8. රූපියසික්ඛාපදවණ්ණනා

583-4. සබ්බම්පීති තිවිධම්පි. ‘‘මුත්තා මණි වෙළුරියො සඞ්ඛො’තිආදි පන කිඤ්චාපි රාජසික්ඛාපදෙ ‘න වට්ටතී’ති පසඞ්ගතො වුත්තං, සරූපතො පන ආපත්තිදස්සනවසෙන සකට්ඨානෙපි වත්තුමාරද්ධ’’න්ති වුත්තං. කථමෙතං? මුත්තාදීනං සකට්ඨානං ජාතං, න හි තානි ඉධ පාළියං දිස්සන්තීති ඉමස්ස අට්ඨකථායං වුත්තානි, රාජසික්ඛාපදස්සපි අට්ඨකථායං වුත්තානීති. න කෙවලං හිරඤ්ඤසුවණ්ණමෙව, අඤ්ඤම්පි ඛෙත්තවත්ථාදිකං ‘‘අකප්පියං න සම්පටිච්ඡිතබ්බ’’න්ති සාමඤ්ඤෙන, න සරූපතො. පාළියං පන සරූපතො ‘‘චීවරචෙතාපන්නං නාම හිරඤ්ඤං වා සුවණ්ණං වා මුත්තා වා මණි වා’’ති එත්තකමෙව වුත්තං, තස්මා රාජසික්ඛාපදමෙවස්ස සකට්ඨානං. මුත්තාමණිග්ගහණෙන චෙත්ථ තජ්ජාතියග්ගහණං සිද්ධමෙවාති නාගතො ඉමස්ස පඨමමෙව පඤ්ඤත්තත්තා. යදි එවං ඉධ අනාගතත්තා කතරං නෙසං සකට්ඨානන්ති? ඉදමෙව අත්ථතො, නො සරූපතො.

කථං? එතානි හි රතනසික්ඛාපදෙ නිස්සග්ගියවත්ථූනි, දුක්කටවත්ථූනි ච එකතො ‘‘රතන’’න්ති ආගතානි, ‘‘රතනසම්මත’’න්ති කප්පියවත්ථු ආගතං. තෙසු ච දසසු රතනෙසු රජතජාතරූපද්වයං ඉධ නිස්සග්ගියවත්ථු, අවසෙසං දුක්කටවත්ථූති සිද්ධං. ඉධ ච සිද්ධත්තා එව රතනසික්ඛාපදස්ස අනාපත්තිවාරෙ ‘‘රතනසම්මතං විස්සාසං ගණ්හාති, තාවකාලිකං ගණ්හාති, පංසුකූලසඤ්ඤිස්සා’’ති වුත්තං, න රතනං වුත්තං. සත්තවිධධඤ්ඤදාසිදාසඛෙත්තාදි පන බ්‍රහ්මජාලාදිසුත්තවසෙන (දී. නි. 1.1 ආදයො) අකප්පියන්ති සිද්ධං, තස්මා ඉධ දුක්කටවත්ථූති සිද්ධං, තෙනෙව අනුයොගවත්තෙ ‘‘ධම්මං ජානාති, ධම්මානුලොමං, විනයං, විනයානුලොමං ජානාතී’’ති (පරි. 442) වුත්තං. තථා ආමකමංසම්පි දුක්කටවත්ථුං ආපජ්ජතීති? න, ඉධ විනයෙ අනුඤ්ඤාතත්තා ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, අමනුස්සිකාබාධෙ ආමකමංස’’න්තිආදිනා (මහාව. 264), තස්මා න ආමකමංසං සුත්තෙ ආගතම්පි දුක්කටවත්ථු හොති, තථාපි අත්තනො පරිභොගත්ථාය පටිග්ගහණෙ දුක්කටමෙවාති නො තක්කොති ආචරියො. ‘‘ඉධ නික්ඛිපාහී’ති වුත්තෙ උපනික්ඛිත්තසාදියනමෙව හොතී’’ති වදන්ති. ‘‘අකප්පියවිචාරණා එව න වට්ටතීති චෙ? කප්පියඤ්ච අකප්පියඤ්ච නිස්සාය ඨිතන්ති එත්ථ තං සයං අපරිභොගාරහං හුත්වා තදග්ඝනකං කප්පියභණ්ඩං පරිභොගාරහං හුත්වා ඨිතන්ති අත්ථො’’ති ලිඛිතං, ‘‘පංසුකූලභාවෙන ඨිතත්තා, ගුත්තට්ඨානාචික්ඛනස්ස කප්පියත්තා ච කප්පියං නිස්සාය ඨිතං. ‘ඉදං ගණ්හා’තිආදිනා වදන්තස්ස අකප්පියත්තා අකප්පියං නිස්සාය ඨිත’’න්ති ච. එවම්පි කප්පියඤ්ච අකප්පියඤ්චාති ‘‘ඉමස්මිං ඔකාසෙ ඨපිතං, කිං න පස්සසීති ඡෙකතරෙ ඉමෙව කහාපණෙ’’තිආදිවචනස්ස කප්පියත්තා කප්පියං නිස්සාය ඨිතං. ‘‘ඉදං ගණ්හා’’ති වුත්තෙ දුබ්බිචාරිතත්තා අත්තනො අකප්පියත්තා තතො ආගතං අකප්පියං නිස්සාය ඨිතමෙව හොති. ‘‘ඉදං ගණ්හා’ති වුත්තෙ තෙන ගහිතෙ ‘උග්ගණ්හාපෙය්‍ය වා’ති වුත්තවිධිං න පාපුණාති, කෙවලං දුබ්බිචාරිතත්තා තස්සෙව තං අකප්පියං හොති, මූලපටිග්ගහණස්ස සුද්ධත්තා පරතො පත්තචතුක්කෙ තතියපත්තො වියාති ච එවං උපතිස්සත්ථෙරො වදතී’’ති අනුගණ්ඨිපදෙ වුත්තං. කිං බහුනා, විසුද්ධාගමත්තා කප්පියං. දුබ්බිචාරණාය සති අකප්පියං නිස්සාය ඨිතං හොතීති නො තක්කොති ආචරියො. ‘‘එවං සඞ්ඝගණාදීනම්පි අත්ථාය පරිච්චත්තෙපි තෙන සමානගතිකත්තා ඨපෙත්වා ආපත්තිවිසෙස’’න්ති වුත්තං.

න කිඤ්චි කප්පියභණ්ඩං චෙතාපිතන්ති චෙතාපිතඤ්චෙ, උපායාභාවං දස්සෙති. ‘‘උපනික්ඛෙපං ඨපෙත්වාති සචෙ සො උපාසකො ‘අතිබහුං එතං හිරඤ්ඤං, ඉදං භන්තෙ අජ්ජෙව න විනාසෙතබ්බ’න්ති වත්වා සයං උපනික්ඛෙපදෙසෙ ඨපෙති, අඤ්ඤෙන වා ඨපාපෙති, එතං උපනික්ඛෙපං ඨපෙත්වා තතො ලද්ධං උදයං පරිභුඤ්ජන්තො සඞ්ඝො පච්චයෙ පරිභුඤ්ජති නාමා’’ති වුත්තං.

585. අයං කිර ඉත්ථංලක්ඛණසම්පන්නො උක්කංසතො. එවං අඞ්ගසම්පන්නොපි අපරභාගෙ ලොභවසෙන වා අඤ්ඤෙන වා කාරණෙන සචෙ නිමිත්තං කත්වා පාතෙති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. සෙනාසනම්පි පරිභොගෙ පරිභොගෙති පවෙසෙ පවෙසෙ. සො හි කාරණන්තරෙන රුක්ඛමූලිකස්ස, අබ්භොකාසිකස්සපි වට්ටති එව, ඨානනිසජ්ජාදිවසෙන නිවාසාධිප්පායෙ සති පරිභොගෙ පරිභොගෙ පච්චවෙක්ඛිතබ්බං. භෙසජ්ජස්ස සතිපච්චයතා සබ්බකාලම්පීති එකෙ. අසන්නිහිතස්ස පච්ඡාභත්තමෙව, සන්නිහිතස්ස පුරෙභත්තම්පීති නො තක්කොති ආචරියො. ‘‘යාමකාලිකං සත්තාහකාලිකං යාවජීවිකං ආහාරත්ථාය…පෙ… පටිග්ගණ්හාති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අජ්ඣොහාරෙ අජ්ඣොහාරෙ ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (පාචි. 244) හි වුත්තං. දුක්කටඤ්හි විකාලභොජනසික්ඛාපදෙ ආගතං විකාලෙ ආපජ්ජති, නො කාලෙ ආහාරකාලත්තා, සන්නිධිසික්ඛාපදෙ ආගතං පන කාලෙපි සන්නිධිජාතත්තා, තෙනෙව තත්ථ සත්තාහකාලිකයාවජීවිකද්වයමෙව වුත්තන්ති. ‘‘සති පච්චයෙ’’ති වචනතො නායං විසෙසො ලබ්භතීති චෙ? න, අනිට්ඨප්පසඞ්ගතො, වචනානියමතො ච. සන්නිධිසික්ඛාපදෙ හි ‘‘අනාපත්ති යාවකාලිකං යාවකාලං නිදහිත්වා භුඤ්ජති. යාමකාලිකං යාමෙ නිදහිත්වා භුඤ්ජතී’’ති (පාචි. 256) එත්ථ වචනප්පමාණතො යාමකාලිකං න පුරෙභත්තෙ, න පච්ඡාභත්තෙ, න දිවසෙ, න රත්තියං යාමමෙව නිදහිත්වා භුඤ්ජන්තස්ස අනාපත්තීති අනිට්ඨප්පසඞ්ගො. තථා තත්ථෙව ‘‘යාමකාලිකං යාමං නිදහිත්වා භුඤ්ජති, සත්තාහකාලිකං සත්තාහං නිදහිත්වා භුඤ්ජතී’’ති එත්තකමෙව වුත්තං, න වුත්තං ‘‘සති පච්චයෙ’’ති, තස්මා සතිපච්චය-වචනං කත්ථචි හොති, කත්ථචි න හොතීති වචනානියමතො ආපත්තියාපි අනියමො සියා. එවං සන්තෙපි යථාවුත්තදුක්කටං ආපජ්ජති එව. න අනාහාරප්පයොජනත්තා යාමකාලිකාදීනන්ති චෙ? න, සප්පිආදිමිස්සභොජනස්ස පණීතභොජනභාවප්පත්තිතො. අපිච සබ්බකාලිකෙසු යාවකාලිකං ඔළාරිකං, තං ආහාරත්ථාය පටිග්ගණ්හන්තස්ස කාලෙ අනාපත්ති, පගෙව අනොළාරිකං යාමකාලිකාදිං, ආහාරත්ථාය එව අනුඤ්ඤාතත්තා. යාවකාලිකෙ එව අනාපත්තීති චෙ? න, අනාහාරත්ථාය ගණ්හන්තස්ස ආපත්තිසම්භවතො ඉතරං ආහාරත්ථාය ගණ්හන්තස්ස විය, තස්මා යථාවුත්තමෙවෙත්ථ සන්නිට්ඨානං පාළිං, යුත්තිඤ්ච අනුලොමෙතීති.

දෙසනාසුද්ධීති එත්ථ දෙසනා නාම විනයකම්මං, තෙන වුට්ඨානම්පි දෙසනා එව නාම හොතීති. ‘‘පටිග්ගණ්හාතී’’ති අවත්වා ‘‘පටිසෙවතී’’ති වුත්තත්තා පටිග්ගහණෙ පන සතිං අකත්වා පරිභොගෙ කරොන්තස්ස අනාපත්ති. ඛීණාසවා කතකිච්චත්තා විභත්තදායාදා විය හොන්ති, තෙන තෙසං සාමිපරිභොගා හොන්ති. අඤ්ඤථා යාවකාලිකභාවං අනතික්කන්තත්තා විරුජ්ඣති. ඉණපරිභොගො න වට්ටති, භෙසජ්ජෙ ආපත්තිතො, ඉතරස්මිං අයුත්තපරිභොගතො, ඉණං විය අනනුඤ්ඤාතභුත්තත්තා ච. ‘‘ආදිතො පට්ඨාය හි අලජ්ජී නාම නත්ථි, තස්මා න කොචි සඞ්කිතබ්බො’’ති ලිඛිතං. භාරභූතා සද්ධිවිහාරිකාදයො. යථාදානමෙව ගහිතත්තාති එත්ථ ‘‘අත්තනො හත්ථෙන චෙ දෙති, න වට්ටතී’’ති වුත්තං, ‘‘අතිරෙකභාගං ගහෙත්වා පුනදිවසෙ අත්තනො අත්ථාය උද්ධටභාගං තත්ථෙව දාපෙති, වට්ටතී’’ති ච. පරිවත්තකං දෙති, ධම්මියඤ්චෙ, වට්ටති. නො අධම්මියං. ‘‘තං ධම්මානුග්ගහෙන උග්ගණ්හිතුං වට්ටතී’’ති වුත්තං. කෙන ලෙසෙනාති චෙ? ‘‘අලබ්භමානාය සාමග්ගියා අනාපත්ති සම්භොගෙ සංවාසෙ’’ති (මහාව. 130) ඉමිනා උපසම්පදක්ඛන්ධකවචනලෙසෙන.

586. අස්සතියා දින්නන්ති එත්ථ ‘‘අස්සතියා දින්නං නාම අපරිච්චත්තං හොති, තස්මා දුස්සන්තෙ බද්ධකහාපණාදීනි සතිං පටිලභිත්වා දායකා චෙ පුන ගණ්හන්ති, නිස්සග්ගියමෙව දෙසෙතබ්බං. තෙන අකප්පියභණ්ඩෙන තෙ චෙ දායකා සප්පිආදීනි කිණිත්වා සඞ්ඝස්ස දෙන්ති, තස්සපි භික්ඛුනො කප්පති දායකානංයෙව සන්තකත්තා. භික්ඛුනා හි ‘වත්ථං ගණ්හාමී’ති වත්ථසඤ්ඤාය එව ගහිතං, න රූපියසඤ්ඤාය. ඉදඤ්ච සික්ඛාපදං අත්තනො අත්ථාය උග්ගහණං සන්ධාය වුත්තං, න ච තෙන තං අත්තනො අත්ථාය පරෙසං වා අත්ථාය ගහිතං. අථ තෙ දායකා නො චෙ ආගන්ත්වා ගණ්හන්ති, දායකෙ පුච්ඡිත්වා අත්තනො අත්ථාය චෙ පරිච්චත්තං, සඞ්ඝෙ නිස්සජ්ජිත්වා ආපත්ති දෙසෙතබ්බා. නො චෙ, ආපත්ති එව දෙසෙතබ්බා’’ති වුත්තං, තං පුබ්බාපරවිරුද්ධං. ආපත්තිදෙසනාය හි සති රූපියං පටිග්ගහිතන්ති සිද්ධං, තස්මිං සිද්ධෙ ‘‘තතො උප්පන්නං තස්සපි කප්පතී’’ති ඉදං න යුජ්ජතීති. කප්පති එවාති චෙ? න, වත්ථුං අනිස්සජ්ජිත්වා ආපත්ති දෙසෙතබ්බාති න යුජ්ජති. අචිත්තකත්තා සික්ඛාපදස්ස යුජ්ජතීති චෙ? න, සබ්බත්ථ ‘‘රූපියං පටිග්ගණ්හාතී’’ති වචනතො. ‘‘රූපියං පටිග්ගණ්හාතී’’ති හි වුත්තං, අඤ්ඤථා සබ්බත්ථ ‘‘රූපිය’’න්ති පදං නිරත්ථකං හොති විනාපි තෙන තදත්ථසිද්ධිතො. අනෙන ච වත්ථං පටිග්ගහිතං, දායකෙන ච වත්ථමෙව දින්නං, වත්ථගතම්පි රූපියං ථෙය්‍යචිත්තෙන ගණ්හන්තො පදවාරෙන කාරෙතබ්බො. අට්ඨකථායඤ්ච ‘‘රූපියෙ අරූපියසඤ්ඤීති සුවණ්ණාදීසු ඛරපත්තාදිසඤ්ඤී’’ති වුත්තං ‘‘රූපියං පටිග්ගණ්හාතී’’ති වචනවසෙන.

‘‘අපිච පුඤ්ඤකාමා’’තිආදි පන විධානන්තරදස්සනත්ථං වුත්තං, තෙනෙව හි ‘‘ඉමස්මිං ගෙහෙ ඉදං ලද්ධන්ති සල්ලක්ඛෙතබ්බ’’න්ති වුත්තං. අඤ්ඤථා සල්ලක්ඛණෙ විමතිවසෙන, විමතියා ච සති නිස්සග්ගියමෙව ‘‘රූපියෙ වෙමතිකො’’තිආදි වචනතොති. ඉදං විධානං නිරත්ථකමෙව ආපජ්ජති, න ච නිරත්ථකං. කස්මා? දුස්සන්තෙ බද්ධකහාපණාදි අස්සතියා දින්නං වත්ථසඤ්ඤාය පටිග්ගහිතඤ්ච, තතො න රූපියං දින්නඤ්ච හොති පටිග්ගහිතඤ්චාති. එත්ථ ආපත්තිදෙසනාකිච්චං නත්ථි, තං පන දායකානමෙව පටිදාතබ්බං. තතො උප්පන්නං කප්පියභණ්ඩඤ්ච සබ්බෙසං කප්පතීති ඉමස්ස විධානන්තරදස්සනත්ථං ‘‘අපිච පුඤ්ඤකාමා’’තිආදීති නො තක්කොති ආචරියො.

රූපියසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.