3. දුට්ඨුල්ලවාචාසික්ඛාපදවණ්ණනා

283. තතියෙ තයො සඞ්ඝාදිසෙසවාරා තයො ථුල්ලච්චයවාරා තයො දුක්කටවාරා තයො කායපටිබද්ධවාරාති ද්වාදස වාරා සරූපෙන ආගතා. තත්ථ තයො සඞ්ඝාදිසෙසවාරා දුතියසික්ඛාපදෙ වුත්තාති තිණ්ණං වීසතිකානං එකෙකමූලා වාරාති වෙදිතබ්බා, තස්මා ඉධ විසෙසාති පණ්ණාස වාරා සංඛිත්තා හොන්ති, අඤ්ඤථා ඉත්ථී ච හොති වෙමතිකො සාරත්තො ච, භික්ඛු ච නං ඉත්ථියා වච්චමග්ගං පස්සාවමග්ගං ආදිස්ස වණ්ණම්පි භණති…පෙ… ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස. ඉත්ථී ච හොති පණ්ඩකපුරිසසඤ්ඤී තිරච්ඡානගතසඤ්ඤී සාරත්තො ච, භික්ඛු ච නං ඉත්ථියා වච්චමග්ගං පස්සාවමග්ගං ආදිස්ස වණ්ණම්පි භණති අක්කොසතිපි, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස. පණ්ඩකො ච හොති පණ්ඩකසඤ්ඤී සාරත්තො ච, භික්ඛු ච නං පණ්ඩකස්ස වච්චමග්ගං ආදිස්ස වණ්ණම්පි භණති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්සාති එවමාදීනං ආපත්තිට්ඨානානං අනාපත්තිට්ඨානතා ආපජ්ජෙය්‍ය, න චාපජ්ජති, පණ්ඩකෙ ඉත්ථිසඤ්ඤිස්ස දුක්කටන්ති දීපෙතුං ‘‘ඉත්ථී ච පණ්ඩකො ච උභින්නං ඉත්ථිසඤ්ඤී ආපත්ති සඞ්ඝාදිසෙසෙන දුක්කටස්සා’’ති වුත්තත්තා ‘‘පණ්ඩකෙ පණ්ඩකසඤ්ඤිස්ස ථුල්ලච්චය’’න්ති වුත්තමෙව හොති, තස්මා සබ්බත්ථ සංඛිත්තවාරෙසු ථුල්ලච්චයට්ඨානෙ ථුල්ලච්චයං, දුක්කටට්ඨානෙ දුක්කටම්පි වුත්තමෙව හොතීති වෙදිතබ්බං. තථා ‘‘ඉත්ථී ච හොති වෙමතිකො සාරත්තො ච, භික්ඛු ච නං ඉත්ථියා වච්චමග්ගං පස්සාවමග්ගං ඨපෙත්වා අධක්ඛකං උබ්භජාණුමණ්ඩලං ආදිස්ස වණ්ණම්පි භණති…පෙ… ථුල්ලච්චයස්සා’’තිආදිනා නයෙන ථුල්ලච්චයඛෙත්තෙපි යථාසම්භවං උද්ධරිතබ්බා. තථා ‘‘ඉත්ථී ච හොති වෙමතිකො සාරත්තො ච, භික්ඛු ච නං ඉත්ථියා කායපටිබද්ධං ආදිස්ස වණ්ණම්පි භණති…පෙ… දුක්කටස්සා’’තිආදිනා නයෙන කායපටිබද්ධවාරාපි යථාසම්භවං උද්ධරිතබ්බා. කායප්පටිබද්ධවාරත්තිකං විය නිස්සග්ගියවාරත්තිකං ලබ්භමානම්පි ආපත්තිවිසෙසාභාවතො න උද්ධටං. කායප්පටිබද්ධවාරත්තිකෙ පන දින්නනයත්තා තම්පි තදනුලොමා වාරා ච උද්ධරිතබ්බා. සබ්බත්ථ න-විඤ්ඤූ තරුණදාරිකා, මහල්ලිකා උම්මත්තිකාදිකා ච අනධිප්පෙතා, පගෙව පාකතිකා තිරච්ඡානගතිත්ථීනං, තථා පණ්ඩකාදයොපීති වෙදිතබ්බා. සෙසං දුතියෙ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං.

පදභාජනීයවණ්ණනා

285. වුත්තනයමෙවාති ‘‘කායසංසග්ගෙ ඉත්ථිලක්ඛණෙනා’’ති ලිඛිතං. ‘‘ඉත්ථිලක්ඛණෙනා’’ති කිර මහාඅට්ඨකථාපාඨො. සීසං න එතීති අක්කොසනං න හොති, ඝටිතෙ පන හොති. තත්‍රායං විසෙසො – ඉමෙහි තීහි ඝටිතෙ එව සඞ්ඝාදිසෙසො වච්චමග්ගපස්සාවමග්ගානං නියතවචනත්තා, අච්චොළාරිකත්තා වා, න අඤ්ඤෙහි අනිමිත්තාසීතිආදීහි අට්ඨහි. තත්ථ අලොහිතාසි, ධුවලොහිතාසි, ධුවචොළාසි, පග්ඝරණීසි, ඉත්ථිපණ්ඩකාසි, වෙපුරිසිකාසීති එතානි ඡ මග්ගානං අනියතවචනානි, අනිමිත්තාසි, නිමිත්තමත්තාසීති ද්වෙ පදානි අනච්චොළාරිකානි ච, යතො අට්ඨපදානි ‘‘සඞ්ඝාදිසෙසං න ජනෙන්තී’’ති වුත්තානි, තස්මා තානි ථුල්ලච්චයවත්ථූනි. පරිබ්බාජකවත්ථුම්හි විය අක්කොසමත්තත්තා දුක්කටවත්ථූනීති එකෙ. ඉත්ථිපණ්ඩකාසි, වෙපුරිසිකාසීති එතානෙව පදානි සකලසරීරසණ්ඨානභෙදදීපකානි සුද්ධානි සඞ්ඝාදිසෙසං න ජනෙන්ති සකලසරීරසාමඤ්ඤත්තා, ඉතරානි ජනෙන්ති අසාමඤ්ඤත්තා. තානි හි පස්සාවමග්ගමෙව දීපෙන්ති සිඛරණී-පදං විය. උභතොබ්‍යඤ්ජනාසීති වචනං පන පුරිසනිමිත්තෙන අසඞ්ඝාදිසෙසවත්ථුනා මිස්සවචනං. පුරිසඋභතොබ්‍යඤ්ජනකස්ස ච ඉත්ථිනිමිත්තං පටිච්ඡන්නං, පුරිසනිමිත්තං පාකටං හොති. යදි තම්පි ජනෙති, කථං අනිමිත්තාසීතිආදිපදානි න සඞ්ඝාදිසෙසං ජනෙන්තීති එකෙ, තං න යුත්තං. පුරිසස්සපි නිමිත්තාධිවචනතො, ‘‘මෙථුනුපසංහිතාහි සඞ්ඝාදිසෙසො’’ති මාතිකාය ලක්ඛණස්ස වුත්තත්තා ච මෙථුනුපසංහිතාහිපි ඔභාසනෙ පටිවිජානන්තියා සඞ්ඝාදිසෙසො, අප්පටිවිජානන්තියා ථුල්ලච්චයං, ඉතරෙහි ඔභාසනෙ පටිවිජානන්තියා ථුල්ලච්චයං, අප්පටිවිජානන්තියා දුක්කටන්ති එකෙ, සබ්බං සුට්ඨු විචාරෙත්වා ගහෙතබ්බං.

287. හසන්තොති යං උද්දිස්ස භණති, සා චෙ පටිවිජානාති, සඞ්ඝාදිසෙසො.

විනීතවත්ථුවණ්ණනා

289. ‘‘පටිවුත්තං නාමා’’ති පාඨො. නො-සද්දො අධිකො. ‘‘අක්ඛරලිඛනෙනපි හොතී’’ති වදන්ති, තං ආවජ්ජනසමනන්තරවිධිනා සමෙති චෙ, ගහෙතබ්බං.

දුට්ඨුල්ලවාචාසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.