4. කාණමාතුසික්ඛාපදං
230. තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන කාණමාතා උපාසිකා සද්ධා හොති පසන්නා. කාණා ගාමකෙ අඤ්ඤතරස්ස පුරිසස්ස දින්නා හොති. අථ ඛො කාණා මාතුඝරං අගමාසි කෙනචිදෙව කරණීයෙන. අථ ඛො කාණාය සාමිකො කාණාය සන්තිකෙ දූතං පාහෙසි – ‘‘ආගච්ඡතු කාණා, ඉච්ඡාමි කාණාය ආගත’’න්ති. අථ ඛො කාණමාතා උපාසිකා ‘‘කිස්මිං විය රිත්තහත්ථං ගන්තු’’න්ති පූවං [පූපං (ණ්වාදි)] පචි. පක්කෙ පූවෙ අඤ්ඤතරො පිණ්ඩචාරිකො භික්ඛු කාණමාතාය උපාසිකාය නිවෙසනං පාවිසි. අථ ඛො කාණමාතා උපාසිකා තස්ස භික්ඛුනො පූවං දාපෙසි. සො නික්ඛමිත්වා අඤ්ඤස්ස ආචික්ඛි. තස්සපි පූවං දාපෙසි. සොපි නික්ඛමිත්වා අඤ්ඤස්ස ආචික්ඛි. තස්සපි පූවං දාපෙසි. යථාපටියත්තං පූවං පරික්ඛයං අගමාසි. දුතියම්පි ඛො කාණාය සාමිකො කාණාය සන්තිකෙ දූතං පාහෙසි – ‘‘ආගච්ඡතු කාණා, ඉච්ඡාමි කාණාය ආගත’’න්ති. දුතියම්පි ඛො කාණමාතා උපාසිකා ‘‘කිස්මිං විය රිත්තහත්තං ගන්තු’’න්ති පූවං පචි. පක්කෙ පූවෙ අඤ්ඤතරො පිණ්ඩචාරිකො භික්ඛු කාණමාතාය උපාසිකාය නිවෙසනං පාවිසි. අථ ඛො කාණමාතා උපාසිකා තස්ස භික්ඛුනො පූවං දාපෙසි. සො නික්ඛමිත්වා අඤ්ඤස්ස ආචික්ඛි. තස්සපි පූවං දාපෙසි. සොපි නික්ඛමිත්වා අඤ්ඤස්ස ආචික්ඛි. තස්සපි පූවං දාපෙසි. යථාපටියත්තං පූවං පරික්ඛයං අගමාසි. තතියම්පි ඛො කාණාය සාමිකො කාණාය සන්තිකෙ දූතං පාහෙසි – ‘‘ආගච්ඡතු කාණා, ඉච්ඡාමි කාණාය ආගතං. සචෙ කාණා නාගච්ඡිස්සති, අහං අඤ්ඤං පජාපතිං ආනෙස්සාමී’’ති. තතියම්පි ඛො කාණමාතා උපාසිකා කිස්මිං විය රිත්තහත්ථං ගන්තුන්ති පූවං පචි. පක්කෙ පූවෙ අඤ්ඤතරො පිණ්ඩචාරිකො භික්ඛු කාණමාතාය උපාසිකාය නිවෙසනං පාවිසි. අථ ඛො කාණමාතා උපාසිකා තස්ස භික්ඛුනො පූවං දාපෙසි. සො නික්ඛමිත්වා අඤ්ඤස්ස ආචික්ඛි. තස්සපි පූවං දාපෙසි. සොපි නික්ඛමිත්වා අඤ්ඤස්ස ආචික්ඛි. තස්සපි පූවං දාපෙසි. යථාපටියත්තං පූවං පරික්ඛයං අගමාසි. අථ ඛො කාණාය සාමිකො අඤ්ඤං පජාපතිං ආනෙසි.
අස්සොසි ඛො කාණා – ‘‘තෙන කිර පුරිසෙන අඤ්ඤා පජාපති ආනීතා’’ති. සා රොදන්තී අට්ඨාසි. අථ ඛො භගවා පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය යෙන කාණමාතාය උපාසිකාය නිවෙසනං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. අථ ඛො කාණමාතා උපාසිකා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො කාණමාතරං උපාසිකං භගවා එතදවොච – ‘‘කිස්සායං කාණා රොදතී’’ති? අථ ඛො කාණමාතා උපාසිකා භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසි. අථ ඛො භගවා කාණමාතරං උපාසිකං ධම්මියා කථාය සන්දස්සෙත්වා සමාදපෙත්වා සමුත්තෙජෙත්වා සම්පහංසෙත්වා උට්ඨායාසනා පක්කාමි.
231. තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො සත්ථො රාජගහා පටියාලොකං ගන්තුකාමො හොති. අඤ්ඤතරො පිණ්ඩචාරිකො භික්ඛු තං සත්ථං පිණ්ඩාය පාවිසි. අඤ්ඤතරො උපාසකො තස්ස භික්ඛුනො සත්තුං දාපෙසි. සො නික්ඛමිත්වා අඤ්ඤස්ස ආචික්ඛි. තස්සපි සත්තුං දාපෙසි. සො නික්ඛමිත්වා අඤ්ඤස්ස ආචික්ඛි. තස්සපි සත්තුං දාපෙසි. යථාපටියත්තං පාථෙය්‍යං පරික්ඛයං අගමාසි. අථ ඛො සො උපාසකො තෙ මනුස්සෙ එතදවොච – ‘‘අජ්ජණ්හො, අය්‍යා, ආගමෙථ, යථාපටියත්තං පාථෙය්‍යං අය්‍යානං දින්නං. පාථෙය්‍යං පටියාදෙස්සාමී’’ති. ‘‘නාය්‍යො [නාය්‍ය (ස්‍යා.)] සක්කා ආගමෙතුං, පයාතො සත්ථො’’ති අගමංසු. අථ ඛො තස්ස උපාසකස්ස පාථෙය්‍යං පටියාදෙත්වා පච්ඡා ගච්ඡන්තස්ස චොරා අච්ඡින්දිංසු. මනුස්සා උජ්ඣායන්ති ඛිය්‍යන්ති විපාචෙන්ති – ‘‘කථඤ්හි නාම සමණා සක්‍යපුත්තියා න මත්තං ජානිත්වා පටිග්ගහෙස්සන්ති! අයං ඉමෙසං දත්වා පච්ඡා ගච්ඡන්තො චොරෙහි අච්ඡින්නො’’ති. අස්සොසුං ඛො භික්ඛූ තෙසං මනුස්සානං උජ්ඣායන්තානං ඛිය්‍යන්තානං විපාචෙන්තානං. අථ ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං. අථ ඛො භගවා එතස්මිං නිදානෙ එතස්මිං පකරණෙ ධම්මිං කථං කත්වා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘තෙන හි, භික්ඛවෙ, භික්ඛූනං සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙස්සාමි දස අත්ථවසෙ පටිච්ච – සඞ්ඝසුට්ඨුතාය, සඞ්ඝඵාසුතාය…පෙ… විනයානුග්ගහාය. එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
232. ‘‘භික්ඛුං පනෙව කුලං උපගතං පූවෙහි වා මන්ථෙහි වා අභිහට්ඨුං පවාරෙය්‍ය, ආකඞ්ඛමානෙන භික්ඛුනා ද්වත්තිපත්තපූරා පටිග්ගහෙතබ්බා තතො චෙ උත්තරි පටිග්ගණ්හෙය්‍ය පාචිත්තියං. ද්වත්තිපත්තපූරෙ පටිග්ගහෙත්වා තතො නීහරිත්වා භික්ඛූහි සද්ධිං සංවිභජිතබ්බං. අයං තත්ථ සාමීචී’’ති.
233. භික්ඛුං පනෙව කුලං උපගතන්ති කුලං නාම චත්තාරි කුලානි – ඛත්තියකුලං, බ්‍රාහ්මණකුලං, වෙස්සකුලං, සුද්දකුලං.
උපගතන්ති තත්ථ ගතං.
පූවං නාම යංකිඤ්චි පහෙණකත්ථාය පටියත්තං.
මන්ථං නාම යංකිඤ්චි පාථෙය්‍යත්ථාය පටියත්තං.
අභිහට්ඨුං පවාරෙය්‍යාති යාවතකං ඉච්ඡසි තාවතකං ගණ්හාහීති.
ආකඞ්ඛමානෙනාති ඉච්ඡමානෙන.
ද්වත්තිපත්තපූරා පටිග්ගහෙතබ්බාති ද්වෙතයො පත්තපූරා පටිග්ගහෙතබ්බා.
තතො චෙ උත්තරි පටිගණ්හෙය්‍යාති තතුත්තරි පටිග්ගණ්හාති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස.
ද්වත්තිපත්තපූරෙ පටිග්ගහෙත්වා තතො නික්ඛමන්තෙන භික්ඛුං පස්සිත්වා ආචික්ඛිතබ්බං – ‘‘අමුත්‍ර මයා ද්වත්තිපත්තපූරා පටිග්ගහිතා, මා ඛො තත්ථ පටිග්ගණ්හී’’ති. සචෙ පස්සිත්වා න ආචික්ඛති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. සචෙ ආචික්ඛිතෙ පටිග්ගණ්හාති, ආපත්ති දුක්කටස්ස.
තතො නීහරිත්වා භික්ඛූහි සද්ධිං සංවිභජිතබ්බන්ති පටික්කමනං නීහරිත්වා සංවිභජිතබ්බං.
අයං තත්ථ සාමීචීති අයං තත්ථ අනුධම්මතා.
234. අතිරෙකද්වත්තිපත්තපූරෙ අතිරෙකසඤ්ඤී පටිග්ගණ්හාති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. අතිරෙකද්වත්තිපත්තපූරෙ වෙමතිකො පටිග්ගණ්හාති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. අතිරෙකද්වත්තිපත්තපූරෙ ඌනකසඤ්ඤී පටිග්ගණ්හාති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස.
ඌනකද්වත්තිපත්තපූරෙ අතිරෙකසඤ්ඤී, ආපත්ති දුක්කටස්ස. ඌනකද්වත්තිපත්තපූරෙ වෙමතිකො, ආපත්ති දුක්කටස්ස. ඌනකද්වත්තිපත්තපූරෙ ඌනකසඤ්ඤී, අනාපත්ති.
235. අනාපත්ති ද්වත්තිපත්තපූරෙ පටිග්ගණ්හාති, ඌනකද්වත්තිපත්තපූරෙ පටිග්ගණ්හාති, න පහෙණකත්ථාය න පාථෙය්‍යත්ථාය පටියත්තං දෙන්ති, පහෙණකත්ථාය වා පාථෙය්‍යත්ථාය වා පටියත්තසෙසකං දෙන්ති, ගමනෙ පටිප්පස්සද්ධෙ දෙන්ති, ඤාතකානං පවාරිතානං, අඤ්ඤස්සත්ථාය, අත්තනො ධනෙන, උම්මත්තකස්ස, ආදිකම්මිකස්සාති.
කාණමාතුසික්ඛාපදං නිට්ඨිතං චතුත්ථං.