3. පරම්පරභොජනසික්ඛාපදං
221. තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවා වෙසාලියං විහරති මහාවනෙ කූටාගාරසාලායං. තෙන ඛො පන සමයෙන වෙසාලියං පණීතානං භත්තානං භත්තපටිපාටි අධිට්ඨිතා හොති. අථ ඛො අඤ්ඤතරස්ස දලිද්දස්ස කම්මකාරස්ස [කම්මකරස්ස (සී.)] එතදහොසි – ‘‘න ඛො ඉදං ඔරකං භවිස්සති යථයිමෙ මනුස්සා සක්කච්චං භත්තං කරොන්ති; යංනූනාහම්පි භත්තං කරෙය්‍ය’’න්ති. අථ ඛො සො දලිද්දො කම්මකාරො යෙන කිරපතිකො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා තං කිරපතිකං එතදවොච – ‘‘ඉච්ඡාමහං, අය්‍යපුත්ත, බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස භත්තං කාතුං. දෙහි මෙ වෙතන’’න්ති. සොපි ඛො කිරපතිකො සද්ධො හොති පසන්නො. අථ ඛො සො කිරපතිකො තස්ස දලිද්දස්ස කම්මකාරස්ස අබ්භාතිරෙකං [අතිරෙකං (ස්‍යා.)] වෙතනං අදාසි. අථ ඛො සො දලිද්දො කම්මකාරො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො දලිද්දො කම්මකාරො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අධිවාසෙතු මෙ, භන්තෙ, භගවා ස්වාතනාය භත්තං සද්ධිං භික්ඛුසඞ්ඝෙනා’’ති. ‘‘මහා ඛො, ආවුසො, භික්ඛුසඞ්ඝො. ජානාහී’’ති. ‘‘හොතු [හොතු මෙ (ක.)] භන්තෙ, මහා භික්ඛුසඞ්ඝො. බහූ මෙ බදරා පටියත්තා බදරමිස්සෙන පෙය්‍යා පරිපූරිස්සන්තී’’ති. අධිවාසෙසි භගවා තුණ්හීභාවෙන.
අථ ඛො සො දලිද්දො කම්මකාරො භගවතො අධිවාසනං විදිත්වා උට්ඨායාසනා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා පක්කාමි. අස්සොසුං ඛො භික්ඛූ – ‘‘දලිද්දෙන කිර කම්මකාරෙන ස්වාතනාය බුද්ධප්පමුඛො භික්ඛුසඞ්ඝො නිමන්තිතො, බදරමිස්සෙන පෙය්‍යා පරිපූරිස්සන්තී’’ති. තෙ කාලස්සෙව පිණ්ඩාය චරිත්වා භුඤ්ජිංසු. අස්සොසුං ඛො මනුස්සා – ‘‘දලිද්දෙන කිර කම්මකාරෙන බුද්ධප්පමුඛො භික්ඛුසඞ්ඝො නිමන්තිතො’’ති. තෙ දලිද්දස්ස කම්මකාරස්ස පහූතං ඛාදනීයං භොජනීයං අභිහරිංසු. අථ ඛො සො දලිද්දො කම්මකාරො තස්සා රත්තියා අච්චයෙන පණීතං ඛාදනීයං භොජනීයං පටියාදාපෙත්වා භගවතො කාලං ආරොචාපෙසි – ‘‘කාලො, භන්තෙ, නිට්ඨිතං භත්ත’’න්ති.
අථ ඛො භගවා පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය යෙන තස්ස දලිද්දස්ස කම්මකාරස්ස නිවෙසනං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි සද්ධිං භික්ඛුසඞ්ඝෙන. අථ ඛො සො දලිද්දො කම්මකාරො භත්තග්ගෙ භික්ඛූ පරිවිසති. භික්ඛූ එවමාහංසු – ‘‘ථොකං, ආවුසො, දෙහි. ථොකං, ආවුසො, දෙහී’’ති. ‘‘මා ඛො තුම්හෙ, භන්තෙ, ‘අයං දලිද්දො කම්මකාරො’ති ථොකං ථොකං පටිග්ගණ්හිත්ථ. පහූතං මෙ ඛාදනීයං භොජනීයං පටියත්තං.
පටිග්ගණ්හථ, භන්තෙ, යාවදත්ථ’’න්ති. ‘‘න ඛො මයං, ආවුසො, එතංකාරණා ථොකං ථොකං පටිග්ගණ්හාම. අපිච, මයං කාලස්සෙව පිණ්ඩාය චරිත්වා භුඤ්ජිම්හා; තෙන මයං ථොකං ථොකං පටිග්ගණ්හාමා’’ති.
අථ ඛො සො දලිද්දො කම්මකාරො උජ්ඣායති ඛිය්‍යති විපාචෙති – ‘‘කථඤ්හි නාම භදන්තා මයා නිමන්තිතා අඤ්ඤත්‍ර භුඤ්ජිස්සන්ති! න චාහං පටිබලො යාවදත්ථං දාතු’’න්ති? අස්සොසුං ඛො භික්ඛූ තස්ස දලිද්දස්ස කම්මකාරස්ස උජ්ඣායන්තස්ස ඛිය්‍යන්තස්ස විපාචෙන්තස්ස. යෙ තෙ භික්ඛූ අප්පිච්ඡා…පෙ… තෙ උජ්ඣායන්ති ඛිය්‍යන්ති විපාචෙන්ති – ‘‘කථඤ්හි නාම භික්ඛූ අඤ්ඤත්‍ර නිමන්තිතා අඤ්ඤත්‍ර භුඤ්ජිස්සන්තී’’ති…පෙ… සච්චං කිර, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ අඤ්ඤත්‍ර නිමන්තිතා අඤ්ඤත්‍ර භුඤ්ජන්තීති? ‘‘සච්චං, භගවා’’ති. විගරහි බුද්ධො භගවා…පෙ… කථඤ්හි නාම තෙ, භික්ඛවෙ, මොඝපුරිසා අඤ්ඤත්‍ර නිමන්තිතා අඤ්ඤත්‍ර භුඤ්ජිස්සන්ති! නෙතං, භික්ඛවෙ, අප්පසන්නානං වා පසාදාය…පෙ… එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
‘‘පරම්පරභොජනෙ පාචිත්තිය’’න්ති.
එවඤ්චිදං භගවතා භික්ඛූනං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං හොති.
222. තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛු ගිලානො හොති. අඤ්ඤතරො භික්ඛු පිණ්ඩපාතං ආදාය යෙන සො භික්ඛු තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා තං භික්ඛුං එතදවොච – ‘‘භුඤ්ජාහි, ආවුසො’’ති. ‘‘අලං, ආවුසො, අත්ථි මෙ භත්තපච්චාසා’’ති. තස්ස භික්ඛුනො පිණ්ඩපාතො උස්සූරෙ [උස්සූරෙන (ක.)] ආහරීයිත්ථ. සො භික්ඛු න චිත්තරූපං භුඤ්ජි. භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං. අථ ඛො භගවා එතස්මිං නිදානෙ එතස්මිං පකරණෙ ධම්මිං කථං කත්වා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ගිලානෙන භික්ඛුනා පරම්පරභොජනං භුඤ්ජිතුං. එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
‘‘පරම්පරභොජනෙ, අඤ්ඤත්‍ර සමයා, පාචිත්තියං. තත්ථායං සමයො. ගිලානසමයො – අයං තත්ථ සමයො’’ති.
එවඤ්චිදං භගවතා භික්ඛූනං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං හොති.
223. තෙන ඛො පන සමයෙන මනුස්සා චීවරදානසමයෙ සචීවරභත්තං පටියාදෙත්වා [පටියාදාපෙත්වා (ඉතිපි)] භික්ඛූ නිමන්තෙන්ති – ‘‘භොජෙත්වා චීවරෙන අච්ඡාදෙස්සාමා’’ති. භික්ඛූ කුක්කුච්චායන්තා නාධිවාසෙන්ති – ‘‘පටික්ඛිත්තං භගවතා පරම්පරභොජන’’න්ති. චීවරං පරිත්තං උප්පජ්ජති. භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං…පෙ… අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, චීවරදානසමයෙ පරම්පරභොජනං භුඤ්ජිතුං. එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
‘‘පරම්පරභොජනෙ, අඤ්ඤත්‍ර සමයා, පාචිත්තියං. තත්ථායං සමයො. ගිලානසමයො, චීවරදානසමයො – අයං තත්ථ සමයො’’ති.
එවඤ්චිදං භගවතා භික්ඛූනං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං හොති.
224. තෙන ඛො පන සමයෙන මනුස්සා චීවරකාරකෙ භික්ඛූ භත්තෙන නිමන්තෙන්ති. භික්ඛූ කුක්කුච්චායන්තා නාධිවාසෙන්ති – ‘‘පටික්ඛිත්තං භගවතා පරම්පරභොජන’’න්ති. භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං…පෙ… අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, චීවරකාරසමයෙ පරම්පරභොජනං භුඤ්ජිතුං. එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
225. ‘‘පරම්පරභොජනෙ, අඤ්ඤත්‍ර සමයා, පාචිත්තියං. තත්ථායං සමයො. ගිලානසමයො, චීවරදානසමයො, චීවරකාරසමයො – අයං තත්ථ සමයො’’ති.
එවඤ්චිදං භගවතා භික්ඛූනං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං හොති.
226. අථ ඛො භගවා පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය ආයස්මතා ආනන්දෙන පච්ඡාසමණෙන යෙන අඤ්ඤතරං කුලං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. අථ ඛො තෙ මනුස්සා භගවතො ච ආයස්මතො ච ආනන්දස්ස භොජනං අදංසු. ආයස්මා ආනන්දො කුක්කුච්චායන්තො න පටිග්ගණ්හාති. ‘‘ගණ්හාහි [පතිගණ්හාහි (සී.)], ආනන්දා’’ති. ‘‘අලං, භගවා, අත්ථි මෙ භත්තපච්චාසා’’ති. ‘‘තෙනහානන්ද, විකප්පෙත්වා ගණ්හාහී’’ති. අථ ඛො භගවා එතස්මිං නිදානෙ එතස්මිං පකරණෙ ධම්මිං කථං කත්වා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, විකප්පෙත්වා [භත්තපච්චාසං විකප්පෙත්වා (ස්‍යා.)] පරම්පරභොජනං භුඤ්ජිතුං. එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, විකප්පෙතබ්බං – ‘මය්හං භත්තපච්චාසං ඉත්ථන්නාමස්ස දම්මී’’’ති.
227. පරම්පරභොජනං නාම පඤ්චන්නං භොජනානං අඤ්ඤතරෙන භොජනෙන නිමන්තිතො, තං ඨපෙත්වා අඤ්ඤං පඤ්චන්නං භොජනානං අඤ්ඤතරං භොජනං භුඤ්ජති, එතං පරම්පරභොජනං නාම.
අඤ්ඤත්‍ර සමයාති ඨපෙත්වා සමයං.
ගිලානසමයො නාම න සක්කොති එකාසනෙ නිසින්නො යාවදත්ථං භුඤ්ජිතුං. ‘‘ගිලානසමයො’’ති භුඤ්ජිතබ්බං.
චීවරදානසමයො නාම අනත්ථතෙ කථිනෙ වස්සානස්ස පච්ඡිමො මාසො, අත්ථතෙ කථිනෙ පඤ්ච මාසා. ‘‘චීවරදානසමයො’’ති භුඤ්ජිතබ්බං.
චීවරකාරසමයො නාම චීවරෙ කයිරමානෙ. ‘‘චීවරකාරසමයො’’ති භුඤ්ජිතබ්බං.
‘‘අඤ්ඤත්‍ර සමයා භුඤ්ජිස්සාමී’’ති පටිග්ගණ්හාති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අජ්ඣොහාරෙ අජ්ඣොහාරෙ ආපත්ති පාචිත්තියස්ස.
228. පරම්පරභොජනෙ පරම්පරභොජනසඤ්ඤී, අඤ්ඤත්‍ර සමයා, භුඤ්ජති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. පරම්පරභොජනෙ වෙමතිකො, අඤ්ඤත්‍ර සමයා, භුඤ්ජති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. පරම්පරභොජනෙ නපරම්පරභොජනසඤ්ඤී, අඤ්ඤත්‍ර සමයා, භුඤ්ජති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස.
නපරම්පරභොජනෙ පරම්පරභොජනසඤ්ඤී, ආපත්ති දුක්කටස්ස. නපරම්පරභොජනෙ වෙමතිකො, ආපත්ති දුක්කටස්ස. නපරම්පරභොජනෙ නපරම්පරභොජනසඤ්ඤී, අනාපත්ති.
229. අනාපත්ති සමයෙ, විකප්පෙත්වා භුඤ්ජති, ද්වෙ තයො නිමන්තනෙ එකතො භුඤ්ජති, නිමන්තනපටිපාටියා භුඤ්ජති, සකලෙන ගාමෙන නිමන්තිතො තස්මිං ගාමෙ යත්ථ කත්ථචි භුඤ්ජති, සකලෙන පූගෙන නිමන්තිතො තස්මිං පූගෙ යත්ථ කත්ථචි භුඤ්ජති, නිමන්තියමානො භික්ඛං ගහෙස්සාමීති භණති, නිච්චභත්තෙ, සලාකභත්තෙ, පක්ඛිකෙ, උපොසථිකෙ, පාටිපදිකෙ, පඤ්ච භොජනානි ඨපෙත්වා සබ්බත්ථ අනාපත්ති, උම්මත්තකස්ස, ආදිකම්මිකස්සාති.
පරම්පරභොජනසික්ඛාපදං නිට්ඨිතං තතියං.