10. පරිණතසික්ඛාපදවණ්ණනා

657. දෙථාවුසො අම්හාකන්ති එත්ථ අකතවිඤ්ඤත්ති හොති න හොතීති? හොති, යදි එවං අඤ්ඤාතකවිඤ්ඤත්තිසික්ඛාපදස්ස ච ඉමස්ස ච කිං නානාකරණන්ති? තං අඤ්ඤාතකඅප්පවාරිතෙයෙව විඤ්ඤාපෙන්තස්ස, ඉදං ඤාතකපවාරිතෙපි, තං අනච්ඡින්නචීවරස්සෙව, ඉදං තස්සපි, තං චීවරංයෙව විඤ්ඤාපෙන්තස්ස, ඉදං අචීවරම්පි. එවං සන්තෙ ඉදං තං අන්තොකත්වා ඨිතං හොති, තස්මා ද්වින්නම්පි අඞ්ගසම්පත්තියා සති කෙන භවිතබ්බන්ති? ඉමිනා භවිතබ්බං ඉමස්ස නිප්පදෙසතොති එකෙ. ද්වීහිපි භවිතබ්බං උභින්නම්පි අඞ්ගසිද්ධිතොති එකෙ. ඉමානි තස්ස අඞ්ගානි විකප්පනුපගචීවරතා, සමයාභාවො, අඤ්ඤාතකවිඤ්ඤත්ති, තාය ච පටිලාභොති චත්තාරි. ඉමස්ස පන සඞ්ඝෙ පරිණතභාවො, ඤත්වා අත්තනො පරිණාමනං, පටිලාභොති තීණි. එත්ථ පඨමො වාදො අයුත්තො කත්වාපි ඔකාසං අට්ඨකථායං, පරිවාරෙ ච අවිචාරිතත්තා. යදි එවං තත්ථ අඞ්ගෙසු ‘‘අනඤ්ඤපරිණතතා’’ති වත්තබ්බන්ති චෙ? න වත්තබ්බං, අත්ථතො සිද්ධත්තා. පරිණතසික්ඛාපදද්වයසිද්ධිතො, පරිණතසඤ්ඤිතො, ආපත්තිසම්භවතො ච ‘‘මය්හම්පි දෙථා’’ති වදති, ‘‘වට්ටතී’’ති අනුද්දිට්ඨං, ‘‘අම්හාකම්පි අත්ථී’’ති වුත්තත්තා වට්ටති. ‘‘සඞ්ඝස්ස පරිණතං…පෙ… ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති එත්ථ ‘‘පුග්ගලස්සා’’ති න වුත්තං, යතො සුද්ධපාචිත්තියවසෙන ආගතත්තා. ‘‘අඤ්ඤචෙතියස්සා’’ති න වුත්තං සඞ්ඝස්ස අචෙතියත්තා, තස්මායෙව ‘‘චෙතියස්ස පරිණතං…පෙ… ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති එත්ථාපි ‘‘අඤ්ඤසඞ්ඝස්ස අඤ්ඤපුග්ගලස්සා’’ති න වුත්තං. ‘‘යතො තථා ඉධ ච ‘පුග්ගලස්ස පරිණතං…පෙ… ආපත්ති දුක්කටස්සා’ති එත්ථ ච ‘අත්තනොපී’ති කිඤ්චාපි න වුත්තං, තථාපි සම්භවතී’’ති වදන්ති. තං පන ඉධ අත්තනො පරිණාමනාධිකාරත්තා ඉමස්ස සික්ඛාපදස්ස න වුත්තන්ති එකෙ. තතුත්තරිසික්ඛාපදෙ ‘‘අඤ්ඤස්සත්ථායා’’ති (පාරා. අට්ඨ. 2.526) පදං වියාති එකෙ. තං න, එත්ථ පුග්ගලපරිණාමනසික්ඛාපදෙ අවුත්තත්තා. ධම්මසිරිත්ථෙරො පනාහ –

‘‘අත්තනො අඤ්ඤතො ලාභං, සඞ්ඝස්සඤ්ඤස්ස වා නතං;

පරිණාමෙය්‍ය නිස්සග්ගි, පාචිත්තියම්පි දුක්කට’’න්ති.

තස්සත්ථො – සඞ්ඝස්ස පරිණතං අත්තනො පරිණාමෙය්‍ය නිස්සග්ගියං. තදෙව අඤ්ඤතො පරිණාමෙය්‍ය පාචිත්තියං. අඤ්ඤස්ස පරිණතං අත්තනො වා පරස්ස වා පරිණාමෙය්‍ය දුක්කටන්ති, තස්මා අඤ්ඤාතකවිඤ්ඤත්තිආදීසු වුත්තාපත්තිසම්භවතො ඉධ පරිණතද්වයෙ ‘‘අත්තනො’’ති පදං න වුත්තං. තස්මිඤ්හි වුත්තෙ දුක්කටමත්තප්පසඞ්ගො සියා, අවුත්තෙ පනෙතෙසු වුත්තාපත්තීනං යථාගමමඤ්ඤතරා ච ඉධ අවුත්තසිද්ධි දුක්කටඤ්චාති ද්වෙ ආපත්තියො එකතො හොන්තීති විනයධරානං අනවසෙසඤාණස්ස ඔකාසො කතො හොතීති.

ඉති තිංසකකණ්ඩං සාරමණ්ඩං,

අලමෙතං විනයස්ස සාරමණ්ඩෙ;

ඉධ නිට්ඨිතසබ්බසාරමණ්ඩං,

විනයවසෙන පුනාති සාරමණ්ඩන්ති.

පරිණතසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

නිට්ඨිතො පත්තවග්ගො තතියො.

නිස්සග්ගියවණ්ණනා නිට්ඨිතා.