10. உபோஸத²ஸுத்தம்

71. ஏவம் மே ஸுதம் – ஏகம் ஸமயம் ப⁴க³வா ஸாவத்தி²யம் விஹரதி புப்³பா³ராமே மிகா³ரமாதுபாஸாதே³. அத² கோ² விஸாகா² மிகா³ரமாதா தத³ஹுபோஸதே² யேன ப⁴க³வா தேனுபஸங்கமி; உபஸங்கமித்வா ப⁴க³வந்தம் அபி⁴வாதே³த்வா ஏகமந்தம் நிஸீதி³. ஏகமந்தம் நிஸின்னம் கோ² விஸாக²ம் மிகா³ரமாதரம் ப⁴க³வா ஏதத³வோச – ‘‘ஹந்த³ குதோ நு த்வம், விஸாகே², ஆக³ச்ச²ஸி தி³வா தி³வஸ்ஸா’’தி? ‘‘உபோஸதா²ஹம், ப⁴ந்தே, அஜ்ஜ உபவஸாமீ’’தி.

‘‘தயோ கோ²மே, விஸாகே², உபோஸதா². கதமே தயோ? கோ³பாலகுபோஸதோ², நிக³ண்டு²போஸதோ², அரியுபோஸதோ². கத²ஞ்ச, விஸாகே², கோ³பாலகுபோஸதோ² ஹோதி? ஸேய்யதா²பி, விஸாகே², கோ³பாலகோ ஸாயன்ஹஸமயே ஸாமிகானம் கா³வோ நிய்யாதேத்வா இதி படிஸஞ்சிக்க²தி – ‘அஜ்ஜ கோ² கா³வோ அமுகஸ்மிஞ்ச அமுகஸ்மிஞ்ச பதே³ஸே சரிம்ஸு, அமுகஸ்மிஞ்ச அமுகஸ்மிஞ்ச பதே³ஸே பானீயானி பிவிம்ஸு; ஸ்வே தா³னி கா³வோ அமுகஸ்மிஞ்ச அமுகஸ்மிஞ்ச பதே³ஸே சரிஸ்ஸந்தி, அமுகஸ்மிஞ்ச அமுகஸ்மிஞ்ச பதே³ஸே பானீயானி பிவிஸ்ஸந்தீ’தி; ஏவமேவம் கோ², விஸாகே², இதே⁴கச்சோ உபோஸதி²கோ இதி படிஸஞ்சிக்க²தி – ‘அஹம் க்²வஜ்ஜ இத³ஞ்சித³ஞ்ச கா²த³னீயம் கா²தி³ம், இத³ஞ்சித³ஞ்ச போ⁴ஜனீயம் பு⁴ஞ்ஜிம்; ஸ்வே தா³னாஹம் இத³ஞ்சித³ஞ்ச கா²த³னீயம் கா²தி³ஸ்ஸாமி, இத³ம் சித³ஞ்ச போ⁴ஜனீயம் பு⁴ஞ்ஜிஸ்ஸாமீ’தி. ஸோ தேன அபி⁴ஜ்ஜா²ஸஹக³தேன சேதஸா தி³வஸம் அதினாமேதி. ஏவம் கோ² விஸாகே², கோ³பாலகுபோஸதோ² ஹோதி. ஏவம் உபவுத்தோ² கோ², விஸாகே², கோ³பாலகுபோஸதோ² ந மஹப்ப²லோ ஹோதி ந மஹானிஸம்ஸோ ந மஹாஜுதிகோ ந மஹாவிப்பா²ரோ.

‘‘கத²ஞ்ச, விஸாகே², நிக³ண்டு²போஸதோ² ஹோதி? அத்தி², விஸாகே², நிக³ண்டா² நாம ஸமணஜாதிகா. தே ஸாவகம் ஏவம் ஸமாத³பேந்தி – ‘ஏஹி த்வம், அம்போ⁴ புரிஸ, யே புரத்தி²மாய தி³ஸாய பாணா பரம் யோஜனஸதம் தேஸு த³ண்ட³ம் நிக்கி²பாஹி; யே பச்சி²மாய தி³ஸாய பாணா பரம் யோஜனஸதம் தேஸு த³ண்ட³ம் நிக்கி²பாஹி; யே உத்தராய தி³ஸாய பாணா பரம் யோஜனஸதம் தேஸு த³ண்ட³ம் நிக்கி²பாஹி; யே த³க்கி²ணாய தி³ஸாய பாணா பரம் யோஜனஸதம் தேஸு த³ண்ட³ம் நிக்கி²பாஹீ’தி. இதி ஏகச்சானம் பாணானம் அனுத்³த³யாய அனுகம்பாய ஸமாத³பேந்தி, ஏகச்சானம் பாணானம் நானுத்³த³யாய நானுகம்பாய ஸமாத³பேந்தி. தே தத³ஹுபோஸதே² ஸாவகம் ஏவம் ஸமாத³பேந்தி – ‘ஏஹி த்வம், அம்போ⁴ புரிஸ, ஸப்³ப³சேலானி [ஸப்³ப³வேரானி (க.)] நிக்கி²பித்வா ஏவம் வதே³ஹி – நாஹம் க்வசனி கஸ்ஸசி கிஞ்சனதஸ்மிம் [கிஞ்சனதஸ்மி (?) கிரியாபத³மேதம் யதா² கிஞ்சனதத்தீ²தி], ந ச மம க்வசனி கத்த²சி கிஞ்சனதத்தீ²’தி. ஜானந்தி கோ² பனஸ்ஸ மாதாபிதரோ – ‘அயம் அம்ஹாகம் புத்தோ’தி; ஸோபி ஜானாதி – ‘இமே மய்ஹம் மாதாபிதரோ’தி. ஜானாதி கோ² பனஸ்ஸ புத்ததா³ரோ – ‘அயம் மய்ஹம் ப⁴த்தா’தி; ஸோபி ஜானாதி – ‘அயம் மய்ஹம் புத்ததா³ரோ’தி. ஜானந்தி கோ² பனஸ்ஸ தா³ஸகம்மகரபோரிஸா – ‘அயம் அம்ஹாகம் அய்யோ’தி; ஸோபி ஜானாதி – ‘இமே மய்ஹம் தா³ஸகம்மகரபோரிஸா’தி. இதி யஸ்மிம் ஸமயே ஸச்சே ஸமாத³பேதப்³பா³ முஸாவாதே³ தஸ்மிம் ஸமயே ஸமாத³பேந்தி. இத³ம் தஸ்ஸ முஸாவாத³ஸ்மிம் வதா³மி. ஸோ தஸ்ஸா ரத்தியா அச்சயேன போ⁴கே³ அதி³ன்னம்யேவ பரிபு⁴ஞ்ஜதி. இத³ம் தஸ்ஸ அதி³ன்னாதா³னஸ்மிம் வதா³மி. ஏவம் கோ², விஸாகே², நிக³ண்டு²போஸதோ² ஹோதி. ஏவம் உபவுத்தோ² கோ², விஸாகே², நிக³ண்டு²போஸதோ² ந மஹப்ப²லோ ஹோதி ந மஹானிஸம்ஸோ ந மஹாஜுதிகோ ந மஹாவிப்பா²ரோ.

‘‘கத²ஞ்ச, விஸாகே², அரியுபோஸதோ² ஹோதி? உபக்கிலிட்ட²ஸ்ஸ, விஸாகே², சித்தஸ்ஸ உபக்கமேன பரியோத³பனா ஹோதி. கத²ஞ்ச, விஸாகே², உபக்கிலிட்ட²ஸ்ஸ சித்தஸ்ஸ உபக்கமேன பரியோத³பனா [பரியோதா³பனா (?)] ஹோதி? இத⁴, விஸாகே², அரியஸாவகோ ததா²க³தம் அனுஸ்ஸரதி – ‘இதிபி ஸோ ப⁴க³வா அரஹம் ஸம்மாஸம்பு³த்³தோ⁴ விஜ்ஜாசரணஸம்பன்னோ ஸுக³தோ லோகவிதூ³ அனுத்தரோ புரிஸத³ம்மஸாரதி² ஸத்தா² தே³வமனுஸ்ஸானம் பு³த்³தோ⁴ ப⁴க³வா’தி. தஸ்ஸ ததா²க³தம் அனுஸ்ஸரதோ சித்தம் பஸீத³தி, பாமோஜ்ஜம் உப்பஜ்ஜதி. யே சித்தஸ்ஸ உபக்கிலேஸா தே பஹீயந்தி, ஸேய்யதா²பி, விஸாகே², உபக்கிலிட்ட²ஸ்ஸ ஸீஸஸ்ஸ உபக்கமேன பரியோத³பனா ஹோதி.

‘‘கத²ஞ்ச, விஸாகே², உபக்கிலிட்ட²ஸ்ஸ ஸீஸஸ்ஸ உபக்கமேன பரியோத³பனா ஹோதி? கக்கஞ்ச படிச்ச மத்திகஞ்ச படிச்ச உத³கஞ்ச படிச்ச புரிஸஸ்ஸ ச தஜ்ஜம் வாயாமம் படிச்ச, ஏவம் கோ², விஸாகே², உபக்கிலிட்ட²ஸ்ஸ ஸீஸஸ்ஸ உபக்கமேன பரியோத³பனா ஹோதி. ஏவமேவம் கோ², விஸாகே², உபக்கிலிட்ட²ஸ்ஸ சித்தஸ்ஸ உபக்கமேன பரியோத³பனா ஹோதி.

‘‘கத²ஞ்ச, விஸாகே², உபக்கிலிட்ட²ஸ்ஸ சித்தஸ்ஸ உபக்கமேன பரியோத³பனா ஹோதி? இத⁴, விஸாகே², அரியஸாவகோ ததா²க³தம் அனுஸ்ஸரதி – ‘இதிபி ஸோ ப⁴க³வா அரஹம் ஸம்மாஸம்பு³த்³தோ⁴ விஜ்ஜாசரணஸம்பன்னோ ஸுக³தோ லோகவிதூ³ அனுத்தரோ புரிஸத³ம்மஸாரதி² ஸத்தா² தே³வமனுஸ்ஸானம் பு³த்³தோ⁴ ப⁴க³வா’தி. தஸ்ஸ ததா²க³தம் அனுஸ்ஸரதோ சித்தம் பஸீத³தி, பாமோஜ்ஜம் உப்பஜ்ஜதி, யே சித்தஸ்ஸ உபக்கிலேஸா தே பஹீயந்தி. அயம் வுச்சதி, விஸாகே² – ‘அரியஸாவகோ ப்³ரஹ்முபோஸத²ம் உபவஸதி, ப்³ரஹ்முனா ஸத்³தி⁴ம் ஸம்வஸதி, ப்³ரஹ்மஞ்சஸ்ஸ [ப்³ரஹ்மஞ்ச (க.)] ஆரப்³ப⁴ சித்தம் பஸீத³தி, பாமோஜ்ஜம் உப்பஜ்ஜதி, யே சித்தஸ்ஸ உபக்கிலேஸா தே பஹீயந்தி’. ஏவம் கோ², விஸாகே², உபக்கிலிட்ட²ஸ்ஸ சித்தஸ்ஸ உபக்கமேன பரியோத³பனா ஹோதி.

‘‘உபக்கிலிட்ட²ஸ்ஸ, விஸாகே², சித்தஸ்ஸ உபக்கமேன பரியோத³பனா ஹோதி. கத²ஞ்ச, விஸாகே², உபக்கிலிட்ட²ஸ்ஸ சித்தஸ்ஸ உபக்கமேன பரியோத³பனா ஹோதி? இத⁴, விஸாகே², அரியஸாவகோ த⁴ம்மம் அனுஸ்ஸரதி – ‘ஸ்வாக்கா²தோ ப⁴க³வதா த⁴ம்மோ ஸந்தி³ட்டி²கோ அகாலிகோ ஏஹிபஸ்ஸிகோ ஓபனேய்யிகோ பச்சத்தம் வேதி³தப்³போ³ விஞ்ஞூஹீ’தி. தஸ்ஸ த⁴ம்மம் அனுஸ்ஸரதோ சித்தம் பஸீத³தி, பாமோஜ்ஜம் உப்பஜ்ஜதி, யே சித்தஸ்ஸ உபக்கிலேஸா தே பஹீயந்தி, ஸேய்யதா²பி, விஸாகே², உபக்கிலிட்ட²ஸ்ஸ காயஸ்ஸ உபக்கமேன பரியோத³பனா ஹோதி.

‘‘கத²ஞ்ச, விஸாகே², உபக்கிலிட்ட²ஸ்ஸ காயஸ்ஸ உபக்கமேன பரியோத³பனா ஹோதி? ஸோத்திஞ்ச படிச்ச, சுண்ணஞ்ச படிச்ச, உத³கஞ்ச படிச்ச, புரிஸஸ்ஸ ச தஜ்ஜம் வாயாமம் படிச்ச. ஏவம் கோ², விஸாகே², உபக்கிலிட்ட²ஸ்ஸ காயஸ்ஸ உபக்கமேன பரியோத³பனா ஹோதி. ஏவமேவம் கோ², விஸாகே², உபக்கிலிட்ட²ஸ்ஸ சித்தஸ்ஸ உபக்கமேன பரியோத³பனா ஹோதி.

‘‘கத²ஞ்ச, விஸாகே², உபக்கிலிட்ட²ஸ்ஸ சித்தஸ்ஸ உபக்கமேன பரியோத³பனா ஹோதி? இத⁴, விஸாகே², அரியஸாவகோ த⁴ம்மம் அனுஸ்ஸரதி – ‘ஸ்வாக்கா²தோ ப⁴க³வதா த⁴ம்மோ ஸந்தி³ட்டி²கோ அகாலிகோ ஏஹிபஸ்ஸிகோ ஓபனேய்யிகோ பச்சத்தம் வேதி³தப்³போ³ விஞ்ஞூஹீ’தி. தஸ்ஸ த⁴ம்மம் அனுஸ்ஸரதோ சித்தம் பஸீத³தி, பாமோஜ்ஜம் உப்பஜ்ஜதி, யே சித்தஸ்ஸ உபக்கிலேஸா தே பஹீயந்தி. அயம் வுச்சதி, விஸாகே², ‘அரியஸாவகோ த⁴ம்முபோஸத²ம் உபவஸதி, த⁴ம்மேன ஸத்³தி⁴ம் ஸம்வஸதி, த⁴ம்மஞ்சஸ்ஸ ஆரப்³ப⁴ சித்தம் பஸீத³தி, பாமோஜ்ஜம் உப்பஜ்ஜதி, யே சித்தஸ்ஸ உபக்கிலேஸா தே பஹீயந்தி’. ஏவம் கோ², விஸாகே², உபக்கிலிட்ட²ஸ்ஸ சித்தஸ்ஸ உபக்கமேன பரியோத³பனா ஹோதி.

‘‘உபக்கிலிட்ட²ஸ்ஸ, விஸாகே², சித்தஸ்ஸ உபக்கமேன பரியோத³பனா ஹோதி. கத²ஞ்ச, விஸாகே², உபக்கிலிட்ட²ஸ்ஸ சித்தஸ்ஸ உபக்கமேன பரியோத³பனா ஹோதி? இத⁴, விஸாகே², அரியஸாவகோ ஸங்க⁴ம் அனுஸ்ஸரதி – ‘ஸுப்படிபன்னோ ப⁴க³வதோ ஸாவகஸங்கோ⁴, உஜுப்படிபன்னோ ப⁴க³வதோ ஸாவகஸங்கோ⁴, ஞாயப்படிபன்னோ ப⁴க³வதோ ஸாவகஸங்கோ⁴, ஸாமீசிப்படிபன்னோ ப⁴க³வதோ ஸாவகஸங்கோ⁴, யதி³த³ம் சத்தாரி புரிஸயுகா³னி அட்ட² புரிஸபுக்³க³லா ஏஸ ப⁴க³வதோ ஸாவகஸங்கோ⁴ ஆஹுனேய்யோ பாஹுனேய்யோ த³க்கி²ணேய்யோ அஞ்ஜலிகரணீயோ அனுத்தரம் புஞ்ஞக்கே²த்தம் லோகஸ்ஸா’தி. தஸ்ஸ ஸங்க⁴ம் அனுஸ்ஸரதோ சித்தம் பஸீத³தி, பாமோஜ்ஜம் உப்பஜ்ஜதி, யே சித்தஸ்ஸ உபக்கிலேஸா தே பஹீயந்தி, ஸேய்யதா²பி, விஸாகே², உபக்கிலிட்ட²ஸ்ஸ வத்த²ஸ்ஸ உபக்கமேன பரியோத³பனா ஹோதி.

‘‘கத²ஞ்ச, விஸாகே², உபக்கிலிட்ட²ஸ்ஸ வத்த²ஸ்ஸ உபக்கமேன பரியோத³பனா ஹோதி? உஸ்மஞ்ச [ஊஸஞ்ச (ஸ்யா. கம். அட்ட²கதா²யம்பி பாட²ந்தரம், ஸம். நி. 3.89 கே²மகஸுத்தபாளியாபி ஸமேதி.) உஸுமஞ்ச (ஸீ.)] படிச்ச, கா²ரஞ்ச படிச்ச, கோ³மயஞ்ச படிச்ச, உத³கஞ்ச படிச்ச, புரிஸஸ்ஸ ச தஜ்ஜம் வாயாமம் படிச்ச. ஏவம் கோ², விஸாகே², உபக்கிலிட்ட²ஸ்ஸ வத்த²ஸ்ஸ உபக்கமேன பரியோத³பனா ஹோதி. ஏவமேவம் கோ², விஸாகே², உபக்கிலிட்ட²ஸ்ஸ சித்தஸ்ஸ உபக்கமேன பரியோத³பனா ஹோதி.

‘‘கத²ஞ்ச, விஸாகே², உபக்கிலிட்ட²ஸ்ஸ சித்தஸ்ஸ உபக்கமேன பரியோத³பனா ஹோதி? இத⁴, விஸாகே², அரியஸாவகோ ஸங்க⁴ம் அனுஸ்ஸரதி – ‘ஸுப்படிபன்னோ ப⁴க³வதோ ஸாவகஸங்கோ⁴…பே… அனுத்தரம் புஞ்ஞக்கே²த்தம் லோகஸ்ஸா’தி. தஸ்ஸ ஸங்க⁴ம் அனுஸ்ஸரதோ சித்தம் பஸீத³தி, பாமோஜ்ஜம் உப்பஜ்ஜதி, யே சித்தஸ்ஸ உபக்கிலேஸா தே பஹீயந்தி. அயம் வுச்சதி, விஸாகே², ‘அரியஸாவகோ ஸங்கு⁴போஸத²ம் உபவஸதி, ஸங்கே⁴ன ஸத்³தி⁴ம் ஸம்வஸதி, ஸங்க⁴ஞ்சஸ்ஸ ஆரப்³ப⁴ சித்தம் பஸீத³தி, பாமோஜ்ஜம் உப்பஜ்ஜதி, யே சித்தஸ்ஸ உபக்கிலேஸா தே பஹீயந்தி’. ஏவம் கோ², விஸாகே², உபக்கிலிட்ட²ஸ்ஸ சித்தஸ்ஸ உபக்கமேன பரியோத³பனா ஹோதி.

‘‘உபக்கிலிட்ட²ஸ்ஸ, விஸாகே², சித்தஸ்ஸ உபக்கமேன பரியோத³பனா ஹோதி. கத²ஞ்ச, விஸாகே², உபக்கிலிட்ட²ஸ்ஸ சித்தஸ்ஸ உபக்கமேன பரியோத³பனா ஹோதி? இத⁴, விஸாகே², அரியஸாவகோ அத்தனோ ஸீலானி அனுஸ்ஸரதி அக²ண்டா³னி அச்சி²த்³தா³னி அஸப³லானி அகம்மாஸானி பு⁴ஜிஸ்ஸானி விஞ்ஞுப்பஸத்தா²னி அபராமட்டா²னி ஸமாதி⁴ஸம்வத்தனிகானி. தஸ்ஸ ஸீலம் அனுஸ்ஸரதோ சித்தம் பஸீத³தி, பாமோஜ்ஜம் உப்பஜ்ஜதி, யே சித்தஸ்ஸ உபக்கிலேஸா தே பஹீயந்தி, ஸேய்யதா²பி, விஸாகே², உபக்கிலிட்ட²ஸ்ஸ ஆதா³ஸஸ்ஸ உபக்கமேன பரியோத³பனா ஹோதி.

‘‘கத²ஞ்ச, விஸாகே², உபக்கிலிட்ட²ஸ்ஸ ஆதா³ஸஸ்ஸ உபக்கமேன பரியோத³பனா ஹோதி? தேலஞ்ச படிச்ச, சா²ரிகஞ்ச படிச்ச, வாலண்டு³பகஞ்ச படிச்ச, புரிஸஸ்ஸ ச தஜ்ஜம் வாயாமம் படிச்ச. ஏவம் கோ², விஸாகே², உபக்கிலிட்ட²ஸ்ஸ ஆதா³ஸஸ்ஸ உபக்கமேன பரியோத³பனா ஹோதி. ஏவமேவம் கோ², விஸாகே², உபக்கிலிட்ட²ஸ்ஸ சித்தஸ்ஸ உபக்கமேன பரியோத³பனா ஹோதி.

‘‘கத²ஞ்ச, விஸாகே², உபக்கிலிட்ட²ஸ்ஸ சித்தஸ்ஸ உபக்கமேன பரியோத³பனா ஹோதி? இத⁴, விஸாகே², அரியஸாவகோ அத்தனோ ஸீலானி அனுஸ்ஸரதி அக²ண்டா³னி…பே… ஸமாதி⁴ஸம்வத்தனிகானி. தஸ்ஸ ஸீலம் அனுஸ்ஸரதோ சித்தம் பஸீத³தி, பாமோஜ்ஜம் உப்பஜ்ஜதி, யே சித்தஸ்ஸ உபக்கிலேஸா தே பஹீயந்தி. அயம் வுச்சதி, விஸாகே², ‘அரியஸாவகோ ஸீலுபோஸத²ம் உபவஸதி, ஸீலேன ஸத்³தி⁴ம் ஸம்வஸதி, ஸீலஞ்சஸ்ஸ ஆரப்³ப⁴ சித்தம் பஸீத³தி, பாமோஜ்ஜம் உப்பஜ்ஜதி, யே சித்தஸ்ஸ உபக்கிலேஸா தே பஹீயந்தி’. ஏவம் கோ², விஸாகே², உபக்கிலிட்ட²ஸ்ஸ சித்தஸ்ஸ உபக்கமேன பரியோத³பனா ஹோதி.

‘‘உபக்கிலிட்ட²ஸ்ஸ, விஸாகே², சித்தஸ்ஸ உபக்கமேன பரியோத³பனா ஹோதி. கத²ஞ்ச, விஸாகே², உபக்கிலிட்ட²ஸ்ஸ சித்தஸ்ஸ உபக்கமேன பரியோத³பனா ஹோதி? இத⁴ விஸாகே², அரியஸாவகோ தே³வதா அனுஸ்ஸரதி – ‘ஸந்தி தே³வா சாதுமஹாராஜிகா [சாதும்மஹாராஜிகா (ஸீ. ஸ்யா. கம். பீ.)], ஸந்தி தே³வா தாவதிம்ஸா, ஸந்தி தே³வா யாமா, ஸந்தி தே³வா துஸிதா, ஸந்தி தே³வா நிம்மானரதினோ, ஸந்தி தே³வா பரனிம்மிதவஸவத்தினோ, ஸந்தி தே³வா ப்³ரஹ்மகாயிகா, ஸந்தி தே³வா ததுத்தரி [ததுத்தரிம் (ஸீ. பீ.)]. யதா²ரூபாய ஸத்³தா⁴ய ஸமன்னாக³தா தா தே³வதா இதோ சுதா தத்து²பபன்னா [தத்து²ப்பன்னா (ஸீ. பீ.)], மய்ஹம்பி ததா²ரூபா ஸத்³தா⁴ ஸம்விஜ்ஜதி. யதா²ரூபேன ஸீலேன ஸமன்னாக³தா தா தே³வதா இதோ சுதா தத்து²பபன்னா, மய்ஹம்பி ததா²ரூபம் ஸீலம் ஸம்விஜ்ஜதி. யதா²ரூபேன ஸுதேன ஸமன்னாக³தா தா தே³வதா இதோ சுதா தத்து²பபன்னா, மய்ஹம்பி ததா²ரூபம் ஸுதம் ஸம்விஜ்ஜதி. யதா²ரூபேன சாகே³ன ஸமன்னாக³தா தா தே³வதா இதோ சுதா தத்து²பபன்னா, மய்ஹம்பி ததா²ரூபோ சாகோ³ ஸம்விஜ்ஜதி. யதா²ரூபாய பஞ்ஞாய ஸமன்னாக³தா தா தே³வதா இதோ சுதா தத்து²பபன்னா, மய்ஹம்பி ததா²ரூபா பஞ்ஞா ஸம்விஜ்ஜதீ’தி. தஸ்ஸ அத்தனோ ச தாஸஞ்ச தே³வதானம் ஸத்³த⁴ஞ்ச ஸீலஞ்ச ஸுதஞ்ச சாக³ஞ்ச பஞ்ஞஞ்ச அனுஸ்ஸரதோ சித்தம் பஸீத³தி, பாமோஜ்ஜம் உப்பஜ்ஜதி, யே சித்தஸ்ஸ உபக்கிலேஸா தே பஹீயந்தி, ஸேய்யதா²பி, விஸாகே², உபக்கிலிட்ட²ஸ்ஸ ஜாதரூபஸ்ஸ உபக்கமேன பரியோத³பனா ஹோதி.

‘‘கத²ஞ்ச, விஸாகே², உபக்கிலிட்ட²ஸ்ஸ ஜாதரூபஸ்ஸ உபக்கமேன பரியோத³பனா ஹோதி? உக்கஞ்ச படிச்ச, லோணஞ்ச படிச்ச, கே³ருகஞ்ச படிச்ச, நாளிகஸண்டா³ஸஞ்ச [நாளிகஞ்ச படிச்ச ஸண்டா³ஸஞ்ச (பீ. க.)] படிச்ச, புரிஸஸ்ஸ ச தஜ்ஜம் வாயாமம் படிச்ச. ஏவம் கோ², விஸாகே², உபக்கிலிட்ட²ஸ்ஸ ஜாதரூபஸ்ஸ உபக்கமேன பரியோத³பனா ஹோதி. ஏவமேவம் கோ², விஸாகே², உபக்கிலிட்ட²ஸ்ஸ சித்தஸ்ஸ உபக்கமேன பரியோத³பனா ஹோதி.

‘‘கத²ஞ்ச, விஸாகே², உபக்கிலிட்ட²ஸ்ஸ சித்தஸ்ஸ உபக்கமேன பரியோத³பனா ஹோதி? இத⁴, விஸாகே², அரியஸாவகோ தே³வதா அனுஸ்ஸரதி – ‘ஸந்தி தே³வா சாதுமஹாராஜிகா, ஸந்தி தே³வா தாவதிம்ஸா…பே… ஸந்தி தே³வா ததுத்தரி. யதா²ரூபாய ஸத்³தா⁴ய ஸமன்னாக³தா தா தே³வதா இதோ சுதா தத்து²பபன்னா, மய்ஹம்பி ததா²ரூபா ஸத்³தா⁴ ஸம்விஜ்ஜதி. யதா²ரூபேன ஸீலேன…பே… ஸுதேன…பே… சாகே³ன…பே… பஞ்ஞாய ஸமன்னாக³தா தா தே³வதா இதோ சுதா தத்து²பபன்னா, மய்ஹம்பி ததா²ரூபா பஞ்ஞா ஸம்விஜ்ஜதீ’தி. தஸ்ஸ அத்தனோ ச தாஸஞ்ச தே³வதானம் ஸத்³த⁴ஞ்ச ஸீலஞ்ச ஸுதஞ்ச சாக³ஞ்ச பஞ்ஞஞ்ச அனுஸ்ஸரதோ சித்தம் பஸீத³தி, பாமோஜ்ஜம் உப்பஜ்ஜதி, யே சித்தஸ்ஸ உபக்கிலேஸா தே பஹீயந்தி. அயம் வுச்சதி, விஸாகே², ‘அரியஸாவகோ தே³வதுபோஸத²ம் உபவஸதி, தே³வதாஹி ஸத்³தி⁴ம் ஸம்வஸதி, தே³வதா ஆரப்³ப⁴ சித்தம் பஸீத³தி, பாமோஜ்ஜம் உப்பஜ்ஜதி, யே சித்தஸ்ஸ உபக்கிலேஸா தே பஹீயந்தி’. ஏவம் கோ², விஸாகே², உபக்கிலிட்ட²ஸ்ஸ சித்தஸ்ஸ உபக்கமேன பரியோத³பனா ஹோதி.

‘‘ஸ கோ² ஸோ, விஸாகே², அரியஸாவகோ இதி படிஸஞ்சிக்க²தி – ‘யாவஜீவம் அரஹந்தோ பாணாதிபாதம் பஹாய பாணாதிபாதா படிவிரதா நிஹிதத³ண்டா³ நிஹிதஸத்தா² லஜ்ஜீ த³யாபன்னா ஸப்³ப³பாணபூ⁴தஹிதானுகம்பீ விஹரந்தி; அஹம்பஜ்ஜ இமஞ்ச ரத்திம் இமஞ்ச தி³வஸம் பாணாதிபாதம் பஹாய பாணாதிபாதா படிவிரதோ நிஹிதத³ண்டோ³ நிஹிதஸத்தோ² லஜ்ஜீ த³யாபன்னோ ஸப்³ப³பாணபூ⁴தஹிதானுகம்பீ விஹராமி. இமினாபி [இமினாபஹம் (ஸீ.) அ. நி. 8.41] அங்கே³ன அரஹதம் அனுகரோமி, உபோஸதோ² ச மே உபவுத்தோ² ப⁴விஸ்ஸதி.

‘‘யாவஜீவம் அரஹந்தோ அதி³ன்னாதா³னம் பஹாய அதி³ன்னாதா³னா படிவிரதா தி³ன்னாதா³யீ தி³ன்னபாடிகங்கீ², அதே²னேன ஸுசிபூ⁴தேன அத்தனா விஹரந்தி; அஹம்பஜ்ஜ இமஞ்ச ரத்திம் இமஞ்ச தி³வஸம் அதி³ன்னாதா³னம் பஹாய அதி³ன்னாதா³னா படிவிரதோ தி³ன்னாதா³யீ தி³ன்னபாடிகங்கீ², அதே²னேன ஸுசிபூ⁴தேன அத்தனா விஹராமி. இமினாபி அங்கே³ன அரஹதம் அனுகரோமி, உபோஸதோ² ச மே உபவுத்தோ² ப⁴விஸ்ஸதி.

‘‘யாவஜீவம் அரஹந்தோ அப்³ரஹ்மசரியம் பஹாய ப்³ரஹ்மசாரீ ஆராசாரீ [அனாசாரீ (பீ.)] விரதா மேது²னா கா³மத⁴ம்மா; அஹம்பஜ்ஜ இமஞ்ச ரத்திம் இமஞ்ச தி³வஸம் அப்³ரஹ்மசரியம் பஹாய ப்³ரஹ்மசாரீ ஆராசாரீ விரதோ மேது²னா கா³மத⁴ம்மா. இமினாபி அங்கே³ன அரஹதம் அனுகரோமி, உபோஸதோ² ச மே உபவுத்தோ² ப⁴விஸ்ஸதி.

‘‘யாவஜீவம் அரஹந்தோ முஸாவாத³ம் பஹாய முஸாவாதா³ படிவிரதா ஸச்சவாதீ³ ஸச்சஸந்தா⁴ தே²தா பச்சயிகா அவிஸம்வாத³கா லோகஸ்ஸ; அஹம்பஜ்ஜ இமஞ்ச ரத்திம் இமஞ்ச தி³வஸம் முஸாவாத³ம் பஹாய முஸாவாதா³ படிவிரதோ ஸச்சவாதீ³ ஸச்சஸந்தோ⁴ தே²தோ பச்சயிகோ அவிஸம்வாத³கோ லோகஸ்ஸ. இமினாபி அங்கே³ன அரஹதம் அனுகரோமி, உபோஸதோ² ச மே உபவுத்தோ² ப⁴விஸ்ஸதி.

‘‘யாவஜீவம் அரஹந்தோ ஸுராமேரயமஜ்ஜபமாத³ட்டா²னம் பஹாய ஸுராமேரயமஜ்ஜபமாத³ட்டா²னா படிவிரதா; அஹம்பஜ்ஜ இமஞ்ச ரத்திம் இமஞ்ச தி³வஸம் ஸுராமேரயமஜ்ஜபமாத³ட்டா²னம் பஹாய ஸுராமேரயமஜ்ஜபமாத³ட்டா²னா படிவிரதோ. இமினாபி அங்கே³ன அரஹதம் அனுகரோமி, உபோஸதோ² ச மே உபவுத்தோ² ப⁴விஸ்ஸதி.

‘‘யாவஜீவம் அரஹந்தோ ஏகப⁴த்திகா ரத்தூபரதா விரதா விகாலபோ⁴ஜனா; அஹம்பஜ்ஜ இமஞ்ச ரத்திம் இமஞ்ச தி³வஸம் ஏகப⁴த்திகோ ரத்தூபரதோ விரதோ விகாலபோ⁴ஜனா. இமினாபி அங்கே³ன அரஹதம் அனுகரோமி, உபோஸதோ² ச மே உபவுத்தோ² ப⁴விஸ்ஸதி.

‘‘யாவஜீவம் அரஹந்தோ நச்சகீ³தவாதி³தவிஸூகத³ஸ்ஸனமாலாக³ந்த⁴விலேபனதா⁴ரணமண்ட³னவிபூ⁴ஸனட்டா²னா படிவிரதா; அஹம்பஜ்ஜ இமஞ்ச ரத்திம் இமஞ்ச தி³வஸம் நச்சகீ³தவாதி³தவிஸூகத³ஸ்ஸனமாலாக³ந்த⁴விலேபனதா⁴ரணமண்ட³னவிபூ⁴ஸனட்டா²னா படிவிரதோ. இமினாபி அங்கே³ன அரஹதம் அனுகரோமி, உபோஸதோ² ச மே உபவுத்தோ² ப⁴விஸ்ஸதி.

‘‘யாவஜீவம் அரஹந்தோ உச்சாஸயனமஹாஸயனம் பஹாய உச்சாஸயனமஹாஸயனா படிவிரதா நீசஸேய்யம் கப்பேந்தி மஞ்சகே வா திணஸந்தா²ரகே வா; அஹம்பஜ்ஜ இமஞ்ச ரத்திம் இமஞ்ச தி³வஸம் உச்சாஸயனமஹாஸயனம் பஹாய உச்சாஸயனமஹாஸயனா படிவிரதோ நீசஸேய்யம் கப்பேமி மஞ்சகே வா திணஸந்தா²ரகே வா. இமினாபி அங்கே³ன அரஹதம் அனுகரோமி, உபோஸதோ² ச மே உபவுத்தோ² ப⁴விஸ்ஸதீ’’தி.

‘‘ஏவம் கோ², விஸாகே², அரியுபோஸதோ² ஹோதி. ஏவம் உபவுத்தோ² கோ², விஸாகே², அரியுபோஸதோ² மஹப்ப²லோ ஹோதி மஹானிஸம்ஸோ மஹாஜுதிகோ மஹாவிப்பா²ரோ’’.

‘‘கீவமஹப்ப²லோ ஹோதி கீவமஹானிஸம்ஸோ கீவமஹாஜுதிகோ கீவமஹாவிப்பா²ரோ’’? ‘‘ஸேய்யதா²பி, விஸாகே², யோ இமேஸம் ஸோளஸன்னம் மஹாஜனபதா³னம் பஹூதரத்தரதனானம் [பஹூதஸத்தரதனானம் (க. ஸீ. ஸ்யா. கம். பீ.) டீகாயம் த³ஸ்ஸிதபாளியேவ. அ. நி. 8.42] இஸ்ஸரியாதி⁴பச்சம் ரஜ்ஜம் காரேய்ய, ஸேய்யதி²த³ம் – அங்கா³னம், மக³தா⁴னம், காஸீனம், கோஸலானம், வஜ்ஜீனம், மல்லானம், சேதீனம், வங்கா³னம், குரூனம், பஞ்சாலானம், மச்சா²னம் [மச்சானம் (க.)], ஸூரஸேனானம், அஸ்ஸகானம், அவந்தீனம், க³ந்தா⁴ரானம், கம்போ³ஜானம், அட்ட²ங்க³ஸமன்னாக³தஸ்ஸ உபோஸத²ஸ்ஸ ஏதம் [ஏகம் (க.)] கலம் நாக்³க⁴தி ஸோளஸிம். தம் கிஸ்ஸ ஹேது? கபணம், விஸாகே², மானுஸகம் ரஜ்ஜம் தி³ப்³ப³ம் ஸுக²ம் உபனிதா⁴ய’’.

‘‘யானி, விஸாகே², மானுஸகானி பஞ்ஞாஸ வஸ்ஸானி, சாதுமஹாராஜிகானம் தே³வானம் ஏஸோ ஏகோ ரத்திந்தி³வோ [ரத்திதி³வோ (க.)]. தாய ரத்தியா திம்ஸரத்தியோ மாஸோ. தேன மாஸேன த்³வாத³ஸமாஸியோ ஸம்வச்ச²ரோ. தேன ஸம்வச்ச²ரேன தி³ப்³பா³னி பஞ்ச வஸ்ஸஸதானி சாதுமஹாராஜிகானம் தே³வானம் ஆயுப்பமாணம். டா²னம் கோ² பனேதம், விஸாகே², விஜ்ஜதி யம் இதே⁴கச்சோ இத்தீ² வா புரிஸோ வா அட்ட²ங்க³ஸமன்னாக³தம் உபோஸத²ம் உபவஸித்வா காயஸ்ஸ பே⁴தா³ பரம் மரணா சாதுமஹாராஜிகானம் தே³வானம் ஸஹப்³யதம் உபபஜ்ஜேய்ய. இத³ம் கோ² பனேதம், விஸாகே², ஸந்தா⁴ய பா⁴ஸிதம் – ‘கபணம் மானுஸகம் ரஜ்ஜம் தி³ப்³ப³ம் ஸுக²ம் உபனிதா⁴ய’’’.

‘‘யம், விஸாகே², மானுஸகம் வஸ்ஸஸதம், தாவதிம்ஸானம் தே³வானம் ஏஸோ ஏகோ ரத்திந்தி³வோ. தாய ரத்தியா திம்ஸரத்தியோ மாஸோ. தேன மாஸேன த்³வாத³ஸமாஸியோ ஸம்வச்ச²ரோ. தேன ஸம்வச்ச²ரேன தி³ப்³ப³ம் வஸ்ஸஸஹஸ்ஸம் தாவதிம்ஸானம் தே³வானம் ஆயுப்பமாணம். டா²னம் கோ² பனேதம், விஸாகே², விஜ்ஜதி யம் இதே⁴கச்சோ இத்தீ² வா புரிஸோ வா அட்ட²ங்க³ஸமன்னாக³தம் உபோஸத²ம் உபவஸித்வா காயஸ்ஸ பே⁴தா³ பரம் மரணா தாவதிம்ஸானம் தே³வானம் ஸஹப்³யதம் உபபஜ்ஜேய்ய. இத³ம் கோ² பனேதம், விஸாகே², ஸந்தா⁴ய பா⁴ஸிதம் – ‘கபணம் மானுஸகம் ரஜ்ஜம் தி³ப்³ப³ம் ஸுக²ம் உபனிதா⁴ய’’’.

‘‘யானி, விஸாகே², மானுஸகானி த்³வே வஸ்ஸஸதானி, யாமானம் தே³வானம் ஏஸோ ஏகோ ரத்திந்தி³வோ. தாய ரத்தியா திம்ஸரத்தியோ மாஸோ. தேன மாஸேன த்³வாத³ஸமாஸியோ ஸம்வச்ச²ரோ. தேன ஸம்வச்ச²ரேன தி³ப்³பா³னி த்³வே வஸ்ஸஸஹஸ்ஸானி யாமானம் தே³வானம் ஆயுப்பமாணம். டா²னம் கோ² பனேதம், விஸாகே², விஜ்ஜதி யம் இதே⁴கச்சோ இத்தீ² வா புரிஸோ வா அட்ட²ங்க³ஸமன்னாக³தம் உபோஸத²ம் உபவஸித்வா காயஸ்ஸ பே⁴தா³ பரம் மரணா யாமானம் தே³வானம் ஸஹப்³யதம் உபபஜ்ஜேய்ய. இத³ம் கோ² பனேதம், விஸாகே², ஸந்தா⁴ய பா⁴ஸிதம் – ‘கபணம் மானுஸகம் ரஜ்ஜம் தி³ப்³ப³ம் ஸுக²ம் உபனிதா⁴ய’’’.

‘‘யானி, விஸாகே², மானுஸகானி சத்தாரி வஸ்ஸஸதானி, துஸிதானம் தே³வானம் ஏஸோ ஏகோ ரத்திந்தி³வோ. தாய ரத்தியா திம்ஸரத்தியோ மாஸோ. தேன மாஸேன த்³வாத³ஸமாஸியோ ஸம்வச்ச²ரோ. தேன ஸம்வச்ச²ரேன தி³ப்³பா³னி சத்தாரி வஸ்ஸஸஹஸ்ஸானி துஸிதானம் தே³வானம் ஆயுப்பமாணம். டா²னம் கோ² பனேதம், விஸாகே², விஜ்ஜதி யம் இதே⁴கச்சோ இத்தீ² வா புரிஸோ வா அட்ட²ங்க³ஸமன்னாக³தம் உபோஸத²ம் உபவஸித்வா காயஸ்ஸ பே⁴தா³ பரம் மரணா துஸிதானம் தே³வானம் ஸஹப்³யதம் உபபஜ்ஜேய்ய. இத³ம் கோ² பனேதம், விஸாகே², ஸந்தா⁴ய பா⁴ஸிதம் – ‘கபணம் மானுஸகம் ரஜ்ஜம் தி³ப்³ப³ம் ஸுக²ம் உபனிதா⁴ய’’’.

‘‘யானி, விஸாகே², மானுஸகானி அட்ட² வஸ்ஸஸதானி, நிம்மானரதீனம் தே³வானம் ஏஸோ ஏகோ ரத்திந்தி³வோ. தாய ரத்தியா திம்ஸரத்தியோ மாஸோ. தேன மாஸேன த்³வாத³ஸமாஸியோ ஸம்வச்ச²ரோ. தேன ஸம்வச்ச²ரேன தி³ப்³பா³னி அட்ட² வஸ்ஸஸஹஸ்ஸானி நிம்மானரதீனம் தே³வானம் ஆயுப்பமாணம். டா²னம் கோ² பனேதம், விஸாகே², விஜ்ஜதி யம் இதே⁴கச்சோ இத்தீ² வா புரிஸோ வா அட்ட²ங்க³ஸமன்னாக³தம் உபோஸத²ம் உபவஸித்வா காயஸ்ஸ பே⁴தா³ பரம் மரணா நிம்மானரதீனம் தே³வானம் ஸஹப்³யதம் உபபஜ்ஜேய்ய. இத³ம் கோ² பனேதம், விஸாகே², ஸந்தா⁴ய பா⁴ஸிதம் – ‘கபணம் மானுஸகம் ரஜ்ஜம் தி³ப்³ப³ம் ஸுக²ம் உபனிதா⁴ய’’’.

‘‘யானி, விஸாகே², மானுஸகானி ஸோளஸ வஸ்ஸஸதானி, பரனிம்மிதவஸவத்தீனம் தே³வானம் ஏஸோ ஏகோ ரத்திந்தி³வோ. தாய ரத்தியா திம்ஸரத்தியோ மாஸோ. தேன மாஸேன த்³வாத³ஸமாஸியோ ஸம்வச்ச²ரோ. தேன ஸம்வச்ச²ரேன தி³ப்³பா³னி ஸோளஸ வஸ்ஸஸஹஸ்ஸானி பரனிம்மிதவஸவத்தீனம் தே³வானம் ஆயுப்பமாணம். டா²னம் கோ² பனேதம், விஸாகே², விஜ்ஜதி யம் இதே⁴கச்சோ இத்தீ² வா புரிஸோ வா அட்ட²ங்க³ஸமன்னாக³தம் உபோஸத²ம் உபவஸித்வா காயஸ்ஸ பே⁴தா³ பரம் மரணா பரனிம்மிதவஸவத்தீனம் தே³வானம் ஸஹப்³யதம் உபபஜ்ஜேய்ய. இத³ம் கோ² பனேதம், விஸாகே², ஸந்தா⁴ய பா⁴ஸிதம் – ‘கபணம் மானுஸகம் ரஜ்ஜம் தி³ப்³ப³ம் ஸுக²ம் உபனிதா⁴யா’’’தி.

‘‘பாணம் ந ஹஞ்ஞே [ந ஹானே (ஸீ. பீ.), ந ஹனே (க.)] ந சதி³ன்னமாதி³யே,

முஸா ந பா⁴ஸே ந ச மஜ்ஜபோ ஸியா;

அப்³ரஹ்மசரியா விரமேய்ய மேது²னா,

ரத்திம் ந பு⁴ஞ்ஜேய்ய விகாலபோ⁴ஜனம்.

‘‘மாலம் ந தா⁴ரே ந ச க³ந்த⁴மாசரே,

மஞ்சே ச²மாயம் வ ஸயேத² ஸந்த²தே;

ஏதஞ்ஹி அட்ட²ங்கி³கமாஹுபோஸத²ம்,

பு³த்³தே⁴ன து³க்க²ந்தகு³னா பகாஸிதம்.

‘‘சந்தோ³ ச ஸூரியோ ச உபோ⁴ ஸுத³ஸ்ஸனா,

ஓபா⁴ஸயம் அனுபரியந்தி யாவதா;

தமோனுதா³ தே பன அந்தலிக்க²கா³,

நபே⁴ பபா⁴ஸந்தி தி³ஸாவிரோசனா.

‘‘ஏதஸ்மிம் யம் விஜ்ஜதி அந்தரே த⁴னம்,

முத்தா மணி வேளுரியஞ்ச ப⁴த்³த³கம்;

ஸிங்கீ³ ஸுவண்ணம் அத² வாபி கஞ்சனம்,

யம் ஜாதரூபம் ஹடகந்தி வுச்சதி.

‘‘அட்ட²ங்கு³பேதஸ்ஸ உபோஸத²ஸ்ஸ,

கலம்பி தே நானுப⁴வந்தி ஸோளஸிம்;

சந்த³ப்பபா⁴ தாரக³ணா ச ஸப்³பே³.

‘‘தஸ்மா ஹி நாரீ ச நரோ ச ஸீலவா,

அட்ட²ங்கு³பேதம் உபவஸ்ஸுபோஸத²ம்;

புஞ்ஞானி கத்வான ஸுகு²த்³ரயானி,

அனிந்தி³தா ஸக்³க³முபேந்தி டா²ன’’ந்தி. த³ஸமம்;

மஹாவக்³கோ³ ஸத்தமோ.