9. වීණොපමසුත්තවණ්ණනා

246. භික්ඛුස්ස වා භික්ඛුනියා වාති කාමං පාළියං පරිසාද්වයමෙව ගහිතං, සෙසපරිසානං පන තදඤ්ඤෙසම්පි දෙවමනුස්සානන්ති සබ්බසාධාරණොවායං ධම්මසඞ්ගහොති ඉමමත්ථං උපමාපුබ්බකං කත්වා දස්සෙතුං ‘‘යථා නාමා’’තිආදි ආරද්ධං. යජන්තොති දදන්තො. වින්දිතබ්බොති ලද්ධබ්බො, අධිගන්තබ්බොති අත්ථො.

ඡන්දොති තණ්හාඡන්දො. තෙනාහ – ‘‘දුබ්බලතණ්හා සො රඤ්ජෙතුං න සක්කොතී’’ති. පුබ්බුප්පත්තිකා එකස්මිං ආරම්මණෙ පඨමං උප්පන්නා. සා හි අනාසෙවනත්තා මන්දා. සොති ඡන්දො. රඤ්ජෙතුං න සක්කොති ලද්ධාසෙවනත්තා. දොසො නාම චිත්තදූසනත්තා. තානීති දණ්ඩාදානාදීනි. තම්මූලකාති ලොභමූලකා තාව මායාසාඨෙය්‍යමානාතිමානදිට්ඨිචාපලාදයො, දොසමූලකා උපනාහමක්ඛපලාසඉස්සාමච්ඡරියථම්භසාරම්භාදයො, මොහමූලකා අහිරික-අනොත්තප්ප-ථිනමිද්ධවිචිකිච්ඡුද්ධච්ච-විපරීතමනසිකාරාදයො, සංකිලෙසධම්මා ගහිතාව හොන්ති තංමූලකත්තා. යස්මා පන සබ්බෙපි සංකිලෙසධම්මා ද්වාදසාකුසලචිත්තුප්පාදපරියාපන්නා එව, තස්මා තෙසම්පෙත්ථ ගහිතභාවං දස්සෙතුං ‘‘ඡන්දො රාගොති වා’’ති වුත්තං.

භායිතබ්බට්ඨෙන සභයො. භෙරවට්ඨෙන සප්පටිභයො. කුසලපක්ඛස්ස වික්ඛම්භනට්ඨෙන සකණ්ටකො. කුසලඅනවජ්ජධම්මෙහි දුරවගාහට්ඨෙන සගහනො. භවසම්පත්තිභවනිබ්බානානං අප්පදානභාවතො උම්මග්ගො. දුග්ගතිගාමිමග්ගත්තා කුම්මග්ගො. ඉරියනාති වත්තනා පටිපජ්ජනා. දුග්ගතිගාමිතාය කිලෙසො එව කිලෙසමග්ගො. න සක්කා සම්පත්තිභවං ගන්තුං කුතො නිබ්බානගමනන්ති අධිප්පායො.

අසුභාවජ්ජනාදීහීති ආදි-සද්දෙන අනිච්චමනසිකාරාදීනම්පි සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. චිත්තං නිවත්තති සරාගචිත්තං න උප්පජ්ජති පටිපක්ඛමනසිකාරෙන විනොදිතත්තා. මජ්ඣත්තාරම්මණෙති අඤ්ඤාණුපෙක්ඛට්ඨානියෙ ආරම්මණෙ. උද්දෙස…පෙ… ආවජ්ජන්තස්සාති උද්දිසාපනවසෙන උද්දෙසං, පරිපුච්ඡාපනවසෙන පරිපුච්ඡං, ගරූනං සන්තිකෙ වසනවසෙන ගරුවාසං ආවජ්ජන්තස්ස. චිත්තන්ති ගම්භීරඤාණචරිය-පච්චවෙක්ඛණ-පඤ්ඤවන්ත-පුග්ගලසෙවනවසෙන තදධිමුත්තිසිද්ධියා අඤ්ඤාණචිත්තං නිවත්තති.

යථා ‘‘පුජ්ජභවඵලං පුඤ්ඤ’’න්ති වුත්තං ‘‘එවමිදං පුඤ්ඤං පවඩ්ඪතී’’ති (දී. නි. 3.80), එවං කිට්ඨසම්භවත්තා ‘‘කිට්ඨ’’න්ති වුත්තන්ති ආහ ‘‘කිට්ඨන්ති කිට්ඨට්ඨානෙ උප්පන්නසස්ස’’න්ති.

ඝටාති සිඞ්ගයුගං ඉධාධිප්පෙතන්ති ආහ ‘‘ද්වින්නං සිඞ්ගානං අන්තරෙ’’ති. ඝටාති ගොණාදීනං සිඞ්ගන්තරට්ඨස්ස සමඤ්ඤාති වදන්ති. නාසාරජ්ජුකෙති නාසාරජ්ජුපාතට්ඨානෙ.

දමෙති පුථුත්තාරම්මණතො නිවාරෙති. නන්ති චිත්තං. යං සුත්තං සුභාසිතං මයා. තදස්සාති තදා අස්ස භික්ඛුනො. ආරම්මණෙති කම්මට්ඨානාරම්මණෙ.

සුදුජිතන්ති නිබ්බිසෙවනභාවකරණෙන ජිතං. සුතජ්ජිතන්ති සුට්ඨු දූරකරණෙන ජිතං, තථාභූතඤ්ච තජ්ජිතං නාම හොතීති තථා වුත්තං. ගොචරජ්ඣත්තන්ති අජ්ඣත්තභූතො ගොචරො. කම්මට්ඨානාරම්මණඤ්හි බහිද්ධාරූපාදිආරම්මණවිධුරතාය අජ්ඣත්තන්ති වුච්චති. සමථො අනුරක්ඛණං එතස්සාති සමථානුරක්ඛණං. යථා ඉන්ද්‍රියසංවරසීලං සමථානුරක්ඛණං හොති, තථා කථිතන්ති අත්ථො. යථා හි ඉන්ද්‍රියසංවරසීලං සමථස්ස පච්චයො, එවං සමථොපි තස්ස පච්චයොති.

වාදියමානාය වීණාය. චිත්තං රඤ්ජෙතීති රජ්ජනෙන. අවිස්සජ්ජනීයතාය චිත්තං බන්ධතීති බන්ධනීයො. වෙට්ඨකෙති තන්තීනං ආසජ්ජනවෙට්ඨකෙ. කොණන්ති කවණතො වීණාය සද්දකරණතො කොණන්ති ලද්ධනාමං දාරුදණ්ඩං සිඞ්ගාදීසු යෙන කෙනචි කතං ඝටිකං. තෙනාහ ‘‘චතුරස්සං සාරදණ්ඩක’’න්ති.

යස්මා සො රාජා රාජමහාමත්තො වා සද්දං යථාසභාවතො න අඤ්ඤාසි, තස්මිං තස්ස අජානනාකාරමෙව දස්සෙතුං ‘‘සද්දං පස්සිස්සාමී’’තිආදි වුත්තං.

අසතී කිරායන්ති පාළියං ලිඞ්ගවිපල්ලාසෙන වුත්තන්ති යථාලිඞ්ගමෙව වදන්තො ‘‘අසා’’ති ආහ. ‘‘අසතීති ලාමකාධිවචන’’න්ති වත්වා තත්ථ පයොගං දස්සෙතුං ‘‘අසා ලොකිත්ථියො නාමා’’ති වුත්තං, ලොකෙ ඉත්ථියො නාම අසතියොති අත්ථො, තත්ථ කාරණමාහ ‘‘වෙලා තාසං න විජ්ජතී’’ති. පකතියා ලොකෙ ජෙට්ඨභාතා කනිට්ඨභාතා මාතුලොතිආදිකා වෙලා මරියාදා තාසං න විජ්ජති. කස්මා? සාරත්තා ච පගබ්බා ච සබ්බෙසම්පි සම්භොගවසෙන විනියොගං ගච්ඡන්ති. කථං? සිඛී සබ්බඝසො යථා. තෙනෙවාහ –

‘‘සබ්බා නදී වඞ්කගතී, සබ්බෙ කට්ඨමයා වනා;

සබ්බිත්ථියො කරෙ පාපං, ලභමානෙ නිවාතකෙ’’ති. (ජා. 2.21.308);

අඤ්ඤම්පි තන්තිබද්ධං චතුරස්සඅම්බණවාදිතාදීනි. වීණා විය පඤ්චක්ඛන්ධා අනෙකධම්මසමූහභාවතො. රාජා විය යොගාවචරො තප්පටිබද්ධධම්මගවෙසකත්තා. අස්සාති යොගාවචරස්ස.

නිරයාදිතො අඤ්ඤස්මිම්පි ගති-සද්දො වත්තති. තතො විසෙසනත්ථං ‘‘ගතිගතී’’ති වුත්තං ‘‘දුක්ඛදුක්ඛං, රූපරූප’’න්ති ච යථා, ගතිසඤ්ඤිතං පවත්තිට්ඨානන්ති අත්ථො. තෙනාහ – ‘‘එත්ථන්තරෙ සංසරති වත්තතී’’ති. සඤ්ජායනපදෙසො එව ගතීති සඤ්ජාතිගති.

තං පන ගතිං සත්තානං සංවෙගවත්ථුභූතස්ස පච්චක්ඛස්ස ගබ්භාසයස්ස වසෙන දස්සෙතුං ‘‘අයමස්ස කායො’’තිආදි වුත්තං. රූපධම්මස්ස සලක්ඛණං ගති නිට්ඨා, තතො පරං අඤ්ඤං කිඤ්චි නත්ථීති සලක්ඛණගති. අභාවො අච්චන්තාභාවො. සන්තානවිච්ඡෙදො විභවගති තංනිට්ඨානභාවා. භෙදොති ඛණනිරොධො, ඉධාපි තංනිට්ඨානතායෙව පරියායො. යාව භවග්ගාති යාව සබ්බභවග්ගා. සලක්ඛණවිභවගතිභෙදගතියො ‘‘එසෙව නයො’’ති ඉමිනාව පකාසිතාති න ගහිතා. තස්ස ඛීණාසවස්ස න හොති අග්ගමග්ගෙන සමුච්ඡින්නත්තා.

සීලං කථිතං රූපාදීසු ඡන්දාදිනිවාරණස්ස කථිතත්තා. මජ්ඣෙ සමාධිභාවනා කථිතා ‘‘අජ්ඣත්තමෙව සන්තිට්ඨති…පෙ… සමාධියතී’’ති ජොතිතත්තා. පරියොසානෙ ච නිබ්බානං කථිතං ‘‘යම්පිස්ස…පෙ… න හොතී’’ති වචනතො.

වීණොපමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.