8. කිංසුකොපමසුත්තවණ්ණනා

245. චතුන්නං අරියසච්චානං පරිඤ්ඤාභිසමයාදිවසෙන විවිධදස්සනන්ති කිච්චවසෙන නානාදස්සනං හොතීති වුත්තං, ‘‘දස්සනන්ති පඨමමග්ගස්සෙතං අධිවචන’’න්ති. තයිදං උපරිමග්ගෙසු භාවනාපරියායස්ස නිරුළ්හත්තා පඨමමග්ගස්ස පඨමං නිබ්බානදස්සනතො. තෙනාහ ‘‘පඨමමග්ගො හී’’තිආදි. කොචි යථාවුත්තං අවිපරීතං අත්ථං අජානන්තො ඤාණදස්සනං නාම ආරම්මණකරණස්ස වසෙන අතිප්පසඞ්ගං ආසඞ්කෙය්‍යාති තං නිවත්තෙතුං ‘‘ගොත්‍රභූ පනා’’තිආදි වුත්තං. න දස්සනන්ති වුච්චතීති එත්ථ රාජදස්සනං උදාහරන්ති. චත්තාරොපි මග්ගා දස්සනමෙව යථාවුත්තෙනත්ථෙන, භාවනාපරියායො පන උපරි තිණ්ණං මග්ගානං පඨමමග්ගඋපායස්ස භාවනාකාරෙන පවත්තනතො. දස්සනං විසුද්ධි එත්ථාති දස්සනවිසුද්ධිකං, නිබ්බානං. ඵස්සායතනං කම්මට්ඨානං අස්ස අත්ථීති ඵස්සායතනකම්මට්ඨානිකො. එස නයො සෙසෙසුපි පදෙසු.

පදෙසසඞ්ඛාරෙසූති සඞ්ඛාරෙකදෙසෙසු. හෙට්ඨිමපරිච්ඡෙදෙන පථවිආදිකෙ ධම්මමත්තෙ දිට්ඨෙ රූපපරිග්ගහො, චක්ඛුවිඤ්ඤාණාදිකෙ තංසහගතධම්මමත්තෙ දිට්ඨෙ අරූපපරිග්ගහො ච සිජ්ඣතීති වදන්ති.

අධිගතමග්ගමෙව කථෙසීති යෙන මුඛෙන විපස්සනාභිනිවෙසං අකාසි, තමෙවස්ස මුඛං කථෙසි. අයං පනාති කම්මට්ඨානං පුච්ඡන්තො භික්ඛු. ඉමෙසන්ති ඵස්සායතනකම්මට්ඨානිකපඤ්චක්ඛන්ධකම්මට්ඨානිකානං වචනං. ‘‘අඤ්ඤමඤ්ඤං න සමෙතී’’ති වත්වා තමෙවත්ථං පාකටං කරොති ‘‘පඨමෙනා’’තිආදිනා. පඤ්චක්ඛන්ධවිමුත්තස්ස සඞ්ඛාරස්ස අභාවා ‘‘නිප්පදෙසෙසූ’’ති වුත්තං. තථෙවාති යථෙව ඵස්සායතනකම්මට්ඨානිකං, තථෙව තං පඤ්චක්ඛන්ධකම්මට්ඨානිකං පුච්ඡිත්වා.

සමප්පවත්තා ධාතුයොති රසාදයො සරීරධාතුයො සමප්පවත්තා, න විසමාකාරසණ්ඨිතා අහෙසුං. තෙනාහ ‘‘කල්ලසරීරං බලප්පත්ත’’න්ති. ‘‘අතීතා සඞ්ඛාරා’’තිආදි විපස්සනාභිනිවෙසවසෙන වුත්තං. සම්මසනං සබ්බත්ථකමෙව ඉච්ඡිතබ්බං. චාරිභූමින්ති ගොචරට්ඨානං.

කාරකභාවන්ති භාවනානුයුඤ්ජනභාවං. පණ්ඩුරොගපුරිසොති පණ්ඩුරොගී පුරිසො. අරිට්ඨන්ති සුත්තං. භෙසජ්ජං කත්වාති භෙසජ්ජපයොගං කත්වා. කරිස්සාමීති භෙසජ්ජං කරිස්සාමි. ඣාමථුණො වියාති දඩ්ඪථුණො විය ඛාරකජාලනද්ධත්තා තරුණමකුලසන්තානසඤ්ඡන්නත්තා.

දක්ඛිණද්වාරගාමෙති දක්ඛිණද්වාරසමීපෙ ගාමෙ. ලොහිතකොති ලොහිතවණ්ණො. ඔචිරකජාතොති ජාතඔලම්බමානචිරකො විය. ආදින්නසිපාටිකොති ගහිතඵලපොතකො. සන්දච්ඡායොති බහලච්ඡායො. යස්මා තස්ස රුක්ඛස්ස සාඛා අවිරළා ඝනප්පත්තා අඤ්ඤමඤ්ඤං සංසන්දිත්වා ඨිතා, තස්මා ඡායාපිස්ස තාදිසීති වුත්තං ‘‘සන්දච්ඡායො නාම සංසන්දිත්වා ඨිතච්ඡායො’’ති, ඝනච්ඡායොති අත්ථො. තත්ථාතිආදි උපමාසංසන්දනං.

යෙන යෙනාකාරෙන අධිමුත්තානන්ති ඡඵස්සායතනාදිමුඛෙන යෙන යෙන විපස්සනාභිනිවෙසෙන විපස්සන්තානං නිබ්බානඤ්ච අධිමුත්තානං. සුට්ඨු විසුද්ධං පරිඤ්ඤාතිසමයාදිසිද්ධියා. තෙන තෙනෙවාකාරෙනාති අත්තනාධිමුත්තාකාරෙන. ඉදානි තං තං ආකාරං උපමාය සද්ධිං යොජෙත්වා දස්සෙතුං ‘‘යථා හී’’තිආදි ආරද්ධං. තං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

ඉදන්ති නගරොපමං. තං සල්ලක්ඛිතන්ති කිංසුකොපමදීපිතං අත්ථජාතං සචෙ සල්ලක්ඛිතං. අස්ස භික්ඛුනො. ධම්මදෙසනත්ථන්ති යථාසල්ලක්ඛිතස්ස අත්ථස්ස වසෙන ලද්ධවිසෙසස්ස උපබ්‍රූහනාය. තස්සෙවත්ථස්සාති තස්ස දස්සනවිසුද්ධිසඞ්ඛාතස්ස අත්ථස්ස. චොරාසඞ්කා න හොන්ති මජ්ඣිමදෙසරජ්ජස්ස පසන්නභාවතො. තිපුරිසුබ්බෙධානීති උබ්බෙධෙන තිපුරිසප්පමාණානි නානාභිත්තිවිචිත්තානි ථම්භානං උපරි විවිධමාලාකම්මාදිවිචිත්තධනුරාකාරලක්ඛිතානි මනොරමානි. තෙනාහ ‘‘නගරස්ස අලඞ්කාරත්ථ’’න්ති. නගරද්වාරස්ස ථිරභාවාපාදනවසෙන ඨපෙතබ්බත්තා වුත්තං ‘‘චොරනිවාරණත්ථානිපි හොන්තියෙවා’’ති. පිට්ඨසඞ්ඝාතස්සාති ද්වාරබාහස්ස. ‘‘ඉමෙ ආවාසිකා, ඉමෙ ආගන්තුකා, තත්ථාපි ච ඉමෙහි නගරස්ස නගරසාමිකස්ස ච අත්ථො. ඉමෙසං වසෙන අනත්ථො සියා’’ති ජානනඤාණසඞ්ඛාතෙන පණ්ඩිච්චෙන සමන්නාගතො. අඤ්ඤාතනිවාරණෙ පටුභාවසඞ්ඛාතෙන වෙය්‍යත්තියෙන සමන්නාගතො. ඨානුප්පත්තිකපඤ්ඤාසඞ්ඛාතායාති තස්මිං තස්මිං අත්ථකිච්චෙ තඞ්ඛණුප්පජ්ජනකපටිභානසඞ්ඛාතාය.

රඤ්ඤා ආයුත්තො නියොජිතො රාජායුත්තො, තත්ථ තත්ථ රඤ්ඤො කාතබ්බකිච්චෙ ඨපිතපුරිසො. කතිපාහෙයෙවාති කතිපයදිවසෙයෙව අකිච්චකරණෙන තස්ස ඨානං විබ්භමො ජාතොති කත්වා වුත්තං – ‘‘සබ්බානි විනිච්ඡයට්ඨානාදීනි හාරෙත්වා’’ති.

සීසමස්ස ඡින්දාහීති සීසභූතං උත්තමඞ්ගට්ඨානියං තත්ථ තස්ස රාජකිච්චං ඡින්දාති අත්ථො. අඤ්ඤථා තස්ස පාකතිකෙ අත්ථෙ ගය්හමානෙ පාණාතිපාතො ආණත්තො නාම සියා. න හි චක්කවත්තිරාජා තාදිසං ආණාපෙති, අඤ්ඤෙසම්පි තතො නිවාරකත්තා. අථ වා ඡින්දාහීති මම ආණාය අස්ස සීසං ඡින්දන්තො විය අත්තානං දස්සෙහි, එවං සො තත්ථොවාදපටිකරත්තපත්තො ඔදමෙය්‍යාති, තථා චෙව උපරි පටිපත්ති ආගතා. තත්ථාති එතස්මිං පච්චන්තිමනගරෙ.

උප්පන්නෙනාති සමථකම්මට්ඨානෙ උප්පන්නෙන.

තස්සෙවාති සක්කායසඞ්ඛාතස්ස නගරස්ස ‘‘ද්වාරානී’’ති වුත්තානීති ආනෙත්වා සම්බන්ධො. ‘‘සීඝං දූතයුග’’න්ති වුත්තාති යොජනා. හදයවත්ථුරූපස්ස මජ්ඣෙ සිඞ්ඝාටකභාවෙන ගහිතත්තා ‘‘හදයවත්ථුස්ස නිස්සයභූතානං මහාභූතාන’’න්ති වුත්තං. යදි එවං වත්ථුරූපමෙව ගහෙතබ්බං, තදෙවෙත්ථ අග්ගහෙත්වා කස්මා මහාභූතග්ගහණන්ති ආහ ‘‘වත්ථුරූපස්ස හී’’තිආදි. යාදිසොති සම්මාදිට්ඨිආදීනං වසෙන යාදිසො එව පුබ්බෙ ආගතවිපස්සනාමග්ගො. ‘‘අයම්පි අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතත්තා තාදිසො එවා’’ති වත්වා අරියමග්ගො ‘‘යථාගතමග්ගො’’ති වුත්තො. ඉදං තාවෙත්ථාති එත්ථ එතස්මිං සුත්තෙ ධම්මදෙසනත්ථං ආභතාය යථාවුත්තඋපමාය ඉදං සංසන්දනං.

ඉදං සංසන්දනන්ති ඉදානි වක්ඛමානං උපමාය සංසන්දනං. නගරසාමිඋපමා පඤ්චක්ඛන්ධවසෙන දස්සනවිසුද්ධිපත්තං ඛීණාසවං දස්සෙතුං ආභතා. සිඞ්ඝාටකූපමා චතුමහාභූතවසෙන දස්සනවිසුද්ධිපත්තං ඛීණාසවං දස්සෙතුං ආභතාති යොජනා. ‘‘චතුසච්චමෙව කථිත’’න්ති වත්වා තානි සච්චානි නිද්ධාරෙත්වා දස්සෙතුං ‘‘සකලෙනපි හී’’තිආදි වුත්තං. ඉධ නගරසම්භාරො ඡද්වාරාදයො. තෙන හි ඡඵස්සායතනාදයො උපමිතා. තෙ පන දුක්ඛසච්චපරියාපන්නාති වුත්තං ‘‘නගරසම්භාරෙන දුක්ඛසච්චමෙව කථිත’’න්ති.

කිංසුකොපමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.