පඤ්චභෙසජ්ජකථා

පඤ්චභෙසජ්ජකථායං ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, තානි පඤ්ච භෙසජ්ජානි කාලෙ පටිග්ගහෙත්වා කාලෙ පරිභුඤ්ජිතු’’න්ති (මහාව. 261) වචනතො සාරදිකෙන ආබාධෙන ඵුට්ඨානං භික්ඛූනං යාගුපි පීතා උග්ගච්ඡති, භත්තම්පි භුත්තං උග්ගච්ඡති, තෙ තෙන කිසා හොන්ති ලූඛා දුබ්බණ්ණා උප්පණ්ඩුප්පණ්ඩුකජාතා ධමනිසන්ථතගත්තා. තෙසං යං භෙසජ්ජඤ්චෙව අස්ස භෙසජ්ජසම්මතඤ්ච, ලොකස්ස ආහාරත්ථඤ්ච ඵරෙය්‍ය, න ච ඔළාරිකො ආහාරො පඤ්ඤායෙය්‍ය. තත්‍රිමානි පඤ්ච භෙසජ්ජානි. සෙය්‍යථිදං – සප්පි නවනීතං තෙලං මධු ඵාණිතං, තානි භෙසජ්ජානි කාලෙ පටිග්ගහෙත්වා කාලෙ පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටති. තත්ථ ‘‘සාරදිකෙන ආබාධෙනාති සරදකාලෙ උප්පන්නෙන පිත්තාබාධෙන. තස්මිඤ්හි කාලෙ වස්සොදකෙනපි තෙමෙන්ති, කද්දමම්පි මද්දන්ති, අන්තරන්තරා ආබාධොපි ඛරො හොති, තෙන තෙසං පිත්තං කොට්ඨබ්භන්තරගතං හොති. ආහාරත්ථඤ්ච ඵරෙය්‍යාති ආහාරත්ථං සාධෙය්‍යා’’ති අට්ඨකථායං (මහාව. අට්ඨ. 260) වුත්තං. විමතිවිනොදනියං (වි. වි. ටී. මහාවග්ග 2.260) ‘‘පිත්තං කොට්ඨබ්භන්තරගතං හොතීති බහිසරීරෙ බ්‍යාපෙත්වා ඨිතං අබද්ධපිත්තං කොට්ඨබ්භන්තරගතං හොති, තෙන පිත්තං කුපිතං හොතීති අධිප්පායො’’ති වුත්තං.

වජිරබුද්ධිටීකායං (වජිර. ටී. මහාවග්ග 260) ‘‘යං භෙසජ්ජඤ්චෙව අස්සාති පරතො ‘තදුභයෙන භිය්‍යොසොමත්තාය කිසා හොන්තී’තිආදිනා විරොධදස්සනතො නිදානානපෙක්ඛං යථාලාභවසෙන වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. යථානිදානං කස්මා න වුත්තන්ති චෙ? තදඤ්ඤාපෙක්ඛාධිප්පායතො. සබ්බබුද්ධකාලෙපි හි සප්පිආදීනං සත්තාහකාලිකභාවාපෙක්ඛොති. තථා වචනෙන භගවතො අධිප්පායො. තෙනෙව ‘ආහාරත්ථඤ්ච ඵරෙය්‍ය, න ච ඔළාරිකො ආහාරො පඤ්ඤායෙය්‍යා’ති වුත්තං. තථා හි කාලෙ පටිග්ගහෙත්වා කාලෙ පරිභුඤ්ජිතුන්ති එත්ථ ච කාලපරිච්ඡෙදො න කතො, කුතොයෙව පන ලබ්භා තදඤ්ඤාපෙක්ඛාධිප්පායො භගවතා මූලභෙසජ්ජාදීනි තානි පටිග්ගහෙත්වා යාවජීවන්ති කාලපරිච්ඡෙදො. යං පන ‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, තානි භෙසජ්ජානි කාලෙ පටිග්ගහෙත්වා කාලෙ පරිභුඤ්ජිතු’න්ති (මහාව. 260) වචනං, තං ‘සන්නිධිං කත්වා අපරාපරස්මිං දිවසෙ කාලෙ එව පරිභුඤ්ජිතුං අනුජානාමී’ති අධිප්පායතො වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. අඤ්ඤථා අතිසයත්තා භගවතො ‘යං භෙසජ්ජඤ්චෙව අස්සා’තිආදිවිතක්කුප්පාදො න සම්භවති. පණීතභොජනානුමතියා පසිද්ධත්තා ආබාධානුරූපසප්පායාපෙක්ඛාය වුත්තානීති චෙ? තඤ්ච න, ‘භිය්‍යොසොමත්තායා’ති කිසාදිභාවාපත්තිදස්සනතො. යථා උච්ඡුරසං උපාදාය ඵාණිතන්ති වුත්තං, තථා නවනීතං උපාදාය සප්පීති වත්තබ්බතො නවනීතං විසුං න වත්තබ්බන්ති චෙ? න විසෙසදස්සනාධිප්පායතො. යථා ඵාණිතග්ගහණෙන සිද්ධෙපි පරතො උච්ඡුරසො විසුං අනුඤ්ඤාතො උච්ඡුසාමඤ්ඤතො ගුළොදකට්ඨානෙ ඨපනාධිප්පායතො, තථා නවනීතෙ විසෙසවිධිදස්සනාධිප්පායතො නවනීතං විසුං අනුඤ්ඤාතන්ති වෙදිතබ්බං. විසෙසවිධි පනස්ස භෙසජ්ජසික්ඛාපදට්ඨකථාවසෙන (පාරා. අට්ඨ. 2.619-621) වෙදිතබ්බො. වුත්තඤ්හි තත්ථ ‘පචිත්වා සප්පිං කත්වා පරිභුඤ්ජිතුකාමෙන අධොතම්පි පචිතුං වට්ටතී’ති. තත්ථ සප්පි පක්කාව හොති, නාපක්කා, තථා ඵාණිතම්පි. නවනීතං අපක්කමෙවා’’තිආදි.