ආනිසංසකථා

68. ආනිසංසකථායං විනයං ධාරෙතීති විනයධරො, සික්ඛනවාචනමනසිකාරවිනිච්ඡයනතදනුලොමකරණාදිනා විනයපරියත්තිකුසලො භික්ඛු. විනයපරියත්තිමූලං එතෙසන්ති විනයපරියත්තිමූලකා. කෙ තෙ? පඤ්චානිසංසා. විනයපරියත්තියෙව මූලං කාරණං කත්වා ලභිතබ්බආනිසංසා, න අඤ්ඤපරියත්තිං වා පටිපත්තිආදයො වා මූලං කත්වාති අත්ථො. අථ වා පරියාපුණනං පරියත්ති, විනයස්ස පරියත්ති විනයපරියත්ති, සා මූලං එතෙසන්ති විනයපරියත්තිමූලකා, විනයපරියාපුණනහෙතුභවා ආනිසංසාති අත්ථො. ‘‘කතමෙ’’තිආදිනා තෙසං පඤ්චානිසංසාදීනං සරූපං පුච්ඡිත්වා ‘‘අත්තනො’’තිආදිනා විස්සජ්ජෙත්වා තං වචනං පාළියා සමත්ථෙතුං ‘‘වුත්තඤ්හෙත’’න්තිආදිමාහ.

එවං පඤ්චානිසංසානං සරූපං දස්සෙත්වා ඉදානි තෙයෙව විත්ථාරතො දස්සෙතුං ‘‘කථමස්සා’’තිආදිනා පුච්ඡිත්වා ‘‘ඉධෙකච්චො’’තිආදිනා විස්සජ්ජෙති. තත්ථ අත්තනො සීලක්ඛන්ධසුගුත්තභාවො නාම ආපත්තිඅනාපජ්ජනභාවෙනෙව හොති, නො අඤ්ඤථාති ආපත්තිආපජ්ජනකාරණං දස්සෙත්වා තදභාවෙන අනාපජ්ජනං දස්සෙතුං ‘‘ආපත්තිං ආපජ්ජන්තො ඡහාකාරෙහි ආපජ්ජතී’’තිආදිමාහ. තත්ථ –

‘‘සඤ්චිච්ච ආපත්තිං ආපජ්ජති;

ආපත්තිං පරිගූහති;

අගතිගමනඤ්ච ගච්ඡති;

එදිසො වුච්චති අලජ්ජිපුග්ගලො’’ති. (පරි. 359) –

වුත්තෙන අලජ්ජීලක්ඛණෙන න ලජ්ජති න හිරීයතීති අලජ්ජී, තස්ස භාවො අලජ්ජිතා. නත්ථි ඤාණං එතස්සාති අඤ්ඤාණං, තස්ස භාවො අඤ්ඤාණතා. කුකතස්ස භාවො කුක්කුච්චං, තෙන පකතො කුක්කුච්චපකතො, තස්ස භාවො කුක්කුච්චපකතතා. කප්පතීති කප්පියං, න කප්පියං අකප්පියං, තස්මිං අකප්පියෙ, කප්පියං ඉති සඤ්ඤා යස්ස සො කප්පියසඤ්ඤී, තස්ස භාවො කප්පියසඤ්ඤිතා. ඉතරං තප්පටිපක්ඛතො කාතබ්බං, ඉමෙසු පඤ්චසු පදෙසු යකාරලොපො, තස්මා ‘‘අලජ්ජිතාය ආපත්තිං ආපජ්ජතී’’තිආදිනා යොජෙතබ්බානි. හෙත්වත්ථෙ චෙතං නිස්සක්කවචනං. සරතීති සති, සමුස්සනං සම්මොසො. සතියා සම්මොසො සතිසම්මොසො, තස්මා සතිසම්මොසා. හෙත්වත්ථෙ චෙතං කරණවචනං. ඉදානි තානි කාරණානි විත්ථාරතො දස්සෙතුං ‘‘කථ’’න්ත්‍යාදිමාහ. තං නයානුයොගෙන විඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

අරිට්ඨො ඉති භික්ඛු අරිට්ඨභික්ඛු, කණ්ටකො ඉති සාමණෙරො කණ්ටකසාමණෙරො, වෙසාලියා ජාතා වෙසාලිකා, වජ්ජීනං පුත්තා වජ්ජිපුත්තා, වෙසාලිකා ච තෙ වජ්ජිපුත්තා චාති වෙසාලිකවජ්ජිපුත්තා, අරිට්ඨභික්ඛු ච කණ්ටකසාමණෙරො ච වෙසාලිකවජ්ජිපුත්තා ච අරිට්ඨභික්ඛුකණ්ටකසාමණෙරවෙසාලිකවජ්ජිපුත්තකා. පරූපහාරො ච අඤ්ඤාණඤ්ච කඞ්ඛාවිතරණඤ්ච පරූපහාරඅඤ්ඤාණකඞ්ඛාවිතරණා. කෙ තෙ? වාදා. තෙ ආදි යෙසං තෙති පරූපහාරඅඤ්ඤාණකඞ්ඛාවිතරණාදයො. වදන්ති එතෙහීති වාදා, පරූපහාරඅඤ්ඤාණකඞ්ඛාවිතරණාදයො වාදා එතෙසන්ති පරූ…පෙ… වාදා. කෙ තෙ? මිච්ඡාවාදිනො. අරිට්ඨ…පෙ… පුත්තා ච පරූපහාර…පෙ… වාදා ච මහාසඞ්ඝිකාදයො ච සාසනපච්චත්ථිකා නාමාති සමුච්චයද්වන්දවසෙන යොජනා කාතබ්බා. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

ආනිසංසකථා නිට්ඨිතා.

ඉති විනයසඞ්ගහසංවණ්ණනාභූතෙ විනයාලඞ්කාරෙ

පකිණ්ණකවිනිච්ඡයකථාලඞ්කාරො නාම

චතුත්තිංසතිමො පරිච්ඡෙදො.