2. ගණභොජනසික්ඛාපදං
209. තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවා රාජගහෙ විහරති වෙළුවනෙ කලන්දකනිවාපෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන දෙවදත්තො පරිහීනලාභසක්කාරො සපරිසො කුලෙසු විඤ්ඤාපෙත්වා විඤ්ඤාපෙත්වා භුඤ්ජති. මනුස්සා උජ්ඣායන්ති ඛිය්‍යන්ති විපාචෙන්ති – ‘‘කථඤ්හි නාම සමණා සක්‍යපුත්තියා කුලෙසු විඤ්ඤාපෙත්වා විඤ්ඤාපෙත්වා භුඤ්ජිස්සන්ති! කස්ස සම්පන්නං න මනාපං, කස්ස සාදුං න රුච්චතී’’ති! අස්සොසුං ඛො භික්ඛූ තෙසං මනුස්සානං උජ්ඣායන්තානං ඛිය්‍යන්තානං විපාචෙන්තානං. යෙ තෙ භික්ඛූ අප්පිච්ඡා…පෙ… තෙ උජ්ඣායන්ති ඛිය්‍යන්ති විපාචෙන්ති – ‘‘කථඤ්හි නාම දෙවදත්තො සපරිසො කුලෙසු විඤ්ඤාපෙත්වා විඤ්ඤාපෙත්වා භුඤ්ජිස්සතී’’ති…පෙ… සච්චං කිර ත්වං, දෙවදත්ත, සපරිසො කුලෙසු විඤ්ඤාපෙත්වා විඤ්ඤාපෙත්වා භුඤ්ජසීති? ‘‘සච්චං, භගවා’’ති. විගරහි බුද්ධො භගවා…පෙ… කථඤ්හි නාම ත්වං, මොඝපුරිස, සපරිසො කුලෙසු විඤ්ඤාපෙත්වා විඤ්ඤාපෙත්වා භුඤ්ජිස්සසි! නෙතං, මොඝපුරිස, අප්පසන්නානං වා පසාදාය…පෙ… එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
‘‘ගණභොජනෙ පාචිත්තිය’’න්ති.
එවඤ්චිදං භගවතා භික්ඛූනං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං හොති.
210. තෙන ඛො පන සමයෙන මනුස්සා ගිලානෙ භික්ඛූ භත්තෙන නිමන්තෙන්ති. භික්ඛූ කුක්කුච්චායන්තා නාධිවාසෙන්ති – ‘‘පටික්ඛිත්තං භගවතා ගණභොජන’’න්ති. භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං. අථ ඛො භගවා එතස්මිං නිදානෙ එතස්මිං පකරණෙ ධම්මිං කථං කත්වා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ගිලානෙන භික්ඛුනා ගණභොජනං භුඤ්ජිතුං. එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
‘‘ගණභොජනෙ, අඤ්ඤත්‍ර සමයා, පාචිත්තියං. තත්ථායං සමයො. ගිලානසමයො – අයං තත්ථ සමයො’’ති.
එවඤ්චිදං භගවතා භික්ඛූනං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං හොති.
211. තෙන ඛො පන සමයෙන මනුස්සා චීවරදානසමයෙ සචීවරභත්තං පටියාදෙත්වා භික්ඛූ නිමන්තෙන්ති – ‘‘භොජෙත්වා චීවරෙන අච්ඡාදෙස්සාමා’’ති. භික්ඛූ කුක්කුච්චායන්තා නාධිවාසෙන්ති – ‘‘පටික්ඛිත්තං භගවතා ගණභොජන’’න්ති. චීවරං පරිත්තං උප්පජ්ජති. භික්ඛූ භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං…පෙ… අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, චීවරදානසමයෙ ගණභොජනං භුඤ්ජිතුං. එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
‘‘ගණභොජනෙ, අඤ්ඤත්‍ර සමයා, පාචිත්තියං. තත්ථායං සමයො. ගිලානසමයො, චීවරදානසමයො – අයං තත්ථ සමයො’’ති.
එවඤ්චිදං භගවතා භික්ඛූනං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං හොති.
212. තෙන ඛො පන සමයෙන මනුස්සා චීවරකාරකෙ භික්ඛූ භත්තෙන නිමන්තෙන්ති. භික්ඛූ කුක්කුච්චායන්තා නාධිවාසෙන්ති – ‘‘පටික්ඛිත්තං භගවතා ගණභොජන’’න්ති. භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං…පෙ… අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, චීවරකාරසමයෙ ගණභොජනං භුඤ්ජිතුං. එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
‘‘ගණභොජනෙ, අඤ්ඤත්‍ර සමයා, පාචිත්තියං. තත්ථායං සමයො. ගිලානසමයො, චීවරදානසමයො, චීවරකාරසමයො – අයං තත්ථ සමයො’’ති.
එවඤ්චිදං භගවතා භික්ඛූනං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං හොති.
213. තෙන ඛො පන සමයෙන භික්ඛූ මනුස්සෙහි සද්ධිං අද්ධානං ගච්ඡන්ති. අථ ඛො තෙ භික්ඛූ තෙ මනුස්සෙ එතදවොචුං – ‘‘මුහුත්තං, ආවුසො, ආගමෙථ; පිණ්ඩාය චරිස්සාමා’’ති. තෙ එවමාහංසු – ‘‘ඉධෙව, භන්තෙ, භුඤ්ජථා’’ති. භික්ඛූ කුක්කුච්චායන්තා න පටිග්ගණ්හන්ති – ‘‘පටික්ඛිත්තං භගවතා ගණභොජන’’න්ති. භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං…පෙ… අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, අද්ධානගමනසමයෙ ගණභොජනං භුඤ්ජිතුං. එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
‘‘ගණභොජනෙ, අඤ්ඤත්‍ර සමයා, පාචිත්තියං. තත්ථායං සමයො. ගිලානසමයො, චීවරදානසමයො, චීවරකාරසමයො, අද්ධානගමනසමයො – අයං තත්ථ සමයො’’ති.
එවඤ්චිදං භගවතා භික්ඛූනං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං හොති.
214. තෙන ඛො පන සමයෙන භික්ඛූ මනුස්සෙහි සද්ධිං නාවාය ගච්ඡන්ති. අථ ඛො තෙ භික්ඛූ තෙ මනුස්සෙ එතදවොචුං – ‘‘මුහුත්තං, ආවුසො, තීරං උපනෙථ; පිණ්ඩාය චරිස්සාමා’’ති. තෙ එවමාහංසු – ‘‘ඉධෙව, භන්තෙ, භුඤ්ජථා’’ති. භික්ඛූ කුක්කුච්චායන්තා න පටිග්ගණ්හන්ති – ‘‘පටික්ඛිත්තං භගවතා ගණභොජන’’න්ති. භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං…පෙ… අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, නාවාභිරුහනසමයෙ ගණභොජනං භුඤ්ජිතුං. එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
‘‘ගණභොජනෙ, අඤ්ඤත්‍ර සමයා, පාචිත්තියං. තත්ථායං සමයො. ගිලානසමයො, චීවරදානසමයො, චීවරකාරසමයො, අද්ධානගමනසමයො, නාවාභිරුහනසමයො – අයං තත්ථ සමයො’’ති.
එවඤ්චිදං භගවතා භික්ඛූනං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං හොති.
215. තෙන 0 ඛො පන සමයෙන දිසාසු වස්සංවුට්ඨා භික්ඛූ රාජගහං ආගච්ඡන්ති භගවන්තං දස්සනාය. මනුස්සා නානාවෙරජ්ජකෙ භික්ඛූ පස්සිත්වා භත්තෙන නිමන්තෙන්ති. භික්ඛූ කුක්කුච්චායන්තා නාධිවාසෙන්ති – ‘‘පටික්ඛිත්තං භගවතා ගණභොජන’’න්ති. භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං…පෙ… අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, මහාසමයෙ ගණභොජනං භුඤ්ජිතුං. එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
‘‘ගණභොජනෙ, අඤ්ඤත්‍ර සමයා, පාචිත්තියං. තත්ථායං සමයො. ගිලානසමයො, චීවරදානසමයො, චීවරකාරසමයො, අද්ධානගමනසමයො, නාවාභිරුහනසමයො, මහාසමයො – අයං තත්ථ සමයො’’ති.
එවඤ්චිදං භගවතා භික්ඛූනං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං හොති.
216. තෙන ඛො පන සමයෙන රඤ්ඤො මාගධස්ස සෙනියස්ස බිම්බිසාරස්ස ඤාතිසාලොහිතො ආජීවකෙසු පබ්බජිතො හොති. අථ ඛො සො ආජීවකො යෙන රාජා මාගධො සෙනියො බිම්බිසාරො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා රාජානං මාගධං සෙනියං බිම්බිසාරං එතදවොච – ‘‘ඉච්ඡාමහං, මහාරාජ, සබ්බපාසණ්ඩිකභත්තං කාතු’’න්ති. ‘‘සචෙ ත්වං, භන්තෙ, බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං පඨමං භොජෙය්‍යාසි’’. ‘‘එවං කරෙය්‍යාමී’’ති. අථ ඛො සො ආජීවකො භික්ඛූනං සන්තිකෙ දූතං පාහෙසි – ‘‘අධිවාසෙන්තු මෙ භික්ඛූ ස්වාතනාය භත්ත’’න්ති. භික්ඛූ කුක්කුච්චායන්තා නාධිවාසෙන්ති – ‘‘පටික්ඛිත්තං භගවතා ගණභොජන’’න්ති. අථ ඛො සො ආජීවකො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි, සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. එකමන්තං ඨිතො ඛො සො ආජීවකො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘භවම්පි ගොතමො පබ්බජිතො, අහම්පි පබ්බජිතො; අරහති පබ්බජිතො පබ්බජිතස්ස පිණ්ඩං පටිග්ගහෙතුං. අධිවාසෙතු මෙ භවං ගොතමො ස්වාතනාය භත්තං සද්ධිං භික්ඛුසඞ්ඝෙනා’’ති. අධිවාසෙසි භගවා තුණ්හීභාවෙන. අථ ඛො සො ආජීවකො භගවතො අධිවාසනං විදිත්වා පක්කාමි. අථ ඛො භගවා එතස්මිං නිදානෙ එතස්මිං පකරණෙ ධම්මිං කථං කත්වා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, සමණභත්තසමයෙ ගණභොජනං භුඤ්ජිතුං. එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
217. ගණභොජනෙ , අඤ්ඤත්‍ර සමයා, පාචිත්තියං. තත්ථායං සමයො. ගිලානසමයො, චීවරදානසමයො, චීවරකාරසමයො, අද්ධානගමනසමයො, නාවාභිරුහනසමයො, මහාසමයො, සමණභත්තසමයො – අයං තත්ථ සමයො’’ති.
218. ගණභොජනං නාම යත්ථ චත්තාරො භික්ඛූ පඤ්චන්නං භොජනානං අඤ්ඤතරෙන භොජනෙන නිමන්තිතා භුඤ්ජන්ති. එතං ගණභොජනං නාම.
අඤ්ඤත්‍ර සමයාති ඨපෙත්වා සමයං.
ගිලානසමයො නාම අන්තමසො පාදාපි ඵලිතා [ඵාලිතා (ස්‍යා. ක.)] හොන්ති. ‘‘ගිලානසමයො’’ති භුඤ්ජිතබ්බං.
චීවරදානසමයො නාම අනත්ථතෙ කථිනෙ වස්සානස්ස පච්ඡිමො මාසො, අත්ථතෙ කථිනෙ පඤ්චමාසා. ‘‘චීවරදානසමයො’’ති භුඤ්ජිතබ්බං.
චීවරකාරසමයො නාම චීවරෙ කයිරමානෙ. ‘‘චීවරකාරසමයො’’ති භුඤ්ජිතබ්බං.
අද්ධානගමනසමයො නාම ‘‘අද්ධයොජනං ගච්ඡිස්සාමී’’ති භුඤ්ජිතබ්බං, ගච්ඡන්තෙන භුඤ්ජිතබ්බං, ගතෙන භුඤ්ජිතබ්බං.
නාවාභිරුහනසමයො නාම ‘‘නාවං අභිරුහිස්සාමී’’ති භුඤ්ජිතබ්බං, ආරුළ්හෙන භුඤ්ජිතබ්බං, ඔරුළ්හෙන භුඤ්ජිතබ්බං.
මහාසමයො නාම යත්ථ ද්වෙ තයො භික්ඛූ පිණ්ඩාය චරිත්වා යාපෙන්ති, චතුත්ථෙ ආගතෙ න යාපෙන්ති. ‘‘මහාසමයො’’ති භුඤ්ජිතබ්බං.
සමණභත්තසමයො නාම යො කොචි පරිබ්බාජකසමාපන්නො භත්තං කරොති. ‘‘සමණභත්තසමයො’’ති භුඤ්ජිතබ්බං.
‘‘අඤ්ඤත්‍ර සමයා භුඤ්ජිස්සාමී’’ති පටිග්ගණ්හාති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අජ්ඣොහාරෙ අජ්ඣොහාරෙ ආපත්ති පාචිත්තියස්ස.
219. ගණභොජනෙ ගණභොජනසඤ්ඤී, අඤ්ඤත්‍ර සමයා, භුඤ්ජති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. ගණභොජනෙ වෙමතිකො, අඤ්ඤත්‍ර සමයා, භුඤ්ජති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස. ගණභොජනෙ නගණභොජනසඤ්ඤී, අඤ්ඤත්‍ර සමයා, භුඤ්ජති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස.
නගණභොජනෙ ගණභොජනසඤ්ඤී, ආපත්ති දුක්කටස්ස. නගණභොජනෙ වෙමතිකො, ආපත්ති දුක්කටස්ස. නගණභොජනෙ නගණභොජනසඤ්ඤී, අනාපත්ති.
220. අනාපත්ති සමයෙ, ද්වෙ තයො එකතො භුඤ්ජන්ති, පිණ්ඩාය චරිත්වා එකතො සන්නිපතිත්වා භුඤ්ජන්ති, නිච්චභත්තං, සලාකභත්තං, පක්ඛිකං, උපොසථිකං, පාටිපදිකං, පඤ්ච භොජනානි ඨපෙත්වා සබ්බත්ථ අනාපත්ති, උම්මත්තකස්ස, ආදිකම්මිකස්සාති.
ගණභොජනසික්ඛාපදං නිට්ඨිතං දුතියං.