4. භොජනවග්ගො
1. ආවසථපිණ්ඩසික්ඛාපදං
203. තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන සාවත්ථියා අවිදූරෙ අඤ්ඤතරස්ස පූගස්ස ආවසථපිණ්ඩො පඤ්ඤත්තො හොති. ඡබ්බග්ගියා භික්ඛූ පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය සාවත්ථිං පිණ්ඩාය පවිසිත්වා පිණ්ඩං අලභමානා ආවසථං අගමංසු. මනුස්සා – ‘‘චිරස්සම්පි භදන්තා ආගතා’’ති තෙ සක්කච්චං පරිවිසිංසු. අථ ඛො ඡබ්බග්ගියා භික්ඛූ දුතියම්පි දිවසං…පෙ… තතියම්පි දිවසං පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය සාවත්ථිං පිණ්ඩාය පවිසිත්වා පිණ්ඩං අලභමානා ආවසථං ගන්ත්වා භුඤ්ජිංසු. අථ ඛො ඡබ්බග්ගියානං භික්ඛූනං එතදහොසි – ‘‘කිං මයං කරිස්සාම ආරාමං ගන්ත්වා! හිය්‍යොපි ඉධෙව ආගන්තබ්බං භවිස්සතී’’ති, තත්ථෙව අනුවසිත්වා අනුවසිත්වා ආවසථපිණ්ඩං භුඤ්ජන්ති. තිත්ථියා අපසක්කන්ති. මනුස්සා උජ්ඣායන්ති ඛිය්‍යන්ති විපාචෙන්ති – ‘‘කථඤ්හි නාම සමණා සක්‍යපුත්තියා අනුවසිත්වා අනුවසිත්වා ආවසථපිණ්ඩං භුඤ්ජිස්සන්ති! නයිමෙසඤ්ඤෙව ආවසථපිණ්ඩො පඤ්ඤත්තො; සබ්බෙසඤ්ඤෙව ආවසථපිණ්ඩො පඤ්ඤත්තො’’ති.
අස්සොසුං ඛො භික්ඛූ තෙසං මනුස්සානං උජ්ඣායන්තානං ඛිය්‍යන්තානං විපාචෙන්තානං. යෙ තෙ භික්ඛූ අප්පිච්ඡා…පෙ… තෙ උජ්ඣායන්ති ඛිය්‍යන්ති විපාචෙන්ති – කථඤ්හි නාම ඡබ්බග්ගියා භික්ඛූ අනුවසිත්වා අනුවසිත්වා ආවසථපිණ්ඩං භුඤ්ජිස්සන්තීති…පෙ… සච්චං කිර තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, අනුවසිත්වා අනුවසිත්වා ආවසථපිණ්ඩං භුඤ්ජථාති? ‘‘සච්චං, භගවා’’ති. විගරහි බුද්ධො භගවා…පෙ… කථඤ්හි නාම තුම්හෙ, මොඝපුරිසා, අනුවසිත්වා අනුවසිත්වා ආවසථපිණ්ඩං භුඤ්ජිස්සථ! නෙතං, මොඝපුරිසා, අප්පසන්නානං වා පසාදාය…පෙ… එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
‘‘එකො ආවසථපිණ්ඩො භුඤ්ජිතබ්බො. තතො චෙ උත්තරිං භුඤ්ජෙය්‍ය, පාචිත්තිය’’න්ති.
එවඤ්චිදං භගවතා භික්ඛූනං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං හොති.
204. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා සාරිපුත්තො කොසලෙසු ජනපදෙ සාවත්ථිං ගච්ඡන්තො යෙන අඤ්ඤතරො ආවසථො තෙනුපසඞ්කමි. මනුස්සා – ‘‘චිරස්සම්පි ථෙරො ආගතො’’ති සක්කච්චං පරිවිසිංසු. අථ ඛො ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස භුත්තාවිස්ස ඛරො ආබාධො උප්පජ්ජි, නාසක්ඛි තම්හා ආවසථා පක්කමිතුං. අථ ඛො තෙ මනුස්සා දුතියම්පි දිවසං ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං එතදවොචුං – ‘‘භුඤ්ජථ, භන්තෙ’’ති. අථ ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො – ‘‘භගවතා පටික්ඛිත්තං අනුවසිත්වා අනුවසිත්වා ආවසථපිණ්ඩං භුඤ්ජිතු’’න්ති කුක්කුච්චායන්තො න පටිග්ගහෙසි; ඡින්නභත්තො අහොසි. අථ ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො සාවත්ථිං ගන්ත්වා භික්ඛූනං එතමත්ථං ආරොචෙසි. භික්ඛූ භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං. අථ ඛො භගවා එතස්මිං නිදානෙ එතස්මිං පකරණෙ ධම්මිං කථං කත්වා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ගිලානෙන භික්ඛුනා අනුවසිත්වා අනුවසිත්වා ආවසථපිණ්ඩං භුඤ්ජිතුං. එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
205. ‘‘අගිලානෙන භික්ඛුනා එකො ආවසථපිණ්ඩො භුඤ්ජිතබ්බො. තතො චෙ උත්තරි භුඤ්ජෙය්‍ය, පාචිත්තිය’’න්ති.
206. අගිලානො නාම සක්කොති තම්හා ආවසථා පක්කමිතුං.
ගිලානො නාම න සක්කොති තම්හා ආවසථා පක්කමිතුං.
ආවසථපිණ්ඩො නාම පඤ්චන්නං භොජනානං අඤ්ඤතරං භොජනං – සාලාය වා මණ්ඩපෙ වා රුක්ඛමූලෙ වා අජ්ඣොකාසෙ වා අනොදිස්ස යාවදත්ථො පඤ්ඤත්තො හොති. අගිලානෙන භික්ඛුනා සකිං භුඤ්ජිතබ්බො. තතො චෙ උත්තරි ‘භුඤ්ජිස්සාමී’ති පටිග්ගණ්හාති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අජ්ඣොහාරෙ අජ්ඣොහාරෙ ආපත්ති පාචිත්තියස්ස.
207. අගිලානො අගිලානසඤ්ඤී තතුත්තරි ආවසථපිණ්ඩං භුඤ්ජති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. අගිලානො වෙමතිකො තතුත්තරි ආවසථපිණ්ඩං භුඤ්ජති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. අගිලානො ගිලානසඤ්ඤී තතුත්තරිං ආවසථපිණ්ඩං භුඤ්ජති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස.
ගිලානො අගිලානසඤ්ඤී, ආපත්ති දුක්කටස්ස. ගිලානො වෙමතිකො ආපත්ති දුක්කටස්ස. ගිලානො ගිලානසඤ්ඤී, අනාපත්ති.
208. අනාපත්ති ගිලානස්ස, අගිලානො සකිං භුඤ්ජති, ගච්ඡන්තො, වා ආගච්ඡන්තො වා භුඤ්ජති, සාමිකා නිමන්තෙත්වා භොජෙන්ති, ඔදිස්ස පඤ්ඤත්තො හොති, න යාවදත්ථො පඤ්ඤත්තො හොති, පඤ්ච භොජනානි ඨපෙත්වා සබ්බත්ථ අනාපත්ති, උම්මත්තකස්ස, ආදිකම්මිකස්සාති.
ආවසථපිණ්ඩසික්ඛාපදං නිට්ඨිතං පඨමං.
2. ගණභොජනසික්ඛාපදං
209. තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවා රාජගහෙ විහරති වෙළුවනෙ කලන්දකනිවාපෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන දෙවදත්තො පරිහීනලාභසක්කාරො සපරිසො කුලෙසු විඤ්ඤාපෙත්වා විඤ්ඤාපෙත්වා භුඤ්ජති. මනුස්සා උජ්ඣායන්ති ඛිය්‍යන්ති විපාචෙන්ති – ‘‘කථඤ්හි නාම සමණා සක්‍යපුත්තියා කුලෙසු විඤ්ඤාපෙත්වා විඤ්ඤාපෙත්වා භුඤ්ජිස්සන්ති! කස්ස සම්පන්නං න මනාපං, කස්ස සාදුං න රුච්චතී’’ති! අස්සොසුං ඛො භික්ඛූ තෙසං මනුස්සානං උජ්ඣායන්තානං ඛිය්‍යන්තානං විපාචෙන්තානං. යෙ තෙ භික්ඛූ අප්පිච්ඡා…පෙ… තෙ උජ්ඣායන්ති ඛිය්‍යන්ති විපාචෙන්ති – ‘‘කථඤ්හි නාම දෙවදත්තො සපරිසො කුලෙසු විඤ්ඤාපෙත්වා විඤ්ඤාපෙත්වා භුඤ්ජිස්සතී’’ති…පෙ… සච්චං කිර ත්වං, දෙවදත්ත, සපරිසො කුලෙසු විඤ්ඤාපෙත්වා විඤ්ඤාපෙත්වා භුඤ්ජසීති? ‘‘සච්චං, භගවා’’ති. විගරහි බුද්ධො භගවා…පෙ… කථඤ්හි නාම ත්වං, මොඝපුරිස, සපරිසො කුලෙසු විඤ්ඤාපෙත්වා විඤ්ඤාපෙත්වා භුඤ්ජිස්සසි! නෙතං, මොඝපුරිස, අප්පසන්නානං වා පසාදාය…පෙ… එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
‘‘ගණභොජනෙ පාචිත්තිය’’න්ති.
එවඤ්චිදං භගවතා භික්ඛූනං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං හොති.
210. තෙන ඛො පන සමයෙන මනුස්සා ගිලානෙ භික්ඛූ භත්තෙන නිමන්තෙන්ති. භික්ඛූ කුක්කුච්චායන්තා නාධිවාසෙන්ති – ‘‘පටික්ඛිත්තං භගවතා ගණභොජන’’න්ති. භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං. අථ ඛො භගවා එතස්මිං නිදානෙ එතස්මිං පකරණෙ ධම්මිං කථං කත්වා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ගිලානෙන භික්ඛුනා ගණභොජනං භුඤ්ජිතුං. එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
‘‘ගණභොජනෙ, අඤ්ඤත්‍ර සමයා, පාචිත්තියං. තත්ථායං සමයො. ගිලානසමයො – අයං තත්ථ සමයො’’ති.
එවඤ්චිදං භගවතා භික්ඛූනං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං හොති.
211. තෙන ඛො පන සමයෙන මනුස්සා චීවරදානසමයෙ සචීවරභත්තං පටියාදෙත්වා භික්ඛූ නිමන්තෙන්ති – ‘‘භොජෙත්වා චීවරෙන අච්ඡාදෙස්සාමා’’ති. භික්ඛූ කුක්කුච්චායන්තා නාධිවාසෙන්ති – ‘‘පටික්ඛිත්තං භගවතා ගණභොජන’’න්ති. චීවරං පරිත්තං උප්පජ්ජති. භික්ඛූ භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං…පෙ… අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, චීවරදානසමයෙ ගණභොජනං භුඤ්ජිතුං. එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
‘‘ගණභොජනෙ, අඤ්ඤත්‍ර සමයා, පාචිත්තියං. තත්ථායං සමයො. ගිලානසමයො, චීවරදානසමයො – අයං තත්ථ සමයො’’ති.
එවඤ්චිදං භගවතා භික්ඛූනං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං හොති.
212. තෙන ඛො පන සමයෙන මනුස්සා චීවරකාරකෙ භික්ඛූ භත්තෙන නිමන්තෙන්ති. භික්ඛූ කුක්කුච්චායන්තා නාධිවාසෙන්ති – ‘‘පටික්ඛිත්තං භගවතා ගණභොජන’’න්ති. භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං…පෙ… අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, චීවරකාරසමයෙ ගණභොජනං භුඤ්ජිතුං. එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
‘‘ගණභොජනෙ, අඤ්ඤත්‍ර සමයා, පාචිත්තියං. තත්ථායං සමයො. ගිලානසමයො, චීවරදානසමයො, චීවරකාරසමයො – අයං තත්ථ සමයො’’ති.
එවඤ්චිදං භගවතා භික්ඛූනං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං හොති.
213. තෙන ඛො පන සමයෙන භික්ඛූ මනුස්සෙහි සද්ධිං අද්ධානං ගච්ඡන්ති. අථ ඛො තෙ භික්ඛූ තෙ මනුස්සෙ එතදවොචුං – ‘‘මුහුත්තං, ආවුසො, ආගමෙථ; පිණ්ඩාය චරිස්සාමා’’ති. තෙ එවමාහංසු – ‘‘ඉධෙව, භන්තෙ, භුඤ්ජථා’’ති. භික්ඛූ කුක්කුච්චායන්තා න පටිග්ගණ්හන්ති – ‘‘පටික්ඛිත්තං භගවතා ගණභොජන’’න්ති. භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං…පෙ… අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, අද්ධානගමනසමයෙ ගණභොජනං භුඤ්ජිතුං. එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
‘‘ගණභොජනෙ, අඤ්ඤත්‍ර සමයා, පාචිත්තියං. තත්ථායං සමයො. ගිලානසමයො, චීවරදානසමයො, චීවරකාරසමයො, අද්ධානගමනසමයො – අයං තත්ථ සමයො’’ති.
එවඤ්චිදං භගවතා භික්ඛූනං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං හොති.
214. තෙන ඛො පන සමයෙන භික්ඛූ මනුස්සෙහි සද්ධිං නාවාය ගච්ඡන්ති. අථ ඛො තෙ භික්ඛූ තෙ මනුස්සෙ එතදවොචුං – ‘‘මුහුත්තං, ආවුසො, තීරං උපනෙථ; පිණ්ඩාය චරිස්සාමා’’ති. තෙ එවමාහංසු – ‘‘ඉධෙව, භන්තෙ, භුඤ්ජථා’’ති. භික්ඛූ කුක්කුච්චායන්තා න පටිග්ගණ්හන්ති – ‘‘පටික්ඛිත්තං භගවතා ගණභොජන’’න්ති. භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං…පෙ… අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, නාවාභිරුහනසමයෙ ගණභොජනං භුඤ්ජිතුං. එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
‘‘ගණභොජනෙ, අඤ්ඤත්‍ර සමයා, පාචිත්තියං. තත්ථායං සමයො. ගිලානසමයො, චීවරදානසමයො, චීවරකාරසමයො, අද්ධානගමනසමයො, නාවාභිරුහනසමයො – අයං තත්ථ සමයො’’ති.
එවඤ්චිදං භගවතා භික්ඛූනං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං හොති.
215. තෙන 0 ඛො පන සමයෙන දිසාසු වස්සංවුට්ඨා භික්ඛූ රාජගහං ආගච්ඡන්ති භගවන්තං දස්සනාය. මනුස්සා නානාවෙරජ්ජකෙ භික්ඛූ පස්සිත්වා භත්තෙන නිමන්තෙන්ති. භික්ඛූ කුක්කුච්චායන්තා නාධිවාසෙන්ති – ‘‘පටික්ඛිත්තං භගවතා ගණභොජන’’න්ති. භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං…පෙ… අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, මහාසමයෙ ගණභොජනං භුඤ්ජිතුං. එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
‘‘ගණභොජනෙ, අඤ්ඤත්‍ර සමයා, පාචිත්තියං. තත්ථායං සමයො. ගිලානසමයො, චීවරදානසමයො, චීවරකාරසමයො, අද්ධානගමනසමයො, නාවාභිරුහනසමයො, මහාසමයො – අයං තත්ථ සමයො’’ති.
එවඤ්චිදං භගවතා භික්ඛූනං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං හොති.
216. තෙන ඛො පන සමයෙන රඤ්ඤො මාගධස්ස සෙනියස්ස බිම්බිසාරස්ස ඤාතිසාලොහිතො ආජීවකෙසු පබ්බජිතො හොති. අථ ඛො සො ආජීවකො යෙන රාජා මාගධො සෙනියො බිම්බිසාරො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා රාජානං මාගධං සෙනියං බිම්බිසාරං එතදවොච – ‘‘ඉච්ඡාමහං, මහාරාජ, සබ්බපාසණ්ඩිකභත්තං කාතු’’න්ති. ‘‘සචෙ ත්වං, භන්තෙ, බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං පඨමං භොජෙය්‍යාසි’’. ‘‘එවං කරෙය්‍යාමී’’ති. අථ ඛො සො ආජීවකො භික්ඛූනං සන්තිකෙ දූතං පාහෙසි – ‘‘අධිවාසෙන්තු මෙ භික්ඛූ ස්වාතනාය භත්ත’’න්ති. භික්ඛූ කුක්කුච්චායන්තා නාධිවාසෙන්ති – ‘‘පටික්ඛිත්තං භගවතා ගණභොජන’’න්ති. අථ ඛො සො ආජීවකො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි, සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. එකමන්තං ඨිතො ඛො සො ආජීවකො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘භවම්පි ගොතමො පබ්බජිතො, අහම්පි පබ්බජිතො; අරහති පබ්බජිතො පබ්බජිතස්ස පිණ්ඩං පටිග්ගහෙතුං. අධිවාසෙතු මෙ භවං ගොතමො ස්වාතනාය භත්තං සද්ධිං භික්ඛුසඞ්ඝෙනා’’ති. අධිවාසෙසි භගවා තුණ්හීභාවෙන. අථ ඛො සො ආජීවකො භගවතො අධිවාසනං විදිත්වා පක්කාමි. අථ ඛො භගවා එතස්මිං නිදානෙ එතස්මිං පකරණෙ ධම්මිං කථං කත්වා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, සමණභත්තසමයෙ ගණභොජනං භුඤ්ජිතුං. එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
217. ගණභොජනෙ , අඤ්ඤත්‍ර සමයා, පාචිත්තියං. තත්ථායං සමයො. ගිලානසමයො, චීවරදානසමයො, චීවරකාරසමයො, අද්ධානගමනසමයො, නාවාභිරුහනසමයො, මහාසමයො, සමණභත්තසමයො – අයං තත්ථ සමයො’’ති.
218. ගණභොජනං නාම යත්ථ චත්තාරො භික්ඛූ පඤ්චන්නං භොජනානං අඤ්ඤතරෙන භොජනෙන නිමන්තිතා භුඤ්ජන්ති. එතං ගණභොජනං නාම.
අඤ්ඤත්‍ර සමයාති ඨපෙත්වා සමයං.
ගිලානසමයො නාම අන්තමසො පාදාපි ඵලිතා [ඵාලිතා (ස්‍යා. ක.)] හොන්ති. ‘‘ගිලානසමයො’’ති භුඤ්ජිතබ්බං.
චීවරදානසමයො නාම අනත්ථතෙ කථිනෙ වස්සානස්ස පච්ඡිමො මාසො, අත්ථතෙ කථිනෙ පඤ්චමාසා. ‘‘චීවරදානසමයො’’ති භුඤ්ජිතබ්බං.
චීවරකාරසමයො නාම චීවරෙ කයිරමානෙ. ‘‘චීවරකාරසමයො’’ති භුඤ්ජිතබ්බං.
අද්ධානගමනසමයො නාම ‘‘අද්ධයොජනං ගච්ඡිස්සාමී’’ති භුඤ්ජිතබ්බං, ගච්ඡන්තෙන භුඤ්ජිතබ්බං, ගතෙන භුඤ්ජිතබ්බං.
නාවාභිරුහනසමයො නාම ‘‘නාවං අභිරුහිස්සාමී’’ති භුඤ්ජිතබ්බං, ආරුළ්හෙන භුඤ්ජිතබ්බං, ඔරුළ්හෙන භුඤ්ජිතබ්බං.
මහාසමයො නාම යත්ථ ද්වෙ තයො භික්ඛූ පිණ්ඩාය චරිත්වා යාපෙන්ති, චතුත්ථෙ ආගතෙ න යාපෙන්ති. ‘‘මහාසමයො’’ති භුඤ්ජිතබ්බං.
සමණභත්තසමයො නාම යො කොචි පරිබ්බාජකසමාපන්නො භත්තං කරොති. ‘‘සමණභත්තසමයො’’ති භුඤ්ජිතබ්බං.
‘‘අඤ්ඤත්‍ර සමයා භුඤ්ජිස්සාමී’’ති පටිග්ගණ්හාති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අජ්ඣොහාරෙ අජ්ඣොහාරෙ ආපත්ති පාචිත්තියස්ස.
219. ගණභොජනෙ ගණභොජනසඤ්ඤී, අඤ්ඤත්‍ර සමයා, භුඤ්ජති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. ගණභොජනෙ වෙමතිකො, අඤ්ඤත්‍ර සමයා, භුඤ්ජති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. ගණභොජනෙ නගණභොජනසඤ්ඤී, අඤ්ඤත්‍ර සමයා, භුඤ්ජති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස.
නගණභොජනෙ ගණභොජනසඤ්ඤී, ආපත්ති දුක්කටස්ස. නගණභොජනෙ වෙමතිකො, ආපත්ති දුක්කටස්ස. නගණභොජනෙ නගණභොජනසඤ්ඤී, අනාපත්ති.
220. අනාපත්ති සමයෙ, ද්වෙ තයො එකතො භුඤ්ජන්ති, පිණ්ඩාය චරිත්වා එකතො සන්නිපතිත්වා භුඤ්ජන්ති, නිච්චභත්තං, සලාකභත්තං, පක්ඛිකං, උපොසථිකං, පාටිපදිකං, පඤ්ච භොජනානි ඨපෙත්වා සබ්බත්ථ අනාපත්ති, උම්මත්තකස්ස, ආදිකම්මිකස්සාති.
ගණභොජනසික්ඛාපදං නිට්ඨිතං දුතියං.
3. පරම්පරභොජනසික්ඛාපදං
221. තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවා වෙසාලියං විහරති මහාවනෙ කූටාගාරසාලායං. තෙන ඛො පන සමයෙන වෙසාලියං පණීතානං භත්තානං භත්තපටිපාටි අධිට්ඨිතා හොති. අථ ඛො අඤ්ඤතරස්ස දලිද්දස්ස කම්මකාරස්ස [කම්මකරස්ස (සී.)] එතදහොසි – ‘‘න ඛො ඉදං ඔරකං භවිස්සති යථයිමෙ මනුස්සා සක්කච්චං භත්තං කරොන්ති; යංනූනාහම්පි භත්තං කරෙය්‍ය’’න්ති. අථ ඛො සො දලිද්දො කම්මකාරො යෙන කිරපතිකො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා තං කිරපතිකං එතදවොච – ‘‘ඉච්ඡාමහං, අය්‍යපුත්ත, බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස භත්තං කාතුං. දෙහි මෙ වෙතන’’න්ති. සොපි ඛො කිරපතිකො සද්ධො හොති පසන්නො. අථ ඛො සො කිරපතිකො තස්ස දලිද්දස්ස කම්මකාරස්ස අබ්භාතිරෙකං [අතිරෙකං (ස්‍යා.)] වෙතනං අදාසි. අථ ඛො සො දලිද්දො කම්මකාරො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො දලිද්දො කම්මකාරො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අධිවාසෙතු මෙ, භන්තෙ, භගවා ස්වාතනාය භත්තං සද්ධිං භික්ඛුසඞ්ඝෙනා’’ති. ‘‘මහා ඛො, ආවුසො, භික්ඛුසඞ්ඝො. ජානාහී’’ති. ‘‘හොතු [හොතු මෙ (ක.)] භන්තෙ, මහා භික්ඛුසඞ්ඝො. බහූ මෙ බදරා පටියත්තා බදරමිස්සෙන පෙය්‍යා පරිපූරිස්සන්තී’’ති. අධිවාසෙසි භගවා තුණ්හීභාවෙන.
අථ ඛො සො දලිද්දො කම්මකාරො භගවතො අධිවාසනං විදිත්වා උට්ඨායාසනා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා පක්කාමි. අස්සොසුං ඛො භික්ඛූ – ‘‘දලිද්දෙන කිර කම්මකාරෙන ස්වාතනාය බුද්ධප්පමුඛො භික්ඛුසඞ්ඝො නිමන්තිතො, බදරමිස්සෙන පෙය්‍යා පරිපූරිස්සන්තී’’ති. තෙ කාලස්සෙව පිණ්ඩාය චරිත්වා භුඤ්ජිංසු. අස්සොසුං ඛො මනුස්සා – ‘‘දලිද්දෙන කිර කම්මකාරෙන බුද්ධප්පමුඛො භික්ඛුසඞ්ඝො නිමන්තිතො’’ති. තෙ දලිද්දස්ස කම්මකාරස්ස පහූතං ඛාදනීයං භොජනීයං අභිහරිංසු. අථ ඛො සො දලිද්දො කම්මකාරො තස්සා රත්තියා අච්චයෙන පණීතං ඛාදනීයං භොජනීයං පටියාදාපෙත්වා භගවතො කාලං ආරොචාපෙසි – ‘‘කාලො, භන්තෙ, නිට්ඨිතං භත්ත’’න්ති.
අථ ඛො භගවා පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය යෙන තස්ස දලිද්දස්ස කම්මකාරස්ස නිවෙසනං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි සද්ධිං භික්ඛුසඞ්ඝෙන. අථ ඛො සො දලිද්දො කම්මකාරො භත්තග්ගෙ භික්ඛූ පරිවිසති. භික්ඛූ එවමාහංසු – ‘‘ථොකං, ආවුසො, දෙහි. ථොකං, ආවුසො, දෙහී’’ති. ‘‘මා ඛො තුම්හෙ, භන්තෙ, ‘අයං දලිද්දො කම්මකාරො’ති ථොකං ථොකං පටිග්ගණ්හිත්ථ. පහූතං මෙ ඛාදනීයං භොජනීයං පටියත්තං.
පටිග්ගණ්හථ, භන්තෙ, යාවදත්ථ’’න්ති. ‘‘න ඛො මයං, ආවුසො, එතංකාරණා ථොකං ථොකං පටිග්ගණ්හාම. අපිච, මයං කාලස්සෙව පිණ්ඩාය චරිත්වා භුඤ්ජිම්හා; තෙන මයං ථොකං ථොකං පටිග්ගණ්හාමා’’ති.
අථ ඛො සො දලිද්දො කම්මකාරො උජ්ඣායති ඛිය්‍යති විපාචෙති – ‘‘කථඤ්හි නාම භදන්තා මයා නිමන්තිතා අඤ්ඤත්‍ර භුඤ්ජිස්සන්ති! න චාහං පටිබලො යාවදත්ථං දාතු’’න්ති? අස්සොසුං ඛො භික්ඛූ තස්ස දලිද්දස්ස කම්මකාරස්ස උජ්ඣායන්තස්ස ඛිය්‍යන්තස්ස විපාචෙන්තස්ස. යෙ තෙ භික්ඛූ අප්පිච්ඡා…පෙ… තෙ උජ්ඣායන්ති ඛිය්‍යන්ති විපාචෙන්ති – ‘‘කථඤ්හි නාම භික්ඛූ අඤ්ඤත්‍ර නිමන්තිතා අඤ්ඤත්‍ර භුඤ්ජිස්සන්තී’’ති…පෙ… සච්චං කිර, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ අඤ්ඤත්‍ර නිමන්තිතා අඤ්ඤත්‍ර භුඤ්ජන්තීති? ‘‘සච්චං, භගවා’’ති. විගරහි බුද්ධො භගවා…පෙ… කථඤ්හි නාම තෙ, භික්ඛවෙ, මොඝපුරිසා අඤ්ඤත්‍ර නිමන්තිතා අඤ්ඤත්‍ර භුඤ්ජිස්සන්ති! නෙතං, භික්ඛවෙ, අප්පසන්නානං වා පසාදාය…පෙ… එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
‘‘පරම්පරභොජනෙ පාචිත්තිය’’න්ති.
එවඤ්චිදං භගවතා භික්ඛූනං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං හොති.
222. තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛු ගිලානො හොති. අඤ්ඤතරො භික්ඛු පිණ්ඩපාතං ආදාය යෙන සො භික්ඛු තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා තං භික්ඛුං එතදවොච – ‘‘භුඤ්ජාහි, ආවුසො’’ති. ‘‘අලං, ආවුසො, අත්ථි මෙ භත්තපච්චාසා’’ති. තස්ස භික්ඛුනො පිණ්ඩපාතො උස්සූරෙ [උස්සූරෙන (ක.)] ආහරීයිත්ථ. සො භික්ඛු න චිත්තරූපං භුඤ්ජි. භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං. අථ ඛො භගවා එතස්මිං නිදානෙ එතස්මිං පකරණෙ ධම්මිං කථං කත්වා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ගිලානෙන භික්ඛුනා පරම්පරභොජනං භුඤ්ජිතුං. එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
‘‘පරම්පරභොජනෙ, අඤ්ඤත්‍ර සමයා, පාචිත්තියං. තත්ථායං සමයො. ගිලානසමයො – අයං තත්ථ සමයො’’ති.
එවඤ්චිදං භගවතා භික්ඛූනං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං හොති.
223. තෙන ඛො පන සමයෙන මනුස්සා චීවරදානසමයෙ සචීවරභත්තං පටියාදෙත්වා [පටියාදාපෙත්වා (ඉතිපි)] භික්ඛූ නිමන්තෙන්ති – ‘‘භොජෙත්වා චීවරෙන අච්ඡාදෙස්සාමා’’ති. භික්ඛූ කුක්කුච්චායන්තා නාධිවාසෙන්ති – ‘‘පටික්ඛිත්තං භගවතා පරම්පරභොජන’’න්ති. චීවරං පරිත්තං උප්පජ්ජති. භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං…පෙ… අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, චීවරදානසමයෙ පරම්පරභොජනං භුඤ්ජිතුං. එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
‘‘පරම්පරභොජනෙ, අඤ්ඤත්‍ර සමයා, පාචිත්තියං. තත්ථායං සමයො. ගිලානසමයො, චීවරදානසමයො – අයං තත්ථ සමයො’’ති.
එවඤ්චිදං භගවතා භික්ඛූනං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං හොති.
224. තෙන ඛො පන සමයෙන මනුස්සා චීවරකාරකෙ භික්ඛූ භත්තෙන නිමන්තෙන්ති. භික්ඛූ කුක්කුච්චායන්තා නාධිවාසෙන්ති – ‘‘පටික්ඛිත්තං භගවතා පරම්පරභොජන’’න්ති. භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං…පෙ… අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, චීවරකාරසමයෙ පරම්පරභොජනං භුඤ්ජිතුං. එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
225. ‘‘පරම්පරභොජනෙ, අඤ්ඤත්‍ර සමයා, පාචිත්තියං. තත්ථායං සමයො. ගිලානසමයො, චීවරදානසමයො, චීවරකාරසමයො – අයං තත්ථ සමයො’’ති.
එවඤ්චිදං භගවතා භික්ඛූනං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං හොති.
226. අථ ඛො භගවා පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය ආයස්මතා ආනන්දෙන පච්ඡාසමණෙන යෙන අඤ්ඤතරං කුලං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. අථ ඛො තෙ මනුස්සා භගවතො ච ආයස්මතො ච ආනන්දස්ස භොජනං අදංසු. ආයස්මා ආනන්දො කුක්කුච්චායන්තො න පටිග්ගණ්හාති. ‘‘ගණ්හාහි [පතිගණ්හාහි (සී.)], ආනන්දා’’ති. ‘‘අලං, භගවා, අත්ථි මෙ භත්තපච්චාසා’’ති. ‘‘තෙනහානන්ද, විකප්පෙත්වා ගණ්හාහී’’ති. අථ ඛො භගවා එතස්මිං නිදානෙ එතස්මිං පකරණෙ ධම්මිං කථං කත්වා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, විකප්පෙත්වා [භත්තපච්චාසං විකප්පෙත්වා (ස්‍යා.)] පරම්පරභොජනං භුඤ්ජිතුං. එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, විකප්පෙතබ්බං – ‘මය්හං භත්තපච්චාසං ඉත්ථන්නාමස්ස දම්මී’’’ති.
227. පරම්පරභොජනං නාම පඤ්චන්නං භොජනානං අඤ්ඤතරෙන භොජනෙන නිමන්තිතො, තං ඨපෙත්වා අඤ්ඤං පඤ්චන්නං භොජනානං අඤ්ඤතරං භොජනං භුඤ්ජති, එතං පරම්පරභොජනං නාම.
අඤ්ඤත්‍ර සමයාති ඨපෙත්වා සමයං.
ගිලානසමයො නාම න සක්කොති එකාසනෙ නිසින්නො යාවදත්ථං භුඤ්ජිතුං. ‘‘ගිලානසමයො’’ති භුඤ්ජිතබ්බං.
චීවරදානසමයො නාම අනත්ථතෙ කථිනෙ වස්සානස්ස පච්ඡිමො මාසො, අත්ථතෙ කථිනෙ පඤ්ච මාසා. ‘‘චීවරදානසමයො’’ති භුඤ්ජිතබ්බං.
චීවරකාරසමයො නාම චීවරෙ කයිරමානෙ. ‘‘චීවරකාරසමයො’’ති භුඤ්ජිතබ්බං.
‘‘අඤ්ඤත්‍ර සමයා භුඤ්ජිස්සාමී’’ති පටිග්ගණ්හාති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අජ්ඣොහාරෙ අජ්ඣොහාරෙ ආපත්ති පාචිත්තියස්ස.
228. පරම්පරභොජනෙ පරම්පරභොජනසඤ්ඤී, අඤ්ඤත්‍ර සමයා, භුඤ්ජති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. පරම්පරභොජනෙ වෙමතිකො, අඤ්ඤත්‍ර සමයා, භුඤ්ජති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. පරම්පරභොජනෙ නපරම්පරභොජනසඤ්ඤී, අඤ්ඤත්‍ර සමයා, භුඤ්ජති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස.
නපරම්පරභොජනෙ පරම්පරභොජනසඤ්ඤී, ආපත්ති දුක්කටස්ස. නපරම්පරභොජනෙ වෙමතිකො, ආපත්ති දුක්කටස්ස. නපරම්පරභොජනෙ නපරම්පරභොජනසඤ්ඤී, අනාපත්ති.
229. අනාපත්ති සමයෙ, විකප්පෙත්වා භුඤ්ජති, ද්වෙ තයො නිමන්තනෙ එකතො භුඤ්ජති, නිමන්තනපටිපාටියා භුඤ්ජති, සකලෙන ගාමෙන නිමන්තිතො තස්මිං ගාමෙ යත්ථ කත්ථචි භුඤ්ජති, සකලෙන පූගෙන නිමන්තිතො තස්මිං පූගෙ යත්ථ කත්ථචි භුඤ්ජති, නිමන්තියමානො භික්ඛං ගහෙස්සාමීති භණති, නිච්චභත්තෙ, සලාකභත්තෙ, පක්ඛිකෙ, උපොසථිකෙ, පාටිපදිකෙ, පඤ්ච භොජනානි ඨපෙත්වා සබ්බත්ථ අනාපත්ති, උම්මත්තකස්ස, ආදිකම්මිකස්සාති.
පරම්පරභොජනසික්ඛාපදං නිට්ඨිතං තතියං.
4. කාණමාතුසික්ඛාපදං
230. තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන කාණමාතා උපාසිකා සද්ධා හොති පසන්නා. කාණා ගාමකෙ අඤ්ඤතරස්ස පුරිසස්ස දින්නා හොති. අථ ඛො කාණා මාතුඝරං අගමාසි කෙනචිදෙව කරණීයෙන. අථ ඛො කාණාය සාමිකො කාණාය සන්තිකෙ දූතං පාහෙසි – ‘‘ආගච්ඡතු කාණා, ඉච්ඡාමි කාණාය ආගත’’න්ති. අථ ඛො කාණමාතා උපාසිකා ‘‘කිස්මිං විය රිත්තහත්ථං ගන්තු’’න්ති පූවං [පූපං (ණ්වාදි)] පචි. පක්කෙ පූවෙ අඤ්ඤතරො පිණ්ඩචාරිකො භික්ඛු කාණමාතාය උපාසිකාය නිවෙසනං පාවිසි. අථ ඛො කාණමාතා උපාසිකා තස්ස භික්ඛුනො පූවං දාපෙසි. සො නික්ඛමිත්වා අඤ්ඤස්ස ආචික්ඛි. තස්සපි පූවං දාපෙසි. සොපි නික්ඛමිත්වා අඤ්ඤස්ස ආචික්ඛි. තස්සපි පූවං දාපෙසි. යථාපටියත්තං පූවං පරික්ඛයං අගමාසි. දුතියම්පි ඛො කාණාය සාමිකො කාණාය සන්තිකෙ දූතං පාහෙසි – ‘‘ආගච්ඡතු කාණා, ඉච්ඡාමි කාණාය ආගත’’න්ති. දුතියම්පි ඛො කාණමාතා උපාසිකා ‘‘කිස්මිං විය රිත්තහත්තං ගන්තු’’න්ති පූවං පචි. පක්කෙ පූවෙ අඤ්ඤතරො පිණ්ඩචාරිකො භික්ඛු කාණමාතාය උපාසිකාය නිවෙසනං පාවිසි. අථ ඛො කාණමාතා උපාසිකා තස්ස භික්ඛුනො පූවං දාපෙසි. සො නික්ඛමිත්වා අඤ්ඤස්ස ආචික්ඛි. තස්සපි පූවං දාපෙසි. සොපි නික්ඛමිත්වා අඤ්ඤස්ස ආචික්ඛි. තස්සපි පූවං දාපෙසි. යථාපටියත්තං පූවං පරික්ඛයං අගමාසි. තතියම්පි ඛො කාණාය සාමිකො කාණාය සන්තිකෙ දූතං පාහෙසි – ‘‘ආගච්ඡතු කාණා, ඉච්ඡාමි කාණාය ආගතං. සචෙ කාණා නාගච්ඡිස්සති, අහං අඤ්ඤං පජාපතිං ආනෙස්සාමී’’ති. තතියම්පි ඛො කාණමාතා උපාසිකා කිස්මිං විය රිත්තහත්ථං ගන්තුන්ති පූවං පචි. පක්කෙ පූවෙ අඤ්ඤතරො පිණ්ඩචාරිකො භික්ඛු කාණමාතාය උපාසිකාය නිවෙසනං පාවිසි. අථ ඛො කාණමාතා උපාසිකා තස්ස භික්ඛුනො පූවං දාපෙසි. සො නික්ඛමිත්වා අඤ්ඤස්ස ආචික්ඛි. තස්සපි පූවං දාපෙසි. සොපි නික්ඛමිත්වා අඤ්ඤස්ස ආචික්ඛි. තස්සපි පූවං දාපෙසි. යථාපටියත්තං පූවං පරික්ඛයං අගමාසි. අථ ඛො කාණාය සාමිකො අඤ්ඤං පජාපතිං ආනෙසි.
අස්සොසි ඛො කාණා – ‘‘තෙන කිර පුරිසෙන අඤ්ඤා පජාපති ආනීතා’’ති. සා රොදන්තී අට්ඨාසි. අථ ඛො භගවා පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය යෙන කාණමාතාය උපාසිකාය නිවෙසනං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. අථ ඛො කාණමාතා උපාසිකා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො කාණමාතරං උපාසිකං භගවා එතදවොච – ‘‘කිස්සායං කාණා රොදතී’’ති? අථ ඛො කාණමාතා උපාසිකා භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසි. අථ ඛො භගවා කාණමාතරං උපාසිකං ධම්මියා කථාය සන්දස්සෙත්වා සමාදපෙත්වා සමුත්තෙජෙත්වා සම්පහංසෙත්වා උට්ඨායාසනා පක්කාමි.
231. තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො සත්ථො රාජගහා පටියාලොකං ගන්තුකාමො හොති. අඤ්ඤතරො පිණ්ඩචාරිකො භික්ඛු තං සත්ථං පිණ්ඩාය පාවිසි. අඤ්ඤතරො උපාසකො තස්ස භික්ඛුනො සත්තුං දාපෙසි. සො නික්ඛමිත්වා අඤ්ඤස්ස ආචික්ඛි. තස්සපි සත්තුං දාපෙසි. සො නික්ඛමිත්වා අඤ්ඤස්ස ආචික්ඛි. තස්සපි සත්තුං දාපෙසි. යථාපටියත්තං පාථෙය්‍යං පරික්ඛයං අගමාසි. අථ ඛො සො උපාසකො තෙ මනුස්සෙ එතදවොච – ‘‘අජ්ජණ්හො, අය්‍යා, ආගමෙථ, යථාපටියත්තං පාථෙය්‍යං අය්‍යානං දින්නං. පාථෙය්‍යං පටියාදෙස්සාමී’’ති. ‘‘නාය්‍යො [නාය්‍ය (ස්‍යා.)] සක්කා ආගමෙතුං, පයාතො සත්ථො’’ති අගමංසු. අථ ඛො තස්ස උපාසකස්ස පාථෙය්‍යං පටියාදෙත්වා පච්ඡා ගච්ඡන්තස්ස චොරා අච්ඡින්දිංසු. මනුස්සා උජ්ඣායන්ති ඛිය්‍යන්ති විපාචෙන්ති – ‘‘කථඤ්හි නාම සමණා සක්‍යපුත්තියා න මත්තං ජානිත්වා පටිග්ගහෙස්සන්ති! අයං ඉමෙසං දත්වා පච්ඡා ගච්ඡන්තො චොරෙහි අච්ඡින්නො’’ති. අස්සොසුං ඛො භික්ඛූ තෙසං මනුස්සානං උජ්ඣායන්තානං ඛිය්‍යන්තානං විපාචෙන්තානං. අථ ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං. අථ ඛො භගවා එතස්මිං නිදානෙ එතස්මිං පකරණෙ ධම්මිං කථං කත්වා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘තෙන හි, භික්ඛවෙ, භික්ඛූනං සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙස්සාමි දස අත්ථවසෙ පටිච්ච – සඞ්ඝසුට්ඨුතාය, සඞ්ඝඵාසුතාය…පෙ… විනයානුග්ගහාය. එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
232. ‘‘භික්ඛුං පනෙව කුලං උපගතං පූවෙහි වා මන්ථෙහි වා අභිහට්ඨුං පවාරෙය්‍ය, ආකඞ්ඛමානෙන භික්ඛුනා ද්වත්තිපත්තපූරා පටිග්ගහෙතබ්බා තතො චෙ උත්තරි පටිග්ගණ්හෙය්‍ය පාචිත්තියං. ද්වත්තිපත්තපූරෙ පටිග්ගහෙත්වා තතො නීහරිත්වා භික්ඛූහි සද්ධිං සංවිභජිතබ්බං. අයං තත්ථ සාමීචී’’ති.
233. භික්ඛුං පනෙව කුලං උපගතන්ති කුලං නාම චත්තාරි කුලානි – ඛත්තියකුලං, බ්‍රාහ්මණකුලං, වෙස්සකුලං, සුද්දකුලං.
උපගතන්ති තත්ථ ගතං.
පූවං නාම යංකිඤ්චි පහෙණකත්ථාය පටියත්තං.
මන්ථං නාම යංකිඤ්චි පාථෙය්‍යත්ථාය පටියත්තං.
අභිහට්ඨුං පවාරෙය්‍යාති යාවතකං ඉච්ඡසි තාවතකං ගණ්හාහීති.
ආකඞ්ඛමානෙනාති ඉච්ඡමානෙන.
ද්වත්තිපත්තපූරා පටිග්ගහෙතබ්බාති ද්වෙතයො පත්තපූරා පටිග්ගහෙතබ්බා.
තතො චෙ උත්තරි පටිගණ්හෙය්‍යාති තතුත්තරි පටිග්ගණ්හාති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස.
ද්වත්තිපත්තපූරෙ පටිග්ගහෙත්වා තතො නික්ඛමන්තෙන භික්ඛුං පස්සිත්වා ආචික්ඛිතබ්බං – ‘‘අමුත්‍ර මයා ද්වත්තිපත්තපූරා පටිග්ගහිතා, මා ඛො තත්ථ පටිග්ගණ්හී’’ති. සචෙ පස්සිත්වා න ආචික්ඛති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. සචෙ ආචික්ඛිතෙ පටිග්ගණ්හාති, ආපත්ති දුක්කටස්ස.
තතො නීහරිත්වා භික්ඛූහි සද්ධිං සංවිභජිතබ්බන්ති පටික්කමනං නීහරිත්වා සංවිභජිතබ්බං.
අයං තත්ථ සාමීචීති අයං තත්ථ අනුධම්මතා.
234. අතිරෙකද්වත්තිපත්තපූරෙ අතිරෙකසඤ්ඤී පටිග්ගණ්හාති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. අතිරෙකද්වත්තිපත්තපූරෙ වෙමතිකො පටිග්ගණ්හාති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. අතිරෙකද්වත්තිපත්තපූරෙ ඌනකසඤ්ඤී පටිග්ගණ්හාති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස.
ඌනකද්වත්තිපත්තපූරෙ අතිරෙකසඤ්ඤී, ආපත්ති දුක්කටස්ස. ඌනකද්වත්තිපත්තපූරෙ වෙමතිකො, ආපත්ති දුක්කටස්ස. ඌනකද්වත්තිපත්තපූරෙ ඌනකසඤ්ඤී, අනාපත්ති.
235. අනාපත්ති ද්වත්තිපත්තපූරෙ පටිග්ගණ්හාති, ඌනකද්වත්තිපත්තපූරෙ පටිග්ගණ්හාති, න පහෙණකත්ථාය න පාථෙය්‍යත්ථාය පටියත්තං දෙන්ති, පහෙණකත්ථාය වා පාථෙය්‍යත්ථාය වා පටියත්තසෙසකං දෙන්ති, ගමනෙ පටිප්පස්සද්ධෙ දෙන්ති, ඤාතකානං පවාරිතානං, අඤ්ඤස්සත්ථාය, අත්තනො ධනෙන, උම්මත්තකස්ස, ආදිකම්මිකස්සාති.
කාණමාතුසික්ඛාපදං නිට්ඨිතං චතුත්ථං.
5. පඨමපවාරණාසික්ඛාපදං
236. තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො බ්‍රාහ්මණො භික්ඛූ නිමන්තෙත්වා භොජෙසි. භික්ඛූ භුත්තාවී පවාරිතා ඤාතිකුලානි ගන්ත්වා එකච්චෙ භුඤ්ජිංසු එකච්චෙ පිණ්ඩපාතං ආදාය අගමංසු. අථ ඛො සො බ්‍රාහ්මණො පටිවිස්සකෙ [පටිවිසකෙ (යොජනා)] එතදවොච – ‘‘භික්ඛූ මයා අය්‍යා සන්තප්පිතා. එථ, තුම්හෙපි සන්තප්පෙස්සාමී’’ති. තෙ එවමාහංසු – ‘‘කිං ත්වං, අය්‍යො [අය්‍ය (ස්‍යා.)], අම්හෙ සන්තප්පෙස්සසි? යෙපි තයා නිමන්තිතා තෙපි අම්හාකං ඝරානි ආගන්ත්වා එකච්චෙ භුඤ්ජිංසු එකච්චෙ පිණ්ඩපාතං ආදාය අගමංසූ’’ති!
අථ ඛො සො බ්‍රාහ්මණො උජ්ඣායති ඛිය්‍යති විපාචෙති – ‘‘කථඤ්හි නාම භදන්තා අම්හාකං ඝරෙ භුඤ්ජිත්වා අඤ්ඤත්‍ර භුඤ්ජිස්සන්ති! න චාහං පටිබලො යාවදත්ථං දාතු’’න්ති! අස්සොසුං ඛො භික්ඛූ තස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස උජ්ඣායන්තස්ස ඛිය්‍යන්තස්ස විපාචෙන්තස්ස. යෙ තෙ භික්ඛූ අප්පිච්ඡා…පෙ… තෙ උජ්ඣායන්ති ඛිය්‍යන්ති විපාචෙන්ති – ‘‘කථඤ්හි නාම භික්ඛූ භුත්තාවී පවාරිතා අඤ්ඤත්‍ර භුඤ්ජිස්සන්තී’’ති…පෙ… සච්චං කිර, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ භුත්තාවී පවාරිතා අඤ්ඤත්‍ර භුඤ්ජන්තීති? ‘‘සච්චං, භගවා’’ති. විගරහි බුද්ධො භගවා…පෙ… කථඤ්හි නාම තෙ, භික්ඛවෙ, මොඝපුරිසා භුත්තාවී පවාරිතා අඤ්ඤත්‍ර භුඤ්ජිස්සන්ති! නෙතං, භික්ඛවෙ, අප්පසන්නානං වා පසාදාය…පෙ… එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
‘‘යො පන භික්ඛු භුත්තාවී පවාරිතො ඛාදනීයං වා භොජනීයං වා ඛාදෙය්‍ය වා භුඤ්ජෙය්‍ය වා, පාචිත්තිය’’න්ති.
එවඤ්චිදං භගවතා භික්ඛූනං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං හොති.
237. තෙන ඛො පන සමයෙන භික්ඛූ ගිලානානං භික්ඛූනං පණීතෙ පිණ්ඩපාතෙ නීහරන්ති. ගිලානා න චිත්තරූපං භුඤ්ජන්ති. තානි භික්ඛූ ඡට්ටෙන්ති. අස්සොසි ඛො භගවා උච්චාසද්දං මහාසද්දං කාකොරවසද්දං. සුත්වාන ආයස්මන්තං ආනන්දං ආමන්තෙසි – ‘‘කිං නු ඛො සො, ආනන්ද, උච්චාසද්දො මහාසද්දො කාකොරවසද්දො’’ති? අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසි. ‘‘භුඤ්ජෙය්‍යුං පනානන්ද, භික්ඛූ ගිලානාතිරිත්ත’’න්ති. ‘‘න භුඤ්ජෙය්‍යුං, භගවා’’ති. අථ ඛො භගවා එතස්මිං නිදානෙ එතස්මිං පකරණෙ ධම්මිං කථං කත්වා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘අනුජානාමි භික්ඛවෙ, ගිලානස්ස ච අගිලානස්ස ච අතිරිත්තං භුඤ්ජිතුං. එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, අතිරිත්තං කාතබ්බං – ‘‘අලමෙතං සබ්බ’’න්ති. එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
238. ‘‘යො පන භික්ඛු භුත්තාවී පවාරිතො අනතිරිත්තං ඛාදනීයං වා භොජනීයං වා ඛාදෙය්‍ය වා භුඤ්ජෙය්‍ය වා, පාචිත්තිය’’න්ති.
239. යො පනාති යො යාදිසො…පෙ… භික්ඛූති…පෙ… අයං ඉමස්මිං අත්ථෙ අධිප්පෙතො භික්ඛූති.
භුත්තාවී නාම පඤ්චන්නං භොජනානං අඤ්ඤතරං භොජනං අන්තමසො කුසග්ගෙනපි භුත්තං හොති.
පවාරිතො නාම අසනං පඤ්ඤායති, භොජනං පඤ්ඤායති, හත්ථපාසෙ ඨිතො අභිහරති, පටික්ඛෙපො පඤ්ඤායති.
අනතිරිත්තං නාම අකප්පියකතං හොති, අප්පටිග්ගහිතකතං හොති, අනුච්චාරිතකතං හොති, අහත්ථපාසෙ කතං හොති, අභුත්තාවිනා කතං හොති, භුත්තාවිනා පවාරිතෙන ආසනා වුට්ඨිතෙන කතං හොති, ‘‘අලමෙතං සබ්බන්ති අවුත්තං හොති, න ගිලානාතිරිත්තං හොති’’ – එතං අනතිරිත්තං නාම.
අතිරිත්තං නාම කප්පියකතං හොති, පටිග්ගහිතකතං හොති, උච්චාරිතකතං හොති, හත්ථපාසෙ කතං හොති, භුත්තාවිනා කතං හොති, භුත්තාවිනා පවාරිතෙන ආසනා අවුට්ඨිතෙන කතං හොති, ‘‘අලමෙතං සබ්බ’’න්ති වුත්තං හොති, ගිලානාතිරිත්තං හොති – එතං අතිරිත්තං නාම.
ඛාදනීයං නාම පඤ්ච භොජනානි – යාමකාලිකං සත්තාහකාලිකං යාවජීවිකං ඨපෙත්වා අවසෙසං ඛාදනීයං නාම.
භොජනීයං නාම පඤ්ච භොජනානි – ඔදනො, කුම්මාසො, සත්තු, මච්ඡො, මංසං.
‘‘ඛාදිස්සාමි භුඤ්ජිස්සාමී’’ති පටිග්ගණ්හාති, ආපත්ති දුක්කටස්ස අජ්ඣොහාරෙ අජ්ඣොහාරෙ ආපත්ති පාචිත්තියස්ස.
240. අනතිරිත්තෙ අනතිරිත්තසඤ්ඤී ඛාදනීයං වා භොජනීයං වා ඛාදති වා භුඤ්ජති වා, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. අනතිරිත්තෙ වෙමතිකො ඛාදනීයං වා භොජනීයං වා ඛාදති වා භුඤ්ජති වා, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. අනතිරිත්තෙ අතිරිත්තසඤ්ඤී ඛාදනීයං වා භොජනීයං වා ඛාදති වා භුඤ්ජති වා, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස.
යාමකාලිකං සත්තාහකාලිකං යාවජීවිකං ආහාරත්ථාය පටිග්ගණ්හාති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අජ්ඣොහාරෙ අජ්ඣොහාරෙ ආපත්ති දුක්කටස්ස. අතිරිත්තෙ අනතිරිත්තසඤ්ඤී, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අතිරිත්තෙ වෙමතිකො, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අතිරිත්තෙ අතිරිත්තසඤ්ඤී, අනාපත්ති.
241. අනාපත්ති අතිරිත්තං කාරාපෙත්වා භුඤ්ජති, ‘‘අතිරිත්තං කාරාපෙත්වා භුඤ්ජිස්සාමී’’ති පටිග්ගණ්හාති, අඤ්ඤස්සත්ථාය හරන්තො ගච්ඡති, ගිලානස්ස සෙසකං භුඤ්ජති, යාමකාලිකං සත්තාහකාලිකං යාවජීවිකං සති පච්චයෙ පරිභුඤ්ජති, උම්මත්තකස්ස, ආදිකම්මිකස්සාති.
පඨමපවාරණාසික්ඛාපදං නිට්ඨිතං පඤ්චමං.
6. දුතියපවාරණාසික්ඛාපදං
242. තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ද්වෙ භික්ඛූ කොසලෙසු ජනපදෙ සාවත්ථිං අද්ධානමග්ගප්පටිපන්නා හොන්ති. එකො භික්ඛු අනාචාරං ආචරති. දුතියො භික්ඛු තං භික්ඛුං එතදවොච – ‘‘මාවුසො, එවරූපමකාසි, නෙතං කප්පතී’’ති. සො තස්මිං උපනන්ධි. අථ ඛො තෙ භික්ඛූ සාවත්ථිං අගමංසු. තෙන ඛො පන සමයෙන සාවත්ථියං අඤ්ඤතරස්ස පූගස්ස සඞ්ඝභත්තං හොති. දුතියො භික්ඛු භුත්තාවී පවාරිතො හොති. උපනද්ධො [උපනන්ධො (ක.)] භික්ඛු ඤාතිකුලං ගන්ත්වා පිණ්ඩපාතං ආදාය යෙන සො භික්ඛු තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා තං භික්ඛුං එතදවොච – ‘‘භුඤ්ජාහි, ආවුසො’’ති. ‘‘අලං, ආවුසො, පරිපුණ්ණොම්හී’’ති. ‘‘සුන්දරො, ආවුසො, පිණ්ඩපාතො, භුඤ්ජාහී’’ති. අථ ඛො සො භික්ඛු තෙන භික්ඛුනා නිප්පීළියමානො තං පිණ්ඩපාතං භුඤ්ජි. උපනද්ධො භික්ඛු තං භික්ඛුං එතදවොච – ‘‘ත්වම්පි [ත්වං හි (ස්‍යා.)] නාම, ආවුසො, මං වත්තබ්බං මඤ්ඤසි යං ත්වං භුත්තාවී පවාරිතො අනතිරිත්තං භොජනං භුඤ්ජසී’’ති. ‘‘නනු, ආවුසො, ආචික්ඛිතබ්බ’’න්ති. ‘‘නනු, ආවුසො, පුච්ඡිතබ්බ’’න්ති.
අථ ඛො සො භික්ඛු භික්ඛූනං එතමත්ථං ආරොචෙසි. යෙ තෙ භික්ඛූ අප්පිච්ඡා…පෙ… තෙ උජ්ඣායන්ති ඛිය්‍යන්ති විපාචෙන්ති – ‘‘කථඤ්හි නාම භික්ඛු භික්ඛුං භුත්තාවිං පවාරිතං අනතිරිත්තෙන භොජනෙන අභිහට්ඨුං පවාරෙස්සතී’’ ති…පෙ… සච්චං කිර ත්වං, භික්ඛු, භික්ඛුං භුත්තාවිං පවාරිතං අනතිරිත්තෙන භොජනෙන අභිහට්ඨුං පවාරෙසීති? ‘‘සච්චං, භගවා’’ති. විගරහි බුද්ධො භගවා…පෙ… කථඤ්හි නාම ත්වං, මොඝපුරිස, භික්ඛුං භුත්තාවිං පවාරිතං අනතිරිත්තෙන භොජනෙන අභිහට්ඨුං පවාරෙස්සසි! නෙතං, මොඝපුරිස, අප්පසන්නානං වා පසාදාය…පෙ… එවඤ්ච පන භික්ඛවෙ ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
243. ‘‘යො පන භික්ඛු භික්ඛුං භුත්තාවිං පවාරිතං අනතිරිත්තෙන ඛාදනීයෙන වා භොජනීයෙන වා අභිහට්ඨුං පවාරෙය්‍ය – ‘හන්ද, භික්ඛු, ඛාද වා භුඤ්ජ වා’ති, ජානං ආසාදනාපෙක්ඛො, භුත්තස්මිං, පාචිත්තිය’’න්ති.
244. යො පනාති යො යාදිසො…පෙ… භික්ඛූති…පෙ… අයං ඉමස්මිං අත්ථෙ අධිප්පෙතො භික්ඛූති.
භික්ඛුන්ති අඤ්ඤං භික්ඛුං.
භුත්තාවී නාම පඤ්චන්නං භොජනානං අඤ්ඤතරං භොජනං, අන්තමසො කුසග්ගෙනපි භුත්තං හොති.
පවාරිතො නාම අසනං පඤ්ඤායති, භොජනං පඤ්ඤායති, හත්ථපාසෙ ඨිතො අභිහරති, පටික්ඛෙපො පඤ්ඤායති.
අනතිරිත්තං නාම අකප්පියකතං හොති, අප්පටිග්ගහිතකතං හොති, අනුච්චාරිතකතං හොති, අහත්ථපාසෙ කතං හොති, අභුත්තාවිනා කතං හොති, භුත්තාවිනා පවාරිතෙන ආසනා වුට්ඨිතෙන කතං හොති, ‘‘අලමෙතං සබ්බ’’න්ති අවුත්තං හොති, න ගිලානාතිරිත්තං හොති – එතං අනතිරිත්තං නාම.
ඛාදනීයං නාම පඤ්ච භොජනානි – යාමකාලිකං සත්තාහකාලිකං යාවජීවිකං ඨපෙත්වා අවසෙසං ඛාදනීයං නාම.
භොජනීයං නාම පඤ්ච භොජනානි – ඔදනො, කුම්මාසො, සත්තු, මච්ඡො, මංසං.
අභිහට්ඨුං පවාරෙය්‍යාති යාවතකං ඉච්ඡසි තාවතකං ගණ්හාහීති.
ජානාති නාම සාමං වා ජානාති, අඤ්ඤෙ වා තස්ස ආරොචෙන්ති, සො වා ආරොචෙති.
ආසාදනාපෙක්ඛොති ‘‘ඉමිනා ඉමං චොදෙස්සාමි සාරෙස්සාමි පටිචොදෙස්සාමි පටිසාරෙස්සාමි මඞ්කු කරිස්සාමී’’ති අභිහරති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. තස්ස වචනෙන ‘‘ඛාදිස්සාමි භුඤ්ජිස්සාමී’’ති පටිග්ගණ්හාති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අජ්ඣොහාරෙ අජ්ඣොහාරෙ ආපත්ති දුක්කටස්ස. භොජනපරියොසානෙ ආපත්ති පාචිත්තියස්ස.
245. පවාරිතෙ පවාරිතසඤ්ඤී අනතිරිත්තෙන ඛාදනීයෙන වා භොජනීයෙන වා අභිහට්ඨුං පවාරෙති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. පවාරිතෙ වෙමතිකො අනතිරිත්තෙන ඛාදනීයෙන වා භොජනීයෙන වා අභිහට්ඨුං පවාරෙති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. පවාරිතෙ අප්පවාරිතසඤ්ඤී අනතිරිත්තෙන ඛාදනීයෙන වා භොජනීයෙන වා අභිහට්ඨුං පවාරෙති, අනාපත්ති. යාමකාලිකං සත්තාහකාලිකං යාවජීවිකං ආහාරත්ථාය අභිහරති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. තස්ස වචනෙන ‘‘ඛාදිස්සාමි භුඤ්ජිස්සාමී’’ති පටිග්ගණ්හාති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අජ්ඣොහාරෙ අජ්ඣොහාරෙ ආපත්ති දුක්කටස්ස. අප්පවාරිතෙ පවාරිතසඤ්ඤී, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අප්පවාරිතෙ වෙමතිකො, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අප්පවාරිතෙ අප්පවාරිතසඤ්ඤී, අනාපත්ති.
246. අනාපත්ති අතිරිත්තං කාරාපෙත්වා දෙති, ‘‘අතිරිත්තං කාරාපෙත්වා භුඤ්ජාහී’’ති දෙති, අඤ්ඤස්සත්ථාය හරන්තො ගච්ඡාහීති දෙති, ගිලානස්ස සෙසකං දෙති, ‘‘යාමකාලිකං සත්තාහකාලිකං යාවජීවිකං සති පච්චයෙ පරිභුඤ්ජා’’ති දෙති, උම්මත්තකස්ස, ආදිකම්මිකස්සාති.
දුතියපවාරණාසික්ඛාපදං නිට්ඨිතං ඡට්ඨං.
7. විකාලභොජනසික්ඛාපදං
247. තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවා රාජගහෙ විහරති වෙළුවනෙ කලන්දකනිවාපෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන රාජගහෙ ගිරග්ගසමජ්ජො හොති. සත්තරසවග්ගියා භික්ඛූ ගිරග්ගසමජ්ජං දස්සනාය අගමංසු. මනුස්සා සත්තරසවග්ගියෙ භික්ඛූ පස්සිත්වා නහාපෙත්වා විලිම්පෙත්වා භොජෙත්වා ඛාදනීයං අදංසු. සත්තරසවග්ගියා භික්ඛූ ඛාදනීයං ආදාය ආරාමං ගන්ත්වා ඡබ්බග්ගියෙ භික්ඛූ එතදවොචුං – ‘‘ගණ්හාථාවුසො, ඛාදනීයං ඛාදථා’’ති. ‘‘කුතො තුම්හෙහි, ආවුසො, ඛාදනීයං ලද්ධ’’න්ති? සත්තරසවග්ගියා භික්ඛූ ඡබ්බග්ගියානං භික්ඛූනං එතමත්ථං ආරොචෙසුං. ‘‘කිං පන තුම්හෙ, ආවුසො, විකාලෙ භොජනං භුඤ්ජථා’’ති? ‘‘එවමාවුසො’’ති. ඡබ්බග්ගියා භික්ඛූ උජ්ඣායන්ති ඛිය්‍යන්ති විපාචෙන්ති – ‘‘කථඤ්හි නාම සත්තරසවග්ගියා භික්ඛූ විකාලෙ භොජනං භුඤ්ජිස්සන්තී’’ති! අථ ඛො ඡබ්බග්ගියා භික්ඛූ භික්ඛූනං එතමත්ථං ආරොචෙසුං. යෙ තෙ භික්ඛූ අප්පිච්ඡා…පෙ… තෙ උජ්ඣායන්ති ඛිය්‍යන්ති විපාචෙන්ති – ‘‘කථඤ්හි නාම සත්තරසවග්ගියා භික්ඛූ විකාලෙ භොජනං භුඤ්ජිස්සන්තී’’ති…පෙ… සච්චං කිර තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, විකාලෙ භොජනං භුඤ්ජථාති? ‘‘සච්චං, භගවා’’ති. විගරහි බුද්ධො භගවා…පෙ… කථඤ්හි නාම තුම්හෙ, මොඝපුරිසා, විකාලෙ භොජනං භුඤ්ජිස්සථ! නෙතං, මොඝපුරිසා, අප්පසන්නානං වා පසාදාය…පෙ… එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
248. යො පන භික්ඛු විකාලෙ ඛාදනීයං වා භොජනීයං වා ඛාදෙය්‍ය වා භුඤ්ජෙය්‍ය වා, පාචිත්තිය’’න්ති.
249. යො පනාති යො යාදිසො…පෙ… භික්ඛූති…පෙ… අයං ඉමස්මිං අත්ථෙ අධිප්පෙතො භික්ඛූති.
විකාලො නාම මජ්ඣන්හිකෙ වීතිවත්තෙ යාව අරුණුග්ගමනා.
ඛාදනීයං නාම පඤ්ච භොජනානි – යාමකාලිකං සත්තාහකාලිකං යාවජීවිකං ඨපෙත්වා අවසෙසං ඛාදනීයං නාම.
භොජනීයං නාම පඤ්ච භොජනානි – ඔදනො, කුම්මාසො, සත්තු, මච්ඡො, මංසං.
‘‘ඛාදිස්සාමි භුඤ්ජිස්සාමී’’ති පටිග්ගණ්හාති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අජ්ඣොහාරෙ අජ්ඣොහාරෙ ආපත්ති පාචිත්තියස්ස.
250. විකාලෙ විකාලසඤ්ඤී ඛාදනීයං වා භොජනීයං වා ඛාදති වා භුඤ්ජති වා, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. විකාලෙ වෙමතිකො ඛාදනීයං වා භොජනීයං වා ඛාදති වා භුඤ්ජති වා, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. විකාලෙ කාලසඤ්ඤී ඛාදනීයං වා භොජනීයං වා ඛාදති වා භුඤ්ජති වා, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස.
යාමකාලිකං සත්තාහකාලිකං යාවජීවිකං ආහාරත්ථාය පටිග්ගණ්හාති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අජ්ඣොහාරෙ අජ්ඣොහාරෙ ආපත්ති දුක්කටස්ස. කාලෙ විකාලසඤ්ඤී, ආපත්ති දුක්කටස්ස. කාලෙ වෙමතිකො, ආපත්ති දුක්කටස්ස. කාලෙ කාලසඤ්ඤී, අනාපත්ති.
251. අනාපත්ති යාමකාලිකං සත්තාහකාලිකං යාවජීවිකං සති පච්චයෙ පරිභුඤ්ජති, උම්මත්තකස්ස, ආදිකම්මිකස්සාති.
විකාලභොජනසික්ඛාපදං නිට්ඨිතං සත්තමං.