1. වාදයුත්තිවණ්ණනා

282. සබ්බං අත්ථීති එත්ථ යස්මා පච්චුප්පන්නං විය අතීතානාගතම්පි ධරමානසභාවන්ති පරවාදිනො ලද්ධි, තස්මා සබ්බන්ති කාලවිභාගතො අතීතාදිභෙදං සබ්බං. සො පන ‘‘යම්පි නත්ථි, තම්පි අත්ථී’’ති කාලවිමුත්තස්ස වසෙන අනුයොගො, තං අතිප්පසඞ්ගදස්සනවසෙන පරවාදිපටිඤ්ඤාය දොසාරොපනං. නයදස්සනං වා අතීතානාගතානං නත්ථිභාවස්ස. අත්ථීති පන අයං අත්ථිභාවො යස්මා දෙසකාලාකාරධම්මෙහි විනා න හොති, තස්මා තං තාව තෙහි සද්ධිං යොජෙත්වා අනුයොගං දස්සෙතුං ‘‘සබ්බත්ථ සබ්බමත්ථී’’තිආදිනා පාළි පවත්තා. තත්ථ යදිපි සබ්බත්ථාති ඉදං සාමඤ්ඤවචනං, තං පන යස්මා විසෙසනිවිට්ඨං හොති, පරතො ච සබ්බෙසූති ධම්මා විභාගතො වුච්චන්ති, තස්මා ඔළාරිකස්ස පාකටස්ස රූපධම්මසමුදායස්ස වසෙන අත්ථං දස්සෙතුං අට්ඨකථායං ‘‘සබ්බත්ථාති සබ්බස්මිං සරීරෙ’’ති වුත්තං, නිදස්සනමත්තං වා එතං දට්ඨබ්බං. තථා ච කාණාදකාපිලෙහි පටිඤ්ඤායමානා ආකාසකාලාදිසත්තපකතිපුරිසා විය පරවාදිනා පටිඤ්ඤායමානං සබ්බං සබ්බබ්‍යාපීති ආපන්නමෙව හොතීති. ‘‘සබ්බත්ථ සරීරෙ’’ති ච ‘‘තිලෙ තෙල’’න්ති විය බ්‍යාපනෙ භුම්මන්ති සරීරපරියාපන්නෙන සබ්බෙන භවිතබ්බන්ති වුත්තං ‘‘සිරසි පාදා…පෙ… අත්ථො’’ති.

සබ්බස්මිං කාලෙ සබ්බමත්ථීති යොජනා. එතස්මිං පක්ඛෙයෙවස්ස අඤ්ඤවාදො පරිදීපිතො සියා ‘‘යං අත්ථි, අත්ථෙව තං, යං නත්ථි, නත්ථෙව තං, අසතො නත්ථි සම්භවො, සතො නත්ථි විනාසො’’ති. එවං සබ්බෙනාකාරෙන සබ්බං සබ්බෙසු ධම්මෙසු සබ්බං අත්ථීති අත්ථොති සම්බන්ධො. ඉමෙහි පන පක්ඛෙහි ‘‘සබ්බං සබ්බසභාවං, අනෙකසත්තිනිචිතාභාවා අසතො නත්ථි සම්භවො’’ති වාදො පරිදීපිතො සියා. යොගරහිතන්ති කෙනචි යුත්තායුත්තලක්ඛණසංයොගරහිතං. තං පන එකසභාවන්ති සංයොගරහිතං නාම අත්ථතො එකසභාවං, එකධම්මොති අත්ථො. එතෙන දෙවවාදීනං බ්‍රහ්මදස්සනං අත්ථෙවාතිවාදො පරිදීපිතො සියා. අත්ථීති පුච්ඡතීති යදි සබ්බමත්ථීති තව වාදො, යථාවුත්තාය මම දිට්ඨියා සම්මාදිට්ඨිභාවො අත්ථීති එකන්තෙන තයා සම්පටිච්ඡිතබ්බො, තස්මා ‘‘කිං සො අත්ථී’’ති පුච්ඡතීති අත්ථො.

වාදයුත්තිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.