5. අචෙලකවග්ගො
1. අචෙලකසික්ඛාපදං
269. තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවා වෙසාලියං විහරති මහාවනෙ කූටාගාරසාලායං. තෙන ඛො පන සමයෙන සඞ්ඝස්ස ඛාදනීයං උස්සන්නං හොති. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසි. ‘‘තෙනහානන්ද, විඝාසාදානං පූවං දෙහී’’ති. ‘‘එවං භන්තෙ’’ති ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවතො පටිස්සුණිත්වා විඝාසාදෙ පටිපාටියා නිසීදාපෙත්වා එකෙකං පූවං දෙන්තො අඤ්ඤතරිස්සා පරිබ්බාජිකාය එකං මඤ්ඤමානො ද්වෙ පූවෙ අදාසි. සාමන්තා පරිබ්බාජිකායො තං පරිබ්බාජිකං එතදවොචුං – ‘‘ජාරො තෙ එසො සමණො’’ති. ‘‘න මෙ සො සමණො ජාරො, එකං මඤ්ඤමානො ද්වෙ පූවෙ අදාසී’’ති. දුතියම්පි ඛො…පෙ… තතියම්පි ඛො ආයස්මා ආනන්දො එකෙකං පූවං දෙන්තො තස්සායෙව පරිබ්බාජිකාය එකං මඤ්ඤමානො ද්වෙ පූවෙ අදාසි. සාමන්තා පරිබ්බාජිකායො තං පරිබ්බාජිකං එතදවොචුං – ‘‘ජාරො තෙ එසො සමණො’’ති. ‘‘න මෙ සො සමණො ජාරො, එකං මඤ්ඤමානො ද්වෙ පූවෙ අදාසී’’ති. ‘‘ජාරො න ජාරො’’ති භණ්ඩිංසු. අඤ්ඤතරොපි ආජීවකො පරිවෙසනං අගමාසි. අඤ්ඤතරො භික්ඛු පහූතෙන සප්පිනා ඔදනං මද්දිත්වා තස්ස ආජීවකස්ස මහන්තං පිණ්ඩං අදාසි. අථ ඛො සො ආජීවකො තං පිණ්ඩං ආදාය අගමාසි. අඤ්ඤතරො ආජීවකො තං ආජීවකං එතදවොච – ‘‘කුතො තයා, ආවුසො, පිණ්ඩො ලද්ධො’’ති? ‘‘තස්සාවුසො, සමණස්ස ගොතමස්ස මුණ්ඩගහපතිකස්ස පරිවෙසනාය ලද්ධො’’ති.
අස්සොසුං ඛො උපාසකා තෙසං ආජීවකානං ඉමං කථාසල්ලාපං. අථ ඛො තෙ උපාසකා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නා ඛො තෙ උපාසකා භගවන්තං එතදවොචුං – ‘‘ඉමෙ, භන්තෙ, තිත්ථියා අවණ්ණකාමා බුද්ධස්ස අවණ්ණකාමා ධම්මස්ස අවණ්ණකාමා සඞ්ඝස්ස. සාධු, භන්තෙ, අය්‍යා තිත්ථියානං සහත්ථා න දදෙය්‍යු’’න්ති. අථ ඛො භගවා තෙ උපාසකෙ ධම්මියා කථාය සන්දස්සෙසි සමාදපෙසි සමුත්තෙජෙසි සම්පහංසෙසි. අථ ඛො තෙ උපාසකා භගවතා ධම්මියා කථාය සන්දස්සිතා සමාදපිතා සමුත්තෙජිතා සම්පහංසිතා උට්ඨායාසනා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා පක්කමිංසු. අථ ඛො භගවා එතස්මිං නිදානෙ එතස්මිං පකරණෙ ධම්මිං කථං කත්වා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘තෙන හි, භික්ඛවෙ, භික්ඛූනං සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙස්සාමි දස අත්ථවසෙ පටිච්ච – සඞ්ඝසුට්ඨුතාය, සඞ්ඝඵාසුතාය …පෙ… සද්ධම්මට්ඨිතියා, විනයානුග්ගහාය. එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
270. ‘‘යො පන භික්ඛු අචෙලකස්ස වා පරිබ්බාජකස්ස වා පරිබ්බාජිකාය වා සහත්ථා ඛාදනීයං වා භොජනීයං වා දදෙය්‍ය, පාචිත්තිය’’න්ති.
271. යො පනාති යො යාදිසො…පෙ… භික්ඛූති…පෙ… අයං ඉමස්මිං අත්ථෙ අධිප්පෙතො භික්ඛූති.
අචෙලකො නාම යො කොචි පරිබ්බාජකසමාපන්නො නග්ගො.
පරිබ්බාජකො නාම භික්ඛුඤ්ච සාමණෙරඤ්ච ඨපෙත්වා යො කොචි පරිබ්බාජකසමාපන්නො.
පරිබ්බාජිකා නාම භික්ඛුනිඤ්ච සික්ඛමානඤ්ච සාමණෙරිඤ්ච ඨපෙත්වා යා කාචි පරිබ්බාජිකසමාපන්නා.
ඛාදනීයං නාම පඤ්ච භොජනානි – උදකදන්තපොනං ඨපෙත්වා අවසෙසං ඛාදනීයං නාම.
භොජනීයං නාම පඤ්ච භොජනානි – ඔදනො, කුම්මාසො, සත්තු, මච්ඡො, මංසං.
දදෙය්‍යාති කායෙන වා කායපටිබද්ධෙන වා නිස්සග්ගියෙන වා දෙති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස.
272. තිත්ථියෙ තිත්ථියසඤ්ඤී සහත්ථා ඛාදනීයං වා භොජනීයං වා දෙති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. තිත්ථියෙ වෙමතිකො සහත්ථා ඛාදනීයං වා භොජනීයං වා දෙති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. තිත්ථියෙ අතිත්ථියසඤ්ඤී සහත්ථා ඛාදනීයං වා භොජනීයං වා දෙති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස.
උදකදන්තපොනං දෙති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අතිත්ථියෙ තිත්ථියසඤ්ඤී, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අතිත්ථියෙ වෙමතිකො, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අතිත්ථියෙ අතිත්ථියසඤ්ඤී, අනාපත්ති.
273. අනාපත්ති දාපෙති න දෙති, උපනික්ඛිපිත්වා දෙති, බාහිරාලෙපං දෙති, උම්මත්තකස්ස, ආදිකම්මිකස්සාති.
අචෙලකසික්ඛාපදං නිට්ඨිතං පඨමං.
2. උය්‍යොජනසික්ඛාපදං
274. තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා උපනන්දො සක්‍යපුත්තො භාතුනො සද්ධිවිහාරිකං භික්ඛුං එතදවොච – ‘‘එහාවුසො, ගාමං පිණ්ඩාය පවිසිස්සාමා’’ති. තස්ස අදාපෙත්වා උය්‍යොජෙසි – ‘‘ගච්ඡාවුසො, න මෙ තයා සද්ධිං කථා වා නිසජ්ජා වා ඵාසු හොති, එකකස්ස මෙ කථා වා නිසජ්ජා වා ඵාසු හොතී’’ති. අථ ඛො සො භික්ඛු උපකට්ඨෙ කාලෙ නාසක්ඛි පිණ්ඩාය චරිතුං, පටික්කමනෙපි භත්තවිස්සග්ගං න සම්භාවෙසි, ඡින්නභත්තො අහොසි. අථ ඛො සො භික්ඛු ආරාමං ගන්ත්වා භික්ඛූනං එතමත්ථං ආරොචෙසි. යෙ තෙ භික්ඛූ අප්පිච්ඡා…පෙ… තෙ උජ්ඣායන්ති ඛිය්‍යන්ති විපාචෙන්ති – ‘‘කථඤ්හි නාම ආයස්මා උපනන්දො සක්‍යපුත්තො භික්ඛුං – ‘එහාවුසො, ගාමං පිණ්ඩාය පවිසිස්සාමා’ති තස්ස අදාපෙත්වා උය්‍යොජෙස්සතී’’ති …පෙ… සච්චං කිර ත්වං, උපනන්ද, භික්ඛුං – ‘‘එහාවුසො, ගාමං පිණ්ඩාය පවිසිස්සාමා’’ති තස්ස අදාපෙත්වා උය්‍යොජෙසීති? ‘‘සච්චං, භගවා’’ති. විගරහි බුද්ධො භගවා…පෙ… කථඤ්හි නාම ත්වං, මොඝපුරිස, භික්ඛුං – ‘‘එහාවුසො, ගාමං පිණ්ඩාය පවිසිස්සාමා’’ති තස්ස අදාපෙත්වා උය්‍යොජෙස්සසි! නෙතං, මොඝපුරිස, අප්පසන්නානං වා පසාදාය…පෙ… එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
275. ‘‘යො පන භික්ඛු භික්ඛුං – ‘‘එහාවුසො, ගාමං වා නිගමං වා පිණ්ඩාය පවිසිස්සාමා’ති තස්ස දාපෙත්වා වා අදාපෙත්වා වා උය්‍යොජෙය්‍ය – ‘ගච්ඡාවුසො, න මෙ තයා සද්ධිං කථා වා නිසජ්ජා වා ඵාසු හොති, එකකස්ස මෙ කථා වා නිසජ්ජා වා ඵාසු හොතී’ති, එතදෙව පච්චයං කරිත්වා අනඤ්ඤං, පාචිත්තිය’’න්ති.
276. යො පනාති යො, යාදිසො…පෙ… භික්ඛූති…පෙ… අයං ඉමස්මිං අත්ථෙ අධිප්පෙතො භික්ඛූති.
භික්ඛුන්ති අඤ්ඤං භික්ඛුං.
එහාවුසො, ගාමං වා නිගමං වාති ගාමොපි නිගමොපි නගරම්පි, ගාමො චෙව නිගමො ච.
තස්ස දාපෙත්වාති යාගුං වා භත්තං වා ඛාදනීයං වා භොජනීයං වා දාපෙත්වා.
අදාපෙත්වාති න කිඤ්චි දාපෙත්වා.
උය්‍යොජෙය්‍යාති මාතුගාමෙන සද්ධිං හසිතුකාමො කීළිතුකාමො රහො නිසීදිතුකාමො අනාචාරං ආචරිතුකාමො එවං වදෙති – ‘‘ගච්ඡාවුසො, න මෙ තයා සද්ධිං කථා වා නිසජ්ජා වා ඵාසු හොති, එකකස්ස මෙ කථා වා නිසජ්ජා වා ඵාසු හොතී’’ති උය්‍යොජෙති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. දස්සනූපචාරං වා සවනූපචාරං වා විජහන්තස්ස ආපත්ති දුක්කටස්ස. විජහිතෙ, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස.
එතදෙව පච්චයං කරිත්වා අනඤ්ඤන්ති න අඤ්ඤො කොචි පච්චයො හොති උය්‍යොජෙතුං.
277. උපසම්පන්නෙ උපසම්පන්නසඤ්ඤී උය්‍යොජෙති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. උපසම්පන්නෙ වෙමතිකො උය්‍යොජෙති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. උපසම්පන්නෙ අනුපසම්පන්නසඤ්ඤී උය්‍යොජෙති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස.
කලිසාසනං ආරොපෙති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අනුපසම්පන්නං උය්‍යොජෙති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. කලිසාසනං ආරොපෙති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අනුපසම්පන්නෙ උපසම්පන්නසඤ්ඤී, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අනුපසම්පන්නෙ වෙමතිකො, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අනුපසම්පන්නෙ අනුපසම්පන්නසඤ්ඤී, ආපත්ති දුක්කටස්ස.
278. අනාපත්ති ‘‘උභො එකතො න යාපෙස්සාමා’’ති උය්‍යොජෙති, ‘‘මහග්ඝං භණ්ඩං පස්සිත්වා ලොභධම්මං උප්පාදෙස්සතී’’ති උය්‍යොජෙති, ‘‘මාතුගාමං පස්සිත්වා අනභිරතිං උප්පාදෙස්සතී’’ති උය්‍යොජෙති, ‘‘ගිලානස්ස වා ඔහිය්‍යකස්ස වා විහාරපාලස්ස වා යාගුං වා භත්තං වා ඛාදනීයං වා භොජනීයං වා නීහරා’’ති උය්‍යොජෙති, න අනාචාරං ආචරිතුකාමො, සති කරණීයෙ උය්‍යොජෙති, උම්මත්තකස්ස, ආදිකම්මිකස්සාති.
උය්‍යොජනසික්ඛාපදං නිට්ඨිතං දුතියං.
3. සභොජනසික්ඛාපදං
279. තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා උපනන්දො සක්‍යපුත්තො සහායකස්ස ඝරං ගන්ත්වා තස්ස පජාපතියා සද්ධිං සයනිඝරෙ [සයනීඝරෙ (ස්‍යා.)] නිසජ්ජං කප්පෙසි. අථ ඛො සො පුරිසො යෙනායස්මා උපනන්දො සක්‍යපුත්තො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං උපනන්දං සක්‍යපුත්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො පුරිසො පජාපතිං එතදවොච – ‘‘දදෙහාය්‍යස්ස භික්ඛ’’න්ති. අථ ඛො සා ඉත්ථී ආයස්මතො උපනන්දස්ස සක්‍යපුත්තස්ස භික්ඛං අදාසි. අථ ඛො සො පුරිසො ආයස්මන්තං උපනන්දං සක්‍යපුත්තං එතදවොච – ‘‘ගච්ඡථ, භන්තෙ, යතො අය්‍යස්ස භික්ඛා දින්නා’’ති. අථ ඛො සා ඉත්ථී සල්ලක්ඛෙත්වා – ‘‘පරියුට්ඨිතො අයං පුරිසො’’ති, ආයස්මන්තං උපනන්දං සක්‍යපුත්තං එතදවොච – ‘‘නිසීදථ, භන්තෙ, මා අගමිත්ථා’’ති. දුතියම්පි ඛො සො පුරිසො…පෙ… තතියම්පි ඛො සො පුරිසො ආයස්මන්තං උපනන්දං සක්‍යපුත්තං එතදවොච – ‘‘ගච්ඡථ, භන්තෙ, යතො අය්‍යස්ස භික්ඛා දින්නා’’ති. තතියම්පි ඛො සා ඉත්ථී ආයස්මන්තං උපනන්දං සක්‍යපුත්තං එතදවොච – ‘‘නිසීදථ, භන්තෙ, මා අගමිත්ථා’’ති.
අථ ඛො සො පුරිසො නික්ඛමිත්වා භික්ඛූ උජ්ඣාපෙසි – ‘‘අයං, භන්තෙ, අය්‍යො උපනන්දො මය්හං පජාපතියා සද්ධිං සයනිඝරෙ නිසින්නො. සො මයා උය්‍යොජීයමානො න ඉච්ඡති ගන්තුං. බහුකිච්චා මයං බහුකරණීයා’’ති. යෙ තෙ භික්ඛූ අප්පිච්ඡා…පෙ… තෙ උජ්ඣායන්ති ඛිය්‍යන්ති විපාචෙන්ති – ‘‘කථඤ්හි නාම ආයස්මා උපනන්දො සක්‍යපුත්තො සභොජනෙ කුලෙ අනුපඛජ්ජ නිසජ්ජං කප්පෙස්සතී’’ති…පෙ… සච්චං කිර ත්වං, උපනන්ද, සභොජනෙ කුලෙ අනුපඛජ්ජ නිසජ්ජං කප්පෙසීති? ‘‘සච්චං, භගවා’’ති. විගරහි බුද්ධො භගවා…පෙ… කථඤ්හි නාම ත්වං, මොඝපුරිස, සභොජනෙ කුලෙ අනුපඛජ්ජ නිසජ්ජං කප්පෙස්සසි! නෙතං, මොඝපුරිස, අප්පසන්නානං වා පසාදාය…පෙ… එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
280. ‘‘යො පන භික්ඛු සභොජනෙ කුලෙ අනුපඛජ්ජ නිසජ්ජං කප්පෙය්‍ය, පාචිත්තිය’’න්ති.
281. යො පනාති යො යාදිසො…පෙ… භික්ඛූති…පෙ… අයං ඉමස්මිං අත්ථෙ අධිප්පෙතො භික්ඛූති.
සභොජනං නාම කුලං ඉත්ථී චෙව හොති පුරිසො ච, ඉත්ථී ච පුරිසො ච උභො අනික්ඛන්තා හොන්ති, උභො අවීතරාගා.
අනුපඛජ්ජාති අනුපවිසිත්වා.
නිසජ්ජං කප්පෙය්‍යාති මහල්ලකෙ ඝරෙ පිට්ඨසඞ්ඝාටස්ස [පිට්ඨිසඞ්ඝාටස්ස (ස්‍යා.)] හත්ථපාසං විජහිත්වා නිසීදති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. ඛුද්දකෙ ඝරෙ පිට්ඨිවංසං අතික්කමිත්වා නිසීදති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස.
282. සයනිඝරෙ සයනිඝරසඤ්ඤී සභොජනෙ කුලෙ අනුපඛජ්ජ නිසජ්ජං කප්පෙති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. සයනිඝරෙ වෙමතිකො සභොජනෙ කුලෙ අනුපඛජ්ජ නිසජ්ජං කප්පෙති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. සයනිඝරෙ නසයනිඝරසඤ්ඤී සභොජනෙ කුලෙ අනුපඛජ්ජ නිසජ්ජං කප්පෙති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස.
නසයනිඝරෙ සයනිඝරසඤ්ඤී, ආපත්ති දුක්කටස්ස. නසයනිඝරෙ වෙමතිකො, ආපත්ති දුක්කටස්ස. නසයනිඝරෙ නසයනිඝරසඤ්ඤී, අනාපත්ති.
283. අනාපත්ති මහල්ලකෙ ඝරෙ පිට්ඨසඞ්ඝාටස්ස හත්ථපාසං අවිජහිත්වා නිසීදති, ඛුද්දකෙ ඝරෙ පිට්ඨිවංසං අනතික්කමිත්වා නිසීදති, භික්ඛු දුතියො හොති, උභො නික්ඛන්තා හොන්ති, උභො වීතරාගා, නසයනිඝරෙ, උම්මත්තකස්ස, ආදිකම්මිකස්සාති.
සභොජනසික්ඛාපදං නිට්ඨිතං තතියං.
4. රහොපටිච්ඡන්නසික්ඛාපදං
284. තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා උපනන්දො සක්‍යපුත්තො සහායකස්ස ඝරං ගන්ත්වා තස්ස පජාපතියා සද්ධිං රහො පටිච්ඡන්නෙ ආසනෙ නිසජ්ජං කප්පෙසි. අථ ඛො සො පුරිසො උජ්ඣායති ඛිය්‍යති විපාචෙති – ‘‘කථඤ්හි නාම අය්‍යො උපනන්දො මය්හං පජාපතියා සද්ධිං රහො පටිච්ඡන්නෙ ආසනෙ නිසජ්ජං කප්පෙස්සතී’’ති! අස්සොසුං ඛො භික්ඛූ තස්ස පුරිසස්ස උජ්ඣායන්තස්ස ඛිය්‍යන්තස්ස විපාචෙන්තස්ස. යෙ තෙ භික්ඛූ අප්පිච්ඡා…පෙ… තෙ උජ්ඣායන්ති ඛිය්‍යන්ති විපාචෙන්ති – කථඤ්හි නාම ආයස්මා උපනන්දො සක්‍යපුත්තො මාතුගාමෙන සද්ධිං රහො පටිච්ඡන්නෙ ආසනෙ නිසජ්ජං කප්පෙස්සතීති…පෙ… සච්චං කිර ත්වං, උපනන්ද, මාතුගාමෙන සද්ධිං රහො පටිච්ඡන්නෙ ආසනෙ නිසජ්ජං කප්පෙසීති? ‘‘සච්චං, භගවා’’ති. විගරහි බුද්ධො භගවා…පෙ… කථඤ්හි නාම ත්වං, මොඝපුරිස, මාතුගාමෙන සද්ධිං රහො පටිච්ඡන්නෙ ආසනෙ නිසජ්ජං කප්පෙස්සසි! නෙතං, මොඝපුරිස, අප්පසන්නානං වා පසාදාය…පෙ… එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
285. ‘‘යො පන භික්ඛු මාතුගාමෙන සද්ධිං රහො පටිච්ඡන්නෙ ආසනෙ නිසජ්ජං කප්පෙය්‍ය, පාචිත්තිය’’න්ති.
286. යො පනාති යො යාදිසො…පෙ… භික්ඛූති…පෙ… අයං ඉමස්මිං අත්ථෙ අධිප්පෙතො භික්ඛූති.
මාතුගාමො නාම මනුස්සිත්ථී, න යක්ඛී න පෙතී න තිරච්ඡානගතා, අන්තමසො තදහුජාතාපි දාරිකා, පගෙව මහත්තරී.
සද්ධින්ති එකතො.
[පාචි. 200,291; පාරා. 445,454] රහො නාම චක්ඛුස්ස රහො සොතස්ස රහො. චක්ඛුස්ස රහො නාම න සක්කා හොති අක්ඛිං වා නිඛණීයමානෙ භමුකං වා උක්ඛිපීයමානෙ සීසං වා උක්ඛිපීයමානෙ පස්සිතුං. සොතස්ස රහො නාම න සක්කා හොති පකතිකථා සොතුං.
[පාරා. 445] පටිච්ඡන්නං නාම ආසනං කුට්ටෙන [කුඩ්ඩෙන (සී. ස්‍යා.)] වා කවාටෙන වා කිලඤ්ජෙන වා සාණිපාකාරෙන වා රුක්ඛෙන වා ථම්භෙන වා කොත්ථළියා [කොට්ඨළියා (සී. ස්‍යා.) කොත්ථළිකාය (ක.)] වා, යෙන කෙනචි පටිච්ඡන්නං හොති.
නිසජ්ජං කප්පෙය්‍යාති මාතුගාමෙ නිසින්නෙ භික්ඛු උපනිසින්නො වා හොති උපනිපන්නො වා, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. භික්ඛු නිසින්නෙ මාතුගාමො උපනිසින්නො වා හොති උපනිපන්නො වා, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. උභො වා නිසින්නා හොන්ති උභො වා නිපන්නා, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස.
287. මාතුගාමෙ මාතුගාමසඤ්ඤී රහො පටිච්ඡන්නෙ ආසනෙ නිසජ්ජං කප්පෙති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. මාතුගාමෙ වෙමතිකො රහො පටිච්ඡන්නෙ ආසනෙ නිසජ්ජං කප්පෙති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. මාතුගාමෙ අමාතුගාමසඤ්ඤී රහො පටිච්ඡන්නෙ ආසනෙ නිසජ්ජං කප්පෙති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස.
යක්ඛියා වා පෙතියා වා පණ්ඩකෙන වා තිරච්ඡානගතාය වා මනුස්සවිග්ගහිත්ථියා වා සද්ධිං රහො පටිච්ඡන්නෙ ආසනෙ නිසජ්ජං කප්පෙති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අමාතුගාමෙ මාතුගාමසඤ්ඤී, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අමාතුගාමෙ වෙමතිකො, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අමාතුගාමෙ අමාතුගාමසඤ්ඤී, අනාපත්ති.
288. අනාපත්ති යො කොචි විඤ්ඤූ පුරිසො දුතියො හොති, තිට්ඨති න නිසීදති, අරහොපෙක්ඛො, අඤ්ඤවිහිතො නිසීදති, උම්මත්තකස්ස, ආදිකම්මිකස්සාති.
රහොපටිච්ඡන්නසික්ඛාපදං නිට්ඨිතං චතුත්ථං.
5. රහොනිසජ්ජසික්ඛාපදං
289. තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා උපනන්දො සක්‍යපුත්තො සහායකස්ස ඝරං ගන්ත්වා තස්ස පජාපතියා සද්ධිං එකො එකාය රහො නිසජ්ජං කප්පෙසි. අථ ඛො සො පුරිසො උජ්ඣායති ඛිය්‍යති විපාචෙති – ‘‘කථඤ්හි නාම අය්‍යො උපනන්දො මය්හං පජාපතියා සද්ධිං එකො එකාය රහො නිසජ්ජං කප්පෙස්සතී’’ති! අස්සොසුං ඛො භික්ඛූ තස්ස පුරිසස්ස උජ්ඣායන්තස්ස ඛිය්‍යන්තස්ස විපාචෙන්තස්ස. යෙ තෙ භික්ඛූ අප්පිච්ඡා…පෙ… තෙ උජ්ඣායන්ති ඛිය්‍යන්ති විපාචෙන්ති – ‘‘කථඤ්හි නාම ආයස්මා උපනන්දො සක්‍යපුත්තො මාතුගාමෙන සද්ධිං එකො එකාය රහො නිසජ්ජං කප්පෙස්සතී’’ති…පෙ… සච්චං කිර ත්වං, උපනන්ද, මාතුගාමෙන සද්ධිං එකො එකාය රහො නිසජ්ජං කප්පෙසීති? ‘‘සච්චං, භගවා’’ති. විගරහි බුද්ධො භගවා…පෙ… කථඤ්හි නාම ත්වං, මොඝපුරිස, මාතුගාමෙන සද්ධිං එකො එකාය රහො නිසජ්ජං කප්පෙස්සසි! නෙතං, මොඝපුරිස, අප්පසන්නානං වා පාසාදාය…පෙ… එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
290. ‘‘යො පන භික්ඛු මාතුගාමෙන සද්ධිං එකො එකාය රහො නිසජ්ජං කප්පෙය්‍ය, පාචිත්තිය’’න්ති.
291. යො පනාති යො යාදිසො…පෙ… භික්ඛූති…පෙ… අයං ඉමස්මිං අත්ථෙ අධිප්පෙතො භික්ඛූති.
මාතුගාමො නාම මනුස්සිත්ථී, න යක්ඛී න පෙතී න තිරච්ඡානගතා, විඤ්ඤූ පටිබලා සුභාසිතදුබ්භාසිතං දුට්ඨුල්ලාදුට්ඨුල්ලං ආජානිතුං.
සද්ධින්ති එකතො.
එකො එකායාති භික්ඛු චෙව හොති මාතුගාමො ච.
[පාචි. 200,286; පාරා. 445,454] රහො නාම චක්ඛුස්ස රහො, සොතස්ස රහො. චක්ඛුස්ස රහො නාම න සක්කා හොති අක්ඛිං වා නිඛණීයමානෙ භමුකං වා උක්ඛිපීයමානෙ සීසං වා උක්ඛිපීයමානෙ පස්සිතුං. සොතස්ස රහො නාම න සක්කා හොති පකතිකථා සොතුං.
නිසජ්ජං කප්පෙය්‍යාති මාතුගාමෙ නිසින්නෙ භික්ඛු උපනිසින්නො වා හොති උපනිපන්නො වා, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. භික්ඛු නිසින්නෙ මාතුගාමො උපනිසින්නො වා හොති උපනිපන්නො වා, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. උභො වා නිසින්නා හොන්ති උභො වා නිපන්නා, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස.
292. මාතුගාමෙ මාතුගාමසඤ්ඤී එකො එකාය රහො නිසජ්ජං කප්පෙති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. මාතුගාමෙ වෙමතිකො එකො එකාය රහො නිසජ්ජං කප්පෙති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. මාතුගාමෙ අමාතුගාමසඤ්ඤී එකො එකාය රහො නිසජ්ජං කප්පෙති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස.
යක්ඛියා වා පෙතියා වා පණ්ඩකෙන වා තිරච්ඡානගතමනුස්සවිග්ගහිත්ථියා වා [තිරච්ඡානගතාය වා මනුස්සවිග්ගහිත්ථියා වා (ක.)] සද්ධිං එකො එකාය රහො නිසජ්ජං කප්පෙති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අමාතුගාමෙ මාතුගාමසඤ්ඤී, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අමාතුගාමෙ වෙමතිකො, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අමාතුගාමෙ අමාතුගාමසඤ්ඤී, අනාපත්ති.
293. අනාපත්ති යො කොචි විඤ්ඤූ පුරිසො දුතියො හොති, තිට්ඨති න නිසීදති, අරහොපෙක්ඛො අඤ්ඤවිහිතො නිසීදති, උම්මත්තකස්ස, ආදිකම්මිකස්සාති.
රහොනිසජ්ජසික්ඛාපදං නිට්ඨිතං පඤ්චමං.
6. චාරිත්තසික්ඛාපදං
294. තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවා රාජගහෙ විහරති වෙළුවනෙ කලන්දකනිවාපෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මතො උපනන්දස්ස සක්‍යපුත්තස්ස උපට්ඨාකකුලං ආයස්මන්තං උපනන්දං සක්‍යපුත්තං භත්තෙන නිමන්තෙසි. අඤ්ඤෙපි භික්ඛූ භත්තෙන නිමන්තෙසි. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා උපනන්දො සක්‍යපුත්තො පුරෙභත්තං, කුලානි පයිරුපාසති. අථ ඛො තෙ භික්ඛූ තෙ මනුස්සෙ එතදවොචුං – ‘‘දෙථාවුසො භත්ත’’න්ති. ‘‘ආගමෙථ, භන්තෙ, යාවාය්‍යො උපනන්දො ආගච්ඡතී’’ති. දුතියම්පි ඛො තෙ භික්ඛූ…පෙ… තතියම්පි ඛො තෙ භික්ඛූ තෙ මනුස්සෙ එතදවොචුං – ‘‘දෙථාවුසො, භත්තං; පුරෙ කාලො අතික්කමතී’’ති. ‘‘යම්පි මයං, භන්තෙ, භත්තං කරිම්හා අය්‍යස්ස උපනන්දස්ස කාරණා. ආගමෙථ, භන්තෙ, යාවාය්‍යො උපනන්දො ආගච්ඡතී’’ති.
අථ ඛො ආයස්මා උපනන්දො සක්‍යපුත්තො පුරෙභත්තං කුලානි පයිරුපාසිත්වා දිවා ආගච්ඡති. භික්ඛූ න චිත්තරූපං භුඤ්ජිංසු. යෙ තෙ භික්ඛූ අප්පිච්ඡා…පෙ… තෙ උජ්ඣායන්ති ඛිය්‍යන්ති විපාචෙන්ති – ‘‘කථඤ්හි නාම ආයස්මා උපනන්දො සක්‍යපුත්තො නිමන්තිතො සභත්තො සමානො පුරෙභත්තං කුලෙසු චාරිත්තං ආපජ්ජිස්සතී’’ති…පෙ… සච්චං කිර ත්වං, උපනන්ද, නිමන්තිතො සභත්තො සමානො පුරෙභත්තං කුලෙසු චාරිත්තං ආපජ්ජසීති? ‘‘සච්චං, භගවා’’ති. විගරහි බුද්ධො භගවා…පෙ… කථඤ්හි නාම ත්වං, මොඝපුරිස, නිමන්තිතො සභත්තො සමානො පුරෙභත්තං කුලෙසු චාරිත්තං ආපජ්ජිස්සසි! නෙතං, මොඝපුරිස, අප්පසන්නානං වා පසාදාය…පෙ… එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
‘‘යො පන භික්ඛු නිමන්තිතො සභත්තො සමානො පුරෙභත්තං කුලෙසු චාරිත්තං ආපජ්ජෙය්‍ය, පාචිත්තිය’’න්ති.
එවඤ්චිදං භගවතා භික්ඛූනං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං හොති.
295. [මහාව. 277] තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මතො උපනන්දස්ස සක්‍යපුත්තස්ස උපට්ඨාකකුලං සඞ්ඝස්සත්ථාය ඛාදනීයං පාහෙසි – ‘‘අය්‍යස්ස උපනන්දස්ස දස්සෙත්වා සඞ්ඝස්ස දාතබ්බ’’න්ති. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා උපනන්දො සක්‍යපුත්තො ගාමං පිණ්ඩාය පවිට්ඨො හොති. අථ ඛො තෙ මනුස්සා ආරාමං ගන්ත්වා භික්ඛූ පුච්ඡිංසු – ‘‘කහං, භන්තෙ, අය්‍යො උපනන්දො’’ති? ‘‘එසාවුසො, ආයස්මා උපනන්දො සක්‍යපුත්තො ගාමං පිණ්ඩාය පවිට්ඨො’’ති. ‘‘ඉදං, භන්තෙ, ඛාදනීයං අය්‍යස්ස උපනන්දස්ස දස්සෙත්වා සඞ්ඝස්ස දාතබ්බ’’න්ති. භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං. අථ ඛො භගවා එතස්මිං නිදානෙ එතස්මිං පකරණෙ ධම්මිං කථං කත්වා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘තෙන හි, භික්ඛවෙ, පටිග්ගහෙත්වා නික්ඛිපථ යාව උපනන්දො ආගච්ඡතී’’ති.
අථ ඛො ආයස්මා උපනන්දො සක්‍යපුත්තො – ‘‘භගවතා පටික්ඛිත්තං පුරෙභත්තං කුලෙසු චාරිත්තං ආපජ්ජිතු’’න්ති පච්ඡාභත්තං කුලානි පයිරුපාසිත්වා දිවා පටික්කමි, ඛාදනීයං උස්සාරියිත්ථ. යෙ තෙ භික්ඛූ අප්පිච්ඡා…පෙ… තෙ උජ්ඣායන්ති ඛිය්‍යන්ති විපාචෙන්ති – ‘‘කථඤ්හි නාම ආයස්මා උපනන්දො සක්‍යපුත්තො පච්ඡාභත්තං කුලෙසු චාරිත්තං ආපජ්ජිස්සතී’’ති…පෙ… සච්චං කිර ත්වං, උපනන්ද, පච්ඡාභත්තං කුලෙසු චාරිත්තං ආපජ්ජසීති? ‘‘සච්චං, භගවා’’ති. විගරහි බුද්ධො භගවා…පෙ… කථඤ්හි නාම ත්වං, මොඝපුරිස, පච්ඡාභත්තං කුලෙසු චාරිත්තං ආපජ්ජිස්සසි! නෙතං, මොඝපුරිස, අප්පසන්නානං වා පසාදාය…පෙ… එවඤ්ච පන භික්ඛවෙ ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
‘‘යො පන භික්ඛු නිමන්තිතො සභත්තො සමානො පුරෙභත්තං වා පච්ඡාභත්තං වා කුලෙසු චාරිත්තං ආපජ්ජෙය්‍ය, පාචිත්තිය’’න්ති.
එවඤ්චිදං භගවතා භික්ඛූනං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං හොති.
296. තෙන ඛො පන සමයෙන භික්ඛූ චීවරදානසමයෙ කුක්කුච්චායන්තා කුලානි න පයිරුපාසන්ති. චීවරං පරිත්තං උප්පජ්ජති. භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං…පෙ… අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, චීවරදානසමයෙ කුලානි පයිරුපාසිතුං. එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
‘‘යො පන භික්ඛු නිමන්තිතො සභත්තො සමානො පුරෙභත්තං වා පච්ඡාභත්තං වා කුලෙසු චාරිත්තං ආපජ්ජෙය්‍ය, අඤ්ඤත්‍ර සමයා, පාචිත්තියං. තත්ථායං සමයො. චීවරදානසමයො – අයං තත්ථ සමයො’’ති.
එවඤ්චිදං භගවතා භික්ඛූනං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං හොති.
297. තෙන ඛො පන සමයෙන භික්ඛූ චීවරකම්මං කරොන්ති, අත්ථො ච හොති සූචියාපි සුත්තෙනපි සත්ථකෙනපි. භික්ඛූ කුක්කුච්චායන්තා කුලානි න පයිරුපාසන්ති. භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං…පෙ… අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, චීවරකාරසමයෙ කුලානි පයිරුපාසිතුං. එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
‘‘යො පන භික්ඛු නිමන්තිතො සභත්තො සමානො පුරෙභත්තං වා පච්ඡාභත්තං වා කුලෙසු චාරිත්තං ආපජ්ජෙය්‍ය, අඤ්ඤත්‍ර සමයා, පාචිත්තියං. තත්ථායං සමයො. චීවරදානසමයො, චීවරකාරසමයො – අයං තත්ථ සමයො’’ති.
එවඤ්චිදං භගවතා භික්ඛූනං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං හොති.
298. තෙන ඛො පන සමයෙන භික්ඛූ ගිලානා හොන්ති, අත්ථො ච හොති භෙසජ්ජෙහි. භික්ඛූ කුක්කුච්චායන්තා කුලානි න පයිරුපාසන්ති. භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං…පෙ… අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, සන්තං භික්ඛුං ආපුච්ඡා කුලානි පයිරුපාසිතුං. එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
299. ‘‘යො පන භික්ඛු නිමන්තිතො සභත්තො සමානො සන්තං භික්ඛුං අනාපුච්ඡා පුරෙභත්තං වා පච්ඡාභත්තං වා කුලෙසු චාරිත්තං ආපජ්ජෙය්‍ය, අඤ්ඤත්‍ර සමයා, පාචිත්තියං. තත්ථායං සමයො. චීවරදානසමයො, චීවරකාරසමයො – අයං තත්ථ සමයො’’ති.
300. යො පනාති යො යාදිසො…පෙ… භික්ඛූති…පෙ… අයං ඉමස්මිං අත්ථෙ අධිප්පෙතො භික්ඛූති.
නිමන්තිතො නාම පඤ්චන්නං භොජනානං අඤ්ඤතරෙන භොජනෙන නිමන්තිතො.
සභත්තො නාම යෙන නිමන්තිතො තෙන සභත්තො.
සන්තං නාම භික්ඛුං සක්කා හොති ආපුච්ඡා පවිසිතුං.
අසන්තං නාම භික්ඛුං න සක්කා හොති ආපුච්ඡා පවිසිතුං.
පුරෙභත්තං නාම යෙන නිමන්තිතො තං අභුත්තාවී.
පච්ඡාභත්තං නාම යෙන නිමන්තිතො තං අන්තමසො කුසග්ගෙනපි [අරුණුග්ගමනෙපි (සී.)] භුත්තං හොති.
කුලං නාම චත්තාරි කුලානි – ඛත්තියකුලං, බ්‍රාහ්මණකුලං, වෙස්සකුලං, සුද්දකුලං.
කුලෙසු චාරිත්තං ආපජ්ජෙය්‍යාති අඤ්ඤස්ස ඝරූපචාරං ඔක්කමන්තස්ස ආපත්ති දුක්කටස්ස. පඨමං පාදං උම්මාරං අතික්කාමෙති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. දුතියං පාදං අතික්කාමෙති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස.
අඤ්ඤත්‍ර සමයාති ඨපෙත්වා සමයං.
චීවරදානසමයො නාම අනත්ථතෙ කථිනෙ වස්සානස්ස පච්ඡිමො මාසො, අත්ථතෙ කථිනෙ පඤ්ච මාසා.
චීවරකාරසමයො නාම චීවරෙ කයිරමානෙ.
301. නිමන්තිතෙ නිමන්තිතසඤ්ඤී සන්තං භික්ඛුං අනාපුච්ඡා පුරෙභත්තං වා පච්ඡාභත්තං වා කුලෙසු චාරිත්තං ආපජ්ජති, අඤ්ඤත්‍ර සමයා, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. නිමන්තිතෙ වෙමතිකො සන්තං භික්ඛුං අනාපුච්ඡා පුරෙභත්තං වා පච්ඡාභත්තං වා කුලෙසු චාරිත්තං ආපජ්ජති, අඤ්ඤත්‍ර සමයා, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. නිමන්තිතෙ අනිමන්තිතසඤ්ඤී සන්තං භික්ඛුං අනාපුච්ඡා පුරෙභත්තං වා පච්ඡාභත්තං වා කුලෙසු චාරිත්තං ආපජ්ජති, අඤ්ඤත්‍ර සමයා, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස.
අනිමන්තිතෙ නිමන්තිතසඤ්ඤී, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අනිමන්තිතෙ වෙමතිකො, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අනිමන්තිතෙ අනිමන්තිතසඤ්ඤී, අනාපත්ති.
302. අනාපත්ති සමයෙ, සන්තං භික්ඛුං ආපුච්ඡා පවිසති, අසන්තං භික්ඛුං අනාපුච්ඡා පවිසති, අඤ්ඤස්ස ඝරෙන මග්ගො හොති, ඝරූපචාරෙන මග්ගො හොති, අන්තරාරාමං ගච්ඡති, භික්ඛුනුපස්සයං ගච්ඡති, තිත්ථියසෙය්‍යං ගච්ඡති, පටික්කමනං ගච්ඡති, භත්තියඝරං ගච්ඡති, ආපදාසු, උම්මත්තකස්ස, ආදිකම්මිකස්සාති.
චාරිත්තසික්ඛාපදං නිට්ඨිතං ඡට්ඨං.
7. මහානාමසික්ඛාපදං
303. තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවා සක්කෙසු විහරති කපිලවත්ථුස්මිං නිග්‍රොධාරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන මහානාමස්ස සක්කස්ස භෙසජ්ජං උස්සන්නං හොති. අථ ඛො මහානාමො සක්කො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො මහානාමො සක්කො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘ඉච්ඡාමහං, භන්තෙ, සඞ්ඝං චතුමාසං [චතුම්මාසං (සී.) චාතුමාසං (ස්‍යා.)] භෙසජ්ජෙන පවාරෙතු’’න්ති. ‘‘සාධු සාධු, මහානාම! තෙන හි ත්වං, මහානාම, සඞ්ඝං චතුමාසං භෙසජ්ජෙන පවාරෙහී’’ති. භික්ඛූ කුක්කුච්චායන්තා නාධිවාසෙන්ති. භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං…පෙ… අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, චතුමාසං භෙසජ්ජප්පච්චයපවාරණං සාදිතුන්ති.
304. තෙන ඛො පන සමයෙන භික්ඛූ මහානාමං සක්කං පරිත්තං භෙසජ්ජං විඤ්ඤාපෙන්ති. තථෙව මහානාමස්ස සක්කස්ස භෙසජ්ජං උස්සන්නං හොති. දුතියම්පි ඛො මහානාමො සක්කො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො මහානාමො සක්කො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘ඉච්ඡාමහං, භන්තෙ, සඞ්ඝං අපරම්පි චතුමාසං භෙසජ්ජෙන පවාරෙතු’’න්ති. ‘‘සාධු සාධු, මහානාම! තෙන හි ත්වං, මහානාම, සඞ්ඝං අපරම්පි චතුමාසං භෙසජ්ජෙන පවාරෙහී’’ති. භික්ඛූ කුක්කුච්චායන්තා නාධිවාසෙන්ති. භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං…පෙ… අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, පුන පවාරණම්පි සාදිතුන්ති.
305. තෙන ඛො පන සමයෙන භික්ඛූ මහානාමං සක්කං පරිත්තංයෙව භෙසජ්ජං විඤ්ඤාපෙන්ති. තථෙව මහානාමස්ස සක්කස්ස භෙසජ්ජං උස්සන්නං හොති. තතියම්පි ඛො මහානාමො සක්කො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො මහානාමො සක්කො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘ඉච්ඡාමහං, භන්තෙ, සඞ්ඝං යාවජීවං භෙසජ්ජෙන පවාරෙතු’’න්ති. ‘‘සාධු සාධු, මහානාම! තෙන හි ත්වං, මහානාම, සඞ්ඝං යාවජීවං භෙසජ්ජෙන පවාරෙහී’’ති. භික්ඛූ කුක්කුච්චායන්තා නාධිවාසෙන්ති. භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං…පෙ… අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, නිච්චපවාරණම්පි සාදිතුන්ති.
තෙන ඛො පන සමයෙන ඡබ්බග්ගියා භික්ඛූ දුන්නිවත්ථා හොන්ති දුප්පාරුතා අනාකප්පසම්පන්නා. මහානාමො සක්කො වත්තා හොති – ‘‘කිස්ස තුම්හෙ, භන්තෙ, දුන්නිවත්ථා දුප්පාරුතා අනාකප්පසම්පන්නා? නනු නාම පබ්බජිතෙන සුනිවත්ථෙන භවිතබ්බං සුපාරුතෙන ආකප්පසම්පන්නෙනා’’ති? ඡබ්බග්ගියා භික්ඛූ මහානාමෙ සක්කෙ උපනන්ධිංසු. අථ ඛො ඡබ්බග්ගියානං භික්ඛූනං එතදහොසි – ‘‘කෙන නු ඛො මයං උපායෙන මහානාමං සක්කං මඞ්කු කරෙය්‍යාමා’’ති? අථ ඛො ඡබ්බග්ගියානං භික්ඛූනං එතදහොසි – ‘‘මහානාමෙන ඛො, ආවුසො, සක්කෙන සඞ්ඝො භෙසජ්ජෙන පවාරිතො. හන්ද මයං, ආවුසො, මහානාමං සක්කං සප්පිං විඤ්ඤාපෙමා’’ති. අථ ඛො ඡබ්බග්ගියා භික්ඛූ යෙන මහානාමො සක්කො තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා මහානාමං සක්කං එතදවොචුං – ‘‘දොණෙන, ආවුසො, සප්පිනා අත්ථො’’ති. ‘‘අජ්ජණ්හො, භන්තෙ, ආගමෙථ. මනුස්සා වජං ගතා සප්පිං ආහරිතුං. කාලං ආහරිස්සථා’’ති [කාලෙ හරිස්සථාති (ස්‍යා.)].
දුතියම්පි ඛො…පෙ… තතියම්පි ඛො ඡබ්බග්ගියා භික්ඛූ මහානාමං සක්කං එතදවොචුං – ‘‘දොණෙන, ආවුසො, සප්පිනා අත්ථො’’ති. ‘‘අජ්ජණ්හො, භන්තෙ, ආගමෙථ. මනුස්සා වජං ගතා සප්පිං ආහරිතුං. කාලං ආහරිස්සථා’’ති. ‘‘කිං පන තයා, ආවුසො, අදාතුකාමෙන පවාරිතෙන, යං ත්වං පවාරෙත්වා න දෙසී’’ති! අථ ඛො මහානාමො සක්කො උජ්ඣායති ඛිය්‍යති විපාචෙති – ‘‘කථඤ්හි නාම භදන්තා – ‘අජ්ජණ්හො, භන්තෙ, ආගමෙථා’ති වුච්චමානා නාගමෙස්සන්තී’’ති! අස්සොසුං ඛො භික්ඛූ මහානාමස්ස සක්කස්ස උජ්ඣායන්තස්ස ඛිය්‍යන්තස්ස විපාචෙන්තස්ස. යෙ තෙ භික්ඛූ අප්පිච්ඡා…පෙ… තෙ උජ්ඣායන්ති ඛිය්‍යන්ති විපාචෙන්ති – ‘‘කථඤ්හි නාම ඡබ්බග්ගියා භික්ඛූ මහානාමෙන සක්කෙන – ‘අජ්ජණ්හො, භන්තෙ, ආගමෙථා’ති වුච්චමානා නාගමෙස්සන්තී’’ති…පෙ… සච්චං කිර තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, මහානාමෙන සක්කෙන – ‘‘අජ්ජණ්හො, භන්තෙ, ආගමෙථා’’ති වුච්චමානා නාගමෙථාති? ‘‘සච්චං, භගවා’’ති. විගරහි බුද්ධො භගවා…පෙ… කථඤ්හි නාම තුම්හෙ, මොඝපුරිසා, මහානාමෙන සක්කෙන – ‘‘අජ්ජණ්හො, භන්තෙ ආගමෙථා’’ති වුච්චමානා නාගමෙස්සථ! නෙතං, මොඝපුරිසා, අප්පසන්නානං වා පසාදාය…පෙ… එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
306. ‘‘අගිලානෙන භික්ඛුනා චතුමාසප්පච්චයපවාරණා සාදිතබ්බා, අඤ්ඤත්‍ර පුනපවාරණාය, අඤ්ඤත්‍ර නිච්චපවාරණාය; තතො චෙ උත්තරි සාදියෙය්‍ය, පාචිත්තිය’’න්ති.
307. අගිලානෙන භික්ඛුනා චතුමාසප්පච්චයපවාරණා සාදිතබ්බාති ගිලානප්පච්චයපවාරණා සාදිතබ්බා.
පුනපවාරණාපි සාදිතබ්බාති යදා ගිලානො භවිස්සාමි තදා විඤ්ඤාපෙස්සාමීති.
නිච්චපවාරණාපි සාදිතබ්බාති යදා ගිලානො භවිස්සාමි තදා විඤ්ඤාපෙස්සාමීති.
තතො චෙ උත්තරි සාදියෙය්‍යාති අත්ථි පවාරණා භෙසජ්ජපරියන්තා න රත්තිපරියන්තා, අත්ථි පවාරණා රත්තිපරියන්තා න භෙසජ්ජපරියන්තා, අත්ථි පවාරණා භෙසජ්ජපරියන්තා ච රත්තිපරියන්තා ච, අත්ථි පවාරණා නෙව භෙසජ්ජපරියන්තා න රත්තිපරියන්තා.
භෙසජ්ජපරියන්තා නාම භෙසජ්ජානි පරිග්ගහිතානි හොන්ති – ‘‘එත්තකෙහි භෙසජ්ජෙහි පවාරෙමී’’ති. රත්තිපරියන්තා නාම රත්තියො පරිග්ගහිතායො හොන්ති – ‘‘එත්තකාසු රත්තීසු පවාරෙමී’’ති. භෙසජ්ජපරියන්තා ච රත්තිපරියන්තා ච නාම භෙසජ්ජානි ච පරිග්ගහිතානි හොන්ති රත්තියො ච පරිග්ගහිතායො හොන්ති – ‘‘එත්තකෙහි භෙසජ්ජෙහි එත්තකාසු රත්තීසු පවාරෙමී’’ති. නෙව භෙසජ්ජපරියන්තා න රත්තිපරියන්තා නාම භෙසජ්ජානි ච අපරිග්ගහිතානි හොන්ති රත්තියො ච අපරිග්ගහිතායො හොන්ති.
308. භෙසජ්ජපරියන්තෙ – යෙහි භෙසජ්ජෙහි පවාරිතො හොති තානි භෙසජ්ජානි ඨපෙත්වා අඤ්ඤානි භෙසජ්ජානි විඤ්ඤාපෙති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. රත්තිපරියන්තෙ – යාසු රත්තීසු පවාරිතො හොති, තා රත්තියො ඨපෙත්වා අඤ්ඤාසු රත්තීසු විඤ්ඤාපෙති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. භෙසජ්ජපරියන්තෙ ච රත්තිපරියන්තෙ ච – යෙහි භෙසජ්ජෙහි පවාරිතො හොති, තානි භෙසජ්ජානි ඨපෙත්වා යාසු රත්තීසු පවාරිතො හොති, තා රත්තියො ඨපෙත්වා අඤ්ඤානි භෙසජ්ජානි අඤ්ඤාසු රත්තීසු විඤ්ඤාපෙති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. නෙව භෙසජ්ජපරියන්තෙ න රත්තිපරියන්තෙ, අනාපත්ති.
309. න භෙසජ්ජෙන කරණීයෙන [කරණීයෙ (සී. ස්‍යා.)] භෙසජ්ජං විඤ්ඤාපෙති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. අඤ්ඤෙන භෙසජ්ජෙන කරණීයෙන අඤ්ඤං භෙසජ්ජං විඤ්ඤාපෙති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. තතුත්තරි තතුත්තරිසඤ්ඤී භෙසජ්ජං විඤ්ඤාපෙති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. තතුත්තරි වෙමතිකො භෙසජ්ජං විඤ්ඤාපෙති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. තතුත්තරි නතතුත්තරිසඤ්ඤී භෙසජ්ජං විඤ්ඤාපෙති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස.
නතතුත්තරි තතුත්තරිසඤ්ඤී, ආපත්ති දුක්කටස්ස. නතතුත්තරි වෙමතිකො, ආපත්ති දුක්කටස්ස. නතතුත්තරි නතතුත්තරිසඤ්ඤී, අනාපත්ති.
310. අනාපත්ති යෙහි භෙසජ්ජෙහි පවාරිතො හොති තානි භෙසජ්ජානි විඤ්ඤාපෙති, යාසු රත්තීසු පවාරිතො හොති තාසු රත්තීසු විඤ්ඤාපෙති, ‘‘ඉමෙහි තයා භෙසජ්ජෙහි පවාරිතාම්හ, අම්හාකඤ්ච ඉමිනා ච ඉමිනා ච භෙසජ්ජෙන අත්ථො’’ති ආචික්ඛිත්වා විඤ්ඤාපෙති, ‘‘යාසු තයා රත්තීසු පවාරිතාම්හ තායො ච රත්තියො වීතිවත්තා අම්හාකඤ්ච භෙසජ්ජෙන අත්ථො’’ති ආචික්ඛිත්වා විඤ්ඤාපෙති, ඤාතකානං පවාරිතානං, අඤ්ඤස්සත්ථාය, අත්තනො ධනෙන, උම්මත්තකස්ස, ආදිකම්මිකස්සාති.
මහානාමසික්ඛාපදං නිට්ඨිතං සත්තමං.
8. උය්‍යුත්තසෙනාසික්ඛාපදං
311. තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන රාජා පසෙනදි කොසලො සෙනාය අබ්භුය්‍යාතො හොති. ඡබ්බග්ගියා භික්ඛූ උය්‍යුත්තං සෙනං දස්සනාය අගමංසු. අද්දසා ඛො රාජා පසෙනදි කොසලො ඡබ්බග්ගියෙ භික්ඛූ දූරතොව ආගච්ඡන්තෙ. දිස්වාන පක්කොසාපෙත්වා එතදවොච – ‘‘කිස්ස තුම්හෙ, භන්තෙ, ආගතත්ථා’’ති? ‘‘මහාරාජානං මයං දට්ඨුකාමා’’ [මහාරාජ මහාරාජානං මයං දට්ඨුකාමා (ක.)] ති. ‘‘කිං, භන්තෙ, මං දිට්ඨෙන යුද්ධාභිනන්දිනං [යුද්ධාභිනන්දිනා (ක.)]; නනු භගවා පස්සිතබ්බො’’ති? මනුස්සා උජ්ඣායන්ති ඛිය්‍යන්ති විපාචෙන්ති – ‘‘කථඤ්හි නාම සමණා සක්‍යපුත්තියා උය්‍යුත්තං සෙනං දස්සනාය ආගච්ඡිස්සන්ති! අම්හාකම්පි අලාභා, අම්හාකම්පි දුල්ලද්ධං, යෙ මයං ආජීවස්ස හෙතු පුත්තදාරස්ස කාරණා සෙනාය ආගච්ඡාමා’’ති! අස්සොසුං ඛො භික්ඛූ තෙසං මනුස්සානං උජ්ඣායන්තානං ඛිය්‍යන්තානං විපාචෙන්තානං. යෙ තෙ භික්ඛූ අප්පිච්ඡා…පෙ… තෙ උජ්ඣායන්ති ඛිය්‍යන්ති විපාචෙන්ති – ‘‘කථඤ්හි නාම ඡබ්බග්ගියා භික්ඛූ උය්‍යුත්තං සෙනං දස්සනාය ගච්ඡිස්සන්තී’’ති…පෙ… සච්චං කිර තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, උය්‍යුත්තං සෙනං දස්සනාය ගච්ඡථාති? ‘‘සච්චං, භගවා’’ති. විගරහි බුද්ධො භගවා…පෙ… කථඤ්හි නාම තුම්හෙ, මොඝපුරිසා, උය්‍යුත්තං සෙනං දස්සනාය ගච්ඡිස්සථ! නෙතං, මොඝපුරිසා, අප්පසන්නානං වා පසාදාය…පෙ… එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
‘‘යො පන භික්ඛු උය්‍යුත්තං සෙනං දස්සනාය ගච්ඡෙය්‍ය, පාචිත්තිය’’න්ති.
එවඤ්චිදං භගවතා භික්ඛූනං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං හොති.
312. තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරස්ස භික්ඛුනො මාතුලො සෙනාය ගිලානො හොති. සො තස්ස භික්ඛුනො සන්තිකෙ දූතං පාහෙසි – ‘‘අහඤ්හි සෙනාය ගිලානො. ආගච්ඡතු භදන්තො. ඉච්ඡාමි භදන්තස්ස ආගත’’න්ති. අථ ඛො තස්ස භික්ඛුනො එතදහොසි – ‘‘භගවතා සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං – ‘න උය්‍යුත්තං සෙනං දස්සනාය ගන්තබ්බ’න්ති. අයඤ්ච මෙ මාතුලො සෙනාය ගිලානො. කථං නු ඛො මයා පටිපජ්ජිතබ්බ’’න්ති? භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසි. අථ ඛො භගවා එතස්මිං නිදානෙ එතස්මිං පකරණෙ ධම්මිං කථං කත්වා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, තථාරූපප්පච්චයා සෙනාය ගන්තුං. එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
313. ‘‘යො පන භික්ඛු උය්‍යුත්තං සෙනං දස්සනාය ගච්ඡෙය්‍ය, අඤ්ඤත්‍ර තථාරූපප්පච්චයා, පාචිත්තිය’’න්ති.
314. යො පනාති යො යාදිසො…පෙ… භික්ඛූති…පෙ… අයං ඉමස්මිං අත්ථෙ අධිප්පෙතො භික්ඛූති.
උය්‍යුත්තා නාම සෙනා ගාමතො නික්ඛමිත්වා නිවිට්ඨා වා හොති පයාතා වා.
සෙනා නාම හත්ථී අස්සා රථා පත්තී. ද්වාදසපුරිසො හත්ථී, තිපුරිසො අස්සො, චතුපුරිසො රථො, චත්තාරො පුරිසා සරහත්ථා පත්ති. දස්සනාය ගච්ඡති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. යත්ථ ඨිතො පස්සති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. දස්සනූපචාරං විජහිත්වා පුනප්පුනං පස්සති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස.
අඤ්ඤත්‍ර තථාරූපප්පච්චයාති ඨපෙත්වා තථාරූපප්පච්චයං.
315. උය්‍යුත්තෙ උය්‍යුත්තසඤ්ඤී දස්සනාය ගච්ඡති, අඤ්ඤත්‍ර තථාරූපප්පච්චයා, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. උය්‍යුත්තෙ වෙමතිකො දස්සනාය ගච්ඡති, අඤ්ඤත්‍ර තථාරූපප්පච්චයා, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. උය්‍යුත්තෙ අනුය්‍යුත්තසඤ්ඤී දස්සනාය ගච්ඡති, අඤ්ඤත්‍ර තථාරූපප්පච්චයා, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස.
එකමෙකං දස්සනාය ගච්ඡති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. යත්ථ ඨිතො පස්සති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. දස්සනූපචාරං විජහිත්වා පුනප්පුනං පස්සති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අනුය්‍යුත්තෙ උය්‍යුත්තසඤ්ඤී, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අනුය්‍යුත්තෙ වෙමතිකො, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අනුය්‍යුත්තෙ අනුය්‍යුත්තසඤ්ඤී, අනාපත්ති.
316. අනාපත්ති ආරාමෙ ඨිතො පස්සති, භික්ඛුස්ස ඨිතොකාසං වා නිසින්නොකාසං වා නිපන්නොකාසං වා ආගච්ඡති, පටිපථං ගච්ඡන්තො පස්සති, තථාරූපප්පච්චයා, ආපදාසු, උම්මත්තකස්ස, ආදිකම්මිකස්සාති.
උය්‍යුත්තසෙනාසික්ඛාපදං නිට්ඨිතං අට්ඨමං.
9. සෙනාවාසසික්ඛාපදං
317. තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ඡබ්බග්ගියා භික්ඛූ සති කරණීයෙ සෙනං ගන්ත්වා අතිරෙකතිරත්තං සෙනාය වසන්ති. මනුස්සා උජ්ඣායන්ති ඛිය්‍යන්ති විපාචෙන්ති – ‘‘කථඤ්හි නාම සමණා සක්‍යපුත්තියා සෙනාය වසිස්සන්ති! අම්හාකම්පි අලාභා, අම්හාකම්පි දුල්ලද්ධං, යෙ මයං ආජීවස්ස හෙතු පුත්තදාරස්ස කාරණා සෙනාය පටිවසාමා’’ති. අස්සොසුං ඛො භික්ඛූ තෙසං මනුස්සානං උජ්ඣායන්තානං ඛිය්‍යන්තානං විපාචෙන්තානං. යෙ තෙ භික්ඛූ අප්පිච්ඡා…පෙ… තෙ උජ්ඣායන්ති ඛිය්‍යන්ති විපාචෙන්ති – ‘‘කථඤ්හි නාම ඡබ්බග්ගියා භික්ඛූ අතිරෙකතිරත්තං සෙනාය වසිස්සන්තී’’ති…පෙ… සච්චං කිර තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, අතිරෙකතිරත්තං සෙනාය වසථාති? ‘‘සච්චං, භගවා’’ති. විගරහි බුද්ධො භගවා…පෙ… කථඤ්හි නාම තුම්හෙ, මොඝපුරිසා, අතිරෙකතිරත්තං සෙනාය වසිස්සථ! නෙතං, මොඝපුරිසා, අප්පසන්නානං වා පසාදාය…පෙ… එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
318. ‘‘සියා ච තස්ස භික්ඛුනො කොචිදෙව පච්චයො සෙනං ගමනාය, දිරත්තතිරත්තං තෙන භික්ඛුනා සෙනාය වසිතබ්බං. තතො චෙ උත්තරිං වසෙය්‍ය, පාචිත්තිය’’න්ති.
319. සියා ච තස්ස භික්ඛුනො කොචිදෙව පච්චයො සෙනං ගමනායාති සියා පච්චයො සියා කරණීයං.
දිරත්තතිරත්තං තෙන භික්ඛුනා සෙනාය වසිතබ්බන්ති ද්වෙතිස්සො රත්තියො වසිතබ්බං.
තතො චෙ උත්තරි වසෙය්‍යාති චතුත්ථෙ දිවසෙ අත්ථඞ්ගතෙ සූරියෙ සෙනාය වසති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස.
320. අතිරෙකතිරත්තෙ අතිරෙකසඤ්ඤී සෙනාය වසති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. අතිරෙකතිරත්තෙ වෙමතිකො සෙනාය වසති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. අතිරෙකතිරත්තෙ ඌනකසඤ්ඤී සෙනාය වසති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස.
ඌනකතිරත්තෙ අතිරෙකසඤ්ඤී, ආපත්ති දුක්කටස්ස. ඌනකතිරත්තෙ වෙමතිකො, ආපත්ති දුක්කටස්ස. ඌනකතිරත්තෙ ඌනකසඤ්ඤී, අනාපත්ති.
321. අනාපත්ති ද්වෙතිස්සො රත්තියො වසති, ඌනකද්වෙතිස්සො රත්තියො වසති, ද්වෙ රත්තියො වසිත්වා තතියාය රත්තියා පුරාරුණා නික්ඛමිත්වා පුන වසති, ගිලානො වසති, ගිලානස්ස කරණීයෙන වසති, සෙනා වා පටිසෙනාය රුද්ධා හොති, කෙනචි පලිබුද්ධො හොති, ආපදාසු, උම්මත්තකස්ස, ආදිකම්මිකස්සාති.
සෙනාවාසසික්ඛාපදං නිට්ඨිතං නවමං.
10. උය්‍යොධිකසික්ඛාපදං
322. තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ඡබ්බග්ගියා භික්ඛූ දිරත්තතිරත්තං සෙනාය වසමානා උය්‍යොධිකම්පි බලග්ගම්පි සෙනාබ්‍යූහම්පි අනීකදස්සනම්පි ගච්ඡන්ති. අඤ්ඤතරොපි ඡබ්බග්ගියො භික්ඛු උය්‍යොධිකං ගන්ත්වා කණ්ඩෙන පටිවිද්ධො හොති. මනුස්සා තං භික්ඛුං උප්පණ්ඩෙසුං – ‘‘කච්චි, භන්තෙ, සුයුද්ධං අහොසි, කති තෙ ලක්ඛානි ලද්ධානී’’ති? සො භික්ඛු තෙහි මනුස්සෙහි උප්පණ්ඩීයමානො මඞ්කු අහොසි. මනුස්සා උජ්ඣායන්ති ඛිය්‍යන්ති විපාචෙන්ති – ‘‘කථඤ්හි නාම සමණා සක්‍යපුත්තියා උය්‍යොධිකං දස්සනාය ආගච්ඡිස්සන්ති! අම්හාකම්පි අලාභා, අම්හාකම්පි දුල්ලද්ධං, යෙ මයං ආජීවස්ස හෙතු පුත්තදාරස්ස කාරණා උය්‍යොධිකං ආගච්ඡාමා’’ති. අස්සොසුං ඛො භික්ඛූ තෙසං මනුස්සානං උජ්ඣායන්තානං ඛිය්‍යන්තානං විපාචෙන්තානං. යෙ තෙ භික්ඛූ අප්පිච්ඡා…පෙ… තෙ උජ්ඣායන්ති ඛිය්‍යන්ති විපාචෙන්ති – ‘‘කථඤ්හි නාම ඡබ්බග්ගියා භික්ඛූ උය්‍යොධිකං දස්සනාය ගච්ඡිස්සන්තී’’ති…පෙ… සච්චං කිර තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, උය්‍යොධිකං දස්සනාය ගච්ඡථාති? ‘‘සච්චං, භගවා’’ති. විගරහි බුද්ධො භගවා…පෙ… කථඤ්හි නාම තුම්හෙ, මොඝපුරිසා, උය්‍යොධිකං දස්සනාය ගච්ඡිස්සථ! නෙතං, මොඝපුරිසා, අප්පසන්නානං වා පසාදාය…පෙ… එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
323. ‘‘දිරත්තතිරත්තං චෙ භික්ඛු සෙනාය වසමානො උය්‍යොධිකං වා බලග්ගං වා සෙනාබ්‍යූහං වා අනීකදස්සනං වා ගච්ඡෙය්‍ය, පාචිත්තිය’’න්ති.
324. දිරත්තතිරත්තං චෙ භික්ඛු සෙනාය වසමානොති ද්වෙතිස්සො රත්තියො වසමානො.
උය්‍යොධිකං නාම යත්ථ සම්පහාරො දිස්සති.
බලග්ගං නාම එත්තකා හත්ථී, එත්තකා අස්සා, එත්තකා රථා, එත්තකා පත්තී.
සෙනාබ්‍යූහං නාම ඉතො හත්ථී හොන්තු, ඉතො අස්සා හොන්තු, ඉතො රථා හොන්තු, ඉතො පත්තිකා හොන්තු.
අනීකං නාම හත්ථානීකං, අස්සානීකං, රථානීකං, පත්තානීකං. තයො හත්ථී පච්ඡිමං හත්ථානීකං, තයො අස්සා පච්ඡිමං අස්සානීකං, තයො රථා පච්ඡිමං රථානීකං, චත්තාරො පුරිසා සරහත්ථා පත්තී පච්ඡිමං පත්තානීකං. දස්සනාය ගච්ඡති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. යත්ථ ඨිතො පස්සති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. දස්සනූපචාරං විජහිත්වා පුනප්පුනං පස්සති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස.