(4) අවන්දනීයපුග්ගලාදිවණ්ණනා

477. තෙසන්ති දසන්නං පුග්ගලානං. ‘‘සද්ධි’’න්ති ඉමිනා සාමීචෙනාති එත්ථ සහත්ථෙ කරණවචනන්ති දස්සෙති. සාමීචෙනාති ච සාමීචිනා කත්තබ්බං සාමීචං කම්මං, තෙන සාමීචෙන. දස චීවරධාරණාති පදස්ස සමාසභාවං පටික්ඛිපන්තො ආහ ‘‘දස දිවසානි අතිරෙකචීවරස්ස ධාරණා’’ති.

කතිසතන්තිආදීසු ද්වීසු ගාථාපාදෙසු චතූසු විභත්‍යන්තපදෙසු පුරිමං පුරිමෙන, පච්ඡිමඤ්ච පච්ඡිමෙන යථාක්කමං යොජෙතබ්බන්ති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘කතිසතං ආපත්තියො රත්තිසතං ඡාදයිත්වානා’’ති. පච්ඡිමගාථාය පුබ්බඩ්ඪෙපි එසෙව නයො. අයං හීති අයං එව වක්ඛමානො. එත්ථාති ගාථායං. යොති භික්ඛු, පටිච්ඡාදෙතීති සම්බන්ධො. ඉතීති අයං සඞ්ඛෙපත්ථො.

හෙට්ඨා වුත්තෙසු චතූසු චතුක්කෙසු ධම්මෙන සමග්ගං අපනෙත්වා ද්වාදස කම්මදොසා වුත්තාති දට්ඨබ්බං. අධම්මෙන වග්ගකම්මං, අධම්මෙන සමග්ගකම්මන්ති යොජෙතබ්බං.

එත්ථාති ඡසු කම්මෙසු. එතදෙවාති ධම්මෙන සමග්ගකම්මමෙව.

යං දෙසිතාති එත්ථ යංසද්දො වචනවිපල්ලාසොති ආහ ‘‘යානි දෙසිතානී’’ති. ‘‘දෙසිතානී’’ති ඉමිනා දෙසිතාති එත්ථ නිකාරස්ස ආකාරාදෙසභාවං දස්සෙති. ‘‘පරියන්තපරිච්ඡෙදභාවරහිතත්තා’’ති ඉමිනා නත්ථි අන්තං පරියන්තමෙතස්සාති අනන්තන්ති වචනත්ථං දස්සෙති. තන්ති නිබ්බානං, ජිතන්ති සම්බන්ධො. කෙන කං කින්ති කත්වා ජිතන්ති ආහ ‘‘භගවතා කිලෙසගණං අභිමද්දිත්වා’’ති. කෙන කං කින්ති කත්වා කිං ජිතං වියාති ආහ ‘‘රඤ්ඤා සපත්තගණං අභිමද්දිත්වා රජ්ජං වියා’’ති. තත්ථ ‘‘රඤ්ඤා’’ති ඉමිනා ‘‘කෙනා’’ති පුච්ඡං විස්සජ්ජෙසි. ‘‘සපත්තගණ’’න්ති ඉමිනා ‘‘ක’’න්ති පුච්ඡං විස්සජ්ජෙසි. ‘‘අභිමද්දිත්වා’’ති ඉමිනා ‘‘කින්ති කත්වා’’ති පුච්ඡං විස්සජ්ජෙසි. ‘‘රජ්ජ’’න්ති ඉමිනා ‘‘කි’’න්ති පුච්ඡං විස්සජ්ජෙසි. සපත්තගණන්ති වෙරිගණං. අයං පනෙත්ථ යොජනා – රඤ්ඤා සපත්තගණං අභිමද්දිත්වා රජ්ජං රාජභාවං ජිතං විය, භගවතා කිලෙසගණං අභිමද්දිත්වා නිබ්බානං ජිතන්ති. ස්වෙවාති භගවා එව. ‘‘නිබ්බිකාරතායා’’ති ඉමිනා තාදිසද්දො නිබ්බිකාරත්ථවාචකො අනිප්ඵන්නපාටිපදිකොති දස්සෙති. ‘‘විවෙකපඤ්චක’’න්ති ඉමිනා කායචිත්තඋපධිවසෙන විවෙකත්තයම්පි ගහෙතබ්බං විවෙකභාවෙන සමානත්තා. තෙන භගවතාති සම්බන්ධො. ‘‘යානි සත්ත ආපත්තික්ඛන්ධානී’’ති ඉමිනා එකෙත්ථාති එත්ථ එකසද්දස්ස විසයං දස්සෙති. තත්ථාති සත්තසු ආපත්තික්ඛන්ධෙසු. එත්ථ පනාති සමථෙසු පන. හීති සච්චං. තස්සාති සම්මුඛාවිනයස්ස. අට්ඨකථාසූති සබ්බඅට්ඨකථාසු. මයං පනාති සඞ්ගහකාරකා අම්හෙ පන, බුද්ධඝොසනාමකා මයං පනාති අත්ථො, රොචයාමාති සම්බන්ධො. කස්ස කිමත්ථං ගහෙත්වා රොචෙසීති ආහ ‘‘විනාති නිපාතස්ස පටිසෙධනමත්ථමත්ත’’න්ති. ‘‘විනාති නිපාතස්සා’’ති පදං ‘‘අත්ථමත්ත’’න්ති පදෙ වාචකසම්බන්ධො. අත්තනො සාධ්‍යවචනං බුද්ධවචනසඞ්ඛාතෙන සාධකවචනෙන සාධෙන්තො ආහ ‘‘වුත්තම්පි චෙත’’න්තිආදි.

අට්ඨාරස අට්ඨකානීති අධම්මදිට්ඨිභෙද, ධම්මදිට්ඨිභෙද, වෙමතිකභෙදෙසු තීසු එකමෙකං මූලං කත්වා තයො තයො මූලිං කත්වා නව හොන්ති, තෙසු ධම්මදිට්ඨිභෙදෙසු ධම්මදිට්ඨිභෙදං අපනෙත්වා අට්ඨ හොන්ති, තානි අට්ඨාරස භෙදකරවත්ථූසු යොජෙත්වා අට්ඨාරස අට්ඨකානි හොන්තීති දට්ඨබ්බං. ඡඌනදියඩ්ඪසතන්ති චතුචත්තාලීසාධිකං සතන්ති වුත්තං හොති.

එකෙකවත්ථුස්මින්ති අට්ඨාරසසු භෙදකරවත්ථූසු එකෙකස්මිං වත්ථුස්මිං.

ඉති ගාථාසඞ්ගණිකවණ්ණනාය යොජනා සමත්තා.