3. පච්චයවාරවණ්ණනා

243. පති-සද්දො පතිට්ඨත්ථං දීපෙති ‘‘සාරෙ පතිට්ඨිතො’’තිආදීසු, අය-සද්දො ගතිං දීපෙති ‘‘එති එත්ථාති අයො’’ති.

භූතුපාදාරූපානි සහ සඞ්ගණ්හිත්වා වුත්තං උපාදාරූපානං විය භූතරූපානි නිස්සයො හොතීති කත්වා. යදි එවං කස්මා අට්ඨකථායං ‘‘මහාභූතෙ නිස්සාය චිත්තසමුට්ඨානං උපාදාරූප’’න්ති උපාදාරූපංයෙව දස්සිතන්ති ආහ ‘‘අට්ඨකථායං පනා’’තිආදි.

255. පටිච්චවාරෙ සහජාතෙති පටිච්චවාරෙ සහජාතපච්චයවණ්ණනායං, කම්මඋතුජානන්ති කම්මජානං උතුජානඤ්ච වසෙන අත්ථො වුත්තොති යොජනා. තථා හි තත්ථ වුත්තං ‘‘ද්විසන්තතිසමුට්ඨානභූතවසෙන වුත්ත’’න්ති (පට්ඨා. අට්ඨ. 1.57). කම්මෙ චාති කම්මෙ ජනකකම්මපච්චයෙ ගහිතෙ. එකන්තානෙකන්තකම්මජානන්ති එකන්තෙන කම්මජානං න එකන්තකම්මජානඤ්ච. තත්ථ අසඤ්ඤභවෙ එකන්තකම්මජං නාම ජීවිතින්ද්‍රියං, ඉතරං උපාදාරූපං භූතරූපඤ්ච න එකන්තකම්මජං, තදුභයම්පි තත්ථ එකජ්ඣං කත්වා වුත්තං, ‘‘මහාභූතෙ පටිච්ච කටත්තාරූප’’න්ති ඉදං පන කම්මසමුට්ඨානවසෙනෙව වුත්තන්ති. සො නාධිප්පෙතොති යො යථාදස්සිතො පටිච්චවාරෙ සහජාතපච්චයෙ අත්ථො වුත්තො, සො ඉධ න අධිප්පෙතො. කස්මාති චෙ, ආහ ‘‘කටත්තා…පෙ… ගහිතත්තා’’ති. තං පහායාති තං පටිච්චවාරෙ වුත්තමත්ථං පහාය අග්ගහෙත්වා. යථාගහිතස්සාති ‘‘අසඤ්ඤ…පෙ… කටත්තාරූපං උපාදාරූප’’න්ති පාළියං එව ගහිතස්ස. පටිච්ච පච්චයාති ඉදං ද්වින්නං වාරානං උපලක්ඛණං. පටිච්චවාරෙ ආගතනයෙන මහාභූතෙ පටිච්ච, පච්චයවාරෙ ආගතනයෙන මහාභූතෙ පච්චයා මහාභූතානං උප්පත්ති න නිවාරෙතබ්බා, තස්මා ‘‘උපාදාරූපසඞ්ඛාතං කටත්තාරූප’’න්ති එවං උපාදාරූපග්ගහණෙන කටත්තාරූපං අවිසෙසෙත්වා උපාදාරූපානං නිවත්තෙතබ්බානං උතුචිත්තාහාරසමුට්ඨානානං අත්ථිතාය කටත්තා…පෙ… විසෙසනං දට්ඨබ්බන්ති එවමෙත්ථ යොජනා වෙදිතබ්බා.

286-287. එකච්චස්ස රූපස්සාති අහෙතුකචිත්තසමුට්ඨානස්ස. ඉතො පරෙසුපි එකච්චරූපග්ගහණෙ එසෙව නයො. චක්ඛාදිධම්මවසෙනාති චක්ඛායතනාදිරූපධම්මවසෙන. චිත්තසමුට්ඨානාදිකොට්ඨාසවසෙනාති චිත්තජාදිරූපධම්මභාගවසෙන. සබ්බං ලබ්භතීති සතිපි ඉමස්ස නයස්ස නහෙතුමූලකත්තෙ නොනත්ථිනොවිගතෙසු එකන්ති ගණනං සබ්බං රූපං සබ්බස්ස රූපස්ස වසෙන ගණනා ලබ්භති චතුසන්තතිවසෙන වත්තමානෙසු පඤ්චවීසතියා රූපධම්මෙසු වජ්ජිතබ්බස්ස අභාවා.

පච්චයවාරවණ්ණනා නිට්ඨිතා.