1. சேதனாஸுத்தம்

171. [கதா². 539] ‘‘காயே வா, பி⁴க்க²வே, ஸதி காயஸஞ்சேதனாஹேது உப்பஜ்ஜதி அஜ்ஜ²த்தம் ஸுக²து³க்க²ம். வாசாய வா, பி⁴க்க²வே, ஸதி வசீஸஞ்சேதனாஹேது உப்பஜ்ஜதி அஜ்ஜ²த்தம் ஸுக²து³க்க²ம். மனே வா, பி⁴க்க²வே, ஸதி மனோஸஞ்சேதனாஹேது உப்பஜ்ஜதி அஜ்ஜ²த்தம் ஸுக²து³க்க²ம் அவிஜ்ஜாபச்சயாவ.

‘‘ஸாமம் வா தம், பி⁴க்க²வே, காயஸங்கா²ரம் அபி⁴ஸங்க²ரோதி, யம்பச்சயாஸ்ஸ தம் உப்பஜ்ஜதி அஜ்ஜ²த்தம் ஸுக²து³க்க²ம். பரே வாஸ்ஸ [பரே வா தஸ்ஸ (க.)] தம், பி⁴க்க²வே, காயஸங்கா²ரம் அபி⁴ஸங்க²ரோந்தி, யம்பச்சயாஸ்ஸ தம் உப்பஜ்ஜதி அஜ்ஜ²த்தம் ஸுக²து³க்க²ம். ஸம்பஜானோ வா தம், பி⁴க்க²வே, காயஸங்கா²ரம் அபி⁴ஸங்க²ரோதி, யம்பச்சயாஸ்ஸ தம் உப்பஜ்ஜதி அஜ்ஜ²த்தம் ஸுக²து³க்க²ம். அஸம்பஜானோ வா தம், பி⁴க்க²வே, காயஸங்கா²ரம் அபி⁴ஸங்க²ரோதி, யம்பச்சயாஸ்ஸ தம் உப்பஜ்ஜதி அஜ்ஜ²த்தம் ஸுக²து³க்க²ம்.

‘‘ஸாமம் வா தம், பி⁴க்க²வே, வசீஸங்கா²ரம் அபி⁴ஸங்க²ரோதி, யம்பச்சயாஸ்ஸ தம் உப்பஜ்ஜதி அஜ்ஜ²த்தம் ஸுக²து³க்க²ம்; பரே வாஸ்ஸ தம், பி⁴க்க²வே, வசீஸங்கா²ரம் அபி⁴ஸங்க²ரோந்தி; யம்பச்சயாஸ்ஸ தம் உப்பஜ்ஜதி அஜ்ஜ²த்தம் ஸுக²து³க்க²ம்; ஸம்பஜானோ வா தம், பி⁴க்க²வே, வசீஸங்கா²ரம் அபி⁴ஸங்க²ரோதி, யம்பச்சயாஸ்ஸ தம் உப்பஜ்ஜதி அஜ்ஜ²த்தம் ஸுக²து³க்க²ம்; அஸம்பஜானோ வா தம், பி⁴க்க²வே, வசீஸங்கா²ரம் அபி⁴ஸங்க²ரோதி, யம்பச்சயாஸ்ஸ தம் உப்பஜ்ஜதி அஜ்ஜ²த்தம் ஸுக²து³க்க²ம்.

‘‘ஸாமம் வா தம், பி⁴க்க²வே, மனோஸங்கா²ரம் அபி⁴ஸங்க²ரோதி, யம்பச்சயாஸ்ஸ தம் உப்பஜ்ஜதி அஜ்ஜ²த்தம் ஸுக²து³க்க²ம்; பரே வாஸ்ஸ தம், பி⁴க்க²வே, மனோஸங்கா²ரம் அபி⁴ஸங்க²ரோந்தி, யம்பச்சயாஸ்ஸ தம் உப்பஜ்ஜதி அஜ்ஜ²த்தம் ஸுக²து³க்க²ம்; ஸம்பஜானோ வா தம், பி⁴க்க²வே, மனோஸங்கா²ரம் அபி⁴ஸங்க²ரோதி, யம்பச்சயாஸ்ஸ தம் உப்பஜ்ஜதி அஜ்ஜ²த்தம் ஸுக²து³க்க²ம்; அஸம்பஜானோ வா தம், பி⁴க்க²வே, மனோஸங்கா²ரம் அபி⁴ஸங்க²ரோதி, யம்பச்சயாஸ்ஸ தம் உப்பஜ்ஜதி அஜ்ஜ²த்தம் ஸுக²து³க்க²ம்.

‘‘இமேஸு, பி⁴க்க²வே, த⁴ம்மேஸு அவிஜ்ஜா அனுபதிதா, அவிஜ்ஜாயத்வேவ அஸேஸவிராக³னிரோதா⁴ ஸோ காயோ ந ஹோதி யம்பச்சயாஸ்ஸ தம் உப்பஜ்ஜதி அஜ்ஜ²த்தம் ஸுக²து³க்க²ம், ஸா வாசா ந ஹோதி யம்பச்சயாஸ்ஸ தம் உப்பஜ்ஜதி அஜ்ஜ²த்தம் ஸுக²து³க்க²ம், ஸோ மனோ ந ஹோதி யம்பச்சயாஸ்ஸ தம் உப்பஜ்ஜதி அஜ்ஜ²த்தம் ஸுக²து³க்க²ம், கே²த்தம் தம் [வத்து²ம் தம் (ஸப்³ப³த்த²)] ந ஹோதி…பே… வத்து²ம் தம் ந ஹோதி…பே… ஆயதனம் தம் ந ஹோதி…பே… அதி⁴கரணம் தம் ந ஹோதி யம்பச்சயாஸ்ஸ தம் உப்பஜ்ஜதி அஜ்ஜ²த்தம் ஸுக²து³க்க²’’ந்தி.

‘‘சத்தாரோமே, பி⁴க்க²வே, அத்தபா⁴வபடிலாபா⁴. கதமே சத்தாரோ? அத்தி², பி⁴க்க²வே, அத்தபா⁴வபடிலாபோ⁴, யஸ்மிம் அத்தபா⁴வபடிலாபே⁴ அத்தஸஞ்சேதனா கமதி, நோ பரஸஞ்சேதனா. அத்தி², பி⁴க்க²வே, அத்தபா⁴வபடிலாபோ⁴, யஸ்மிம் அத்தபா⁴வபடிலாபே⁴ பரஸஞ்சேதனா கமதி, நோ அத்தஸஞ்சேதனா. அத்தி², பி⁴க்க²வே, அத்தபா⁴வபடிலாபோ⁴, யஸ்மிம் அத்தபா⁴வபடிலாபே⁴ அத்தஸஞ்சேதனா ச கமதி பரஸஞ்சேதனா ச. அத்தி², பி⁴க்க²வே, அத்தபா⁴வபடிலாபோ⁴, யஸ்மிம் அத்தபா⁴வபடிலாபே⁴ நேவத்தஸஞ்சேதனா கமதி, நோ பரஸஞ்சேதனா. இமே கோ², பி⁴க்க²வே, சத்தாரோ அத்தபா⁴வபடிலாபா⁴’’தி.

ஏவம் வுத்தே ஆயஸ்மா ஸாரிபுத்தோ ப⁴க³வந்தம் ஏதத³வோச – ‘‘இமஸ்ஸ கோ² அஹம், ப⁴ந்தே, ப⁴க³வதா ஸம்கி²த்தேன பா⁴ஸிதஸ்ஸ ஏவம் வித்தா²ரேன அத்த²ம் ஆஜானாமி – ‘தத்ர, ப⁴ந்தே, யாயம் அத்தபா⁴வபடிலாபோ⁴ யஸ்மிம் அத்தபா⁴வபடிலாபே⁴ அத்தஸஞ்சேதனா கமதி நோ பரஸஞ்சேதனா, அத்தஸஞ்சேதனாஹேது தேஸம் ஸத்தானம் தம்ஹா காயா சுதி ஹோதி. தத்ர, ப⁴ந்தே, யாயம் அத்தபா⁴வபடிலாபோ⁴ யஸ்மிம் அத்தபா⁴வபடிலாபே⁴ பரஸஞ்சேதனா கமதி நோ அத்தஸஞ்சேதனா, பரஸஞ்சேதனாஹேது தேஸம் ஸத்தானம் தம்ஹா காயா சுதி ஹோதி. தத்ர, ப⁴ந்தே, யாயம் அத்தபா⁴வபடிலாபோ⁴ யஸ்மிம் அத்தபா⁴வபடிலாபே⁴ அத்தஸஞ்சேதனா ச கமதி பரஸஞ்சேதனா ச, அத்தஸஞ்சேதனா ச பரஸஞ்சேதனா ச ஹேது தேஸம் ஸத்தானம் தம்ஹா காயா சுதி ஹோதி. தத்ர, ப⁴ந்தே, யாயம் அத்தபா⁴வபடிலாபோ⁴ யஸ்மிம் அத்தபா⁴வபடிலாபே⁴ நேவ அத்தஸஞ்சேதனா கமதி நோ பரஸஞ்சேதனா, கதமே தேன தே³வா த³ட்ட²ப்³பா³’’’தி? ‘‘நேவஸஞ்ஞானாஸஞ்ஞாயதனூபகா³, ஸாரிபுத்த, தே³வா தேன த³ட்ட²ப்³பா³’’தி.

‘‘கோ நு கோ², ப⁴ந்தே, ஹேது கோ பச்சயோ, யேன மிதே⁴கச்சே ஸத்தா தம்ஹா காயா சுதா ஆகா³மினோ ஹோந்தி ஆக³ந்தாரோ இத்த²த்தம்? கோ பன, ப⁴ந்தே, ஹேது கோ பச்சயோ, யேன மிதே⁴கச்சே ஸத்தா தம்ஹா காயா சுதா அனாகா³மினோ ஹோந்தி அனாக³ந்தாரோ இத்த²த்த’’ந்தி? ‘‘இத⁴, ஸாரிபுத்த, ஏகச்சஸ்ஸ புக்³க³லஸ்ஸ ஓரம்பா⁴கி³யானி ஸம்யோஜனானி அப்பஹீனானி ஹோந்தி, ஸோ தி³ட்டே²வ த⁴ம்மே நேவஸஞ்ஞானாஸஞ்ஞாயதனம் உபஸம்பஜ்ஜ விஹரதி. ஸோ தத³ஸ்ஸாதே³தி, தம் நிகாமேதி, தேன ச வித்திம் ஆபஜ்ஜதி; தத்த² டி²தோ தத³தி⁴முத்தோ தப்³ப³ஹுலவிஹாரீ அபரிஹீனோ காலம் குருமானோ நேவஸஞ்ஞானாஸஞ்ஞாயதனூபகா³னம் தே³வானம் ஸஹப்³யதம் உபபஜ்ஜதி. ஸோ ததோ சுதோ ஆகா³மீ ஹோதி ஆக³ந்தா இத்த²த்தம்.

‘‘இத⁴ பன, ஸாரிபுத்த, ஏகச்சஸ்ஸ புக்³க³லஸ்ஸ ஓரம்பா⁴கி³யானி ஸம்யோஜனானி பஹீனானி ஹோந்தி, ஸோ தி³ட்டே²வ த⁴ம்மே நேவஸஞ்ஞானாஸஞ்ஞாயதனம் உபஸம்பஜ்ஜ விஹரதி. ஸோ தத³ஸ்ஸாதே³தி, தம் நிகாமேதி, தேன ச வித்திம் ஆபஜ்ஜதி; தத்த² டி²தோ தத³தி⁴முத்தோ தப்³ப³ஹுலவிஹாரீ அபரிஹீனோ காலம் குருமானோ நேவஸஞ்ஞானாஸஞ்ஞாயதனூபகா³னம் தே³வானம் ஸஹப்³யதம் உபபஜ்ஜதி. ஸோ ததோ சுதோ அனாகா³மீ ஹோதி அனாக³ந்தா இத்த²த்தம்.

‘‘அயம் கோ², ஸாரிபுத்த, ஹேது அயம் பச்சயோ, யேன மிதே⁴கச்சே ஸத்தா தம்ஹா காயா சுதா ஆகா³மினோ ஹோந்தி ஆக³ந்தாரோ இத்த²த்தம். அயம் பன, ஸாரிபுத்த, ஹேது அயம் பச்சயோ, யேன மிதே⁴கச்சே ஸத்தா தம்ஹா காயா சுதா அனாகா³மினோ ஹோந்தி அனாக³ந்தாரோ இத்த²த்த’’ந்தி. பட²மம்.