5. සඤ්චරිත්තසික්ඛාපදවණ්ණනා

297. අහම්හි දුග්ගතාති අහං අම්හි දුග්ගතා. අහං ඛ්වය්‍යොති එත්ථ අය්‍යොති බහුවචනං හොති.

298. ඔයාචන්තීති නීචං කත්වා දෙවෙ යාචන්ති. ආයාචන්තීති උච්චං කත්වා ආදරෙන යාචන්ති. අලඞ්කාරාදීහි මණ්ඩිතො කෙසසංවිධානාදීහි පසාධිතො. ‘‘මණ්ඩිතකරණෙ දුක්කට’’න්ති වදන්ති.

පදභාජනීයවණ්ණනා

303. සහ පරිදණ්ඩෙන වත්තමානාති අත්ථො. ඡන්දවාසිනී නාම ‘‘පියා පියං වසෙතී’’ති පාළි, පුරිසං වාසෙතීති අධිප්පායො. ‘‘පියො පියං වාසෙතී’’ති අට්ඨකථා.

තං කිරියං සම්පාදෙස්සතීති අවස්සං ආරොචෙන්තියා චෙ ආරොචෙතීති අත්ථො. ද්වින්නං මාතාපිතූනං චෙ ආරොචෙති, සඞ්ඝාදිසෙසොති විනයවිනිච්ඡයෙ ‘‘වත්ථු ඔලොකෙතබ්බ’’න්ති වුත්තං. වත්ථුම්හි ච ‘‘උදායිත්ථෙරො ගණිකාය ආරොචෙසී’’ති වුත්තං. තං ‘‘මාතාදීනම්පි වදතො විසඞ්කෙතො නත්ථී’’ති අට්ඨකථාවචනතො නිප්පයොජනං. තං පනෙතන්ති ආචරියස්ස වචනං. මාතුරක්ඛිතං බ්‍රූහීති පෙසිතස්ස ගන්ත්වා මාතාපිතුරක්ඛිතං වදතො තස්ස තස්සා මාතුරක්ඛිතභාවෙපි සති විසඞ්කෙතමෙව, කස්මා? ‘‘පිතුරක්ඛිතාදීසු අඤ්ඤතරං වදන්තස්ස විසඞ්කෙත’’න්ති වුත්තත්තා ඉතරථා ආදි-සද්දො නිරත්ථකො සියා. එකං දසකං ඉතරෙන දසකෙන යොජෙත්වා පුබ්බෙ සුක්කවිස්සට්ඨියං වුත්තනයත්තා මාතුරක්ඛිතාය මාතා අත්තනො ධීතුසන්තිකං පහිණතීති ගහෙතබ්බං.

338. අනභිනන්දිත්වාති වචනමත්තමෙව, යදිපි අභිනන්දති, යාව සාසනං නාරොචෙති, තාව ‘‘වීමංසිතො’’ති න වුච්චති. සාසනාරොචනකාලෙති ආණාපකස්ස සාසනවචනක්ඛණෙ. තතියපදෙ වුත්තනයෙනාති එකඞ්ගසම්පත්තියා දුක්කටන්ති අත්ථො. වත්ථුගණනාය සඞ්ඝාදිසෙසොති උභයවත්ථුගණනාය කිර.

339. චතුත්ථෙ අනාපත්තීති එත්ථ පන ‘‘පටිග්ගණ්හාති න වීමංසති න පච්චාහරති, අනාපත්තීති එත්ථ විය ‘ගච්ඡන්තො න සම්පාදෙති, ආගච්ඡන්තො විසංවාදෙතී’ති අනාපත්තිපාළියාපි භවිතබ්බන්ති දස්සනත්ථං වුත්ත’’න්ති වදන්ති, එකච්චෙසු පොත්ථකෙසු ‘‘අත්ථී’’තිපි.

විනීතවත්ථුවණ්ණනා

341. අලංවචනීයාති න වචනීයා, නිවාරණෙ අලං-සද්දො. ථෙරපිතා වදතීති ජිණ්ණපිතා වදතීති අත්ථො. කිඤ්චාපි එත්ථ ‘‘ඉත්ථී නාම මනුස්සිත්ථී න යක්ඛී න පෙතී න තිරච්ඡානගතා, පුරිසො නාම මනුස්සපුරිසො න යක්ඛො’’තිආදි නත්ථි, තථාපි කායසංසග්ගාදීසු ‘‘මනුස්සිත්ථී’’ති ඉත්ථීවවත්ථානස්ස කතත්තා ඉධාපි මනුස්සිත්ථී එවාති පඤ්ඤායති. මෙථුනපුබ්බභාගත්තා මනුස්සඋභතොබ්‍යඤ්ජනකො ච ථුල්ලච්චයවත්ථුකොව හොති, සෙසා මනුස්සපණ්ඩකඋභතොබ්‍යඤ්ජනකතිරච්ඡානගතපුරිසාදයො දුක්කටවත්ථුකාව මිච්ඡාචාරසාසනඞ්ගසම්භවතොති වෙදිතබ්බං. යථාසම්භවං පන වාරා උද්ධරිතබ්බා. පඤ්ඤත්තිඅජානනෙ විය අලංවචනීයභාවාජානනෙපි අචිත්තකතා වෙදිතබ්බා. දුට්ඨුල්ලාදීසුපීති ‘‘ඉමස්මිම්පී’’ති වුත්තමෙව හොති. ‘‘ලෙඛං නෙත්වා පටිලෙඛං ආරොචිතස්සාපි සඤ්චරිත්තං නත්ථි සඤ්චරිත්තභාවමජානන්තස්සා’’ති වදන්ති, වීමංසිත්වා ගහෙතබ්බං.

සඤ්චරිත්තසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.