9. රූපියසංවොහාරසික්ඛාපදවණ්ණනා

587. ‘‘ජාතරූපරජතපරිවත්තන’’න්ති උක්කට්ඨපරිච්ඡෙදෙන වුත්තං, තථා ‘‘රූපියං නාම සත්ථුවණ්ණො කහාපණො’’තිආදි පාළිවචනඤ්ච. ‘‘අරූපියෙ රූපියසඤ්ඤී රූපියං චෙතාපෙතී’’තිආදි තිකවචනතො, ‘‘දුක්කටවත්ථුනා පන නිස්සග්ගියවත්ථුං චෙතාපෙන්තස්ස…පෙ… නිස්සග්ගියං පාචිත්තියං ගරුකස්ස චෙතාපිතත්තා’’ති අට්ඨකථාවචනතො ච පන අනුක්කට්ඨපරිච්ඡෙදොපෙත්ථ ලබ්භතීති සිද්ධං. සත්ථුවණ්ණො ච කහාපණො ච තතො යෙ චඤ්ඤෙ වොහාරං ගච්ඡන්තීති එවමෙත්ථ සමුච්චයො වෙදිතබ්බො. ඉමස්මිං පන සික්ඛාපදෙ ‘‘නානප්පකාරකං නාම කතම්පි අකතම්පි කතාකතම්පී’’ති එත්ථ විභත්තානං තිණ්ණං රූපියාරූපියානඤ්ච ද්වින්නං වසෙන පඤ්ච තිකා වුත්තා, අට්ඨකථාචරියෙහි තදනුලොමතො එකො තිකො දස්සිතොති සබ්බෙ ඡ හොන්ති.

එත්ථාහ – අඤ්ඤස්මිං සික්ඛාපදෙ එකස්මිං තිකච්ඡෙදෙ දස්සිතෙ සතිපි සම්භවෙ ඉතරෙ න දස්සීයන්ති, ඉධෙව කස්මා දස්සිතොති? ‘‘නානප්පකාරක’’න්ති මාතිකායං වුත්තත්තා ඉධෙව නානප්පකාරභාවදස්සනත්ථන්ති. න කයවික්කයසික්ඛාපදෙපි වත්තබ්බප්පසඞ්ගතොති චෙ? න, ඉධ දස්සිතනයත්තා. අථ ච රූපියස්ස විභඞ්ගෙ ‘‘යෙ වොහාරං ගච්ඡන්තී’’ති අන්තෙ වුත්තත්තා සත්ථුවණ්ණාදයො වළඤ්ජනුපගා එවාති සිද්ධං. තතො අවළඤ්ජනුපගෙහි ජාතරූපරජතෙහි වොහාරෙන න නිස්සග්ගියන්ති ආපජ්ජති, තස්මා තං ආපජ්ජනත්ථන්ති දස්සෙන්තෙන ‘‘කතෙන කතං චෙතාපෙතී’’තිආදයො තිකා වුත්තාති, එවං සන්තෙ රූපියවිභඞ්ගෙ ‘‘යෙ ච වොහාරං ගච්ඡන්තී’’ති න වත්තබ්බං, තස්මිං පදෙ අවුත්තෙ අවළඤ්ජනුපගාපි සඞ්ගහං ගතාව හොන්තීති කතාදීහි තිකත්තයස්ස වත්තබ්බපයොජනං න භවිස්සතීති චෙ? න, කප්පියභණ්ඩෙන කප්පියභණ්ඩපඅවත්තනස්සාපි රූපියසංවොහාරභාවප්පසඞ්ගතො. ‘‘යෙ වොහාරං ගච්ඡන්තී’’ති වචනෙනපි කමුක කථල කංසභාජන සාටකාදිපරිවත්තනස්සපි රූපියසංවොහාරභාවප්පසඞ්ගො එවාති චෙ? න, කතාදිවචනෙන ජාතරූපාදිඅකප්පියවත්ථූනඤ්ඤෙව අධිප්පෙතභාවදීපනතො, තස්මා උභයෙනපි යදෙතං කතාකතාදිභෙදං පාකතිකරූපියං යඤ්ච කහාපණමාසකසඞ්ඛෙපං, යඤ්ච කහාපණාදිවොහාරූපගං, උභයම්පෙතං ඉධ ච අනන්තරාතීතසික්ඛාපදෙ ච රූපියං නාමාති අධිප්පෙතත්ථසිද්ධි හොති, න තණ්ඩුලාදීනි, තත්ථ කතාදිවොහාරාසම්භවතො. එත්තාවතා කතාදිතිකත්තයප්පයොජනං වුත්තං.

ඉදානි සෙසත්තිකානි වුච්චති – එත්ථ හි යථාවුත්තප්පභෙදං නිස්සග්ගියවත්ථු රූපියං නාම, සෙසං දුක්කටවත්ථුපි කප්පියවත්ථුපි න රූපියන්ති අරූපියං නාම හොතීති කත්වා ‘‘අරූපියෙ අරූපියසඤ්ඤී පඤ්චන්නං සහධම්මිකානං අනාපත්තී’’ති ඉදං න එකංසිකං ආපජ්ජති දුක්කටවත්ථුම්හි දුක්කටාපජ්ජනතො. ඉධ වචනප්පමාණතො නිස්සග්ගියවත්ථුතො අඤ්ඤං අන්තමසො මුත්තාදිපි අරූපියමෙව නාම. තත්ථ පඤ්චන්නං සහධම්මිකානං අනාපත්තීති චෙ? න, රාජසික්ඛාපදවිරොධතො. තත්ථ හි ‘‘මුත්තා වා මණි වා’’ති වුත්තං, තස්මා මුත්තාදි අකප්පියං දුක්කටවත්ථූති ච සිද්ධං නිස්සග්ගියවත්ථූසු අභාවා. එවං සන්තෙ ‘‘අරූපියෙ අරූපියසඤ්ඤී පඤ්චන්නං සහධම්මිකානං අනාපත්තී’’ති සුද්ධකප්පියභණ්ඩං සන්ධාය වුත්තං, න සබ්බං අරූපියං. තතො අඤ්ඤත්ථ පන ‘‘අරූපියෙ රූපියසඤ්ඤී’’තිආදිතිකදුක්කටෙ ච අට්ඨකථායං දස්සිතතිකෙ ච සබ්බං අරූපියං නාමාති වෙදිතබ්බං, තස්මා අරූපියභාවදීපනත්ථං දුතියො තිකො වුත්තො. තදත්ථමෙව අට්ඨකථායං දස්සිතො එකො තිකො. කස්මා න පාළියං සො වුත්තොති චෙ? තත්ථ චෙතාපිතඅරූපියෙ රූපියඡඩ්ඩනකසම්මුතිකිච්චාභාවතො. තස්මිඤ්හි තිකෙ වුත්තෙ කප්පියවත්ථුනොපි අරූපියඡඩ්ඩනකසම්මුති දාතබ්බාති ආපජ්ජති, තස්ස වසෙන රූපියඡඩ්ඩනකසම්මුති එව න වත්තබ්බාති? න, රූපියස්සපි සම්මුතිකිච්චාභාවප්පසඞ්ගතො, තස්මා රූපියෙ රූපියසඤ්ඤී කප්පියවත්ථුං චෙතාපෙති පත්තචතුක්කෙ තතියපත්තං විය, තං සඞ්ඝාදීනං නිස්සජ්ජිතබ්බං, නිස්සට්ඨං පන අඤ්ඤෙසං කප්පති තතියපත්තො විය. අථ සම්පටිච්ඡිතරූපියෙන චෙතාපිතං හොති දුතියපත්තො විය, තං විනාපි සම්මුතියා යො කොචි භික්ඛු ඡඩ්ඩෙති, වට්ටති. තතො පරං ‘‘සචෙ තත්ථ ආගච්ඡති ආරාමිකො වා’’තිආදිනා වුත්තනයෙනෙව පටිපජ්ජිතබ්බං. තත්ථ ‘‘රූපියෙ’’ති වා ‘‘අරූපියෙ’’ති වා සබ්බත්ථ භුම්මප්පත්තෙ අත්තනො සන්තකං, උපයොගප්පත්තෙ පරසන්තකන්ති වෙදිතබ්බං. එත්ථාහ – උපතිස්සත්ථෙරො පුරිමසික්ඛාපදෙන රූපියපටිග්ගහණං වාරිතං, ඉමිනා සුද්ධාගමෙන කප්පියකාරකස්ස හත්ථෙ කප්පියං නිස්සාය ඨිතෙන සංවොහාරො වාරිතොති.

589. නිස්සග්ගියවත්ථුනා නිස්සග්ගියවත්ථුං…පෙ… අපරාපරපරිවත්තනෙ ඉමිනාති එත්ථ එකස්මිං එව වත්ථුස්මිං ද්වින්නං සික්ඛාපදානං වසෙන එකතො ආපත්ති වුත්තා, තං පන පච්ඡිමස්ස වසෙන නිස්සජ්ජිතබ්බං. එතෙන නිස්සග්ගියං ආපන්නම්පි ආපජ්ජතීති එකෙ. පරස්ස රූපියග්ගහණං පරිවත්තනන්ති රූපියෙ අග්ගහිතෙ තස්ස අභාවතො ඉමිනාව ආපත්ති, න පුරිමෙන ඔමසවාදො විය. මුසාවාදෙන මුසා වදන්තස්සාපි හි ඔමසවාදෙනෙව ආපත්ති. නිස්සග්ගියවත්ථුනා දුක්කට…පෙ… එසෙව නයොති එතස්ස යුත්තිං දස්සෙන්තො ‘‘යො හි අය’’න්ති ආහ.

වඩ්ඪිං පයොජෙන්තස්සාති එත්ථ ඉදං ගහෙත්වා සති මාසෙ, සති සංවච්ඡරෙ ‘‘එත්තකං දෙහී’’ති චෙ වදති. රූපියසංවොහාරො හොති. විනා කප්පියකාරකෙන ‘‘එත්තකා වුඩ්ඪි හොතු, එත්තකං ගණ්හා’’ති වදතො දුක්කටං කයවික්කයලක්ඛණාභාවතො. ‘‘මූලෙ මූලසාමිකාන’’න්තිආදි කප්පියකරණූපායදස්සනත්ථං වුත්තං, න කෙවලං නිස්සට්ඨං අපරිභොගං හොති, පුන එවං කතෙ පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටති. තස්සපි පරිභොගෙ මූලස්ස කප්පියකරණූපායො චෙ න හොති, කප්පියං ආචික්ඛිතබ්බන්ති යථා පාළියා චෙත්ථ කප්පියකරණූපායො, සො ච තතියපත්තෙපි, ‘‘යථා ච අත්තනො අත්ථාය ගහිතෙ එවරූපුපායො, තථා සඞ්ඝාදිඅත්ථාය ගහිතෙපි එසො වා’’ති වුත්තං. ඉමෙ කිර පඨමදුතියපත්තෙ යාව ගහට්ඨෙන පරිවත්තෙති, තාව න කප්පියකරණූපායො, අනෙකපුරිසයුගම්පි ‘‘අකප්පියා එවා’’ති අට්ඨකථායං වුත්තං. අනුගණ්ඨිපදෙ පන ‘‘සඞ්ඝසන්තකං කප්පියභණ්ඩං වික්කිණිත්වා ආගතකහාපණානිපි පටිග්ගහණං මොචෙත්වාව සම්පටිච්ඡිතබ්බානි, තස්මා කප්පියකාරකො චෙ ඉමානි තානි කහාපණානීති වදති, න වට්ටතියෙව, පටික්ඛිපිතබ්බං, න විචාරෙතබ්බං, විචාරෙති චෙ? සබ්බෙසං න කප්පති. පටිග්ගහණං මොචෙත්වා සම්පටිච්ඡිතානි චෙ විචාරෙති, තස්සෙව න වට්ටතී’’ති අභික්ඛණං වුත්තං.

රූපියසංවොහාරසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.