10. ඡප්පාණකොපමසුත්තවණ්ණනා

247. වණසරීරොති වණිතසරීරො. පක්කත්තාති කුථිතත්තා. සරදණ්ඩෙසු සරසමඤ්ඤාති කණ්ඩ-සද්දො සරපරියායොති ආහ – ‘‘සරවනන්ති කණ්ඩවන’’න්ති. අරුගත්තො…පෙ… වෙදිතබ්බො ගුණසරීරස්ස ඛණ්ඩඡිද්දසීලාදීහි හෙට්ඨා මජ්ඣෙ උපරිභාගෙ ච භෙදවිසමච්ඡින්නවිකාරදොසත්තා. එත්ථ කුසා ‘‘කණ්ටකා’’ති අධිප්පෙතා කණ්ටකසදිසත්තා, කුසතිණානං එව වා වුත්තාකාරපදෙසො ‘‘කුසකණ්ටකො’’ති වුත්තො.

ගාමවාසීනං විජ්ඣනට්ඨෙනාති නාරහොව හුත්වා තෙසං කාරානං පටිග්ගහණවසෙන පීළනට්ඨෙන.

පක්ඛින්ති හත්ථිලිඞ්ගසකුණං. තස්ස කිර හත්ථිසොණ්ඩසදිසං මුඛං, තස්මා ‘‘හත්ථිසොණ්ඩසකුණ’’න්ති වුත්තං. විස්සජ්ජෙය්‍යාති රජ්ජුයා යථාබද්ධං එව විස්සජ්ජෙය්‍ය.

භොගෙහීති අත්තනො සරීරභොගෙහි. මණ්ඩලං බන්ධිත්වාති යථා සරීරං මණ්ඩලාකාරෙන තිට්ඨති, එවං කත්වා. සුපිස්සාමීති නිද්දං ඔක්කමිස්සාමි. ඩෙතුකාමොති උප්පතිතුකාමො. දිසා දිසන්ති දිසතො දිසං.

ඡ පාණකා විය ඡ ආයතනානි නානජ්ඣාසයත්තා, නානජ්ඣාසයතා ච නෙසං නානාවිසයනින්නතාය දට්ඨබ්බා. දළ්හරජ්ජු විය තණ්හා තෙසං බන්ධනතො. මජ්ඣෙ ගණ්ඨි විය අවිජ්ජා බන්ධනස්ස දුබ්බිනිම්මොචනහෙතුතො. ආරම්මණං බලවං හොති මනුඤ්ඤභාවෙන චෙව තත්ථ තණ්හාභිනිවෙසස්ස දළ්හභාවෙන ච.

සරික්ඛකෙන වා උපමාය ආහරණපක්ඛෙ. අප්පනාති සංසන්දනා. පාළියංයෙව අප්පිතා උපමා ‘‘එවමෙව ඛො’’තිආදිනා. රූපචිත්තාදිවිසමනින්නත්තා චක්ඛුස්ස විසමජ්ඣාසයතා. එස නයො සෙසෙසුපි.

කණ්ණච්ඡිද්දකූපකෙති කණ්ණච්ඡිද්දසඤ්ඤිතෙ ආවාටෙ. තස්සාති සොතස්ස. පච්චයො හොතීති උපනිස්සයො හොති තෙන විනා සද්දග්ගහණස්ස අභාවතො. ‘‘අජටාකාසොපි වට්ටති එවා’’ති වත්වා තස්ස පච්චයභාවං දස්සෙතුං ‘‘අන්තොලෙණස්මි’’න්තිආදි වුත්තං. ධාතුපරම්පරා ඝට්ටෙන්තොති භූතපරම්පරාසඞ්ඝට්ටෙන්තො.

එවං සන්තෙති එවං භූතපරම්පරාවසෙන සද්දෙ සොතපථමාගච්ඡන්තෙ. සම්පත්තගොචරතා හොති සොතස්ස. ඝානාදීනං විය ‘‘දූරෙ සද්දො’’ති ජානනං න සම්භවෙය්‍ය සම්පත්තගාහිභාවතො. තථා තථා ජානනාකාරො හොති මනොවිඤ්ඤාණස්ස ගහණාකාරවිසෙසතො. සොතවිඤ්ඤාණප්පවත්ති පන උභයත්ථ සමානාව. දූරෙ ඨිතොපි සද්දො තාදිසෙ ඨානෙ පටිඝොසාදීනං පච්චයො හොති අයොකන්තො විය අයොචලනස්සාති දට්ඨබ්බං. ධම්මතාති ධම්මසභාවො, සද්දස්ස සො සභාවොති අත්ථො. තතො තතො සවනං හොති ආකාසසඤ්ඤිතස්ස උපනිස්සයස්ස ලබ්භනතො. යදි පන සොතං සම්පත්තගාහී සියා, චිත්තසමුට්ඨානසද්දො සොතවිඤ්ඤාණස්ස ආරම්මණපච්චයො න සියා. පට්ඨානෙ ච අවිසෙසෙන ‘‘සද්දායතනං සොතවිඤ්ඤාණස්ස ආරම්මණපච්චයෙන පච්චයො’’ති වුත්තො, බහිද්ධා ච චිත්තජස්ස සද්දස්ස සම්භවො නත්ථි. අථ වා චිත්තජො සද්දො ධාතුපරම්පරාය සොතපසාදං ඝට්ටෙති, න සො චිත්තජො සද්දො, යො පරම්පරාය පවත්තො. උතුජො හි සො, තස්මා යථුප්පන්නො සද්දො, තත්ථ ඨිතොව සොතපසාදස්ස ආපාථං ආගච්ඡතීති නිට්ඨමෙත්ථ ගන්තබ්බං. තෙන වුත්තං ‘‘අසම්පත්තගොචරමෙවෙත’’න්ති.

තදා එකග්ගචිත්තතං ආපජ්ජති පරිස්සයානං අභාවතො. නාසච්ඡිද්දසඞ්ඛාතආකාසසන්නිස්සයෙ වත්තනතො ඝානං ආකාසජ්ඣාසයං වුත්තං. වාතෙන විනා ගන්ධගහණස්ස අසම්භවතො වාතූපනිස්සයගන්ධගොචරං. තෙනාහ ‘‘තථා හී’’තිආදි.

ගාමතො ලද්ධබ්බං ආහාරං ගාමං, තන්නින්නතාය ගාමජ්ඣාසයතා වුත්තා. තථා හි ජීවිතනිමිත්තං රසො ජීවිතං, තස්මිං නින්නතාය තං අව්හායතීති ජිව්හා. න සක්කා ඛෙළෙන අතෙමිතස්ස රසං ජානිතුං, තස්මා ආපොසන්නිස්සිතරසාරම්මණා ජිව්හාති.

ආමකසුසානතො බහි. උපාදිණ්ණකජ්ඣාසයොති උපාදිණ්ණකනින්නො. කායපසාදසන්නිස්සයභූතාය පථවියා ඵොට්ඨබ්බාරම්මණෙ ඝටිතෙ එව තත්ථ විඤ්ඤාණුප්පත්ති, න අඤ්ඤථාති වුත්තං ‘‘පථවීසන්නිස්සිතඵොට්ඨබ්බාරම්මණො’’ති. තථා හීතිආදි කායස්ස උපාදිණ්ණකජ්ඣාසයතාය සාධකං. අජ්ඣත්තිකබාහිරාති අජ්ඣත්තිකා බාහිරා වා. අස්සාති කායස්ස. සුසන්ථතස්සාතිආදි තස්ස පථවියා පච්චයභාවදස්සනං.

නානජ්ඣාසයොති නානාරම්මණනින්නො. තෙන මනස්ස මක්කටස්ස විය අනවට්ඨිතතං දස්සෙති. තෙනාහ ‘‘දිට්ඨපුබ්බෙපී’’තිආදි. මූලභවඞ්ගග්ගහණෙන පිට්ඨිභවඞ්ගං නිවත්තෙති. අස්සාති මනස්ස. එවං කිරියමයං විඤ්ඤාණං දට්ඨබ්බං. නානත්තන්ති භෙදො.

යථාරුචිප්පවත්තියා නිවාරණවසෙන බද්ධානං. නිබ්බිසෙවනභාවන්ති ලොලතාසඞ්ඛාතපරිප්ඵන්දස්ස අභාවං. නාකඩ්ඪතීති සවිසයෙ රූපාරම්මණෙ චිත්තසන්තානං, තංසමඞ්ගිනං වා පුග්ගලං නාකඩ්ඪති. පුබ්බභාගවිපස්සනාව කථිතා ආයතනමුඛෙන ‘‘එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති වුත්තත්තා.

ඡප්පාණකොපමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.