5. පාචිත්තියකණ්ඩං

1. මුසාවාදවග්ගො

1. මුසාවාදසික්ඛාපදං

ඉමෙ ඛො පනායස්මන්තො ද්වෙනවුති පාචිත්තියා

ධම්මා උද්දෙසං ආගච්ඡන්ති.

1. තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන හත්ථකො සක්‍යපුත්තො වාදක්ඛිත්තො හොති. සො තිත්ථියෙහි සද්ධිං සල්ලපන්තො අවජානිත්වා පටිජානාති, පටිජානිත්වා අවජානාති, අඤ්ඤෙනඤ්ඤං පටිචරති, සම්පජානමුසා භාසති, සඞ්කෙතං කත්වා විසංවාදෙති. තිත්ථියා උජ්ඣායන්ති ඛිය්‍යන්ති විපාචෙන්ති – ‘‘කථඤ්හි නාම හත්ථකො සක්‍යපුත්තො අම්හෙහි සද්ධිං සල්ලපන්තො අවජානිත්වා පටිජානිස්සති, පටිජානිත්වා අවජානිස්සති, අඤ්ඤෙනඤ්ඤං පටිචරිස්සති, සම්පජානමුසා භාසිස්සති, සඞ්කෙතං කත්වා විසංවාදෙස්සතී’’ති!

අස්සොසුං ඛො භික්ඛූ තෙසං තිත්ථියානං උජ්ඣායන්තානං ඛිය්‍යන්තානං විපාචෙන්තානං. අථ ඛො තෙ භික්ඛූ යෙන හත්ථකො සක්‍යපුත්තො තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා හත්ථකං සක්‍යපුත්තං එතදවොචුං – ‘‘සච්චං කිර ත්වං, ආවුසො හත්ථක, තිත්ථියෙහි සද්ධිං සල්ලපන්තො අවජානිත්වා පටිජානාසි, පටිජානිත්වා අවජානාසි, අඤ්ඤෙනඤ්ඤං පටිචරසි, සම්පජානමුසා භාසසි, සඞ්කෙතං කත්වා විසංවාදෙසී’’ති? ‘‘එතෙ ඛො, ආවුසො, තිත්ථියා නාම යෙන කෙනචි ජෙතබ්බා; නෙව තෙසං ජයො දාතබ්බො’’ති. යෙ තෙ භික්ඛූ අප්පිච්ඡා…පෙ… තෙ උජ්ඣායන්ති ඛිය්‍යන්ති විපාචෙන්ති – ‘‘කථඤ්හි නාම හත්ථකො සක්‍යපුත්තො තිත්ථියෙහි සද්ධිං සල්ලපන්තො අවජානිත්වා පටිජානිස්සති, පටිජානිත්වා අවජානිස්සති, අඤ්ඤෙනඤ්ඤං පටිචරිස්සති, සම්පජානමුසා භාසිස්සති, සඞ්කෙතං කත්වා විසංවාදෙස්සතී’’ති!

අථ ඛො තෙ භික්ඛූ හත්ථකං සක්‍යපුත්තං අනෙකපරියායෙන විගරහිත්වා භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං. අථ ඛො භගවා එතස්මිං නිදානෙ එතස්මිං පකරණෙ භික්ඛුසඞ්ඝං සන්නිපාතාපෙත්වා හත්ථකං සක්‍යපුත්තං පටිපුච්ඡි – ‘‘සච්චං කිර ත්වං, හත්ථක, තිත්ථියෙහි සද්ධිං සල්ලපන්තො අවජානිත්වා පටිජානාසි, පටිජානිත්වා අවජානාසි, අඤ්ඤෙනඤ්ඤං පටිචරසි, සම්පජානමුසා භාසසි, සඞ්කෙතං කත්වා විසංවාදෙසී’’ති? ‘‘සච්චං, භගවා’’ති. විගරහි බුද්ධො භගවා…පෙ… කථඤ්හි නාම ත්වං, මොඝපුරිස, තිත්ථියෙහි සද්ධිං සල්ලපන්තො අවජානිත්වා පටිජානිස්සසි, පටිජානිත්වා අවජානිස්සසි, අඤ්ඤෙනඤ්ඤං පටිචරිස්සසි, සම්පජානමුසා භාසිස්සසි, සඞ්කෙතං කත්වා විසංවාදෙස්සසි! නෙතං, මොඝපුරිස, අප්පසන්නානං වා පසාදාය…පෙ… එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –

2. ‘‘සම්පජානමුසාවාදෙ පාචිත්තිය’’න්ති.

3. සම්පජානමුසාවාදො නාම විසංවාදනපුරෙක්ඛාරස්ස වාචා, ගිරා, බ්‍යප්පථො, වචීභෙදො, වාචසිකා විඤ්ඤත්ති, අට්ඨ අනරියවොහාරා – අදිට්ඨං දිට්ඨං මෙති, අස්සුතං සුතං මෙති, අමුතං මුතං මෙති, අවිඤ්ඤාතං විඤ්ඤාතං මෙති, දිට්ඨං අදිට්ඨං මෙති, සුතං අස්සුතං මෙති, මුතං අමුතං මෙති, විඤ්ඤාතං අවිඤ්ඤාතං මෙති.

අදිට්ඨං නාම න චක්ඛුනා දිට්ඨං. අස්සුතං නාම න සොතෙන සුතං. අමුතං නාම න ඝානෙන ඝායිතං, න ජිව්හාය සායිතං, න කායෙන ඵුට්ඨං. අවිඤ්ඤාතං නාම න මනසා විඤ්ඤාතං. දිට්ඨං නාම චක්ඛුනා දිට්ඨං. සුතං නාම සොතෙන සුතං. මුතං නාම ඝානෙන ඝායිතං, ජිව්හාය සායිතං, කායෙන ඵුට්ඨං. විඤ්ඤාතං නාම මනසා විඤ්ඤාතං.

4. තීහාකාරෙහි ‘‘අදිට්ඨං දිට්ඨං මෙ’’ති සම්පජානමුසා භණන්තස්ස ආපත්ති පාචිත්තියස්ස – පුබ්බෙවස්ස හොති ‘‘මුසා භණිස්ස’’න්ති, භණන්තස්ස හොති ‘‘මුසා භණාමී’’ති, භණිතස්ස හොති ‘‘මුසා මයා භණිත’’න්ති.

චතූහාකාරෙහි ‘‘අදිට්ඨං දිට්ඨං මෙ’’ති සම්පජානමුසා භණන්තස්ස ආපත්ති පාචිත්තියස්ස – පුබ්බෙවස්ස හොති ‘‘මුසා භණිස්ස’’න්ති, භණන්තස්ස හොති ‘‘මුසා භණාමී’’ති, භණිතස්ස හොති ‘‘මුසා මයා භණිත’’න්ති, විනිධාය දිට්ඨිං.

පඤ්චහාකාරෙහි ‘‘අදිට්ඨං දිට්ඨං මෙ’’ති සම්පජානමුසා භණන්තස්ස ආපත්ති පාචිත්තියස්ස – පුබ්බෙවස්ස හොති ‘‘මුසා භණිස්ස’’න්ති, භණන්තස්ස හොති ‘‘මුසා භණාමී’’ති, භණිතස්ස හොති ‘‘මුසා මයා භණිත’’න්ති, විනිධාය දිට්ඨිං, විනිධාය ඛන්තිං.

ඡහාකාරෙහි ‘‘අදිට්ඨං දිට්ඨං මෙ’’ති සම්පජානමුසා භණන්තස්ස ආපත්ති පාචිත්තියස්ස – පුබ්බෙවස්ස හොති ‘‘මුසා භණිස්ස’’න්ති, භණන්තස්ස හොති ‘‘මුසා භණාමී’’ති, භණිතස්ස හොති ‘‘මුසා මයා භණිත’’න්ති, විනිධාය දිට්ඨිං, විනිධාය ඛන්තිං, විනිධාය රුචිං.

සත්තහාකාරෙහි ‘‘අදිට්ඨං දිට්ඨං මෙ’’ති සම්පජානමුසා භණන්තස්ස ආපත්ති පාචිත්තියස්ස’’ – පුබ්බෙවස්ස හොති ‘‘මුසා භණිස්ස’’න්ති, භණන්තස්ස හොති ‘‘මුසා භණාමී’’ති, භණිතස්ස හොති ‘‘මුසා මයා භණිත’’න්ති, විනිධාය දිට්ඨිං, විනිධාය ඛන්තිං, විනිධාය රුචිං, විනිධාය භාවං.

5. තීහාකාරෙහි ‘‘අස්සුතං සුතං මෙ’’ති…පෙ… අමුතං මුතං මෙති…පෙ… අවිඤ්ඤාතං විඤ්ඤාතං මෙති සම්පජානමුසා භණන්තස්ස ආපත්ති පාචිත්තියස්ස – පුබ්බෙවස්ස හොති ‘‘මුසා භණිස්ස’’න්ති, භණන්තස්ස හොති ‘‘මුසා භණාමී’’ති, භණිතස්ස හොති ‘‘මුසා මයා භණිත’’න්ති.

චතූහාකාරෙහි…පෙ… පඤ්චහාකාරෙහි…පෙ… ඡහාකාරෙහි…පෙ… සත්තහාකාරෙහි ‘‘අවිඤ්ඤාතං විඤ්ඤාතං මෙ’’ති සම්පජානමුසා භණන්තස්ස ආපත්ති පාචිත්තියස්ස – පුබ්බෙවස්ස හොති ‘‘මුසා භණිස්ස’’න්ති, භණන්තස්ස හොති ‘‘මුසා භණාමී’’ති, භණිතස්ස හොති ‘‘මුසා මයා භණිතන්ති, විනිධාය දිට්ඨිං, විනිධාය ඛන්තිං, විනිධාය රුචිං, විනිධාය භාවං.

6. තීහාකාරෙහි ‘‘අදිට්ඨං දිට්ඨඤ්ච මෙ සුතඤ්චා’’ති සම්පජානමුසා භණන්තස්ස ආපත්ති පාචිත්තියස්ස…පෙ… තීහාකාරෙහි ‘‘අදිට්ඨං දිට්ඨඤ්ච මෙ මුතඤ්චා’’ති සම්පජානමුසා භණන්තස්ස ආපත්ති පාචිත්තියස්ස…පෙ… තීහාකාරෙහි ‘‘අදිට්ඨං දිට්ඨඤ්ච මෙ විඤ්ඤාතඤ්චා’’ති සම්පජානමුසා භණන්තස්ස ආපත්ති පාචිත්තියස්ස …පෙ… තීහාකාරෙහි අදිට්ඨං ‘‘දිට්ඨඤ්ච මෙ සුතඤ්ච මුතඤ්චා’’ති…පෙ… තීහාකාරෙහි අදිට්ඨං ‘‘දිට්ඨඤ්ච මෙ සුතඤ්ච විඤ්ඤාතඤ්චා’’ති…පෙ… තීහාකාරෙහි අදිට්ඨං ‘‘දිට්ඨඤ්ච මෙ සුතඤ්ච මුතඤ්ච විඤ්ඤාතඤ්චා’’ති සම්පජානමුසා භණන්තස්ස ආපත්ති පාචිත්තියස්ස…පෙ….

තීහාකාරෙහි අස්සුතං ‘‘සුතඤ්ච මෙ මුතඤ්චා’’ති…පෙ… තීහාකාරෙහි අස්සුතං ‘‘සුතඤ්ච මෙ විඤ්ඤාතඤ්චා’’ති…පෙ… තීහාකාරෙහි අස්සුතං ‘‘සුතඤ්ච මෙ දිට්ඨඤ්චා’’ති සම්පජානමුසා භණන්තස්ස ආපත්ති පාචිත්තියස්ස…පෙ… තීහාකාරෙහි අස්සුතං ‘‘සුතඤ්ච මෙ මුතඤ්ච විඤ්ඤාතඤ්චා’’ති…පෙ… තීහාකාරෙහි අස්සුතං ‘‘සුතඤ්ච මෙ මුතඤ්ච දිට්ඨඤ්චා’’ති…පෙ… තීහාකාරෙහි අස්සුතං ‘‘සුතඤ්ච මෙ මුතඤ්ච විඤ්ඤාතඤ්ච දිට්ඨඤ්චා’’ති සම්පජානමුසා භණන්තස්ස ආපත්ති පාචිත්තියස්ස…පෙ….

තීහාකාරෙහි අමුතං ‘‘මුතඤ්ච මෙ විඤ්ඤාතඤ්චා’’ති…පෙ… තීහාකාරෙහි අමුතං ‘‘මුතඤ්ච මෙ දිට්ඨඤ්චා’’ති…පෙ… තීහාකාරෙහි අමුතං ‘‘මුතඤ්ච මෙ සුතඤ්චා’’ති සම්පජානමුසා භණන්තස්ස ආපත්ති පාචිත්තියස්ස…පෙ… තීහාකාරෙහි අමුතං ‘‘මුතඤ්ච මෙ විඤ්ඤාතඤ්ච දිට්ඨඤ්චා’’ති…පෙ… තීහාකාරෙහි අමුතං ‘‘මුතඤ්ච මෙ විඤ්ඤාතඤ්ච සුතඤ්චා’’ති…පෙ… තීහාකාරෙහි අමුතං ‘‘මුතඤ්ච මෙ විඤ්ඤාතඤ්ච දිට්ඨඤ්ච සුතඤ්චා’’ති සම්පජානමුසා භණන්තස්ස ආපත්ති පාචිත්තියස්ස…පෙ….

තීහාකාරෙහි අවිඤ්ඤාතං ‘‘විඤ්ඤාතඤ්ච මෙ දිට්ඨඤ්චා’’ති…පෙ… තීහාකාරෙහි අවිඤ්ඤාතං ‘‘විඤ්ඤාතඤ්ච මෙ සුතඤ්චා’’ති…පෙ… තීහාකාරෙහි අවිඤ්ඤාතං ‘‘විඤ්ඤාතඤ්ච මෙ මුතඤ්චා’’ති සම්පජානමුසා භණන්තස්ස ආපත්ති පාචිත්තියස්ස…පෙ… තීහාකාරෙහි අවිඤ්ඤාතං ‘‘විඤ්ඤාතඤ්ච මෙ දිට්ඨඤ්ච සුතඤ්චා’’ති…පෙ… තීහාකාරෙහි අවිඤ්ඤාතං ‘‘විඤ්ඤාතඤ්ච මෙ දිට්ඨඤ්ච මුතඤ්චා’’ති…පෙ… තීහාකාරෙහි අවිඤ්ඤාතං ‘‘විඤ්ඤාතඤ්ච මෙ දිට්ඨඤ්ච සුතඤ්ච මුතඤ්චා’’ති සම්පජානමුසා භණන්තස්ස ආපත්ති පාචිත්තියස්ස…පෙ….

7. තීහාකාරෙහි දිට්ඨං ‘‘අදිට්ඨං මෙ’’ති…පෙ… සුතං ‘‘අස්සුතං මෙ’’ති…පෙ… මුතං ‘‘අමුතං මෙ’’ති…පෙ… විඤ්ඤාතං ‘‘අවිඤ්ඤාතං මෙ’’ති සම්පජානමුසා භණන්තස්ස ආපත්ති පාචිත්තියස්ස…පෙ….

8. තීහාකාරෙහි දිට්ඨං ‘‘සුතං මෙ’’ති…පෙ… තීහාකාරෙහි දිට්ඨං ‘‘මුතං මෙ’’ති…පෙ… තීහාකාරෙහි දිට්ඨං ‘‘විඤ්ඤාතං මෙ’’ති සම්පජානමුසා භණන්තස්ස ආපත්ති පාචිත්තියස්ස…පෙ… තීහාකාරෙහි දිට්ඨං ‘‘සුතඤ්ච මෙ මුතඤ්චා’’ති…පෙ… තීහාකාරෙහි දිට්ඨං ‘‘සුතඤ්ච මෙ විඤ්ඤාතඤ්චා’’ති…පෙ… තීහාකාරෙහි දිට්ඨං ‘‘සුතඤ්ච මෙ මුතඤ්ච විඤ්ඤාතඤ්චා’’ති සම්පජානමුසා භණන්තස්ස ආපත්ති පාචිත්තියස්ස…පෙ….

තීහාකාරෙහි සුතං ‘‘මුතං මෙ’’ති…පෙ… තීහාකාරෙහි සුතං ‘‘විඤ්ඤාතං මෙ’’ති…පෙ… තීහාකාරෙහි සුතං ‘‘දිට්ඨං මෙ’’ති සම්පජානමුසා භණන්තස්ස ආපත්ති පාචිත්තියස්ස…පෙ… තීහාකාරෙහි සුතං ‘‘මුතඤ්ච මෙ විඤ්ඤාතඤ්චා’’ති…පෙ… තීහාකාරෙහි සුතං ‘‘මුතඤ්ච මෙ දිට්ඨඤ්චා’’ති…පෙ… තීහාකාරෙහි සුතං ‘‘මුතඤ්ච මෙ විඤ්ඤාතඤ්ච දිට්ඨඤ්චා’’ති සම්පජානමුසා භණන්තස්ස ආපත්ති පාචිත්තියස්ස…පෙ….

තීහාකාරෙහි මුතං ‘‘විඤ්ඤාතං මෙ’’ති…පෙ… තීහාකාරෙහි මුතං ‘‘දිට්ඨං මෙ’’ති…පෙ… තීහාකාරෙහි මුතං ‘‘සුතං මෙ’’ති සම්පජානමුසා භණන්තස්ස ආපත්ති පාචිත්තියස්ස…පෙ… තීහාකාරෙහි මුතං ‘‘විඤ්ඤාතඤ්ච මෙ දිට්ඨඤ්චා’’ති…පෙ… තීහාකාරෙහි මුතං ‘‘විඤ්ඤාතඤ්ච මෙ සුතඤ්චා’’ති…පෙ… තීහාකාරෙහි මුතං ‘‘විඤ්ඤාතඤ්ච මෙ දිට්ඨඤ්ච සුතඤ්චා’’ති සම්පජානමුසා භණන්තස්ස ආපත්ති පාචිත්තියස්ස…පෙ….

තීහාකාරෙහි විඤ්ඤාතං ‘‘දිට්ඨං මෙ’’ති…පෙ… තීහාකාරෙහි විඤ්ඤාතං ‘‘සුතං මෙ’’ති …පෙ… තීහාකාරෙහි විඤ්ඤාතං ‘‘මුතං මෙ’’ති සම්පජානමුසා භණන්තස්ස ආපත්ති පාචිත්තියස්ස…පෙ… තීහාකාරෙහි විඤ්ඤාතං ‘‘දිට්ඨඤ්ච මෙ සුතඤ්චා’’ති…පෙ… තීහාකාරෙහි විඤ්ඤාතං ‘‘දිට්ඨඤ්ච මෙ මුතඤ්චා’’ති…පෙ… තීහාකාරෙහි විඤ්ඤාතං ‘‘දිට්ඨඤ්ච මෙ සුතඤ්ච මුතඤ්චා’’ති සම්පජානමුසා භණන්තස්ස ආපත්ති පාචිත්තියස්ස…පෙ….

9. තීහාකාරෙහි දිට්ඨෙ වෙමතිකො දිට්ඨං නොකප්පෙති, දිට්ඨං නස්සරති, දිට්ඨං පමුට්ඨො හොති…පෙ… සුතෙ වෙමතිකො සුතං නොකප්පෙති, සුතං නස්සරති, සුතං පමුට්ඨො හොති…පෙ… මුතෙ වෙමතිකො මුතං නොකප්පෙති, මුතං නස්සරති, මුතං පමුට්ඨො හොති…පෙ… විඤ්ඤාතෙ වෙමතිකො විඤ්ඤාතං නොකප්පෙති, විඤ්ඤාතං නස්සරති, විඤ්ඤාතං පමුට්ඨො හොති… විඤ්ඤාතඤ්ච මෙ දිට්ඨඤ්චාති…පෙ… විඤ්ඤාතං පමුට්ඨො හොති විඤ්ඤාතඤ්ච මෙ සුතඤ්චාති…පෙ… විඤ්ඤාතං පමුට්ඨො හොති; විඤ්ඤාතඤ්ච මෙ මුතඤ්චාති…පෙ… විඤ්ඤාතං පමුට්ඨො හොති; විඤ්ඤාතඤ්ච මෙ දිට්ඨඤ්ච සුතඤ්චාති…පෙ… විඤ්ඤාතං පමුට්ඨො හොති; විඤ්ඤාතඤ්ච මෙ දිට්ඨඤ්ච මුතඤ්චාති…පෙ… විඤ්ඤාතං පමුට්ඨො හොති; විඤ්ඤාතඤ්ච මෙ දිට්ඨඤ්ච සුතඤ්ච මුතඤ්චාති සම්පජානමුසා භණන්තස්ස ආපත්ති පාචිත්තියස්ස.

10. චතූහාකාරෙහි…පෙ… පඤ්චහාකාරෙහි…පෙ… ඡහාකාරෙහි…පෙ… සත්තහාකාරෙහි…පෙ… විඤ්ඤාතං පමුට්ඨො හොති, විඤ්ඤාතඤ්ච මෙ දිට්ඨඤ්ච සුතඤ්ච මුතඤ්චාති සම්පජානමුසා භණන්තස්ස ආපත්ති පාචිත්තියස්ස – පුබ්බෙවස්ස හොති ‘‘මුසා භණිස්ස’’න්ති, භණන්තස්ස හොති ‘‘මුසා භණාමී’’ති, භණිතස්ස හොති ‘‘මුසා මයා භණිත’’න්ති, විනිධාය දිට්ඨිං, විනිධාය ඛන්තිං, විනිධාය රුචිං, විනිධාය භාවං.

11. අනාපත්ති දවා භණති, රවා භණති [දවාය භණති, රවාය භණති (ස්‍යා.)]. ‘‘දවා භණති නාම සහසා භණති. රවා භණති නාම ‘අඤ්ඤං භණිස්සාමී’ති අඤ්ඤං භණති’’. උම්මත්තකස්ස, ආදිකම්මිකස්සාති.

මුසාවාදසික්ඛාපදං නිට්ඨිතං පඨමං.

2. ඔමසවාදසික්ඛාපදං

12. තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ඡබ්බග්ගියා භික්ඛූ පෙසලෙහි භික්ඛූහි සද්ධිං භණ්ඩන්තා [භණ්ඩෙන්තා (ඉතිපි)] පෙසලෙ භික්ඛූ ඔමසන්ති – ජාතියාපි, නාමෙනපි, ගොත්තෙනපි, කම්මෙනපි, සිප්පෙනපි, ආබාධෙනපි, ලිඞ්ගෙනපි, කිලෙසෙනපි, ආපත්තියාපි; හීනෙනපි අක්කොසෙන ඛුංසෙන්ති වම්භෙන්ති. යෙ තෙ භික්ඛූ අප්පිච්ඡා…පෙ… තෙ උජ්ඣායන්ති ඛිය්‍යන්ති විපාචෙන්ති – ‘‘කථඤ්හි නාම ඡබ්බග්ගියා භික්ඛූ පෙසලෙහි භික්ඛූහි සද්ධිං භණ්ඩන්තා පෙසලෙ භික්ඛූ ඔමසිස්සන්ති – ජාතියාපි, නාමෙනපි, ගොත්තෙනපි, කම්මෙනපි, සිප්පෙනපි, ආබාධෙනපි, ලිඞ්ගෙනපි, කිලෙසෙනපි, ආපත්තියාපි; හීනෙනපි අක්කොසෙන ඛුංසෙස්සන්ති වම්භෙස්සන්තී’’ති!

අථ ඛො තෙ භික්ඛූ ඡබ්බග්ගියෙ භික්ඛූ අනෙකපරියායෙන විගරහිත්වා භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං…පෙ… සච්චං කිර තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, පෙසලෙහි භික්ඛූහි සද්ධිං භණ්ඩන්තා පෙසලෙ භික්ඛූ ඔමසථ – ජාතියාපි…පෙ… හීනෙනපි අක්කොසෙන ඛුංසෙථ වම්භෙථාති? ‘‘සච්චං, භගවා’’ති. විගරහි බුද්ධො භගවා…පෙ… කථඤ්හි නාම තුම්හෙ, මොඝපුරිසා, පෙසලෙහි භික්ඛූහි සද්ධිං භණ්ඩන්තා පෙසලෙ භික්ඛූ ඔමසිස්සථ – ජාතියාපි…පෙ… හීනෙනපි අක්කොසෙන ඛුංසෙස්සථ වම්භෙස්සථ! නෙතං, මොඝපුරිසා, අප්පසන්නානං වා පසාදාය…පෙ… විගරහිත්වා…පෙ… ධම්මිං කථං කත්වා භික්ඛූ ආමන්තෙසි –

13. ‘‘භූතපුබ්බං, භික්ඛවෙ, තක්කසිලායං [තක්කසීලායං (ක.)] අඤ්ඤතරස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස නන්දිවිසාලො නාම බලීබද්දො [බලිවද්දො (සී.), බලිබද්දො (ස්‍යා.)] අහොසි. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, නන්දිවිසාලො බලීබද්දො තං බ්‍රාහ්මණං එතදවොච – ‘‘ගච්ඡ ත්වං, බ්‍රාහ්මණ, සෙට්ඨිනා සද්ධිං සහස්සෙන අබ්භුතං කරොහි – මය්හං බලීබද්දො සකටසතං අතිබද්ධං පවට්ටෙස්සතී’’ති. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, සො බ්‍රාහ්මණො සෙට්ඨිනා සද්ධිං සහස්සෙන අබ්භුතං අකාසි – මය්හං බලීබද්දො සකටසතං අතිබද්ධං පවට්ටෙස්සතීති. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, සො බ්‍රාහ්මණො සකටසතං අතිබන්ධිත්වා නන්දිවිසාලං බලීබද්දං යුඤ්ජිත්වා එතදවොච – ‘‘ගච්ඡ, කූට [අඤ්ඡ කූට (සී. ස්‍යා.)], වහස්සු, කූටා’ති. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, නන්දිවිසාලො බලීබද්දො තත්ථෙව අට්ඨාසි. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, සො බ්‍රාහ්මණො සහස්සෙන පරාජිතො පජ්ඣායි. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, නන්දිවිසාලො බලීබද්දො තං බ්‍රාහ්මණං එතදවොච – ‘‘කිස්ස ත්වං, බ්‍රාහ්මණ, පජ්ඣායසී’’ති? ‘තථා හි පනාහං, භො, තයා සහස්සෙන පරාජිතො’’ති. ‘කිස්ස පන මං ත්වං, බ්‍රාහ්මණ, අකූටං කූටවාදෙන පාපෙසි? ගච්ඡ ත්වං, බ්‍රාහ්මණ, සෙට්ඨිනා සද්ධිං ද්වීහි සහස්සෙහි අබ්භුතං කරොහි – ‘‘මය්හං බලීබද්දො සකටසතං අතිබද්ධං පවට්ටෙස්සතී’’ති. ‘‘මා ච මං අකූටං කූටවාදෙන පාපෙසී’’ති. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, සො බ්‍රාහ්මණො සෙට්ඨිනා සද්ධිං ද්වීහි සහස්සෙහි අබ්භුතං අකාසි – ‘‘මය්හං බලීබද්දො සකටසතං අතිබද්ධං පවට්ටෙස්සතී’’ති. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, සො බ්‍රාහ්මණො සකටසතං අතිබන්ධිත්වා නන්දිවිසාලං බලීබද්දං යුඤ්ජිත්වා එතදවොච – ‘‘අච්ඡ, භද්‍ර, වහස්සු, භද්‍රා’’ති. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, නන්දිවිසාලො බලීබද්දො සකටසතං අතිබද්ධං පවට්ටෙසි.

[ජා. 1.1.28 නන්දිවිසාලජාතකෙපි, තත්ථ පන මනුඤ්ඤසද්දො දිස්සති] ‘‘මනාපමෙව භාසෙය්‍ය, නා, මනාපං කුදාචනං;

මනාපං භාසමානස්ස, ගරුං භාරං උදබ්බහි;

ධනඤ්ච නං අලාභෙසි, තෙන ච, ත්තමනො අහූති.

‘‘තදාපි මෙ, භික්ඛවෙ, අමනාපා ඛුංසනා වම්භනා. කිමඞ්ගං පන එතරහි මනාපා භවිස්සති ඛුංසනා වම්භනා? නෙතං, භික්ඛවෙ, අප්පසන්නානං වා පසාදාය…පෙ…. ‘‘එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –

14. ‘‘ඔමසවාදෙ පාචිත්තිය’’න්ති.

15. ඔමසවාදො නාම දසහි ආකාරෙහි ඔමසති – ජාතියාපි, නාමෙනපි, ගොත්තෙනපි, කම්මෙනපි, සිප්පෙනපි, ආබාධෙනපි, ලිඞ්ගෙනපි, කිලෙසෙනපි, ආපත්තියාපි, අක්කොසෙනපි.

ජාති නාම ද්වෙ ජාතියො – හීනා ච ජාති උක්කට්ඨා ච ජාති. හීනා නාම ජාති – චණ්ඩාලජාති, වෙනජාති, නෙසාදජාති, රථකාරජාති, පුක්කුසජාති. එසා හීනා නාම ජාති. උක්කට්ඨා නාම ජාති – ඛත්තියජාති, බ්‍රාහ්මණජාති. එසා උක්කට්ඨා නාම ජාති.

නාමං නාම ද්වෙ නාමානි – හීනඤ්ච නාමං උක්කට්ඨඤ්ච නාමං. හීනං නාම නාමං – අවකණ්ණකං, ජවකණ්ණකං, ධනිට්ඨකං, සවිට්ඨකං, කුලවඩ්ඪකං, තෙසු තෙසු වා පන ජනපදෙසු ඔඤ්ඤාතං අවඤ්ඤාතං හීළිතං පරිභූතං අචිත්තීකතං, එතං හීනං නාම නාමං. උක්කට්ඨං නාම නාමං – බුද්ධප්පටිසංයුත්තං, ධම්මප්පටිසංයුත්තං, සඞ්ඝප්පටිසංයුත්තං, තෙසු තෙසු වා පන ජනපදෙසු අනොඤ්ඤාතං අනවඤ්ඤාතං අහීළිතං අපරිභූතං චිත්තීකතං, එතං උක්කට්ඨං නාම නාමං.

ගොත්තං නාම ද්වෙ ගොත්තානි – හීනඤ්ච ගොත්තං උක්කට්ඨඤ්ච ගොත්තං. හීනං නාම ගොත්තං – කොසියගොත්තං, භාරද්වාජගොත්තං, තෙසු තෙසු වා පන ජනපදෙසු ඔඤ්ඤාතං අවඤ්ඤාතං හීළිතං පරිභූතං අචිත්තීකතං, එතං හීනං නාම ගොත්තං. උක්කට්ඨං නාම ගොත්තං – ගොතමගොත්තං, මොග්ගල්ලානගොත්තං, කච්චානගොත්තං, වාසිට්ඨගොත්තං, තෙසු තෙසු වා පන ජනපදෙසු අනොඤ්ඤාතං අනවඤ්ඤාතං අහීළිතං අපරිභූතං චිත්තීකතං, එතං උක්කට්ඨං නාම ගොත්තං.

කම්මං නාම ද්වෙ කම්මානි – හීනඤ්ච කම්මං උක්කට්ඨඤ්ච කම්මං. හීනං නාම කම්මං – කොට්ඨකකම්මං, පුප්ඵඡඩ්ඩකකම්මං, තෙසු තෙසු වා පන ජනපදෙසු ඔඤ්ඤාතං අවඤ්ඤාතං හීළිතං පරිභූතං අචිත්තීකතං, එතං හීනං නාම කම්මං. උක්කට්ඨං නාම කම්මං – කසි, වණිජ්ජා, ගොරක්ඛා, තෙසු තෙසු වා පන ජනපදෙසු අනොඤ්ඤාතං අනවඤ්ඤාතං අහීළිතං අපරිභූතං චිත්තීකතං. එතං උක්කට්ඨං නාම කම්මං.

සිප්පං නාම ද්වෙ සිප්පානි – හීනඤ්ච සිප්පං උක්කට්ඨඤ්ච සිප්පං. හීනං නාම සිප්පං – නළකාරසිප්පං, කුම්භකාරසිප්පං, පෙසකාරසිප්පං, චම්මකාරසිප්පං, නහාපිතසිප්පං, තෙසු තෙසු වා පන ජනපදෙසු ඔඤ්ඤාතං අවඤ්ඤාතං හීළිතං පරිභූතං අචිත්තීකතං. එතං හීනං නාම සිප්පං. උක්කට්ඨං නාම සිප්පං – මුද්දා, ගණනා, ලෙඛා, තෙසු තෙසු වා පන ජනපදෙසු අනොඤ්ඤාතං අනවඤ්ඤාතං අහීළිතං අපරිභූතං චිත්තීකතං, එතං උක්කට්ඨං නාම සිප්පං.

සබ්බෙපි ආබාධා හීනා, අපිච මධුමෙහො ආබාධො උක්කට්ඨො.

ලිඞ්ගං නාම ද්වෙ ලිඞ්ගානි – හීනඤ්ච ලිඞ්ගං උක්කට්ඨඤ්ච ලිඞ්ගං. හීනං නාම ලිඞ්ගං – අතිදීඝං, අතිරස්සං, අතිකණ්හං, අච්චොදාතං, එතං හීනං නාම ලිඞ්ගං. උක්කට්ඨං නාම ලිඞ්ගං – නාතිදීඝං, නාතිරස්සං, නාතිකණ්හං, නාච්චොදාතං. එතං උක්කට්ඨං නාම ලිඞ්ගං.

සබ්බෙපි කිලෙසා හීනා.

සබ්බාපි ආපත්තියො හීනා. අපිච, සොතාපත්තිසමාපත්ති උක්කට්ඨා.

අක්කොසො නාම ද්වෙ අක්කොසා – හීනො ච අක්කොසො උක්කට්ඨො ච අක්කොසො. හීනො නාම අක්කොසො – ඔට්ඨොසි, මෙණ්ඩොසි, ගොණොසි, ගද්‍රභොසි, තිරච්ඡානගතොසි, නෙරයිකොසි; නත්ථි තුය්හං සුගති, දුග්ගති යෙව තුය්හං පාටිකඞ්ඛාති, යකාරෙන වා භකාරෙන වා, කාටකොටචිකාය වා, එසො හීනො නාම අක්කොසො. උක්කට්ඨො නාම අක්කොසො – පණ්ඩිතොසි, බ්‍යත්තොසි, මෙධාවීසි, බහුස්සුතොසි, ධම්මකථිකොසි, නත්ථි තුය්හං දුග්ගති, සුගතියෙව තුය්හං පාටිකඞ්ඛාති, එසො උක්කට්ඨො නාම අක්කොසො.

16. උපසම්පන්නො උපසම්පන්නං ඛුංසෙතුකාමො වම්භෙතුකාමො මඞ්කුකත්තුකාමො හීනෙන හීනං වදෙති, චණ්ඩාලං වෙනං නෙසාදං රථකාරං පුක්කුසං – ‘‘චණ්ඩාලොසි, වෙනොසි, නෙසාදොසි, රථකාරොසි, පුක්කුසොසී’’ති භණති [වදෙතීති උද්දෙසො. භණතීති විත්ථාරො (වජිරබුද්ධි)], ආපත්ති වාචාය, වාචාය පාචිත්තියස්ස.

උපසම්පන්නො උපසම්පන්නං ඛුංසෙතුකාමො වම්භෙතුකාමො මඞ්කුකත්තුකාමො හීනෙන උක්කට්ඨං වදෙති, ඛත්තියං බ්‍රාහ්මණං – ‘‘චණ්ඩාලොසි, වෙනොසි, නෙසාදොසි, රථකාරොසි, පුක්කුසොසී’’ති භණති, ආපත්ති වාචාය, වාචාය පාචිත්තියස්ස.

උපසම්පන්නො උපසම්පන්නං ඛුංසෙතුකාමො වම්භෙතුකාමො මඞ්කුකත්තුකාමො උක්කට්ඨෙන හීනං වදෙති, චණ්ඩාලං වෙනං නෙසාදං රථකාරං පුක්කුසං – ‘‘ඛත්තියොසි, බ්‍රාහ්මණොසී’’ති භණති, ආපත්ති වාචාය, වාචාය පාචිත්තියස්ස.

උපසම්පන්නො උපසම්පන්නං ඛුංසෙතුකාමො වම්භෙතුකාමො මඞ්කුකත්තුකාමො උක්කට්ඨෙන උක්කට්ඨං වදෙති, ඛත්තියං බ්‍රාහ්මණං – ‘‘ඛත්තියොසි, බ්‍රාහ්මණොසී’’ති භණති, ආපත්ති වාචාය, වාචාය පාචිත්තියස්ස.

17. උපසම්පන්නො උපසම්පන්නං ඛුංසෙතුකාමො වම්භෙතුකාමො මඞ්කුකත්තුකාමො හීනෙන හීනං වදෙති, අවකණ්ණකං ජවකණ්ණකං ධනිට්ඨකං සවිට්ඨකං කුලවඩ්ඪකං – ‘‘අවකණ්ණකොසි, ජවකණ්ණකොසි, ධනිට්ඨකොසි, සවිට්ඨකොසි, කුලවඩ්ඪකොසී’’ති භණති, ආපත්ති වාචාය, වාචාය පාචිත්තියස්ස.

උපසම්පන්නො උපසම්පන්නං ඛුංසෙතුකාමො වම්භෙතුකාමො මඞ්කුකත්තුකාමො හීනෙන උක්කට්ඨං වදෙති, බුද්ධරක්ඛිතං ධම්මරක්ඛිතං සඞ්ඝරක්ඛිතං – ‘‘අවකණ්ණකොසි, ජවකණ්ණකොසි, ධනිට්ඨකොසි, සවිට්ඨකොසි, කුලවඩ්ඪකොසී’’ති භණති, ආපත්ති වාචාය, වාචාය පාචිත්තියස්ස.

උපසම්පන්නො උපසම්පන්නං ඛුංසෙතුකාමො වම්භෙතුකාමො මඞ්කුකත්තුකාමො උක්කට්ඨෙන හීනං වදෙති, අවකණ්ණකං ජවකණ්ණකං ධනිට්ඨකං සවිට්ඨකං කුලවඩ්ඪකං – ‘‘බුද්ධරක්ඛිතොසි, ධම්මරක්ඛිතොසි, සඞ්ඝරක්ඛිතොසී’’ති භණති, ආපත්ති වාචාය, වාචාය පාචිත්තියස්ස.

උපසම්පන්නො උපසම්පන්නං ඛුංසෙතුකාමො වම්භෙතුකාමො මඞ්කුකත්තුකාමො උක්කට්ඨෙන උකට්ඨං වදෙති, බුද්ධරක්ඛිතං ධම්මරක්ඛිතං සඞ්ඝරක්ඛිතං – ‘‘බුද්ධරක්ඛිතොසි, ධම්මරක්ඛිතොසි, සඞ්ඝරක්ඛිතොසී’’ති භණති, ආපත්ති වාචාය, වාචාය පාචිත්තියස්ස.

18. උපසම්පන්නො උපසම්පන්නං ඛුංසෙතුකාමො වම්භෙතුකාමො මඞ්කුකත්තුකාමො හීනෙන හීනං වදෙති, කොසියං භාරද්වාජං – ‘‘කොසියොසි, භාරද්වාජොසී’’ති භණති, ආපත්ති වාචාය, වාචාය පාචිත්තියස්ස.

උපසම්පන්නො උපසම්පන්නං ඛුංසෙතුකාමො වම්භෙතුකාමො මඞ්කුකත්තුකාමො හීනෙන උක්කට්ඨං වදෙති, ගොතමං මොග්ගල්ලානං කච්චානං වාසිට්ඨං – ‘‘කොසියොසි, භාරද්වාජොසී’’ති භණති, ආපත්ති වාචාය, වාචාය පාචිත්තියස්ස.

උපසම්පන්නො උපසම්පන්නං ඛුංසෙතුකාමො වම්භෙතුකාමො මඞ්කුකත්තුකාමො උක්කට්ඨෙන හීනං වදෙති, කොසියං භාරද්වාජං – ‘‘ගොතමොසි, මොග්ගල්ලානොසි, කච්චානොසි, වාසිට්ඨොසී’’ති භණති, ආපත්ති වාචාය, වාචාය පාචිත්තියස්ස.

උපසම්පන්නො උපසම්පන්නං ඛුංසෙතුකාමො වම්භෙතුකාමො මඞ්කුකත්තුකාමො උක්කට්ඨෙන උක්කට්ඨං වදෙති, ගොතමං මොග්ගල්ලානං කච්චානං වාසිට්ඨං – ‘‘ගොතමොසි, මොග්ගල්ලානොසි, කච්චානොසි, වාසිට්ඨොසී’’ති භණති, ආපත්ති වාචාය, වාචාය පාචිත්තියස්ස.

19. උපසම්පන්නො උපසම්පන්නං ඛුංසෙතුකාමො වම්භෙතුකාමො මඞ්කුකත්තුකාමො හීනෙන හීනං වදෙති, කොට්ඨකං පුප්ඵඡඩ්ඩකං – ‘‘කොට්ඨකොසි, පුප්ඵඡඩ්ඩකොසී’’ති භණති, ආපත්ති වාචාය, වාචාය පාචිත්තියස්ස.

උපසම්පන්නො උපසම්පන්නං ඛුංසෙතුකාමො වම්භෙතුකාමො මඞ්කුකත්තුකාමො හීනෙන උක්කට්ඨං වදෙති, කස්සකං වාණිජං ගොරක්ඛං – ‘‘කොට්ඨකොසි, පුප්ඵඡඩ්ඩකොසී’’ති භණති, ආපත්ති වාචාය, වාචාය පාචිත්තියස්ස.

උපසම්පන්නො උපසම්පන්නං ඛුංසෙතුකාමො වම්භෙතුකාමො මඞ්කුකත්තුකාමො උක්කට්ඨෙන හීනං වදෙති, කොට්ඨකං පුප්ඵඡඩ්ඩකං – ‘‘කස්සකොසි, වාණිජොසි, ගොරක්ඛොසී’’ති භණති, ආපත්ති වාචාය, වාචාය පාචිත්තියස්ස.

උපසම්පන්නො උපසම්පන්නං ඛුංසෙතුකාමො වම්භෙතුකාමො මඞ්කුකත්තුකාමො උක්කට්ඨෙන උක්කට්ඨං වදෙති, කස්සකං වාණිජං ගොරක්ඛං – ‘‘කස්සකොසි, වාණිජොසි, ගොරක්ඛොසී’’ති භණති, ආපත්ති වාචාය, වාචාය පාචිත්තියස්ස.

20. උපසම්පන්නො උපසම්පන්නං ඛුංසෙතුකාමො වම්භෙතුකාමො මඞ්කුකත්තුකාමො හීනෙන හීනං වදෙති, නළකාරං කුම්භකාරං පෙසකාරං චම්මකාරං නහාපිතං – ‘‘නළකාරොසි, කුම්භකාරොසි, පෙසකාරොසි, චම්මකාරොසි, නහාපිතොසී’’ති භණති, ආපත්ති වාචාය, වාචාය පාචිත්තියස්ස.

උපසම්පන්නො උපසම්පන්නං ඛුංසෙතුකාමො වම්භෙතුකාමො මඞ්කුකත්තුකාමො හීනෙන උක්කට්ඨං වදෙති, මුද්දිකං ගණකං ලෙඛකං – ‘‘නළකාරොසි, කුම්භකාරොසි, පෙසකාරොසි, චම්මකාරොසි, නහාපිතොසී’’ති භණති, ආපත්ති වාචාය, වාචාය පාචිත්තියස්ස.

උපසම්පන්නො උපසම්පන්නං ඛුංසෙතුකාමො වම්භෙතුකාමො මඞ්කුකත්තුකාමො උක්කට්ඨෙන හීනං වදෙති, නළකාරං කුම්භකාරං පෙසකාරං චම්මකාරං නහාපිතං – ‘‘මුද්දිකොසි, ගණකොසි, ලෙඛකොසී’’ති භණති, ආපත්ති වාචාය, වාචාය පාචිත්තියස්ස.

උපසම්පන්නො උපසම්පන්නං ඛුංසෙතුකාමො වම්භෙතුකාමො මඞ්කුකත්තුකාමො උක්කට්ඨෙන උක්කට්ඨං වදෙති, මුද්දිකං ගණකං ලෙඛකං – ‘‘මුද්දිකොසි, ගණකොසි, ලෙඛකොසී’’ති භණති, ආපත්ති වාචාය, වාචාය පාචිත්තියස්ස.

21. උපසම්පන්නො උපසම්පන්නං ඛුංසෙතුකාමො වම්භෙතුකාමො මඞ්කුකත්තුකාමො හීනෙන හීනං වදෙති, කුට්ඨිකං ගණ්ඩිකං කිලාසිකං සොසිකං අපමාරිකං – ‘‘කුට්ඨිකොසි, ගණ්ඩිකොසි, කිලාසිකොසි, සොසිකොසි, අපමාරිකොසී’’ති භණති, ආපත්ති වාචාය, වාචාය පාචිත්තියස්ස.

උපසම්පන්නො උපසම්පන්නං ඛුංසෙතුකාමො වම්භෙතුකාමො මඞ්කුකත්තුකාමො හීනෙන උක්කට්ඨං වදෙති, මධුමෙහිකං – ‘‘කුට්ඨිකොසි, ගණ්ඩිකොසි, කිලාසිකොසි, සොසිකොසි, අපමාරිකොසී’’ති භණති, ආපත්ති වාචාය, වාචාය පාචිත්තියස්ස.

උපසම්පන්නො උපසම්පන්නං ඛුංසෙතුකාමො වම්භෙතුකාමො මඞ්කුකත්තුකාමො උක්කට්ඨෙන හීනං වදෙති, කුට්ඨිකං ගණ්ඩිකං කිලාසිකං සොසිකං අපමාරිකං – ‘‘මධුමෙහිකොසී’’ති භණති, ආපත්ති වාචාය, වාචාය පාචිත්තියස්ස.

උපසම්පන්නො උපසම්පන්නං ඛුංසෙතුකාමො වම්භෙතුකාමො මඞ්කුකත්තුකාමො උක්කට්ඨෙන උක්කට්ඨං වදෙති, මධුමෙහිකං – ‘‘මධුමෙහිකොසී’’ති භණති, ආපත්ති වාචාය, වාචාය පාචිත්තියස්ස.

22. උපසම්පන්නො උපසම්පන්නං ඛුංසෙතුකාමො වම්භෙතුකාමො මඞ්කුකත්තුකාමො හීනෙන හීනං වදෙති, අතිදීඝං අතිරස්සං අතිකණ්හං අච්චොදාතං – ‘‘අතිදීඝොසි, අතිරස්සොසි, අතිකණ්හොසි, අච්චොදාතොසී’’ති භණති, ආපත්ති වාචාය, වාචාය පාචිත්තියස්ස.

උපසම්පන්නො උපසම්පන්නං ඛුංසෙතුකාමො වම්භෙතුකාමො මඞ්කුකත්තුකාමො හීනෙන උක්කට්ඨං වදෙති, නාතිදීඝං නාතිරස්සං නාතිකණ්හං නාච්චොදාතං – ‘‘අතිදීඝොසි, අතිරස්සොසි, අතිකණ්හොසි, අච්චොදාතොසී’’ති භණති, ආපත්ති වාචාය, වාචාය පාචිත්තියස්ස.

උපසම්පන්නො උපසම්පන්නං ඛුංසෙතුකාමො වම්භෙතුකාමො මඞ්කුකත්තුකාමො උක්කට්ඨෙන හීනං වදෙති, අතිදීඝං අතිරස්සං අතිකණ්හං අච්චොදාතං – ‘‘නාතිදීඝොසි, නාතිරස්සොසි, නාතිකණ්හොසි, නාච්චොදාතොසී’’ති භණති, ආපත්ති වාචාය, වාචාය පාචිත්තියස්ස.

උපසම්පන්නො උපසම්පන්නං ඛුංසෙතුකාමො වම්භෙතුකාමො මඞ්කුකත්තුකාමො උක්කට්ඨෙන උක්කට්ඨං වදෙති, නාතිදීඝං නාතිරස්සං නාතිකණ්හං නාච්චොදාතං – ‘‘නාතිදීඝොසි, නාතිරස්සොසි, නාතිකණ්හොසි, නාච්චොදාතොසී’’ති භණති, ආපත්ති වාචාය, වාචාය පාචිත්තියස්ස.

23. උපසම්පන්නො උපසම්පන්නං ඛුංසෙතුකාමො වම්භෙතුකාමො මඞ්කුකත්තුකාමො හීනෙන හීනං වදෙති, රාගපරියුට්ඨිතං දොසපරියුට්ඨිතං මොහපරියුට්ඨිතං – ‘‘රාගපරියුට්ඨිතොසි, දොසපරියුට්ඨිතොසි, මොහපරියුට්ඨිතොසී’’ති භණති, ආපත්ති වාචාය, වාචාය පාචිත්තියස්ස.

උපසම්පන්නො උපසම්පන්නං ඛුංසෙතුකාමො වම්භෙතුකාමො මඞ්කුකත්තුකාමො හීනෙන උක්කට්ඨං වදෙති, වීතරාගං වීතදොසං වීතමොහං – ‘‘රාගපරියුට්ඨිතොසි, දොසපරියුට්ඨිතොසි, මොහපරියුට්ඨිතොසී’’ති භණති, ආපත්ති වාචාය, වාචාය පාචිත්තියස්ස.

උපසම්පන්නො උපසම්පන්නං ඛුංසෙතුකාමො වම්භෙතුකාමො මඞ්කුකත්තුකාමො උක්කට්ඨෙන හීනං වදෙති, රාගපරියුට්ඨිතං දොසපරියුට්ඨිතං මොහපරියුට්ඨිතං – ‘‘වීතරාගොසි, වීතදොසොසි, වීතමොහොසී’’ති භණති, ආපත්ති වාචාය, වාචාය පාචිත්තියස්ස.

උපසම්පන්නො උපසම්පන්නං ඛුංසෙතුකාමො වම්භෙතුකාමො මඞ්කුකත්තුකාමො උක්කට්ඨෙන උක්කට්ඨං වදෙති, වීතරාගං වීතදොසං වීතමොහං – ‘‘වීතරාගොසි, වීතදොසොසි, වීතමොහොසී’’ති භණති, ආපත්ති වාචාය, වාචාය පාචිත්තියස්ස.

24. උපසම්පන්නො උපසම්පන්නං ඛුංසෙතුකාමො වම්භෙතුකාමො මඞ්කුකත්තුකාමො හීනෙන හීනං වදෙති, පාරාජිකං අජ්ඣාපන්නං සඞ්ඝාදිසෙසං අජ්ඣාපන්නං ථුල්ලච්චයං අජ්ඣාපන්නං පාචිත්තියං අජ්ඣාපන්නං පාටිදෙසනීයං අජ්ඣාපන්නං දුක්කටං අජ්ඣාපන්නං දුබ්භාසිතං අජ්ඣාපන්නං – ‘‘පාරාජිකං අජ්ඣාපන්නොසි, සඞ්ඝාදිසෙසං අජ්ඣාපන්නොසි, ථුල්ලච්චයං අජ්ඣාපන්නොසි, පාචිත්තියං අජ්ඣාපන්නොසි, පාටිදෙසනීයං අජ්ඣාපන්නොසි, දුක්කටං අජ්ඣාපන්නොසි, දුබ්භාසිතං අජ්ඣාපන්නොසී’’ති භණති, ආපත්ති වාචාය, වාචාය පාචිත්තියස්ස.

උපසම්පන්නො උපසම්පන්නං ඛුංසෙතුකාමො වම්භෙතුකාමො මඞ්කුකත්තුකාමො හීනෙන උක්කට්ඨං වදෙති, සොතාපන්නං – ‘‘පාරාජිකං අජ්ඣාපන්නොසි…පෙ… දුබ්භාසිතං අජ්ඣාපන්නොසී’’ති භණති, ආපත්ති වාචාය, වාචාය පාචිත්තියස්ස.

උපසම්පන්නො උපසම්පන්නං ඛුංසෙතුකාමො වම්භෙතුකාමො මඞ්කුකත්තුකාමො උක්කට්ඨෙන හීනං වදෙති, පාරාජිකං අජ්ඣාපන්නං…පෙ… දුබ්භාසිතං අජ්ඣාපන්නං – ‘‘සොතාපන්නොසී’’ති භණති, ආපත්ති වාචාය, වාචාය පාචිත්තියස්ස.

උපසම්පන්නො උපසම්පන්නං ඛුංසෙතුකාමො වම්භෙතුකාමො මඞ්කුකත්තුකාමො උක්කට්ඨෙන උක්කට්ඨං වදෙති, සොතාපන්නං – ‘‘සොතාපන්නොසී’’ති භණති, ආපත්ති වාචාය, වාචාය පාචිත්තියස්ස.

25. උපසම්පන්නො උපසම්පන්නං ඛුංසෙතුකාමො වම්භෙතුකාමො මඞ්කුකත්තුකාමො හීනෙන හීනං වදෙති, ඔට්ඨං මෙණ්ඩං ගොණං ගද්‍රභං තිරච්ඡානගතං නෙරයිකං – ‘‘ඔට්ඨොසි, මෙණ්ඩොසි, ගොණොසි, ගද්‍රභොසි, තිරච්ඡානගතොසි, නෙරයිකොසි, නත්ථි තුය්හං සුගති, දුග්ගති යෙව තුය්හං පාටිකඞ්ඛා’’ති භණති, ආපත්ති වාචාය, වාචාය පාචිත්තියස්ස.

උපසම්පන්නො උපසම්පන්නං ඛුංසෙතුකාමො වම්භෙතුකාමො මඞ්කුකත්තුකාමො හීනෙන උක්කට්ඨං වදෙති, පණ්ඩිතං බ්‍යත්තං මෙධාවි බහුස්සුතං ධම්මකථිකං – ‘‘ඔට්ඨොසි, මෙණ්ඩොසි, ගොණොසි, ගද්‍රභොසි, තිරච්ඡානගතොසි, නෙරයිකොසි; නත්ථි තුය්හං සුගති, දුග්ගති යෙව තුය්හං පාටිකඞ්ඛා’’ති භණති, ආපත්ති වාචාය, වාචාය පාචිත්තියස්ස.

උපසම්පන්නො උපසම්පන්නං ඛුංසෙතුකාමො වම්භෙතුකාමො මඞ්කුකත්තුකාමො උක්කට්ඨෙන හීනං වදෙති, ඔට්ඨං මෙණ්ඩං ගොණං ගද්‍රභං තිරච්ඡානගතං නෙරයිකං – ‘‘පණ්ඩිතොසි, බ්‍යත්තොසි, මෙධාවීසි, බහුස්සුතොසි, ධම්මකථිකොසි, නත්ථි තුය්හං දුග්ගති, සුගති යෙව තුය්හං පාටිකඞ්ඛා’’ති භණති, ආපත්ති වාචාය, වාචාය පාචිත්තියස්ස.

උපසම්පන්නො උපසම්පන්නං ඛුංසෙතුකාමො වම්භෙතුකාමො මඞ්කුකත්තුකාමො උක්කට්ඨෙන උක්කට්ඨං වදෙති, පණ්ඩිතං බ්‍යත්තං මෙධාවිං බහුස්සුතං ධම්මකථිකං – ‘‘පණ්ඩිතොසි, බ්‍යත්තොසි, මෙධාවීසි, බහුස්සුතොසි, ධම්මකථිකොසි, නත්ථි තුය්හං දුග්ගති, සුගති යෙව තුය්හං පාටිකඞ්ඛා’’ති භණති, ආපත්ති වාචාය, වාචාය පාචිත්තියස්ස.

26. උපසම්පන්නො උපසම්පන්නං ඛුංසෙතුකාමො වම්භෙතුකාමො මඞ්කුකත්තුකාමො එවං වදෙති, ‘‘සන්ති ඉධෙකච්චෙ චණ්ඩාලා වෙනා නෙසාදා රථකාරා පුක්කුසා’’ති භණති, ආපත්ති වාචාය, වාචාය දුක්කටස්ස.

උපසම්පන්නො උපසම්පන්නං ඛුංසෙතුකාමො වම්භෙතුකාමො මඞ්කුකත්තුකාමො එවං වදෙති, ‘‘සන්ති ඉධෙකච්චෙ ඛත්තියා, බ්‍රාහ්මණා’’ති භණති, ආපත්ති වාචාය, වාචාය දුක්කටස්ස.

27. උපසම්පන්නො උපසම්පන්නං ඛුංසෙතුකාමො වම්භෙතුකාමො මඞ්කුකත්තුකාමො එවං වදෙති, ‘‘සන්ති ඉධෙකච්චෙ අවකණ්ණකා ජවකණ්ණකා ධනිට්ඨකා සවිට්ඨකා කුලවඩ්ඪකා’’ති භණති…පෙ…. ‘‘සන්ති ඉධෙකච්චෙ බුද්ධරක්ඛිතා ධම්මරක්ඛිතා සඞ්ඝරක්ඛිතා’’ති භණති …පෙ…. ‘‘සන්ති ඉධෙකච්චෙ කොසියා භාරද්වාජා’’ති භණති…පෙ…. ‘‘සන්ති ඉධෙකච්චෙ ගොතමා මොග්ගල්ලානා කච්චානා වාසිට්ඨා’’ති භණති…පෙ…. ‘‘සන්ති ඉධෙකච්චෙ කොට්ඨකා පුප්ඵඡඩ්ඩකා’’ති භණති…පෙ…. ‘‘සන්ති ඉධෙකච්චෙ කස්සකා වාණිජා ගොරක්ඛා’’ති භණති…පෙ…. ‘‘සන්ති ඉධෙකච්චෙ නළකාරා කුම්භකාරා පෙසකාරා චම්මකාරා නහාපිතා’’ති භණති…පෙ…. ‘‘සන්ති ඉධෙකච්චෙ මුද්දිකා ගණකා ලෙඛකා’’ති භණති…පෙ…. ‘‘සන්ති ඉධෙකච්චෙ කුට්ඨිකා ගණ්ඩිකා කිලාසිකා සොසිකා අපමාරිකා’’ති භණති…පෙ…. ‘‘සන්ති ඉධෙකච්චෙ මධුමෙහිකා’’ති භණති…පෙ…. ‘‘සන්ති ඉධෙකච්චෙ අතිදීඝා අතිරස්සා අතිකණ්හා අච්චොදාතා’’ති භණති…පෙ…. ‘‘සන්ති ඉධෙකච්චෙ නාතිදීඝා නාතිරස්සා නාතිකණ්හා නාච්චොදාතා’’ති භණති…පෙ…. ‘‘සන්ති ඉධෙකච්චෙ රාගපරියුට්ඨිතා දොසපරියුට්ඨිතා මොහපරියුට්ඨිතා’’ති භණති…පෙ…. ‘‘සන්ති ඉධෙකච්චෙ වීතරාගා වීතදොසා වීතමොහා’’ති භණති…පෙ…. ‘‘සන්ති ඉධෙකච්චෙ පාරාජිකං අජ්ඣාපන්නා…පෙ… දුබ්භාසිතං අජ්ඣාපන්නා’’ති භණති…පෙ…. ‘‘සන්ති ඉධෙකච්චෙ සොතාපන්නා’’ති භණති…පෙ…. ‘‘සන්ති ඉධෙකච්චෙ ඔට්ඨා මෙණ්ඩා ගොණා ගද්‍රභා තිරච්ඡානගතා නෙරයිකා, නත්ථි තෙසං සුගති, දුග්ගතියෙව තෙසං පාටිකඞ්ඛා’’ති භණති, ආපත්ති වාචාය, වාචාය දුක්කටස්ස.

28. උපසම්පන්නො උපසම්පන්නං ඛුංසෙතුකාමො වම්භෙතුකාමො මඞ්කුකත්තුකාමො එවං වදෙති, ‘‘සන්ති ඉධෙකච්චෙ පණ්ඩිතා බ්‍යත්තා, මෙධාවී බහුස්සුතා ධම්මකථිකා, නත්ථි තෙසං දුග්ගති, සුගතියෙව තෙසං පාටිකඞ්ඛා’’ති භණති, ආපත්ති වාචාය, වාචාය දුක්කටස්ස.

29. උපසම්පන්නො උපසම්පන්නං ඛුංසෙතුකාමො වම්භෙතුකාමො මඞ්කුකත්තුකාමො එවං වදෙති, ‘‘යෙ නූන චණ්ඩාලා වෙනා නෙසාදා රථකාරා පුක්කුසා’’ති භණති, ආපත්ති වාචාය, වාචාය දුක්කටස්ස…පෙ….

උපසම්පන්නො උපසම්පන්නං ඛුංසෙතුකාමො වම්භෙතුකාමො මඞ්කුකත්තුකාමො එවං වදෙති, ‘‘යෙ නූන පණ්ඩිතා බ්‍යත්තා මෙධාවී බහුස්සුතා ධම්මකථිකා’’ති භණති, ආපත්ති වාචාය, වාචාය දුක්කටස්ස.

30. උපසම්පන්නො උපසම්පන්නං ඛුංසෙතුකාමො වම්භෙතුකාමො මඞ්කුකත්තුකාමො එවං වදෙති, ‘‘න මයං චණ්ඩාලා වෙනා නෙසාදා රථකාරා පුක්කුසා’’ති භණති…පෙ…. ‘‘න මයං පණ්ඩිතා බ්‍යත්තා මෙධාවී බහුස්සුතා ධම්මකථිකා, නත්ථම්හාකං දුග්ගති, සුගතියෙව අම්හාකං පාටිකඞ්ඛා’’ති භණති. ආපත්ති වාචාය, වාචාය දුක්කටස්ස.

31. උපසම්පන්නො අනුපසම්පන්නං ඛුංසෙතුකාමො වම්භෙතුකාමො මඞ්කුකත්තුකාමො හීනෙන හීනං වදෙති,…පෙ… හීනෙන උක්කට්ඨං වදෙති…පෙ… උක්කට්ඨෙන හීනං වදෙති…පෙ… උක්කට්ඨෙන උක්කට්ඨං වදෙති, පණ්ඩිතං බ්‍යත්තං මෙධාවිං බහුස්සුතං ධම්මකථිකං – ‘‘පණ්ඩිතොසි, බ්‍යත්තොසි, මෙධාවීසි, බහුස්සුතොසි, ධම්මකථිකොසි, නත්ථි තුය්හං දුග්ගති, සුගතියෙව තුය්හං පාටිකඞ්ඛා’’ති භණති, ආපත්ති වාචාය, වාචාය දුක්කටස්ස.

උපසම්පන්නො අනුපසම්පන්නං ඛුංසෙතුකාමො වම්භෙතුකාමො මඞ්කුකත්තුකාමො එවං වදෙති, ‘‘සන්ති ඉධෙකච්චෙ චණ්ඩාලා වෙනා නෙසාදා රථකාරා පුක්කුසා’’ති භණති…පෙ…. ‘‘සන්ති ඉධෙකච්චෙ පණ්ඩිතා බ්‍යත්තා මෙධාවී බහුස්සුතා ධම්මකථිකා, නත්ථි තෙසං දුග්ගති, සුගතියෙව තෙසං පාටිකඞ්ඛා’’ති භණති, ආපත්ති වාචාය, වාචාය දුක්කටස්ස.

උපසම්පන්නො අනුපසම්පන්නං ඛුංසෙතුකාමො වම්භෙතුකාමො මඞ්කුකත්තුකාමො එවං වදෙති, ‘‘යෙ නූන චණ්ඩාලා වෙනා නෙසාදා රථකාරා පුක්කුසා’’ති භණති…පෙ…. ‘‘යෙ නූන පණ්ඩිතා බ්‍යත්තා මෙධාවී බහුස්සුතා ධම්මකථිකා’’ති භණති, ආපත්ති වාචාය, වාචාය දුක්කටස්ස.

උපසම්පන්නො අනුපසම්පන්නං ඛුංසෙතුකාමො වම්භෙතුකාමො මඞ්කුකත්තුකාමො එවං වදෙති, ‘‘න මයං චණ්ඩාලා වෙනා නෙසාදා රථකාරා පුක්කුසා’’ති භණති…පෙ…. ‘‘න මයං පණ්ඩිතා බ්‍යත්තා මෙධාවී බහුස්සුතා ධම්මකථිකා, නත්ථම්හාකං දුග්ගති, සුගතියෙව අම්හාකං පාටිකඞ්ඛා’’ති භණති. ආපත්ති වාචාය, වාචාය දුක්කටස්ස.

32. උපසම්පන්නො උපසම්පන්නං න ඛුංසෙතුකාමො න වම්භෙතුකාමො න මඞ්කුකත්තුකාමො, දවකම්‍යතා හීනෙන හීනං වදෙති, චණ්ඩාලං වෙනං නෙසාදං රථකාරං පුක්කුසං – ‘‘චණ්ඩාලොසි, වෙනොසි, නෙසාදොසි, රථකාරොසි, පුක්කුසොසී’’ති භණති, ආපත්ති වාචාය, වාචාය දුබ්භාසිතස්ස.

උපසම්පන්නො උපසම්පන්නං න ඛුංසෙතුකාමො න වම්භෙතුකාමො න මඞ්කුකත්තුකාමො, දවකම්‍යතා හීනෙන උක්කට්ඨං වදෙති, ඛත්තියං බ්‍රාහ්මණං – ‘‘චණ්ඩාලොසි, වෙනොසි, නෙසාදොසි, රථකාරොසි, පුක්කුසොසී’’ති භණති, ආපත්ති වාචාය, වාචාය දුබ්භාසිතස්ස.

උපසම්පන්නො උපසම්පන්නං න ඛුංසෙතුකාමො න වම්භෙතුකාමො න මඞ්කුකත්තුකාමො, දවකම්‍යතා උක්කට්ඨෙන හීනං වදෙති, චණ්ඩාලං වෙනං නෙසාදං රථකාරං පුක්කුසං – ‘‘ඛත්තියොසි, බ්‍රාහ්මණොසී’’ති භණති, ආපත්ති වාචාය, වාචාය දුබ්භාසිතස්ස.

උපසම්පන්නො උපසම්පන්නං න ඛුංසෙතුකාමො න වම්භෙතුකාමො න මඞ්කුකත්තුකාමො, දවකම්‍යතා උක්කට්ඨෙන උක්කට්ඨං වදෙති, ඛත්තියං බ්‍රාහ්මණං – ‘‘ඛත්තියොසි, බ්‍රාහ්මණොසී’’ති භණති, ආපත්ති වාචාය, වාචාය දුබ්භාසිතස්ස.

උපසම්පන්නො උපසම්පන්නං න ඛුංසෙතුකාමො න වම්භෙතුකාමො න මඞ්කුකත්තුකාමො, දවකම්‍යතා හීනෙන හීනං වදෙති…පෙ… හීනෙන උක්කට්ඨං වදෙති…පෙ… උක්කට්ඨෙන හීනං වදෙති…පෙ… උක්කට්ඨෙන උක්කට්ඨං වදෙති, පණ්ඩිතං බ්‍යත්තං මෙධාවිං බහුස්සුතං ධම්මකථිකං – ‘‘පණ්ඩිතොසි, බ්‍යත්තොසි, මෙධාවීසි, බහුස්සුතොසි, ධම්මකථිකොසි, නත්ථි තුය්හං දුග්ගති, සුගති යෙව තුය්හං පාටිකඞ්ඛා’’ති භණති, ආපත්ති වාචාය, වාචාය දුබ්භාසිතස්ස.

33. උපසම්පන්නො උපසම්පන්නං න ඛුංසෙතුකාමො න වම්භෙතුකාමො න මඞ්කුකත්තුකාමො, දවකම්‍යතා එවං වදෙති, ‘‘සන්ති ඉධෙකච්චෙ චණ්ඩාලා වෙනා නෙසාදා රථකාරා පුක්කුසා’’ති භණති…පෙ…. ‘‘සන්ති ඉධෙකච්චෙ පණ්ඩිතා බ්‍යත්තා මෙධාවී බහුස්සුතා ධම්මකථිකා, නත්ථි තෙසං දුග්ගති, සුගති යෙව තෙසං පාටිකඞ්ඛා’’ති භණති, ආපත්ති වාචාය, වාචාය දුබ්භාසිතස්ස.

උපසම්පන්නො උපසම්පන්නං න ඛුංසෙතුකාමො න වම්භෙතුකාමො න මඞ්කුකත්තුකාමො, දවකම්‍යතා එවං වදෙති, ‘‘යෙ නූන චණ්ඩාලා වෙනා නෙසාදා රථකාරා පුක්කුසා’’ති භණති…පෙ…. ‘‘යෙ නූන පණ්ඩිතා බ්‍යත්තා මෙධාවී බහුස්සුතා ධම්මකථිකා’’ති භණති, ආපත්ති වාචාය, වාචාය දුබ්භාසිතස්ස.

උපසම්පන්නො උපසම්පන්නං න ඛුංසෙතුකාමො න වම්භෙතුකාමො න මඞ්කුකත්තුකාමො, දවකම්‍යතා එවං වදෙති, ‘‘න මයං චණ්ඩාලා වෙනා නෙසාදා රථකාරා පුක්කුසා’’ති භණති…පෙ…. ‘‘න මයං පණ්ඩිතා බ්‍යත්තා මෙධාවී බහුස්සුතා ධම්මකථිකා, නත්ථම්හාකං දුග්ගති, සුගතියෙව අම්හාකං පාටිකඞ්ඛා’’ති භණති. ආපත්ති වාචාය, වාචාය දුබ්භාසිතස්ස.

34. උපසම්පන්නො අනුපසම්පන්නං න ඛුංසෙතුකාමො න වම්භෙතුකාමො න මඞ්කුකත්තුකාමො, දවකම්‍යතා හීනෙන හීනං වදෙති…පෙ… හීනෙන උක්කට්ඨං වදෙති…පෙ… උක්කට්ඨෙන හීනං වදෙති…පෙ… උක්කට්ඨෙන උක්කට්ඨං වදෙති, පණ්ඩිතං බ්‍යත්තං මෙධාවිං බහුස්සුතං ධම්මකථිකං – ‘‘පණ්ඩිතොසි, බ්‍යත්තොසි, මෙධාවීසි, බහුස්සුතොසි ධම්මකථිකොසි, නත්ථි තුය්හං දුග්ගති; සුගති යෙව තුය්හං පාටිකඞ්ඛා’’ති භණති, ආපත්ති වාචාය, වාචාය දුබ්භාසිතස්ස.

උපසම්පන්නො අනුපසම්පන්නං න ඛුංසෙතුකාමො න වම්භෙතුකාමො න මඞ්කුකත්තුකාමො, දවකම්‍යතා එවං වදෙති, ‘‘සන්ති ඉධෙකච්චෙ චණ්ඩාලා වෙනා නෙසාදා රථකාරා පුක්කුසා’’ති භණති…පෙ…. ‘‘සන්ති ඉධෙකච්චෙ පණ්ඩිතා බ්‍යත්තා මෙධාවී බහුස්සුතා ධම්මකථිකා, නත්ථි තෙසං දුග්ගති, සුගති යෙව තෙසං පාටිකඞ්ඛා’’ති භණති, ආපත්ති වාචාය, වාචාය දුබ්භාසිතස්ස.

උපසම්පන්නො අනුපසම්පන්නං න ඛුංසෙතුකාමො න වම්භෙතුකාමො න මඞ්කුකත්තුකාමො, දවකම්‍යතා එවං වදෙති, ‘‘යෙ නූන චණ්ඩාලා වෙනා නෙසාදා රථකාරා පුක්කුසා’’ති භණති…පෙ…. ‘‘යෙ නූන පණ්ඩිතා බ්‍යත්තා මෙධාවී බහුස්සුතා ධම්මකථිකා’’ති භණති, ආපත්ති වාචාය, වාචාය දුබ්භාසිතස්ස.

උපසම්පන්නො අනුපසම්පන්නං න ඛුංසෙතුකාමො න වම්භෙතුකාමො න මඞ්කුකත්තුකාමො, දවකම්‍යතා එවං වදෙති, ‘‘න මයං චණ්ඩාලා වෙනා නෙසාදා රථකාරා පුක්කුසා’’ති භණති…පෙ…. ‘‘න මයං පණ්ඩිතා බ්‍යත්තා මෙධාවී බහුස්සුතා ධම්මකථිකා, නත්ථම්හාකං දුග්ගති, සුගති යෙව අම්හාකං පාටිකඞ්ඛා’’ති භණති, ආපත්ති වාචාය, වාචාය දුබ්භාසිතස්ස.

35. අනාපත්ති අත්ථපුරෙක්ඛාරස්ස, ධම්මපුරෙක්ඛාරස්ස, අනුසාසනිපුරෙක්ඛාරස්ස, උම්මත්තකස්ස, ඛිත්තචිත්තස්ස, වෙදනාට්ටස්ස, ආදිකම්මිකස්සාති.

ඔමසවාදසික්ඛාපදං නිට්ඨිතං දුතියං.

3. පෙසුඤ්ඤසික්ඛාපදං

36. තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ඡබ්බග්ගියා භික්ඛූ භික්ඛූනං භණ්ඩනජාතානං කලහජාතානං විවාදාපන්නානං පෙසුඤ්ඤං උපසංහරන්ති; ඉමස්ස සුත්වා අමුස්ස අක්ඛායන්ති, ඉමස්ස භෙදාය; අමුස්ස සුත්වා ඉමස්ස අක්ඛායන්ති, අමුස්ස භෙදාය. තෙන අනුප්පන්නානි චෙව භණ්ඩනානි උප්පජ්ජන්ති, උප්පන්නානි ච භණ්ඩනානි භිය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය සංවත්තන්ති. යෙ තෙ භික්ඛූ අප්පිච්ඡා…පෙ… තෙ උජ්ඣායන්ති ඛිය්‍යන්ති විපාචෙන්ති – ‘‘කථඤ්හි නාම ඡබ්බග්ගියා භික්ඛූ භික්ඛූනං භණ්ඩනජාතානං කලහජාතානං විවාදාපන්නානං පෙසුඤ්ඤං උපසංහරිස්සන්ති, ඉමස්ස සුත්වා අමුස්ස අක්ඛායිස්සන්ති, ඉමස්ස භෙදාය; අමුස්ස සුත්වා ඉමස්ස අක්ඛායිස්සන්ති, අමුස්ස භෙදාය! තෙන අනුප්පන්නානි චෙව භණ්ඩනානි උප්පජ්ජන්ති, උප්පන්නානි ච භණ්ඩනානි භිය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය සංවත්තන්තී’’ති. අථ ඛො තෙ භික්ඛූ ඡබ්බග්ගියෙ භික්ඛූ අනෙකපරියායෙන විගරහිත්වා භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං…පෙ… ‘‘සච්චං කිර තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛූනං භණ්ඩනජාතානං කලහජාතානං විවාදාපන්නානං පෙසුඤ්ඤං උපසංහරථ, ඉමස්ස සුත්වා අමුස්ස අක්ඛායථ, ඉමස්ස භෙදාය, අමුස්ස සුත්වා ඉමස්ස අක්ඛායථ, අමුස්ස භෙදාය? තෙන අනුප්පන්නානි චෙව භණ්ඩනානි උප්පජ්ජන්ති, උප්පන්නානි ච භණ්ඩනානි භිය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය සංවත්තන්තී’’ති? ‘‘සච්චං, භගවා’’ති. විගරහි බුද්ධො භගවා…පෙ… කථඤ්හි නාම තුම්හෙ, මොඝපුරිසා, භික්ඛූනං භණ්ඩනජාතානං කලහජාතානං විවාදාපන්නානං පෙසුඤ්ඤං උපසංහරිස්සථ! ඉමස්ස සුත්වා අමුස්ස අක්ඛායිස්සථ, ඉමස්ස භෙදාය! අමුස්ස සුත්වා ඉමස්ස අක්ඛායිස්සථ, අමුස්ස භෙදාය! තෙන අනුප්පන්නානි චෙව භණ්ඩනානි උප්පජ්ජන්ති, උප්පන්නානි ච භණ්ඩනානි භිය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය සංවත්තන්ති. නෙතං, මොඝපුරිසා, අප්පසන්නානං වා පසාදාය. පසන්නානං වා භිය්‍යොභාවාය…පෙ… එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –

37. ‘‘භික්ඛුපෙසුඤ්ඤෙ පාචිත්තිය’’න්ති.

38. පෙසුඤ්ඤං නාම ද්වීහාකාරෙහි පෙසුඤ්ඤං හොති – පියකම්‍යස්ස වා භෙදාධිප්පායස්ස වා. දසහාකාරෙහි පෙසුඤ්ඤං උපසංහරති – ජාතිතොපි, නාමතොපි, ගොත්තතොපි, කම්මතොපි, සිප්පතොපි, ආබාධතොපි, ලිඞ්ගතොපි, කිලෙසතොපි, ආපත්තිතොපි, අක්කොසතොපි.

ජාති නාම ද්වෙ ජාතියො – හීනා ච ජාති උක්කට්ඨා ච ජාති. හීනා නාම ජාති – චණ්ඩාලජාති වෙනජාති නෙසාදජාති රථකාරජාති පුක්කුසජාති. එසා හීනා නාම ජාති. උක්කට්ඨා නාම ජාති – ඛත්තියජාති බ්‍රාහ්මණජාති. එසා උක්කට්ඨා නාම ජාති…පෙ….

අක්කොසො නාම ද්වෙ අක්කොසා – හීනො ච අක්කොසො උක්කට්ඨො ච අක්කොසො. හීනො නාම අක්කොසො – ඔට්ඨොසි, මෙණ්ඩොසි, ගොණොසි, ගද්‍රභොසි, තිරච්ඡානගතොසි, නෙරයිකොසි; නත්ථි තුය්හං සුගති; දුග්ගති යෙව තුය්හං පාටිකඞ්ඛාති, යකාරෙන වා භකාරෙන වා කාටකොටචිකාය වා. එසො හීනො නාම අක්කොසො. උක්කට්ඨො නාම අක්කොසො – පණ්ඩිතොසි, බ්‍යත්තොසි, මෙධාවීසි, බහුස්සුතොසි, ධම්මකථිකොසි; නත්ථි තුය්හං දුග්ගති; සුගති යෙව තුය්හං පාටිකඞ්ඛාති. එසො උක්කට්ඨො නාම අක්කොසො.

39. උපසම්පන්නො උපසම්පන්නස්ස සුත්වා උපසම්පන්නස්ස පෙසුඤ්ඤං උපසංහරති – ‘‘ඉත්ථන්නාමො තං ‘චණ්ඩාලො වෙනො නෙසාදො රථකාරො පුක්කුසො’ති භණතී’’ති. ආපත්ති වාචාය, වාචාය පාචිත්තියස්ස.

උපසම්පන්නො උපසම්පන්නස්ස සුත්වා උපසම්පන්නස්ස පෙසුඤ්ඤං උපසංහරති – ‘‘ඉත්ථන්නාමො තං ‘ඛත්තියො බ්‍රාහ්මණො’ති භණතී’’ති. ආපත්ති වාචාය, වාචාය පාචිත්තියස්ස.

උපසම්පන්නො උපසම්පන්නස්ස සුත්වා උපසම්පන්නස්ස පෙසුඤ්ඤං උපසංහරති – ‘‘ඉත්ථන්නාමො තං ‘අවකණ්ණකො ජවකණ්ණකො ධනිට්ඨකො සවිට්ඨකො කුලවඩ්ඪකො’ති භණතී’’ති. ආපත්ති වාචාය, වාචාය පාචිත්තියස්ස.

උපසම්පන්නො උපසම්පන්නස්ස සුත්වා උපසම්පන්නස්ස පෙසුඤ්ඤං උපසංහරති – ‘‘ඉත්ථන්නාමො තං ‘බුද්ධරක්ඛිතො ධම්මරක්ඛිතො සඞ්ඝරක්ඛිතො’ති භණතී’’ති. ආපත්ති වාචාය, වාචාය පාචිත්තියස්ස.

උපසම්පන්නො උපසම්පන්නස්ස සුත්වා උපසම්පන්නස්ස පෙසුඤ්ඤං උපසංහරති – ‘‘ඉත්ථන්නාමො තං ‘කොසියො භාරද්වාජො’ති භණතී’’ති. ආපත්ති වාචාය, වාචාය පාචිත්තියස්ස.

උපසම්පන්නො උපසම්පන්නස්ස සුත්වා උපසම්පන්නස්ස පෙසුඤ්ඤං උපසංහරති – ‘‘ඉත්ථන්නාමො තං ‘ගොතමො මොග්ගල්ලානො කච්චානො වාසිට්ඨො’ති භණතී’’ති. ආපත්ති වාචාය, වාචාය පාචිත්තියස්ස.

උපසම්පන්නො උපසම්පන්නස්ස සුත්වා උපසම්පන්නස්ස පෙසුඤ්ඤං උපසංහරති – ‘‘ඉත්ථන්නාමො තං ‘කොට්ඨකො පුප්ඵඡඩ්ඩකො’ති භණතී’’ති. ආපත්ති වාචාය, වාචාය පාචිත්තියස්ස.

උපසම්පන්නො උපසම්පන්නස්ස සුත්වා උපසම්පන්නස්ස පෙසුඤ්ඤං උපසංහරති – ‘‘ඉත්ථන්නාමො තං ‘කස්සකො වාණිජො ගොරක්ඛො’ති භණතී’’ති. ආපත්ති වාචාය, වාචාය පාචිත්තියස්ස.

උපසම්පන්නො උපසම්පන්නස්ස සුත්වා උපසම්පන්නස්ස පෙසුඤ්ඤං උපසංහරති – ‘‘ඉත්ථන්නාමො තං ‘නළකාරො කුම්භකාරො පෙසකාරො චම්මකාරො නහාපිතො’ති භණතී’’ති. ආපත්ති වාචාය, වාචාය පාචිත්තියස්ස.

උපසම්පන්නො උපසම්පන්නස්ස සුත්වා උපසම්පන්නස්ස පෙසුඤ්ඤං උපසංහරති – ‘‘ඉත්ථන්නාමො තං ‘මුද්දිකො ගණකො ලෙඛකො’ති භණතී’’ති. ආපත්ති වාචාය, වාචාය පාචිත්තියස්ස.

40. උපසම්පන්නො උපසම්පන්නස්ස සුත්වා උපසම්පන්නස්ස පෙසුඤ්ඤං උපසංහරති – ‘‘ඉත්ථන්නාමො තං ‘කුට්ඨිකො ගණ්ඩිකො කිලාසිකො සොසිකො අපමාරිකො’ති භණතී’’ති. ආපත්ති වාචාය, වාචාය පාචිත්තියස්ස.

උපසම්පන්නො උපසම්පන්නස්ස සුත්වා උපසම්පන්නස්ස පෙසුඤ්ඤං උපසංහරති – ‘‘ඉත්ථන්නාමො තං ‘මධුමෙහිකො’ති භණතී’’ති. ආපත්ති වාචාය, වාචාය පාචිත්තියස්ස.

උපසම්පන්නො උපසම්පන්නස්ස සුත්වා උපසම්පන්නස්ස පෙසුඤ්ඤං උපසංහරති – ‘‘ඉත්ථන්නාමො තං ‘අතිදීඝො අතිරස්සො අතිකණ්හො අච්චොදාතො’ති භණතී’’ති. ආපත්ති වාචාය, වාචාය පාචිත්තියස්ස.

උපසම්පන්නො උපසම්පන්නස්ස සුත්වා උපසම්පන්නස්ස පෙසුඤ්ඤං උපසංහරති – ‘‘ඉත්ථන්නාමො තං ‘නාතිදීඝො නාතිරස්සො නාතිකණ්හො නාච්චොදාතො’ති භණතී’’ති. ආපත්ති වාචාය, වාචාය පාචිත්තියස්ස.

උපසම්පන්නො උපසම්පන්නස්ස සුත්වා උපසම්පන්නස්ස පෙසුඤ්ඤං උපසංහරති – ‘‘ඉත්ථන්නාමො තං ‘රාගපරියුට්ඨිතො දොසපරියුට්ඨිතො මොහපරියුට්ඨිතො’ති භණතී’’ති. ආපත්ති වාචාය, වාචාය පාචිත්තියස්ස.

උපසම්පන්නො උපසම්පන්නස්ස සුත්වා උපසම්පන්නස්ස පෙසුඤ්ඤං උපසංහරති – ‘‘ඉත්ථන්නාමො තං ‘වීතරාගො වීතදොසො වීතමොහො’ති භණතී’’ති. ආපත්ති වාචාය, වාචාය පාචිත්තියස්ස.

උපසම්පන්නො උපසම්පන්නස්ස සුත්වා උපසම්පන්නස්ස පෙසුඤ්ඤං උපසංහරති – ‘‘ඉත්ථන්නාමො තං ‘පාරාජිකං අජ්ඣාපන්නො, සඞ්ඝාදිසෙසං අජ්ඣාපන්නො, ථුල්ලච්චයං අජ්ඣාපන්නො, පාචිත්තියං අජ්ඣාපන්නො, පාටිදෙසනීයං අජ්ඣාපන්නො, දුක්කටං අජ්ඣාපන්නො, දුබ්භාසිතං අජ්ඣාපන්නො’ති භණතී’’ති. ආපත්ති වාචාය, වාචාය පාචිත්තියස්ස.

උපසම්පන්නො උපසම්පන්නස්ස සුත්වා උපසම්පන්නස්ස පෙසුඤ්ඤං උපසංහරති – ‘‘ඉත්ථන්නාමො තං ‘සොතාපන්නො’ති භණතී’’ති. ආපත්ති වාචාය, වාචාය පාචිත්තියස්ස.

උපසම්පන්නො උපසම්පන්නස්ස සුත්වා උපසම්පන්නස්ස පෙසුඤ්ඤං උපසංහරති – ‘‘ඉත්ථන්නාමො තං ‘ඔට්ඨො මෙණ්ඩො ගොණො ගද්‍රභො තිරච්ඡානගතො නෙරයිකො, නත්ථි තස්ස සුගති, දුග්ගතියෙව තස්ස පාටිකඞ්ඛා’ති භණතී’’ති. ආපත්ති වාචාය, වාචාය පාචිත්තියස්ස.

උපසම්පන්නො උපසම්පන්නස්ස සුත්වා උපසම්පන්නස්ස පෙසුඤ්ඤං උපසංහරති – ‘‘ඉත්ථන්නාමො තං ‘පණ්ඩිතො බ්‍යත්තො මෙධාවී බහුස්සුතො ධම්මකථිකො, නත්ථි තස්ස දුග්ගති, සුගති යෙව තස්ස පාටිකඞ්ඛා’ති භණතී’’ති. ආපත්ති වාචාය, වාචාය පාචිත්තියස්ස.

41. උපසම්පන්නො උපසම්පන්නස්ස සුත්වා උපසම්පන්නස්ස පෙසුඤ්ඤං උපසංහරති – ‘‘ඉත්ථන්නාමො ‘සන්ති ඉධෙකච්චෙ චණ්ඩාලා වෙනා නෙසාදා රථකාරා, පුක්කුසා’ති භණති, න සො අඤ්ඤං භණති, තඤ්ඤෙව භණතී’’ති. ආපත්ති වාචාය, වාචාය දුක්කටස්ස.

උපසම්පන්නො උපසම්පන්නස්ස සුත්වා උපසම්පන්නස්ස පෙසුඤ්ඤං උපසංහරති – ‘‘ඉත්ථන්නාමො ‘සන්ති ඉධෙකච්චෙ ඛත්තියා බ්‍රාහ්මණා’ති භණති, න සො අඤ්ඤං භණති, තඤ්ඤෙව භණතී’ති. ආපත්ති වාචාය, වාචාය දුක්කටස්ස…පෙ….

උපසම්පන්නො උපසම්පන්නස්ස සුත්වා උපසම්පන්නස්ස පෙසුඤ්ඤං උපසංහරති – ‘‘ඉත්ථන්නාමො ‘සන්ති ඉධෙකච්චෙ පණ්ඩිතා බ්‍යත්තා මෙධාවී බහුස්සුතා ධම්මකථිකා, නත්ථි තෙසං දුග්ගති, සුගති යෙව තෙසං පාටිකඞ්ඛා’ති භණති, න සො අඤ්ඤං භණති, තඤ්ඤෙව භණතී’’ති. ආපත්ති වාචාය, වාචාය දුක්කටස්ස.

උපසම්පන්නො උපසම්පන්නස්ස සුත්වා උපසම්පන්නස්ස පෙසුඤ්ඤං උපසංහරති – ‘‘ඉත්ථන්නාමො ‘යෙ නූන චණ්ඩාලා වෙනා නෙසාදා රථකාරා පුක්කුසා’ති භණති, න සො අඤ්ඤං භණති, තඤ්ඤෙව භණතී’’ති. ආපත්ති වාචාය, වාචාය දුක්කටස්ස.

උපසම්පන්නො උපසම්පන්නස්ස සුත්වා උපසම්පන්නස්ස පෙසුඤ්ඤං උපසංහරති – ‘‘ඉත්ථන්නාමො ‘යෙ නූන පණ්ඩිතා බ්‍යත්තා මෙධාවී බහුස්සුතා ධම්මකථිකා’ති භණති, න සො අඤ්ඤං භණති, තඤ්ඤෙව භණතී’’ති. ආපත්ති වාචාය, වාචාය දුක්කටස්ස.

උපසම්පන්නො උපසම්පන්නස්ස සුත්වා උපසම්පන්නස්ස පෙසුඤ්ඤං උපසංහරති – ‘‘ඉත්ථන්නාමො ‘න මයං චණ්ඩාලා වෙනා නෙසාදා රථකාරා පුක්කුසා’ති භණති, න සො අඤ්ඤං භණති, තඤ්ඤෙව භණතී’’ති. ආපත්ති වාචාය, වාචාය දුක්කටස්ස.

උපසම්පන්නො උපසම්පන්නස්ස සුත්වා උපසම්පන්නස්ස පෙසුඤ්ඤං උපසංහරති – ‘‘ඉත්ථන්නාමො ‘න මයං පණ්ඩිතා බ්‍යත්තා මෙධාවී බහුස්සුතා ධම්මකථිකා, නත්ථම්හාකං දුග්ගති, සුගති යෙව අම්හාකං පාටිකඞ්ඛා’ති භණති, න සො අඤ්ඤං භණති, තඤ්ඤෙව භණතී’’ති. ආපත්ති වාචාය, වාචාය දුක්කටස්ස.

42. උපසම්පන්නො උපසම්පන්නස්ස සුත්වා උපසම්පන්නස්ස පෙසුඤ්ඤං උපසංහරති; ආපත්ති වාචාය, වාචාය පාචිත්තියස්ස.