தோ², பஞ்சகேனாதி பஞ்ச பரிமாணஸ்ஸ பஞ்சகோ பஞ்சகம் வக்³க³ம் கத்வா பஸவோ கிணாதி பஞ்சபஞ்ச கத்வா கிணாதீத்யத்தோ²தி வாத்திககாரேன ‘ததியா விதா⁴னாயோபஸங்க்²யானம்’கதம், தம் த³ஸ்ஸேதுமாஹ- ‘பகதிஆதீ³ஹீ’திஆதி³, யத்தே²ஸம்கரணபா⁴வோதி யஸ்ஸம் கிரியாயமே ஸம்பகத்யாதீ³னம் கரணத்தம், தம் கிரியம் கத²யதீதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, ஸப்³ப³ஸ்ஸேவ பத³த்த²ஸ்ஸ ஸத்தாப்³யபி⁴சாரதோ ஆஹ-‘பூ⁴’இச்சாதி³, பகதியாபி⁴ரூபோதி ஸபா⁴வேனாயமபி⁴ரூபோ ப⁴வதி, ந து வத்தா²லங்காராதி³னேத்யத்தோ², கரோதிஸ்ஸ க³ம்மமானத்தே பன பகதியாபி⁴ரூபோ கதோதிஆதி³, ததா³ கத்தரியேவ ததியா, யம் யஸ்மா அஞ்ஞகோ³த்தோ கோ³தமோ ந ஹோதி அதோச கோ³தமோ ப⁴வதீதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, நனுச த்³விதோ³ண பஞ்சகா கயம்படிச்ச கம்மபூ⁴தா ஹோந்தி த்³விதோ³ணாதி³னா கேயத்தா ததோ கிமுச்சதே‘கயம்படிச்ச த்³விதோ³ணபஞ்சகா கரணானி ப⁴வந்தீ’த்யா ஸங்கீயாஹ-‘ததா²ஹி’ச்சாதி³, இத³ம் வுத்தம் ஹோதி-‘‘த்³விதோ³ணாதி³ஸத்³தே³ன ஹி ந க³ய்ஹுபக³ம் வத்து²முச்சதி, தேஹி பன த்³விதோ³ணாத்³யத்த²ம் மூலம் தாத³த்தி²யா பி⁴ஹிதந்தி ந வுத்ததோ³ஸாவஸரோ’’தி.

17. ஸஹ

யதா²க்கமமாக³மனகிரியாய தூ²லத்தகு³ணேன கோ³மந்தத³ப்³பே³ன ச ஸம்ப³ந்த⁴ம் த³ஸ்ஸேதும் ‘தம் யதே²’ச்சாதி³மாஹ, உதா³ஹரணமத்தம் த³ஸ்ஸேந்தோபி இமினா அதி⁴ப்பாயேனாபி த³ஸ்ஸேதீதி வுத்தம் ‘ஸப்³ப³த்தே²வ வா’திஆதி³, புத்தேன ஸஹாக³தோதிஆதீ³ஸு ஆக³மனாதி³கிரியம்படிச்ச த்³வே கத்தாரோ பதா⁴னாப்பதா⁴னவஸேன, தேஸு பதா⁴னே காரியஸம்பச்சயஞாயேன வா ப³ஹுலம்வசனேன வா பதா⁴னே கத்தரி பச்சயோ, இதரே’கத்தரி ததியா’த்யேவ ததியா ஸித்³தா⁴, ததோ-யம் வசனாரம்போ⁴-நத்த²கோதி மஞ்ஞமானோசோ தே³தி ‘நன்வி’ச்சாதி³னா, த்தேனாபி⁴தீ⁴யதே பிதேதி பதா⁴னகத்தா, துல்யோபி கிரியாஸம்ப³ந்தே⁴ பிதாபுத்தானம் பிதாத்ர பதா⁴னம் ஸத்³த³சோதி³தத்தா, புத்தோ-ப்பதா⁴னமஸத்³த³சோதி³தத்தா, ஸத்³த³ப்³யாபாராபேக்கா²ய ஹி பதா⁴னாப்பதா⁴னாய வவத்தா²னம், பிதுரேவாத்ராக³தாதி³ஸத்³த³ஸாமானாதி⁴கரண்யா ஆக³மனகிரியா ஸம்ப³ந்தோ⁴ ஸத்³தே³னோச்சதே, நேதரஸ்ஸ ஸத்³த³ஸத்திஸபா⁴வதோ, ததா² விதா⁴ ஹி ஸத்³த³ஸ்ஸ ஸத்தி யதோ பிதுரேவாத்ர கிரியா ஸம்ப³ந்த⁴ம் ஸக்கோதி படிபாதே³தும், ந புத்தஸ்ஸ, ஏவஞ்சாக³தோச்சாதோ³ ஏகவசனமுபஜ்ஜதே, அஞ்ஞதா² ஹி ப³ஹுவசனம் ஸியா, ‘பிதா புத்தா ஆக³தா’தி. (யதி³) வுத்தனயேன ததியா ஸித்³தா⁴ ‘ஸித்³தே⁴ ஸத்யாரம்போ⁴ நியமாய வா விகப்பாய வா’ ந சேத்த² நியமோ, நாபி விகப்போ, ததோ கிமனேன யோகே³னா த்யாஸயேனாஹ-‘அப்பதா⁴னேயேவ’ச்சாதி³. நயித³மேவமிச்சாதி³ பரிஹாரோ. ஸஹபா⁴வமத்தம் வத்துமிட்ட²ம் வாதி யோஜனா, ஸாமத்தி²யாதி பே⁴தா³தி⁴ட்டா²னத்தா ஸஹத்த²யோக³ஸ்ஸ புத்தஸ்ஸாபி கிரியாபி⁴ஸம்ப³ந்தோ⁴ விஞ்ஞாயதி கத²மஞ்ஞதா² ஸஹத்த²யோகோ³ ஸியாதி இமினா அத்த² ப³லேன. அத்த²க்³க³ஹணந்தி ஸுத்தே ‘‘ஸஹத்தே²னே’’தி அத்த²க்³க³ஹணம். பரியாயத்த²ந்தி பரிதோ அயந்தி அவக³ச்ச²ந்தி அத்த²மனேனேதி பரியாயோ அத்தோ² பயோஜனம் யஸ்ஸாதி விக்³க³ஹோ, ஏத்த² ச பரியாயத்த²மேவாதி நாவதா⁴ரணம், அதோயேவ வினாபி ஸஹஸத்³த³ப்பயோக³ம் தப்பரியாயப்பயோக³ம் வா ஸஹத்தே²ன யோகே³ விதா⁴னதோ அஸத்யபி ஸஹாதி³ஸத்³த³ப்பயோகே³ யத்த² தத³த்தோ² க³ம்யதே தத்தா²பி ப⁴வத்யேவ ததியா… க³ம்யமானேன ஸஹத்தே²ன யோகா³, யதா²‘‘ஸ்யாதி³ ஸ்யானே’’தி. (3-1) ஸஹ பரியாயேனாதி ஸஹஸத்³த³ஸ்ஸ பரியாயதோ. விஸேஸானுபாதா³னதோதி ‘‘ஸஹயுத்தே-ப்பதா⁴னே’’தி (2-3-19) பாணினீய ஸுத்தே விய அப்பதா⁴னேதி விஸேஸஸ்ஸானுபாதா³னதோ.

18. லக்க²ணே

லக்கீ²யத்யனேனாதி லக்க²ணம் ஸங்கேதோ, கிந்தம் கமண்ட³லுப்பபு⁴தி, அத்தே² காரியஸ்ஸாஸம்ப⁴வா தம்வாசீஹி விப⁴த்தீதி மஞ்ஞமானேன யம்விவரணம் கதம் ‘லக்க²ணே வத்தமானதோ’தி, தமுல்லங்கி³யாத்த²ம் வத³தி ‘யோ அத்தோ²’இச்சாதி³, வத்தமானதோதி விஞ்ஞாயதி… நாமஸ்மா பச்சயவிதா⁴னப்ப ஸங்க³தோ, உபாத்தோதி க³ஹிதோ. கஞ்சிப்பணரமாபன்னஸ்ஸ லக்க²ணே ததியா யதா² ஸியா ‘ருக்க²ம்பதி விஜ்ஜோதன’மிச்சத்ர லக்க²ணமத்தே மா ப⁴வீதி பாணினீயேஹி ‘‘இத்த²ம்பூ⁴தலக்க²ணே’’தி (2-3-21) இத்த²ம்பூ⁴தக்³க³ஹணம் கதம், தம்மனஸி நிதா⁴ய சோத³யமாஹ–‘நன்வி’ச்சாதி³, இத்த²ம்பூ⁴தஸ்ஸ லக்க²ணந்தி ச²ட்டீ²ஸமாஸோ, ஆபன்னஸ்ஸாதி பூ⁴தஸ்ஸ, ஸாமஞ்ஞஸ்ஸ பே⁴த³கோ விஸேஸோ பகாரோ வுச்சதே, ததா²ஹி ‘தித³ண்ட³கேன பரிப்³பா³ஜகமத்³த³க்கீ²’தி மனுஸ்ஸத்தஸாமஞ்ஞஸ்ஸ பரிப்³பா³ஜகத்தம்பகாரோ, தம்பரிப்³பா³ஜகோ பத்தோ, தஸ்ஸ தித³ண்ட³கம் லக்க²ணம். உபலக்க²ணத்தேதி இமினா இத்த²ம்பூ⁴தஸ்ஸ லக்க²ணத்தாபா⁴வமாஹ, உபலக்க²ணந்தி ஸங்கேதோ. நயித³மத்தி²ச்சாதி³ பரிஹாரோ, ருக்க²ம்பதி விஜ்ஜோதனந்தி ஏத்த² கஸ்ஸசி இத்த²ம்பூ⁴தஸ்ஸாபா⁴வா இத்த²ம்பூ⁴தக்³க³ஹணே பயோஜனம் ந தி³ஸ்ஸதி தன்னிவத்தனதோ, ருக்க²ம்பதி விஜ்ஜோததேதி ஏத்த²து இத்த²ம்பூ⁴தஸ்ஸ விஜ்ஜுஸங்கா²தஸ்ஸ அத்த²ஸ்ஸ ஸப்³பா⁴வா ததியாப்பத்தியம் தம்னிவத்தியா யதா²வுத்தம் ஞாயமந்தரேன நாஞ்ஞம் கிஞ்சி படிஸரணமத்தீ²தி ஸஞ்ஞாபயமாஹ-‘அவஸ்ஸ’மிச்சாதி³, அஞ்ஞதா²தி ஏவமனப்³பு⁴பக³ம்ம ‘இத்த²ம்பூ⁴தலக்க²ணே’தி வசனே கரீயமானே ஸதி, இத்த²ம்பூ⁴தவாதி³னோ உத்தரமாஸங்கியாஹ-‘நசா’திஆதி³, வத்துந்தி வசனஸேஸோ, சோ-வதா⁴ரணே, நேவ ஸக்காதி வுத்தம் ஹோதி, து³தியாவிதா⁴னஸாமத்தி²யாதி ‘‘பதிபரீஹி பா⁴கே³ சா’’தி (2-9) கஸ்மா ந ஸக்காதி ஆஹ-‘அத்தி²’ச்சாதி³, அஸதி ஹி பயோஜனே ஸாமத்தி²யந்தி பா⁴வோ. அத² கமண்ட³லு பாணிம்ஹி அஸ்ஸாதி ஆதோ³ ததியா கஸ்மா ந ஸியா த்யாஹ-‘கமண்ட³லு’இச்சாதி³, கமண்ட³லுஸ்ஸ ஸேதஸ்ஸ ச உபலக்க²ண பா⁴வேனானுபாதா³னதோதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, இமினா உபாதா³துனோ ஸவசஸி ஸதந்ததமாஹ, விஸிட்டா²வயவாதே⁴ய்யேனாதி பாணி கமண்ட³லுனா விஸிட்டோ²வயவோ, தஸ்ஸாதே⁴ய்யோ கமண்ட³லு தேனாதி அத்தோ². யேனாங்கே³ன விகதேன அங்கி³னோ விகாரோ லக்கீ²யதே ததோ ததியா யதா²ஸியாதி பரேஹி ‘‘யேனாங்க³விகாரோ’’தி (2-3-20) ஆரத்³த⁴ம், ததா³ஹ-‘யேனே’ச்சாதி³, தத்த² யஸத்³தே³ன விகதாவயவோ ஹேதுத்தேன நித்³தி³ட்டோ² அங்க³ஸத்³தோ³ ச ஸமுதா³யவசனோ உபாத்தோ தேனாஹ-‘யேனேச்சாதி³, நனுச காணாதீ³னம் நியதகு³ணீனமபி⁴தா⁴யித்தா அக்கி²ஸத்³த³ஸ்ஸ பயோகோ³ ந யுத்தோ ப்³யாவத்தியாபா⁴வாதி, நேஸ தோ³ஸோ, லோகியோ-யம் ஸத்³த³ஸ்ஸ வோஹாரோ, லோகஸ்ஸ ச ஸத்³த³ப்பயோகே³ கு³ருலகு⁴ம்பத்யத³யோ நத்தி², ததா²ஹி லோகேன ‘ஸீஸபாதி’பி வுச்சதே, ருக்கோ² ஸீஸபாதிபி, யஸ்ஸ து தத்தா²த³ரோ, ஸோ-க்கி²ஸத்³த³ம் பயுஜ்ஜதேவ, அத²வா ஸாமஞ்ஞுபக்கமே விஸேஸோ பயோக³மரஹதி, அக்கி²(நாதி) ஹி வுத்தே ஸந்தே³ஹோ ஸியா ‘கிமஸ்ஸ வத்துமிச்சி²த’ந்தி ததோ காணோதி வுச்சதே, நாக்கி²னா நிரூபயதி ஸோப⁴னோதி, கிஞ்சரஹி காணோதி, அக்கி²காணமஸ்ஸேத்யாதோ³ கஸ்மா ந ஸியாதி ஆஸங்கிய‘கமண்ட³லு பாணிம்ஹி அஸ்ஸா’த்யத்ர யோ வுத்தோ பரிஹாரோ, த மேத்தோ²பதி³ஸந்தோ ஆஹ-‘ஹேட்டா² விய அப்பஸங்கோ³’தி.

19. ஹேது

கிஸ்மிஞ்சி ப²லே தி³ட்ட²ஸாமத்தி²யேத்தே² ஹேது நிருள்ஹோ. ஏகத்ர ஹி தி³ட்ட²ஸாமத்தி²யோத்தோ² தம்யோக்³க³தாய காரிய (ம)கரோந்தோபி ஹேது வுச்சதே ஸதி ஸஹ காரின்யஸதி ச விது⁴ரப்பச்சயோ பபா(த) தோ, தேன காரியஸ்ஸ ப்³யபி⁴சாரோ, தேனேவாஹ- ‘அனிப்பா²த³யந்தோபீ’தி, காரணே ததியாயாபா⁴வே காரணமாஹ- ‘தக்கிரியாயோக்³க³தாமத்தே’ச்சாதி³.

21. கு³ணே

உபாதி⁴ விஸேஸனம், பராங்க³பூ⁴தேதி பரஸ்ஸ ப³ந்த⁴த்தா(தி³னோ) விதா⁴னா யாங்க³பூ⁴தே ஜளத்தாதி³ஹேதும்ஹீதி அத்தோ², இமினா கு³ணஸத்³தோ³ யமப்பதா⁴னவசனோதி வத³தி, யஞ்சாப்பதா⁴னம் தம்பராங்க³பூ⁴தந்தி கு³ணேதீமஸ்ஸ ‘பராங்க³பூ⁴தே’தி அத்த²மாஹ, யஞ்ஹி பரத்த²முபாதீ³யதே தத³ப்பதா⁴னமனு வாத³ரூபேனோபாதீ³யமானத்தா, யதா² ‘ஜளத்தா ப³த்³தோ⁴, ருக்கோ² யம் ஸீஸ பத்தா, அக்³கி³ ஏத்த² து⁴மத்தே’ச்சாதி³, தேனேவாஹ-‘பரத்த²ரூபாபன்ன’ந்தி, வாவிதா⁴னந்தி ‘‘விபா⁴ஸா கு³ணே-தி²யம்’’ந்தி (2-3-25) ஏவம் விதா⁴னம், இத்தி²யந்திஆதி³னா பஞ்சமீரூபஸ்ஸபி அபி⁴மதபா⁴வம் த³ஸ்ஸேதி, தேனேவாஹ-‘உப⁴யத்தா²’திஆதி³, நனு ‘தோ பஞ்சம்யா’’தி (4-95) ஸுத்தேன தத்³தி⁴தபச்சயந்தஸ்ஸ கத²ம் பஞ்சம்யந்ததா த்யாஸங்கியாஹ-‘பஞ்சமினித்³தே³ஸே’ இச்சாதி³, இமினா ஸுத்தேன பஞ்சமியா வினாதி யோஜனா, வா பஞ்சமியா விதா⁴னதோ ததியாரூபேனபி ப⁴விதப்³ப³ந்தி சோத³னமனஸி நிதா⁴ய பஞ்சம்யு தா³ஹரணேயேவ காரணம் ததியோதா³ஹரணஸ்ஸ ச பட²மோதா³ஹரணானுஸாரேனானு மந்தப்³ப³தஞ்சத³ஸ்ஸேந்தோ ஆஹ ‘பஞ்சம்யாயேவி’ச்சாதி³, அபா⁴வேன ஸங்கா²ரனிரோதே⁴னாதி ததியந்தரூபானி.

22. ச²ட்டீ²

ஸம்ப³ந்த⁴வசனிச்சா²யேவேத்த² ச²ட்டீ² ஸித்³தா⁴தி ஆஸங்கியாஹ-‘ஹேதும்ஹி’ச்சாதி³, ஹேதுமாஹ-‘தம் யோக்³க³தா’ இச்சாதி³, ஸத்³த³ஸத்திஸாமத்தி²யாதி ஸத்³த³ஸத்திஸங்கா²தாய ஸாமத்தி²யா, தமேவ பு²டயதி ‘யத்த²’இச்சாதி³னா, ஹேத்வத்த²வாசகேஹி அந்தரேனாதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, ஸமானாதி⁴கரணேஹீதி ஹேத்வத்த²ஸமானாதி⁴கரணேஹி உத³ராதீ³ஹி, தஜ்ஜோதனாயாதி ஹேத்வத்த²ஜோதனாயாலந்தி ஸம்ப³ந்தோ⁴, ப்³யதிரேகேன து ஹேத்வத்த²தோ தப்பவத்திமாஹ-‘யத்த² பனி’ச்சாதி³, ஹேத்வத்தே²ஹிபிச்சாதி³னா ஸாமத்தி²யமுபத³ஸ்ஸிதம் ‘வஸே த⁴ம்மஸ்ஸ ஹேதுனோ’தி தத்தோ²தா³ஹரணம்.

23. ஸப்³பா³

நாமபூ⁴தேஹீதி ஸப்³பா³தீ³ஸு கேசி கேஸஞ்சி யதி³ நாமானி ஸியும் தேஹி, அப்பதா⁴னபூ⁴தேஹீதி பியஸப்³பா³தீ³ஹி, கிம்பயோஜனந்திஆதோ³ பயோஜனஸத்³தோ³ ‘‘பயோஜனம் காரியஹேதூஸு’’தி நிக⁴ண்டு³தோ ஹேதுவசனோ.

24. சது

யஸ்ஸ ஸசேதனாயாசேதனாய வா கஸ்ஸசி, பூஜானுக்³க³ஹகாமத்த மந்தரேன ஸம்மாபதா³னம் ந ஸம்ப⁴வதீதி ஆஹ-‘பூஜா’ இச்சாதி³, தேனாதி யதா²வுத்தேனத்தே²ன, சாக³ங்க³ந்தி த³தா³தினோ தா³னகிரியாய கம்மேன ஸம்ப³ஜ்ஜ²மானஞ்சாக³காரணம், இதா³னி ஸம்பதா³னலக்க²ணம் ஸப்பபே⁴த³மாவிகாதுகாமோ ஆஹ-‘ததி³த³’மிச்சாதி³, நனிராகரோதீத்ய நிராகரணம், ஆராத⁴யதீத்யாராத⁴னம், அப்³ப⁴னுஜானாதீத்யப்³ப⁴னுஞ்ஞம், தேஸம் வஸேன, இத⁴ ஸம்பதா³னந்திதா⁴ வுத்தம் கதி²தம், கேதேதி ஆஹ-‘ருக்க²யாசகபி⁴க்க²வோ’தி, ருக்கா²தி³கம் தம் ஸம்பதா³னம் விபா⁴கே³ன த³ஸ்ஸேதுமாஹ-‘தத்த² ஹி’ச்சாதி³, அஜ்ஜே²ஸனேனாராத⁴னேன ஸம்பதா³னம் ப⁴வதீதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, அனுமதியா அப்³ப⁴னுஜானேன, விஜ்ஜமானேப்யனிராகரணே பி⁴க்கு²னோ-தி⁴கமனுமதந்த்யதி⁴ப்பாயேனாஹ-‘ஸோ’ இச்சாதி³.

25. தாத³

பயோஜனபரியாயே அத்த²ஸத்³தே³ ஸதி இத³ந்தி பயோஜனம் பராமட்டு²ம் ஸக்காதி ‘தஸ்ஸேத³’ந்திஆதி³ வுத்தம், தஸத்³தே³னேத்த² விகதியாதிஸம்ப³ந்தோ⁴, அத்த²ஸத்³தே³ன து பகதியா, அத்த² கத²னமேதந்தி இமினா வசனிச்சா²ய மேதிஸ்ஸம் நத்தி² ஸமாஸோதி தீ³பேதி, விக்³க³ஹே வாஸ்மிமிமஸ்மாயேவ நிபாதனா ஸமாஸோ த³ட்ட²ப்³போ³,ஸோ விகதிஸங்கா²தோ அத்தோ², பகதித்வஞ்ஞபத³த்தே²னாக்கி²பீயதே, ததோ தத³த்த²ஸத்³த³தோ, கோயம் தத³த்த² பா⁴வோ ச்சாஹ-‘தத³த்த²பா⁴வோ நாமா’திஆதி³, நிமித்தம் யூபாதி³விகதி, நிமித்தீதா³ருஆதி³பகதி தஸத்³தே³னாத்த²ஸத்³தே³ன ச க³ஹிதா, தேஸம் ஸம்ப³ந்தோ⁴ தத³த்த²ஸத்³த³ஸ்ஸ பவத்தினிமித்தம் தத³த்த²பா⁴வோ நாமாதி அத்தோ², ஹேது ஹேதுமந்தபா⁴வலக்க²ணோ ஸம்ப³ந்தோ⁴ நாமாதி வுத்தம் ஹோதி, பதா⁴னாவச்சே²த³கு³ணஸ்மாதி விதீ⁴யமானத்தேன பதா⁴னஸ்ஸ புரிஸஸ்ஸ ஆச்சே²த³கா விஸேஸகா கு³ணா, யஞ்ஹி விதீ⁴யதே ஞாபீயதே தம்பதா⁴ன, மிதரமப்பதா⁴னமனுவஜ்ஜமானத்தா, யதா³ உபாதீ³யதேதி வத்வா உபாதீ³யமானப்பகாரம் தி³ட்ட²ந்தேன பு²டயிதுமாஹ-‘யதா²’இச்சாதி³, யூபோ நிமித்தம் யஸ்ஸ தா³ருனோ தம் ததா² வுத்தம் நாஞ்ஞனிமித்தந்தி யதா³ நிமித்யவச்சே²த³கத்தேனுபாதீ³யதே ததா³ நிமித்தஸத்³த³தோவ சதுத்தீ² ஸம்ப³ந்தோ⁴, ததோ அஞ்ஞனிமித்ததோ, நிமித்தனிமித்தீனம் ஸம்ப³ந்த⁴ஸ்ஸ அபி⁴முக²பா⁴வேன தத்தே²வ நிமித்தே பவத்தீதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, நிமித்தஸத்³த³தோ ஹேதுததியாபி நாஸங்கனீயாதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, காரணமாஹ-‘நிமித்த’ [ஹேது] இச்சாதி³. உப⁴யத்தா²தி யூபாய பாகாயாதி உப⁴யத்த².

பிணியமானா கிம் ஸத்³தா³தி³வசனீயா பரோ ஸாது³ஆதி³கோ யோ-த்தோ² ஸோ அஞ்ஞோ கத்தா யஸ்ஸ ஸோ அஞ்ஞகத்துகோ-பி⁴லாஸோ, அபி⁴லாஸோ ருசீதி இமினா தி³த்யாத்³யனேகத்த²ந்தோபி ருசிஸத்³தோ³-பி⁴லாஸே ருள்ஹோவ க³ய்ஹதீதி வத³தி, ஸா ருசி அத்தோ²-பி⁴தே⁴ய்யோ யேஸம் பே⁴ தத³த்தா², தேஸம் ஸம்ப³ந்தி⁴னோ பிணியமானஸ்ஸ, இமினா ச கிஞ்சாபி ருசிரயம் யஸ்ஸுப்பஜ்ஜதேயோ வா தஸ்ஸா ஜனகோ, தேஸமுபி⁴ன்னம்பி அத்தி², ததா²பி யஸ்ஸுப்பஜ்ஜதே ஸோவ தஸ்ஸாதி⁴கரணம், அஜனகோபி ஸோ தாய ஸம்ஸத்தோதி தஸ்ஸேவ பிணியமானஸ்ஸ ஸம்பதா³னஸஞ்ஞா, நதுஜனகஸ்ஸ தாயாஸம்ஸத்தஸ்ஸாதி தீ³பேதி, இதா⁴தி இமினா ஸக்கதே உதா³ஹரணானமஸமானரூபகம் த³ஸ்ஸேதி, இமினா ச உதா³ஹரணானமஸமான ரூபத்தமேவ சதுத்தீ²விதா⁴னே காரணம், அஞ்ஞதா² ச²ட்டீ²யேவ தேஹிபி விதீ⁴யேய்ய காரணாஸம்ப⁴வா [காரணஸப்³பா⁴வா] ஹி தீ³பேதி, ஈதி³ஸஸ்ஸ பச்சுதா³ஹரண(ஸ்ஸ) பா⁴வே காரணமாஹ-‘அனஞ்ஞகத்து கத்தா-பி⁴லாஸஸ்ஸா’தி, பரேஸமித³ம்பச்சுதா³ஹரணம்ப⁴வது இத⁴ கத²ந்தி ஆஹ-‘இஹத்வி’ச்சாதி³, த்வந்தி அத்தமத்தே பட²மாயேவ, ஸம்ப⁴வே காரணந்தரமாஹ-‘அத²வா’திஆதி³, நத்தி² அஞ்ஞோ கத்தா யஸ்ஸா ஸா அனஞ்ஞகத்துகா ருசி, பா⁴ய ருசியா ஸம்ப³ந்தி⁴னோ பிணியமானஸ்ஸ ஸம்பதா³னஸஞ்ஞம் யே பன இச்ச²ந்தீதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, யே பன ஆஹு சாதிஸம்ப³ந்தோ⁴, உப்பஜ்ஜனமுப்பத்தி, கஸ்ஸ உப்பத்தி, ருசியா, உப்பத்தியா ஆதா⁴ரோ உப்பத்யாதா⁴ரோ‘தே³வத³த்தாய ரோசதே’ச்சாதோ³ தே³வத³த்தாதி³ம் உபலக்கே²தீதி உப்பத்யாதா⁴ரோபலக்க²ணம் வசனம், ஏத்த² ருசியா உப்பத்யாதா⁴ரோபலக்க²ணமேவ வசனந்தி ஸாவதா⁴ரண மத்தோ² த³ட்ட²ப்³போ³… ஸப்³பே³ஸம் வாக்யானமவதா⁴ரணப²லத்தா, தேன பிணிய மானவசனமபி⁴லாஸஸ்ஸ அஞ்ஞகத்துகதாஸந்த³ஸ்ஸனபரம் ந ஹோதீதி ப்³யவச்சி²ன்னம்ப⁴வதி, தேஸம் கச்சாயனஸ்ஸ சேஹாபி பஸஜ்ஜதீதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, இஹாபீதி த்வமிதி ஏத்தா²பி, அஞ்ஞதா²ஸித்³த⁴த்தாதி அத்த²மத்தே பட²மாய ஏவ ஸித்³த⁴த்தா, வசனஸ்ஸாதி உபி⁴ன்னம்பி சதுத்தீ²விதா⁴னவசனஸ்ஸ, அதிப்பஸங்கோ³சாதி ‘‘கஸ்ஸ வா த்வம் த⁴ம்மம் ரோசேஸீ’’திஆதோ³ தவாதி அனபி⁴மதட்டா²னப்பத்திச.

தா⁴ரிப்பயோகே³தி தா⁴ரிதா⁴துனோ பயோகே³, உத்தமீணோ அத⁴மீணோதி த⁴னிகக³ஹேதூனம் ருள்ஹீத்யாஹ-‘உத்தமீணோ த⁴னஸாமீ’தி, உத்தமீணமஸ்ஸாதி உத்தமீணோ, தா⁴ரயதீதிமஸ்ஸத்த²மாஹ-‘வஹதீ’தி, தா⁴ரிதோதி தா⁴ரம்தா⁴துதோ. ஸுத்தந்தரேன (தம் தம்) நியமேன நியமிதானம் தேஸம்தேஸம் ஸம்பதா³னஸஞ்ஞம் விதா⁴ய சதுத்தீ² விஹிதா பரேஹி, ததா³ஹ ‘ஸிலாக⁴ ஹனுட்டா²ஸபான’மிச்சாதி³, ஸப்³ப³த்த² யோக³ஸம்ப³ந்தே⁴ ச²ட்டீ², ஞாபேதுந்தி ஸிலாகா⁴தி³கே போ³தே⁴தும், இச்சி²தோதி அதிமதோ. தத³த்த²வாசீனஞ்ச தா⁴தூனம் ஸங்க³ஹணத்த²ம் ‘குத⁴து³ஹிஸ்ஸோஸூயத்தா²ன’ந்தி வுத்தம், யம்பதி கோபோதி இமினா கோபஸ்ஸ விஸயமாஹ, யஸ்ஸாதி இமினா யம்காரகந்தி வுத்தமேவ பராமஸதி, யஸ்ஸாதி ராஜாதி³னோ, புச்ச²தீதி புச்சி²யதே, தேனேவ வக்க²தி-‘யஸ்ஸ ஸம்ப³ந்தி⁴ம் ஸுபா⁴ஸுப⁴ம் புச்ச²தி நேமித்திகோ’தி, யோசானுகூலத்தம்ப⁴ ஜதீதி இமினா இத³ம் த³ஸ்ஸேதி ‘‘பதிபுப்³ப³கோ ஆபுப்³ப³கோச ஸுணோதி அப்³பு⁴பக³மே படிஜானனேச வத்ததே, யதா³யமப்³பு⁴பக³மோ பத்த²னா புப்³ப³தோ ப⁴வதி ததா³ பத்த²னாய கத்து பத்த²யிதுனோ சதுத்தீ² ரூபம்ப⁴வதி, யதா³த்வபத்த²தம்பி கேவலமானுகூல்யேன வத்தமானம்தி³ஸ்வா தே³ய்யமப்³பு⁴பக³ச்ச²ந்தி இத³மித³ம் வோத³ஸ்ஸாமாதி [கோபிஸ்ஸஸாமாதி (போத்த²கே)] ததா³னுகூல்யேன பவத்தனஸங்கா²தாய கிரியாய கத்துனோ சதுத்தீ²ரூபம்ப⁴வதீ’’தி, இமினா ச பாணினியவுத்திகாரஸ்ஸ ஜயாதி³ச்சஸ்ஸமதே ப்³யபி⁴சாரமாஹ, ஸோ ஹி ‘‘அப்³பு⁴பக³மோ நாம பரேன பத்தி²தஸ்ஸ ப⁴வதி தத்த² பத்த²யிதுயேவ சதுத்தீ²ரூபம்ப⁴வதீ’’தி வத³தி, புப்³ப³ஸ்ஸாகிரியாய யோ கத்தாதி வேத³வாக்யேன விஹிதது²திககரண ஸங்கா²தாய உஸ்ஸாஹானுஜானனதோ புப்³ப³பூ⁴தாய கிரியாய யோ கத்தா ஹோதா போதா ச, ஸப்³ப³த்தா²பி‘தஸ்ஸா’தி இத³ம் ‘சதுத்தீ²யாயத³பி⁴மதம் ரூப’ந்திஇமினா ஸம்ப³ந்தி⁴தப்³ப³ம், ச²ட்டி²யா ஸப்³ப³ப்³யாபிபா⁴வமாலம்ப³ ஏவந்தி அதிதே³ஸோதி ஆஹ ‘ஏவந்தீ’திஆதி³, ரூபஸாம்யதோ பன தாத³த்தி²யத்த²ஸப்³பா⁴வாச யதா²யோக³ம் தாத³த்த்²ஹ சதுத்தீ²பி ந விருஜ்ஜ²தி, வக்க²தி ஹி‘தாத³த்த்²ஹ வசனிச்சா²யந்து ‘இச்சாதி³னா, இச்சி²தோ ராஜா, கம்ம வசனிச்சா²தி இமினா வசனிச்சா²ய பதா⁴னத்தமாஹ… வசனிச்சா²பி⁴முக²த்தா ஸப்³பே³ஸம் காரகானம், அப்பசுரப்பயோக³த்தாதி அப³ஹுப்பயோக³த்தா, ஹனுதே அபனயதி, உபதிட்ட²தே உபட்டா²னம் உபக³மனம் கரோதி, பிஹயந்தி பத்தே²ந்தி, குஜ்ஜ² அமரிஸம் கரோதி, து³ஹனாத³யோ கோபப்பப⁴வா நானந்தரேன தே ஸம்ப⁴வந்தீதி தூ³பா⁴த³யோப்யுதா³ஹடா ‘‘ப்³யஞ்ஜனே தீ³க⁴ரஸ்ஸா’’தி (1-33) ரஸ்ஸே அபரஜ்ஜா²மி, இஸ்ஸயந்தி நஸஹந்தி, ஆரஜ்ஜ²தி புச்சி²தோ நேமித்திகோ உபபரிக்க²தி, பா⁴த³த்த்²ஹம் விபா⁴வேதி ‘யஸ்ஸே’ச்சாதி³னா, பரியா லோசேதி உபபரிக்க²தி, கிம் லக்க²ணோ-யமனியமோச்சாஹ-‘நாவஸ்ஸ’மிச்சாதி³, யாசிதுஸ்மாயேவ [யாசிதுயேவ (போத்த²கே)] ச²ட்டீ²தி நாவஸ்ஸமயன்னியமோதி அத்தோ², குதோச்சாஹ-‘ஸம்ப³ந்தே⁴’ச்சாதி³, அஞ்ஞஸ்மாபீதி அயாசிதுதோஅபி, து²திகரணஸ்ஸ கத்துபூ⁴தா ஹோதாபோதாரோ உஸ்ஸாஹனானுஜானனானம் கம்மம் ஹோதீதி ஆஹ-‘பச்சனுபுப்³ப³ஸ்ஸ கி³ணாதிஸ்ஸ கம்மே’தி. ஹோதுபோதுஸத்³தே³ஹிச்சாதி³னா போதுஸத்³த³ஸ்ஸபி ச²ட்டி²ரூபம் த³ஸ்ஸிதம், வுத்தியந்து ‘ஹோது பதிகி³ணாதி’ச்சேவ பாடோ² தி³ஸ்ஸதி, ஹோத்வேவம்பித்யம்ஹாகமத்ரோபேக்கா², உஸ்ஸாஹயதீத்யத்தே² கி³ணாதி அந்தோக³தண்யத்தோ². அனாவாதோ³தி நாவாஅன்னாதி³வஜ்ஜிதே. ஏத்த² பன ததா² படிஸேதா⁴பா⁴வேபி ப³ஹுலாதி⁴காரதோ ‘ந தம் நாவம்மஞ்ஞே நதம் அன்னம்மஞ்ஞே’ச்சாதி³ ப⁴வதி, அத்தே²வ ஹி ப³ஹுலாதி⁴காரதோவா திப்பஸங்கா³பா⁴வோ, பட²மந்தம் ரூபந்தி மஞ்ஞமானோதி பட²மந்தம் ரூபம், ஏத்த²ச யதா³ திணாதி³தோபி கி²கம்ஸீயதே ததா³ நிந்தா³வக³மோ, தத்த² ச நியோக³தோவ நஞ்பயோகோ³ ஞாதா²னுப பத்தியாதி ஸப்படிஸேத⁴முதா³ஹடம் ‘ந மஞ்ஞமானோ’தி, அவதி⁴ம்ஹியேவ பஞ்சமீதிணாதி, நஞ்பயோகே³வ நியோக³தோ நிந்தா³வக³மா திணந்தி கம்மேயேவ து³தியா, அத²வா ஸதீபி நிந்தா³வக³மே வசனிச்சா²தோ ஸவிஸயேயேவ து³தியா, ஸம்முதிப்பயோகே³தி ஸம்முதிஸத்³த³ஸ்ஸ பயோகே³, சதுத்தி²ம் இச்ச²ந்தீதி மத்தாயாதி ஏத்த² சதுத்தி²ம் இச்ச²ந்தி, புன ருத்தத்தே காரணமாஹ-‘அத² ஸோதிவிஜ்ஜமானத்தா’தி, சண்ட³ஸ்ஸ குக்குரஸ்ஸாதிஆதி³ஸுத்தே ‘‘அத² ஸோ’’தி பாட²ஸ்ஸ விஜ்ஜமானத்தா ‘பி⁴ய்யோஸோ மத்தாயா’தி ஏத்த² ஸோகாரோ புனருத்தோதி அதி⁴ப்பாயோ, சக்³க³ஹணேனாதி ‘‘ஸிலாக⁴ஹனு…பே… ஸத்தம்யத்தே²ஸுசா’’தி ஸுத்தே சக்³க³ஹணேன, சதுத்தீ²பி⁴மதாதி ‘‘நமோ யோகா³தி³ஸ்வபிசா’’தி ஸுத்தேன.

26. பஞ்ச

அவதீ⁴யதே விஸிலிஸ்ஸதே ஏதஸ்மாத்யவதி⁴, அவபுப்³பா³ய தா⁴தா⁴துதோ அவதி⁴ம்ஹி‘‘தா³தா⁴த்வீ’’தி (5-45) இ.

யதோ-வதீ⁴யதே கிஞ்சி, க்ரியாபுப்³ப³ம் குதோசிபி;

சலஞ்சாசலமஞ்ஞஞ்ச, தம் வத³ந்த்ய வதி⁴ம்பு³தா⁴.

ஏத்தா²யமத்தோ² ‘‘யதோகுதோசிபி அத்தோ² கிஞ்சி வத்து²அவதீ⁴யதே ஸம்யோக³ஸ்ஸ வா கிரியானிமித்தம் க³மனதா³னாதி³கிரியாபுப்³ப³ம் விஸிலிஸ்ஸதே ஸயம் வா அபேதி அஞ்ஞேன வா விஸும் கரீயதே, தமேவம்வித⁴ம் சலஞ்சா சலஞ்ச விஸிலேஸபரிச்சே²த³பூ⁴தம் பத³த்த²மவதி⁴ம் வத³ந்தி பு³தா⁴ தப்³பி³து³னோ’’தி, தம் யதா² தா⁴வதாஸ்ஸா புரிஸோ பததி, புரிஸம் பாதேதி வா, ருக்கா² பண்ணம் பததி, பண்ணம் பாதேதி வாதி, ஸோச திதா⁴ப்யுச்சதே விஸயபே⁴தே³ன, யதா²–

நித்³தி³ட்ட²விஸயோ கோசி, உபாத்தவிஸயோ ததா²;

அனுமேய்யவிஸயோ சாதி, திதா⁴வதி⁴ ஸமீரிதோதி.

தத்த² நித்³தி³ட்டா² வசனோபனீதா கிரியா விஸயோ யத்த² ஸோ நித்³தி³ட்ட² விஸயோ வதி⁴, யதா²-‘கா³மஸ்மா ஆக³தோ’தி, உபாத்தாஜ்ஜா²ஹடா கிரியா விஸயோ யத்த² ஸோ உபாத்தவிஸயோ, யதா²-‘வலாஹகா விஜ்ஜோததே’தி, வலாஹகா நிக்க²ம்ம விஜ்ஜோப⁴தேதி அத்தோ², அனுமேய்யா கிரியா விஸயோ யத்த² ஸோ அனுமேய்யவிஸயோ, யதா²‘மாது²ரா பாடலிபுத்தகேஹி அபி⁴ரூபதரா’தி, ஏத்த² அபி⁴ரூபகு³ணேன உக்கம்ஸனமனுமேய்யம், அதோயேவேத்தா²யமேவ ஸஞ்ஞா பரிப்பு²டா விஞ்ஞாயதீதி ந காசிதி³ஹ ஸஞ்ஞா பரிபா⁴ஸீயதே ப்³யாமோஹகாரிணீ, அதா²வதி⁴ஸ்மாதி வுச்சமானே ‘பத³த்தா²வதி⁴ஸ்மா’தி குதோ-வஸீயதே யேனேவம் விவரணம் கதந்த்யாஸங்கியாஹ-பதா³ன’மிச்சாதி³. யதா² கா³மஸ்மாதிஆதி³னா இத³ம் தீ³பேதி ‘‘ந கேவலம் காயஸம்ஸக்³க³புப்³ப³கோவ விஸிலேஸோ, கிஞ்சரஹி பு³த்³தி⁴ஸம்ஸக்³க³புப்³ப³கோபி, அத்தி² சேஹ பு³த்³தி⁴ஸம்ஸக்³க³ புப்³ப³கோ, ததா²ஹி சோரேஹி பா⁴யதித்யாதோ³ யோ (ப⁴ய)பேக்க²ண ஸீலோ ப⁴வதி, ஸோ யதி³ மம் சோரா பஸ்ஸேய்யும், து⁴வம் மே மரணந்தி விசாரேந்தோ தே பு³த்³தி⁴யா பப்போதி பப்புய்ய ச ததோ நிவத்ததே, ததா² சோரேஹி தாயதித்யாதோ³ யோ ஏகஸ்ஸ மித்தோ ப⁴வதி ஸோ யத்³யேதம் சோரா பஸ்ஸேய்யும் து⁴வமஸ்ஸ மரணந்தி பஸ்ஸந்தோ தே பு³த்³தி⁴யா பத்வா ததோ நிவத்தயதீத்யவதி⁴த்தா அவதி⁴ஸ்மாவ ஸப்³ப³த்த² பஞ்சமீ’’தி, பரேஹி பன ஏதாதி³ஸேஸு ஸப்³ப³த்த² படிபத்துவிஸேஸானுக்³க³ஹாய ஸுத்தேஹேவ பபஞ்சோ கதோ, இத⁴ பன ஸாமஞ்ஞவசனேனேவ ஸித்³த⁴த்தா தத³னுக்³க³ஹாய உதா³ஹரணேஹேவ பபஞ்சிதம், பீ⁴திபா⁴யனத்தா²னந்தி பீ⁴தி தாயனானம் அத்தோ² யேஸம் தே பீ⁴திதாயனத்தா² தேஸந்தி அத்தோ², நனு பீ⁴த்யத்தா²னம் பயோகே³ ப⁴யஹேது ஸம்ப⁴வதி நது தாயனத்தா²னந்தி, நேஸ தோ³ஸோ, தாயனஞ்ஹி ரக்க²னமுச்சதே [ஸாயனாஹி ரக்க²னமுப்பஜ்ஜபே⁴ (போத்த²கே)] தஞ்ச ப⁴யஹேதுதோ வேத்யாஹ-‘யோ ப⁴யஹேது’திஆதி³, இமினா ச ‘‘பீ⁴த்யத்தா²னம் ப⁴யஹேது’’தி (1-4-25) பாணினியானமபாதா³னஸஞ்ஞா ஸுத்தம்படிக்கி²பதி, ததோதி ப⁴யஹேதுதோ, தேஸந்தி ப⁴யதாயனானம், ப⁴யமனிட்ட²பாதஸங்கா, உத்தாஸோத்யத்தோ², தாயன மனிட்ட²பாததோ பரிரக்க²னம், யதா² த³ஸ்ஸனம் ஹோந்தேவாதீமினா வசனிச்சா²யேவ பதா⁴னத்தமாஹ, கோ ஹி லோகியம் வசனிச்ச²மதிவத்திதும் ஸக்கோதி, ததா²ஹி ஸப்³பே³வ த³ப்³பா³த³யோ ஸப்³ப³காரகஸத்தியுத்தாவ, தத்தா²யம் காரகவிபா⁴கோ³ வசனிச்சா²வஸேனேவ, தம் யதா² ‘வலாஹகோ விஜ்ஜோததே, வலாஹகேன விஜ்ஜோததே, வலாஹகே விஜ்ஜோததே’தி. பராபுப்³ப³ஸ்ஸாதிஆதி³னா ‘‘பராஜிஸ்ஸாஸய்ஹோ’’தி (1-4-26) ஸஞ்ஞாஸுத்தம் பச்சக்கா²தி, அஸய்ஹோ அத்தோ²தி ஸஹிதும் அபி⁴ப⁴விதுமஸமத்தோ² அத்தோ², அஜ்ஜே²னஸகாஸாஇச்சாதி³னா உதா³ஹரணத்த²மாசிக்க²தி, நனுசேவமத்த²ம் வத³தா யஞ்ஞத³த்தஸ்ஸாஸய்ஹத்தம் வுத்தம், தம் கத²ம் அஜ்ஜ²யனஸ்ஸாஸய்ஹத்தம், யேனாஸய்ஹத்தஸ்ஸாவதி⁴த்தம் படிபாத³யதி த்யாஸங்கியாஹ-‘யஞ்ஞத³த்தானபி⁴ப⁴வோ’ச்சாதி³, அஸய்ஹோதீமஸ்ஸ பச்சுதா³ஹரணம் படிபாத³யதி ‘யோ பனி’ச்சாதி³. ‘‘வாரணத்தா²னமிச்சி²தோ’’தி (1-4-27) ஸுத்திதம், ததா³ஹ ‘வாரணத்தா²ன’மிச்சாதி³, வாரணமத்தோ² யேஸம் தே வாரணத்தா², அவதி⁴மத்தவசனிச்சா²யந்தி விஸேஸதோ விதா⁴னமந்தரேனா வதி⁴மத்த வசனிச்சா²யம், விஸேஸவிதா⁴னேதி இச்சி²தோதி விஸேஸவிதா⁴னே, சித்தஸ்ஸாவதி⁴வசனிச்சா²யம்பன சித்ததோ பாபம் நிவாரயேதி ப⁴வதி. ‘‘ரக்க²னத்தா²னமிச்சி²த’’ந்தி (2-6-3) ஸுத்திதம், ததா³ஹ-‘ரக்க²னத்தா²ன’மிச்சாதி³, கேஸஞ்சீதி கச்சாயனாதி³கே த³ஸ்ஸேதி. ‘‘அந்தரதா⁴னே யேனாத³ஸ்ஸனமிச்ச²தீ’’தி (1-4-28) ஸஞ்ஞாஸுத்தமாரத்³த⁴ம், ததா³ஹ-‘அந்தரதா⁴னே’ச்சாதி³, அயமுபஜ்ஜா²யோ யதி³ மம் பஸ்ஸதீதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, த³ஸ்ஸனே தோ³ஸம் தக்கேதி ‘நுன’மிச்சாதி³னா, பேஸனமஸக்காரபுப்³ப³கோ நியோகோ³, அஜ்ஜே²ஸனம் ஸக்காரபுப்³ப³கோ, மஞ்ஞமானோ ஸிஸ்ஸா அஹம் கத²ன்னாம ப்³யவஹிதோ ப⁴வாமீதி அந்தரதா⁴னே ப்³யவதா⁴ன நிமித்தம், யேன அத்தனோ அத³ஸ்ஸனமிச்ச²தீதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, அந்தரதா⁴னேதி நிமித்தஸத்தமீசாயம், அதோ ஆஹ-‘ப்³யவதா⁴னனிமித்த’ந்தி, ப்³யவஹிதோதி அந்தரஹிதோ, மாமம் உபஜ்ஜா²யோத்யாதி³னா உதா³ஹரணத்த²மாஹ, ப்³யவதா⁴னத்த²ம் ப்³யவஹிதத்த²ம், ‘‘அந்தரதா⁴னேதி கிம் சோரே ந தி³தி³க்க²தீ’’தி பச்சுதா³ஹடம் பரேஹி, தம்படிபாத³யமாஹ-‘யத்தா²த³ஸ்ஸன’மிச்சாதி³, சோரே ந தி³தி³க்க²தீ (த்ய), த்ர ஹி யோ சோரே ந தி³தி³க்க²தி தேஹி அத்தனோ அத³ஸ்ஸனமிச்ச²தீதி ந அந்தரதா⁴னனிமித்தம், கிந்துபகா⁴தனிவத்யத்த²ம், கிந்துபகா⁴தனிவத்தியாதி ஏவம் மஞ்ஞதே ‘‘நாத்ராந்தரதா⁴னமே (வாவஸேயம்), கிந்து தன்னிமித்தோ பகா⁴தனிவத்திபி, ‘உபஜ்ஜா²யா அந்தரதா⁴யதீ’த்யத்ர வினாப்யுபகா⁴தஸம்ப⁴வமந்தரதா⁴னஸம்பாத³னமேவ ஸம்ப⁴வதீ’’தி. இச்ச²திக்³க³ஹணம் கிமத்த²ம் அத³ஸ்ஸனிச்சா²யம் ஸதி ஸத்யபி த³ஸ்ஸனே யதா²ஸியா’’தி வுத்தம், (தம்) படிபாத³யமாஹ-‘அத³ஸ்ஸனிச்சா²யம்பனி’ச்சாதி³, ஸதீபி த³ஸ்ஸனேதி உபஜ்ஜா²யேன த³ஸ்ஸனே ஸதீபி, ததோதி உபஜ்ஜா²யதோ, அவதி⁴ரூபதா ஏவாதி உபஜ்ஜா²யஸ்ஸாவதி⁴ரூபதா ஏவ. ‘‘ஆக்²யாதோ பயோகே³’’தி (1-4-29) பரவசனம், ததா³ஹ ‘உபயோகே³’ச்சாதி³, நியமபுப்³ப³கம் விஜ்ஜாக³ஹணமுபயோகோ³ த்ராதி⁴ப்பேதோ, உபயோக³வசனஸாமத்தி²யா விஜ்ஜாக³ஹணத்த²ம் ஸிஸ்ஸவத்தம் நியமோ, ததோதி ஆக்²யாதுதோ. ‘‘ஜனிகத்துனோ பகதீ’’தி (1-4-30) ஸஞ்ஞாஸுத்தம் கதம், ததா³ஹ-‘ஜன்யத்த²ஸ்ஸா’திஆதி³, ஜனினோ அத்தோ² ஜன்யத்தோ², கிந்தம் ஜனனம், ததோதி ஜனிகத்துஹேதுதோ, பகதிஸத்³தே³ன காரணமத்தம் க³ஹிதம்பரேஹி ‘புத்தா பமோதா³ ஜாயதே’ச்சாதோ³ புத்தாதி³தோபி யதா² ஸியா’தி, து³வித⁴ம் (ஹி) காரணம் உபாதா³னகாரணம் ஸஹகாரிகாரணஞ்ச, தத்த² காரியேனாபி⁴ன்னதே³ஸோ க⁴டஸ்ஸ மத்திகாபிண்டோ³ உபாதா³னகாரணம், தஸ்ஸேவ பன த³ண்ட³சக்காதி³ (காரியேன பி⁴ன்னதே³ஸோ) ஸஹகாரிகாரணம், தேஸூபாதா³னகாரணஸ்ஸேஹ க³ஹணே’ஸிங்கா³ ஸரோ ஜாயதே’ச்சத்ரேவ ஸியா, ந து ‘புத்தா பமோதா³ ஜாயதே’ச்சாதோ³, காரகந்தரவசனிச்சா²யந்தி ஏத்த² காரகந்தராதி³வசனிச்சா²யந்தி பாடே²ன ப⁴விதப்³ப³ம்… ஏத்த²ந்தரே ஸம்ப³ந்த⁴ வசனிச்சா²யபி ஸம்ப⁴வதோ, தத்ர திட்ட²ந்தீதி தத்ரட்டா², தேஸம், லோகோ-நஞ்ஞதா²வாதீ³ வோஹாரிகஜனோ, தத்த² ப⁴வா லோகியா, நவத்து படிப³த்³தா⁴தி லோகவசனிச்ச²முல்லங்கி³ய அஹமேவ வதா³மீதி ஸகஜ்ஜா²ஸயேன வத³ந்தோ வத்தா, தப்படிப³த்³தா⁴ ந ஹோதீதி அத்தோ². ‘‘பப⁴வோ ப⁴வதிஸ்ஸா’’தி (1-4-31) ஸுத்திதம், ததா³ஹ-‘ப⁴வதிஸ்ஸா’திஆதி³, பட²மதோ உபலப்³ப⁴தீதி அத்த²கத²னேன ஜன்யத்தோ²-த்ர ந ஸம்ப⁴வதீதி வத³தி, நஹி ஹிமவா க³ங்கா³ய காரணம், ஸா ஹி அஞ்ஞேஹி ஏவகாரணேஹி உப்பன்னா, ஹிமவதி து கேவலம் பட²மதோ உபலப்³ப⁴தி. ‘‘ஜிகு³ச்சா²விராமபமாத³த்தா²னுமுபஸங்க்²யானம்’’தி (1-4-24வா) வுத்தம், ததா³ஹ-‘விரமணத்தே²’த்யாதி³, ஜிகு³ச்சா²பமாத³த்த²தா⁴துயோகே³ பன கம்மாதி⁴கரணவசனிச்சா² தி³ஸ்ஸதீதி வுத்தம், அவதி⁴வசனிச்சா²பி பன தி³ஸ்ஸகே ‘ஜிகு³ச்ச²தி நாஹிரிகோ பாபா’தி, த⁴ம்மா பமஜ்ஜதீதிபி ஹோதேவ படிஸேதா⁴பா⁴வா. ‘‘அஞ்ஞாராதி³தரரிதே தி³ஸாஸத்³தா³ஞ்சுத்தரபதா³சாஹி யுத்தே’’தி (2-3-29) ஸுத்திதம், ததா³ஹ-‘அஞ்ஞஸத்³த³யோகே³’ச்சாதி³, யதோதி தே³வத³த்தாதி³தோ, ‘‘அஞ்ஞஇத்யத்த²க்³க³ஹணம், தேன பரியாயப்பயோகே³பி ப⁴வதீ’’தி அஞ்ஞேஹி ப்³யாக்²யாதத்தா ஆஹ-‘பி⁴ன்னோ தே³வத³த்தா’தி, ஆராஸத்³த³ஸ்ஸ தூ³ரத்த²த்தா ஆஸவக்க²யதோ ஆரா தூ³ரோ ப⁴வதீ(த்யத்தோ² உ) பாதீ³யதேத்யாஹ‘ஆராஸத்³தோ³ தூ³ரத்தோ²’தி, நித்³தி³ஸ்ஸமானபடியோகீ³தி ‘தே³வத³த்தோ ஸூரோ’தி நித்³தி³ஸ்ஸமானஸ்ஸ கஸ்ஸசி யோ ஸோ து³தியோ, ஸோ படியோகீ³. தி³ஸாதே³ஸகாலவுத்தீனம் தி³ஸாஸத்³த³த்தேன பரிக்³க³ஹதோ ஆஹ‘தி³ஸா தே³ஸகாலவாசீனம் யோகே³’தி, புப்³பே³வ ஸம்போ³தா⁴திஆதீ³னி காலவாசீயோகே³ உதா³ஹரணானி, அஞ்சுத்தரபத³ஆசஆஹிபச்சயயோ கே³த்விஹ நோதா³ஹடம். ‘‘பஞ்சமீவிதா⁴னே ல்யப்லோபே கம்மன்யுபஸங்க்²யானம் ‘‘அதி⁴கரணே சோபஸங்க்²யான’’மிதி (2-3-28-வா) வாத்திகம், ததா³ஹ‘யத்த²’ச்சாதி³, ல்யப்பச்சயஸ்ஸ யத்ராப்பயோகோ³, தஸ்ஸத்தோ² சே க³ம்யதே, ஸோ ல்யப்லோபோ, த்வாலோபோ ல்யபலோபோத்யவிஸேஸோ, பாஸாத³ மாருய்ஹ பேக்க²தி ஆஸனே உபவிஸித்வா பேக்க²தீதி இத³ம் விஸயோ பத³ஸ்ஸனம் புப்³ப³ம் யஸ்ஸாதி கிரியாவிஸேஸனே ஸமாஸோ, வக்க²மானஸப்³ப³த³ஸ்ஸனேஸுபி பாஸாத³தோ-பக்கமனலேஸஸப்³பா⁴வா பாஸாதோ³ (யேவா) வதி⁴ரூபேன வத்துமிட்டோ²தி த³ஸ்ஸேதுமாஹ-‘ததா²ஹி’ச்சாதி³, அபக்கமதி ததோ தம் த³ஸ்ஸனந்தி ததோ பாஸாத³தோ தஸ்ஸ த³ட்டு²னோ த³ஸ்ஸனம் சக்கு²ந்த்³ரியம் அபக்கமத்யபயாதீத்யத்தோ², அவதி⁴பா⁴வோ பாஸாத³ஸ்ஸாதி விஞ்ஞாயதி, யேஸந்தி வேஸேஸிகானம், தே ஹ்யேவமாசிக்க²ந்தி ‘‘இந்த்³ரியேஸு சக்கு²ந்த்³ரியம் சக்கு²கோ³ளகதோ-ச்சந்தஸுகு²மபா⁴வேன நிக்க²ம்ம விஸாலீப⁴வந்தம் விஸயதே³ஸமுபக³ம்ம ஸகலமத்தனா தி³ட்ட²ம் பஸ்ஸதி ரம்ஸிரூபேன, யதா² காஹலா மூலே கிஸா அக்³கே³மஹதீ, ததா² ஞாணிந்த்³ரியானீ’’தி, அதி⁴ட்டா²னதே³ஸந்தி இந்த்³ரியாதி⁴ட்டா²னபூ⁴தம் சக்கு²கோ³ளகதே³ஸம், விஸயப்பவத்தீதி கோ³சரே பவத்தி, ஸந்ததியாதி இந்த்³ரியபப³ந்த⁴ஸ்ஸ, அதி⁴ட்டா²ன மனிந்த்³ரியம் நாபஜ்ஜதேதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, ததோதி பாஸாத³தோ, அபக்கந்த்யாதி அபக³மனேன, யஜ்ஜபி சக்கு²ந்த்³ரியம் சக்கு²கோ³ளகதோ ப³ஹி நிக்³க³ச்ச²தி, ததா²பிபாஸாத³ட்ட²ஸ்ஸசக்கு²கோ³ளகா நிக்³க³ச்ச²தீதி பாஸாத³ஸ்ஸாப்யவதி⁴பா⁴வோ, யேஸந்தூதி க²ணிகவாதீ³னந்து, இந்த்³ரியாதி⁴ட்டா²னம்பத்தே விஸயே விஞ்ஞாணலக்க²ணம் காரியம் கரோந்தி ஸீலேனாதி பத்தகாரீனி, அனிந்த்³ரியாதி⁴ட்டா²னதோ³ஸோ நேதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, ததோதி பாஸாத³தோ, யேஸம்பனாதி க²ணிகவாதி³னோவ த³ஸ்ஸேதி, அத்ர ஹி சத்தாரோ பக்கா² பத்தகாரீனிந்த்³ரியானி, அப்பத்தகாரீனி, சக்கு²ஸோதானி அப்பத்தகாரீனி ஸேஸானி வுத்தவிபரிதானி, சக்கு²யேவ பத்தகாரீ ஸேஸமஞ்ஞதே²தி, சதுஸ்வேவ தேஸு பட²மபக்க²த்³வயமுபன்யஸ்ய படிபாதி³தம்… தப்படிபாத³னேனேதரேஸம்பி படிபாதி³தத்தா, ஸப்³ப³ஸாமயிகஸாதா⁴ரணத்தாஸத்³த³ஸத்த²ஸ்ஸாதி இத³ம் அயுத்தமிவ தி³ஸ்ஸதி… ஸத்³த³ஸத்த²ஸ்ஸிமஸ்ஸ பு³த்³த⁴வசனோபயோகி³த்தேன ஸோக³தஸமயானுகு³ணப்பவத்திதோ, க²ணிகவாதி³னோ பன நிஸ்ஸாயேத³ம் ஸுந்த³ரமேவ, மனஸிகாராதீ³திஆதி³ஸத்³தே³ன சக்கு²தோ [சக்கு²னா (போத்த²கே)] அபே⁴தோ³ ரூபாபாத²க³மோ ச த³ஸ்ஸிதோ, யோக்³க³தே³ஸேதி த³ஸ்ஸனயோக்³கே³ பதே³ஸே. ‘‘புச்ச²னாக்²யானேஸு ச பஞ்சமீ வத்தப்³பா³’’தி (2-3-28வா) வுத்தம், ததா³ஹ-‘புச்ச²னஸத்³த³தோ’ச்சாதி³, புச்ச²னாக்²யானேஸு ஸாமஞ்ஞேன பஞ்சமீவிதா⁴னே-திப்பஸங்க³ம் த³ஸ்ஸேதுமாஹ-‘அவஸ்ஸ’மிச்சாதி³, கஸ்ஸாதி பஞ்ஹோ, தே³வத³த்தஸ்ஸேத்யாக்²யானம், கோஸோ யஞ்ஞ த³த்தோதி பஞ்ஹோ விதி⁴ரூபோவாயம், யோ-ங்க³தீ³த்யாத்³யனுவாத³ரூபமாக்²யானம், அங்க³தீ³கேயூரீ. ‘‘யதோசாத்³த⁴காலனிம்மானம் ததோ பஞ்சமீ வத்தப்³பா³’’தி (2-3-28வா) வுத்தம், ததா³ஹ-‘அத்³த⁴’ச்சாதி³, நிமீயதே பரிச்சி²ஜ்ஜதே யேன தம் நிமானம், ததே³வ நிம்மானம். ‘‘அத்³த⁴ஸ்ஸ பட²மா ஸத்தமீ ச வத்தப்³பா³’’தி (2-3-28) வுத்தம், தத்தா²யமத்தோ² ‘‘தம் யுத்தாதி வத்ததே, தம் யுத்தா பஞ்சமியுத்தா² பரஸ்ஸாத்³த⁴ஸ்ஸ பட²மா ச ஸத்தமீ ச வத்தப்³பா³’’தி, பாடலிபுத்தஸ்மாதி பஞ்சமி யுத்தம், ஏதாபி ந வத்தப்³பா³தி த³ஸ்ஸேதுமாஹ-‘ஸத்தயோஜனானீ’திஆதி³, அத்ர ஹி யதா³ ராஜக³ஹஸ்ஸ யோஜனஞ்சாபே⁴தோ³ வத்துமிச்சீ²யதே, ததா³ பாடலிபுத்தஸ்மா ராஜக³ஹம் ஸத்தயோஜனானீதி, பே⁴த³வசனிச்சா²யந்து ‘‘ஸப்³பா⁴வோ’’த்யாதி³னா (2-34) ஸத்தமீ ஸித்³தா⁴‘ஸத்தஸு யோஜனேஸு’தி. ததா²ஹி பாடலிபுத்தஸ்மா ஸத்தஸு யோஜனேஸு ஸதி ராஜக³ஹம்ப⁴வதீத்யயமத்தோ² பதீயதே, ஸத்தயோஜனஸம்ப³ந்தி⁴ப⁴வனம் ராஜக³ஹ (ப⁴வன)ஸ்ஸ லக்க²ணம்ப⁴வதி. ஸம்ப³ந்தே⁴ ச²ட்டீ²தி இமினா ‘‘தம் யுத்தா காலே ஸத்தமீ வத்தப்³பா³’’தி (2-3-28வா) வசனம்படிக்கி²பதி. ‘‘கரணேச தோ²கப்பகிச்ச²கதிபயஸ்ஸா ஸத்தவசனஸ்ஸே’’தி (2-3-33) ஸுத்திதம், ததா³ஹ-‘யதா³ இச்சாதி³, கிச்சா²த³யோதிஆதி³ஸத்³தே³ன தோ²கஅப்பகதிபயே ஸங்க³ண்ஹாதி, அஸத்தரூபந்தி அத்³த³ப்³ப³ரூபம், கு³ணே ஹேதும்ஹீதி கு³ணபத³த்தே² ஹேதுபூ⁴தே ‘‘கு³ணே’’தி (2-21) பஞ்சமீதி அத்தோ², யதா²வுத்தவிதா⁴னேனேதி ‘‘கு³ணே’’தி ஸுத்தே வுத்தவிதா⁴னேன, ‘‘கு³ணே’’தி ஸுத்தே வுத்தவிதா⁴னேன, யதா³த்விச்சாதி³னா பரேஸம் விய கரணே விஸும் விதா⁴னே பயோஜனம் நத்தீ²தி த³ஸ்ஸேதி. கத்தப்³ப³ரூபஸ்ஸ சலனஸ்ஸாதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, ஸமானாதி⁴கரணத்தேன விஸேஸனந்தி யோஜனா, ஸமானாதி⁴கரணத்தேனாதி ச ‘ரஞ்ஞோ புரிஸோ’த்யாதோ³ அஸமானாதி⁴கரணஸ்ஸாபி விஸேஸனத்தத³ஸ்ஸனதோ வுத்தம், ஸமானாதி⁴கரணத்தேன விஸேஸனபா⁴வோ சாஸ்ஸ தோ²ககு³ணான்விதே சலனே வத்தமானோ தோ²கஸத்³தோ³ அஸத்தவசனோவ விஸேஸனந்தி, தேனேவாக்²யாயதே ‘தோ²கஸ்ஸ கம்மத்தா கம்மே து³தியா’தி. பஞ்சமீத்யனுவத்தமானே ‘‘தூ³ரந்திகத்தே²ஹி ச²ட்டீ² வா’’தி (2-3-34) வுத்தம், ததா³ஹ‘தூ³ரந்தி கத்தே²ஹி’ச்சாதி³, அவதி⁴ஸம்ப³ந்த⁴லக்க²ணாதி அவதி⁴ஸம்ப³ந்தா⁴வ லக்க²ணம் நிமித்தமாஸம் பஞ்சமீச²ட்டீ²னம் தா ததா² வுத்தா, வத்துமிட்டோ²தி இமினா வசனிச்சா²யேவ பதா⁴னத்தமாஹ, ஏவம் சரஹி தம்தம் காரகவசனிச்சா²யமஞ்ஞாபி விப⁴த்தியோ கஸ்மா நப்பயுஜ்ஜேய்யுந்தி ஆஹ-‘லோகியா சேத்தா²’திஆதி³, ஏத்த² விப⁴த்தீனம் நியமே லோகியா ஏவ வசனிச்சா² நிப³ந்த⁴னம் காரணந்தி அத்தோ², பஞ்சமீசாத்யனுவத்தமானே ‘‘தூ³ரந்தி கத்தே²ஹி து³தியா சே’’தி (2-3-35) வுத்தம், ‘‘பஞ்சம்யதி⁴கரணேச’’ (2-3-36) இச்சத்ர ச காரேன தூ³ரந்தி கத்தே²ஹி ஸத்தமீ ச வுத்தா பாடி பதி³கத்தே² ஸாரஸங்க³ஹகாராதீ³ஹி, தத³க்கி²ப்ப அஞ்ஞாபதே³ஸேன படிக்கி²பிதும் கேசித்யாதி³ யம் வுத்தம் வுத்தியம், தம் த³ஸ்ஸேதுமாஹ’கேசீதி ஸாரஸங்க³ஹாத³யோ’திஆதி³. தூ³ராபாதா³வஸேசனந்தி அயம் தேஸம்படிக்கே²பன யோதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, இதிஸத்³தோ³ பனேத்த² பரிஹீனோ, நஹிதந்திஆதீ³ஸு தஸத்³தே³னாஸத்தரூபம் தூ³ராதி³ வத்துமிச்சி²தந்த்யவஸேயம், ந ஹி தம் க³ம்யதே, ந ஹி ததோ க³ம்யதே, ந ஹி தேன க³ம்யதே, ந ஹி தஸ்மிம் டீ²யதே’தி விஸும் ஸம்ப³ந்தோ⁴ வஸேயோ. பதீயந்தேசாதி சோ வத்தப்³ப³ந்தரஸமுச்சயே, அதோசேதி வக்க²மானஹேதுபராமாஸோ, யந்தி யஸ்மா அத்தே² நிபாதோ, வாக்யகாரோ வரருசி, தம்ஸாமானாதி⁴கரண்யதோதி தூ³ராதி³ஸா மானாதி⁴கரண்யதோ, தம்யுத்ததோபீதி தூ³ராதி³யுத்தா கா³மாதி³ஸத்³த³தோபி, பச்சக்க²ந்தோதி வாக்யகாரவசனம் பச்சாசிக்க²ந்தோ, ததா²ஹ்யத்ராயம் மஹாபா⁴ஸ்ஸ பாடோ² ‘‘தூ³ரந்திகத்தே²ஹி பஞ்சமீவிதா⁴னே தம்யுத்தா பஞ்சமீபடிஸேதோ⁴ வத்தப்³போ³ தூ³ரா கா³மஸ்ஸ, தத்ராபி த³ஸ்ஸனா அனத்த²கோ-யம்படிஸேதோ⁴, தத்ராபி ஹி பஞ்சமீ தி³ஸ்ஸதி–

தூ³ரஸ்மாவஸதா² முத்தம், தூ³ராபாதா³வஸேசனம்;

கு³ருதோ குபிதா தூ³ரா,பா⁴ப்³யம் தூ³ரா ச த³ஸ்ஸுஹிதி.

அத்ர தூ³ரந்திகேத்யாதி³ வத்தப்³ப³ம் வாக்யகாரவசனம், தூ³ரா கா³மஸ்ஸாதி தஸ்ஸோதா³ஹரணம், தத்ராபிச்சாதி³ பச்சக்கா²னபா⁴ஸ்ஸம், தூ³ரஸ்மாவஸதா²தி ஆவஸத²ஸ்ஸ தூ³ரேதி அத்தோ²ஹி பா⁴ஸ்ஸபதீ³பே கேய்யடோ, பட²மோ புரிஸோ யஸ்ஸ ஸோ பட²மபுரிஸோ ப⁴வதி ‘‘தூ³ரந்திகா’’தி³ (2-6-5) கச்சாயனஸுத்தே ஸுத்³தா⁴தி³யோகோ³பி ஸங்க³ஹிதோ, தேனாஹ–‘ஸுத்³த⁴ப்ப மோசனவிவித்தப்பமாணயோகே³’தி, ‘‘தா⁴துனாமானமுபஸக்³க³யோகா³தீ³ஸ்வபிச’’ இதி (2-6-2) ஸுத்தே சக்³க³ஹணதோ பபு⁴தியோகோ³ ச க³ஹிதோ, தேனாஹ–‘பபு⁴தி யோகே³சா’தி, பபு⁴தியோகே³சாதி இமினா பபு⁴த்யத்த²யோகோ³பி ஸங்க³ஹிதோ, தேனேவ ‘யதோஸராமி அத்தான’ந்தி உதா³ஹடம்.

27. அப

நனு பு²டோவ தேஸம் ஸாலாதீ³னம் யோகோ³தி கிமேத்த² பஞ்ஹேன கஸ்ஸ பனேதேஹி யோகோ³’த்யாஸங்கியாஹ-‘வஜ்ஜனம் ஹிச்சாதி³, வஜ்ஜனானந்தி கத்தரி அனோ, வஜ்ஜனே ஸம்ப³ந்தே⁴ வத்தமானேஹீதி வஜ்ஜனஸங்கா²தே ஸம்ப³ந்தே⁴ வத்த மானேஹி அபபரீஹி, யுத்தஸ்மாதி யுத்ததோவ ஏகஸ்மா, நாஞ்ஞதோ, கிமேத்த² வத்தப்³ப³ந்தி இமினா அபபரீஹி யுத்தஸ்மாவ பஞ்சமீப⁴வனே பஸித்³த⁴த்தமாஹ, பஸித்³த⁴ம்பேதமாஹரித்வா பகாஸேதுமாஹ-‘கத்துனோ’ச்சாதி³, யத³த்தோ²தி யோஸாலாதி³ அத்தோ² பயோஜனம் யஸ்ஸ வஜ்ஜனகிரியா ரம்ப⁴ஸ்ஸ ஸோ யத³த்தோ². ‘‘பஞ்சம்யபாபரீஹீ’’தி (2-3-10) ஆயுத்தேபி பஞ்சமீ விதீ⁴யதே பரேஹி, ததா³ஹ-‘மரியாதா³ய’மிச்சாதி³, அவதி⁴மா ஏத்த² வஸ்ஸனம்.

28. படி