3. கால

யதா³ காலத்³தா⁴னமிச்சாதி³னா‘மாஸமாஸதே கோஸம் ஸயதி’ச்சாதோ³ அகம்மகேஹிபி யோகே³ காலபா⁴வத்³த⁴தே³ஸானம் பரேஹி கம்மத்தமனுஞ்ஞாதந்தி ச, யதா³த்விச்சாதி³னா து கிரியாவ ஸப்³பே³னஸப்³ப³ம் ந ஸூயதி, ததா² ஸதி குதோ ச கம்மத்தந்தி தேஹேவ வுத்தந்தீ ச த³ஸ்ஸேதி, க³ம்ம மானகிரியாயோகோ³பி ந நிஸ்ஸிதோ… மாஸமாஸதேச்சாதீ³ஸு ஆஸனாதி³ [ஆஸனாதீ³ஸு (போத்த²கே)] கிரியானம் மாஸாதி³யோகோ³ விய கல்யாணித்தகு³ணாதி³யோகோ³ ச லோகஸ்ஸ பதீதிபத²முபயாதீதி, ந ஸிஜ்ஜ²தீதி கிரியா ந ஹோந்தி கு³ணத³ப்³பா³னீதி கிரியாஸம்ப³ந்தா⁴பா⁴வா கம்மத்தாபா⁴வோதி ந ஸிஜ்ஜ²தி, கு³ளேன மிஸ்ஸா தா⁴னா ப⁴ஜ்ஜிதயவா கு³ளதா⁴னா. அஜ்ஜ²யனகிரியாய பப்³ப³தேன ச மாஸகோஸானம் ஸாகல்லேன ஸம்ப³ந்தா⁴பா⁴வா அச்சந்தஸம்யோகா³பா⁴வோதி மாஸஸ்ஸாதிஆதீ³ஸு ந து³தியா. புப்³ப³ண்ஹே ஸமயந்தி இமினா புப்³ப³ண்ஹே ஸமயோதி ஸத்தமீஆமாதி³ஸமாஸம் த³ஸ்ஸேதி, அச்சந்த மேவாதி இமினா ஸமயஸ்ஸ ஸாகல்லேன விஹரணகிரியாய ஸம்ப³ந்த⁴மாஹ, யம்ஸமயம் கருணாவிஹாரேன விஹாஸி, தம் ஏகம்ஸமயந்தி ஸம்ப³ந்தோ⁴, உபஸங்கமனகிரியாயச்சந்தமேவ யுத்தோதி இமினா நிவாஸனவிஹரண கிரியாஹிபி புப்³ப³ண்ஹஸமயாதீ³னமச்சந்தமேவ யுத்ததம் உபலக்கே²தி, பகாரந்தரேனாபி ஸித்³தி⁴யமாஸங்கமுப்³பா⁴வயதி ‘யதா³ த்வி’ச்சாதி³னா, விப⁴த்தியா விபல்லாஸோ யதா²பகதமதிக்கம்ம அஞ்ஞதா² ப⁴வனம், இத⁴ பன ஸத்தமி யம்பத்தாயம் ஸத்தம்யத்தே² பா³ஹுலகேன ‘‘கம்மே து³தியா’’ச்சேவ து³தியாப்பத்தி.

ததியாபி⁴மதாதி ‘‘அபவக்³கே³ ததியா’’தி (2-3-6) வசனேன பாணினியானம்பபஞ்சத்தமபி⁴மதா, கத²ம்பன காலத்³தா⁴னம் கரணத்தமிச்சாஸங்கிய கரணத்தமேஸம்படிபாதே³ந்தோ ஆஹ-‘ததா²பி’ச்சாதி³, ததா²பீதி வுத்தக்கமேன கரணத்தஸம்ப⁴வா ததியாய விஜ்ஜமானாயபி, ஸியாதி ததியா ஸியா, தஞ்சாதி தம் கரணஞ்ச. காரகமஜ்ஜே²தி ஏத்த² ச²ட்டீ² ஸமாஸோ காரகஸத்³தே³ன ச ஸத்திகாரகம் க³ஹிதந்தி (ஆஹ) ‘த்³வின்னம் கத்துஸத்தீனம் மஜ்ஜே²’தி, அபி⁴ன்னஸ்ஸாபி ஹி ஏகஸ்ஸ தே³வத³த்தாதி³கத்துனோ பி⁴ன்னானம் தம்ஸமவேதானம் கத்துஸத்தீனம் மஜ்ஜே² காலத்³தா⁴னானி, ஸத்திபே⁴த³மேவ ப்³யஞ்ஜயமாஹ-‘ததா²ஹி’ச்சாதி³, ஏகத்தா²தி ஏகஸ்மிம் தே³வத³த்தே, த்³வீஹேதீதே (பு⁴ஞ்ஜிக்ரியா) ஸாத⁴னந்தி ஸம்ப³ந்தோ⁴, த்³வின்னம் அஹானம் ஸமாஹாரோ த்³வீஹம் தஸ்மிம். இஸுமஸதீதி வா, இஸும்ஹி ஆஸோ அஸ்ஸேதி வா நிப்ப²ன்னேன இஸ்ஸாஸஸத்³தே³ன க³ம்மமானம் கிரியம் த³ஸ்ஸேதி ‘இஸ்வஸனே’தி, நன்விச்சாதி³ சோத்³யம், த⁴னுபஞ்சஸதம் கோஸோ, ஏவமஞ்ஞதேச்சாதி³ பரிஹாரோ, ச²ட்டி²யாஸம்பத்தாயந்தி கோஸஸ்ஸேகதே³ஸேதி ஏவம் ச²ட்டி²யா ஸம்பத்தாயம், முத்தஸம்ஸயேனேத³ம் ஸமானந்தி முத்தோ ஸம்ஸயோ யஸ்மிம் அவத்⁴யாதோ³ தேனேதம் துல்யந்தி அத்தோ². வுத்தியம் அபி⁴மதாதி ‘‘ஸத்தமீ பஞ்சமியோ காரகமஜ்ஜே²’’தி (2-3-7) வசனேன ஸத்தமீபஞ்சமியோ பபஞ்சத்தமபி⁴மதா, த்³வீஹே பு⁴ஞ்ஜிஸ்ஸதீதி த்³வீஸு தி³வஸேஸு க³தேஸு பு⁴ஞ்ஜிஸ்ஸதீதி அத்தோ², ‘‘யப்³பா⁴வோ பா⁴வலக்க²ண’’ந்தி (2-36) ஸத்தமீ, ஸகஸககாரகவசனிச்சா²யேவாதி ஹி இத³ம் பா³ஹுல்லம் நிஸ்ஸாய வுத்தம், த்³வீஹா பு⁴ஞ்ஜிஸ்ஸதி கோஸா விஜ்ஜ²தீதி த்³வீஹா நிக்க²ம்ம பு⁴ஞ்ஜிஸ்ஸதி, கோஸா நிக்க²ம்ம டி²தம் லக்க²ம் விஜ்ஜ²தி உபாத்தவிஸயோ-யமவதி⁴, கோஸே விஜ்ஜ²தீதி கோஸே டி²தம் லக்க²ம் விஜ்ஜ²தீதி அத்தோ².