1. පඨමඅනියතසික්ඛාපදවණ්ණනා

444-5. උද්දෙසන්ති උද්දිසනං, ආසාළ්හිනක්ඛත්තං නාම වස්සූපගමපූජා. සොතස්ස රහොති එත්ථ රහො-වචනසාමඤ්ඤතො වුත්තං දුට්ඨුල්ලසාමඤ්ඤතො දුට්ඨුල්ලාරොචනප්පටිච්ඡාදනසික්ඛාපදෙසු පාරාජිකවචනං විය. තස්මා ‘‘චක්ඛුස්ස රහෙනෙව පන පරිච්ඡෙදො කාතබ්බො’’ති වුත්තං. කථං පඤ්ඤායතීති චෙ? ‘‘මාතුගාමො නාම තදහුජාතාපි දාරිකා’’ති වචනතො, ‘‘අලංකම්මනියෙති සක්කා හොති මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවිතු’’න්ති වචනතො ච රහොනිසජ්ජස්සාදො චෙත්ථ මෙථුනසන්නිස්සිතකිලෙසො, න දුතියෙ විය දුට්ඨුල්ලවාචස්සාදකිලෙසො, තස්මා ච පඤ්ඤායති ‘‘සොතස්ස රහො නාධිප්පෙතො’’ති. කෙචි පන ‘‘තඤ්ච ලබ්භතීති වචනස්ස දස්සනත්ථං වුත්තං, තෙන දුතියෙ වුත්තා විඤ්ඤූ පටිබලා ගහිතා හොතී’’ති වදන්ති. යෙන වා සාති එත්ථ වා-සද්දො ‘‘තෙන සො භික්ඛු කාරෙතබ්බො වා’’ති යොජෙතබ්බො, සො ච විකප්පත්ථො, තස්මා කාරෙතබ්බො වා පටිජානමානො, න වා කාරෙතබ්බො අප්පටිජානමානොති අත්ථො. තෙන වුත්තං අට්ඨකථායං ‘‘පටිජානමානොව තෙන සො භික්ඛු කාරෙතබ්බො…පෙ… න කාරෙතබ්බො’’ති. තස්මා එව පාළියං තදත්ථද්වයදස්සනත්ථං ‘‘සා චෙ එවං වදෙය්‍යා’’තිආදි වුත්තං. ‘‘සද්ධෙය්‍යවචසා’’ති ඉමිනා සොතාපන්නා අත්ථභඤ්ජනකං න භණන්ති, සෙසං භණන්තීති වාදීනං වාදො පටිසෙධිතො හොති. ‘‘දිට්ඨ’’න්ති වුත්තත්තා ‘‘ඔලොකෙසී’’ති සුන්දරං. රක්ඛෙය්‍යාසීති මම විසෙසං කස්සචි නාරොචෙය්‍යාසීති අධිප්පායො.

446. ‘‘සා චෙ එවං වදෙය්‍ය ‘අය්‍යස්ස මයා සුතං නිසින්නස්ස මාතුගාමං දුට්ඨුල්ලාහි වාචාහි ඔභාසෙන්තස්සා’’’ති, ඉදං කිමත්ථමෙත්ථ වුත්තං, න අධිප්පෙතඤ්හෙතං ඉධ සොතස්ස රහො නාධිප්පෙතොති කත්වාති චෙ? අලංකම්මනියට්ඨානෙ දුට්ඨුල්ලවාචාපි ලබ්භති, න පන නාලංකම්මනියට්ඨානෙ මෙථුනන්ති දස්සනත්ථං වුත්තන්ති වෙදිතබ්බන්ති. යථා එතං, තථා ‘‘සා චෙ එවං වදෙය්‍ය ‘අය්‍යස්ස මයා සුතං මාතුගාමස්ස සන්තිකෙ අත්තකාමපාරිචරියාය වණ්ණං භාසන්තස්සා’’’ති එතම්පි ඉධ ලබ්භති, න දුතියෙ නාලංකම්මනියට්ඨානත්තාති එකෙ. කඞ්ඛාවිතරණියං (කඞ්ඛා. අට්ඨ. දුතියානියතසික්ඛාපදවණ්ණනා) ඉධාපි දුතියානියතාධිකාරෙ පාරාජිකාපත්තිඤ්ච පරිහාපෙත්වා දුට්ඨුල්ලවාචාපත්තියා වුත්තත්තා පඨමානියතෙ දුට්ඨුල්ලවාචාපත්ති න වුත්තාති චෙ? ‘‘සා චෙ’’ති තස්සා පාළියා පොත්ථකා සොධෙතබ්බා. ගණ්ඨිපදෙ ච ‘‘ඉධ සික්ඛාපදෙ මෙථුනකායසංසග්ගරහොනිසජ්ජානමෙවාගතත්තා චක්ඛුස්සරහොව පමාණ’’න්ති ලිඛිතං, දුතියානියතාධිකාරෙ ච ‘‘අනන්ධො කායසංසග්ගං පස්සති, අබධිරො දුට්ඨුල්ලං සුණාති, කායචිත්තතො කායසංසග්ගො, වාචාචිත්තතො දුට්ඨුල්ලං, උභයෙහි උභය’’න්ති ච ලිඛිතං. අට්ඨකථායං ‘‘සමුට්ඨානාදීනි පඨමපාරාජිකසදිසානෙවා’’ති වුත්තත්තාපි දුට්ඨුල්ලවාදො න සුන්දරො ‘‘තදහුජාතා’’ති වුත්තත්තාති.

පඨමඅනියතසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.