9. අධිකරණවූපසමනසමථකථා

228. චතුවග්ගකරණෙ කම්මෙති සීමසම්මුතිආදිකම්මෙ. පඤ්චවග්ගකරණෙති පච්චන්තිමෙසු ජනපදෙසු උපසම්පදාදිකම්මෙ. දසවග්ගකරණෙති මජ්ඣිමෙසු ජනපදෙසු උපසම්පදකම්මෙ. වීසතිවග්ගකරණෙති අබ්භානකම්මෙ. කම්මප්පත්තාති කම්මස්ස පත්තා යුත්තා අනුරූපා.

230. සම්පටිච්ඡිතබ්බන්ති පටිග්ගණ්හිතබ්බං. සම්පටිච්ඡිත්වා ච පන අතික්කාමෙතබ්බන්ති සම්බන්ධො. භණ්ඩකන්ති චීවරාදිභණ්ඩකං. මානනිග්ගහත්ථායාති භණ්ඩනජාතානං මානස්ස නිග්ගහත්ථාය. කතිපාහන්ති කතිපයාහං, ද්වීහතීහන්ති අත්ථො.

231. අනන්තානි චෙව භස්සානීති එත්ථ අනන්තසද්දො අපරිමාණසද්දෙන අත්ථතො එකොති ආහ ‘‘අපරිමාණානී’’ති. ‘‘වචනානී’’ති ඉමිනා භස්සසද්දො වචනපරියායොති දස්සෙති. උබ්බාහිකාය සම්මනිතබ්බොති කෙන සම්මනිතබ්බොති ආහ ‘‘අපලොකෙත්වා වා’’තිආදි. ඉමිනා අපලොකනකම්මෙන වා ඤත්තිදුතියකම්මෙන වා සම්මනිතබ්බොති දස්සෙති. අනන්තානි භස්සානි ධම්මකථිකං උද්ධරිත්වා බාහති පටිසෙධෙති ඉමාය සම්මුතියාති උබ්බාහිකා, තාය. එවං සම්මතෙහි පන භික්ඛූහි විනිච්ඡිතබ්බන්ති සම්බන්ධො. විසුං නිසීදිත්වා තස්සායෙව පරිසාය නිසීදිත්වා වාති යොජනා. අඤ්ඤෙහීති සම්මතභික්ඛූහි අඤ්ඤෙහි.

233. තත්‍රස්සාති එත්ථ තත්‍ර අස්සාති පදවිභාගං කත්වා තසද්දො පරිසවිසයො පසිද්ධවිසයො, අස්සසද්දො ආඛ්‍යාතිකොති ආහ ‘‘තස්සං පරිසති භවෙය්‍යා’’ති. ‘‘නෙව සුත්තං ආගත’’න්ති සාමඤ්ඤතො වුත්තෙපි ‘‘නො සුත්තවිභඞ්ගො’’ති වක්ඛමානත්තා මාතිකං සන්ධාය වුත්තන්ති ආහ ‘‘න මාතිකා ආගතා’’ති. විනයොපීති ඛන්ධකවිනයොපි. පිසද්දෙන සුත්තවිභඞ්ගං අපෙක්ඛති. බ්‍යඤ්ජනච්ඡායායාති එත්ථ ඡායාසද්දො පටිබිම්බෙ ච පභාය ච හොතීති ආහ ‘‘බ්‍යඤ්ජනමත්තමෙවා’’ති, බ්‍යඤ්ජනපටිබිම්බිකබ්‍යඤ්ජනපභාවන්තභූතං අත්ථං අග්ගහෙත්වා බ්‍යඤ්ජනපටිබිම්බබ්‍යඤ්ජනපභාමත්තමෙව ගහෙත්වාති අධිප්පායො. ‘‘පටිසෙධෙතී’’ති ඉමිනා පටිබාහසද්දො පටිසෙධත්ථොයෙව, න මද්දනත්ථොති දස්සෙති. පටිබාහනාකාරං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘ජාතරූපරජතඛෙත්තවත්ථුපටිග්ගහණාදීසූ’’තිආදි. කින්ති කෙන කාරණෙන, කස්මා කාරණා වා. ඉමෙති ජාතරූපාදිපටිග්ගාහකෙ භික්ඛූ. කාරෙථාති තුම්හෙ කාරෙය්‍යාථ. එය්‍යාථස්ස හි එථාදෙසො. පුච්ඡායං සත්තමීවිභත්ති හොති. සුත්තෙති සුත්තන්තපිටකෙ. අපරො ධම්මකථිකො වදතීති සම්බන්ධො. ඉමෙසන්ති ඔලම්බෙත්වා නිවාසෙන්තානං. එත්ථාති ඔලම්බෙත්වා නිවාසනෙ.

234. බහුතරා භික්ඛූති එත්ථ ද්විගුණතිගුණාදිනා අධිකා එව බහුතරා නාමාති ආහ ‘‘එකෙනපි අධිකා බහුතරාවා’’ති. ‘‘කො පන වාදො’’තිආදිනා ‘‘එකෙනපී’’ති එත්ථ පිසද්දස්ස ගරහත්ථං දස්සෙති.

තිවිධසලාකග්ගාහකථා

235. සඤ්ඤත්තියාති එත්ථ සඤ්ඤාපනං සඤ්ඤත්ති, තදත්ථායාති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘සඤ්ඤාපනත්ථායා’’ති. ගූහිතබ්බොති ගූළ්හො, සොයෙව ගූළ්හකො, සලාකග්ගාහො කාතබ්බොති සම්බන්ධො. විවරිතබ්බොති විවටො, සොයෙව විවටකො. සස්ස අත්තනො කණ්ණසමීපෙ ජප්පීයති කථීයතීති සකණ්ණජප්පො, සොයෙව සකණ්ණජප්පකො. ‘‘නිමිත්තසඤ්ඤං ආරොපෙත්වා’’ති ඉමිනා වණ්ණාවණ්ණායො කත්වාති එත්ථ වණ්ණසද්දො සණ්ඨානවාචකොති දස්සෙති. සුසණ්ඨානදුසණ්ඨානා සලාකායො කත්වාති අත්ථො. තතොති විසභාගකරණතො පරං ගහෙතබ්බොති සම්බන්ධො. සබ්බාපි තා සලාකායොති යොජනා. කත්වාති පක්ඛිපනං කත්වා. වුත්තනයෙනාති ‘‘අලජ්ජුස්සන්නායා’’තිආදිනා වුත්තනයෙන. ‘‘යාවතතිය’’න්ති ඉමිනා පච්චුක්කඩ්ඪිතබ්බන්ති එත්ථ පුනප්පුනං උද්ධං කඩ්ඪිතබ්බන්ති අත්ථං දස්සෙති. අතිරෙකජාතෙති අධම්මවාදීහි අතිරෙකතො ජාතෙ සතීති සම්බන්ධො. යාවතතියම්පීති පිසද්දො තතො ඌනෙ එකද්වෙවාරෙ පන කා නාම කථාති දස්සෙති.

සකණ්ණජප්පකෙ පන එවං විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බොති යොජනා. සචෙ සඞ්ඝත්ථෙරො ගණ්හාතීති සම්බන්ධො. සොති සඞ්ඝත්ථෙරො. වයොඅනුප්පත්තාති පච්ඡිමවයං අනුප්පත්තා. එතන්ති අධම්මවාදිසලාකං. අස්සාති සඞ්ඝත්ථෙරස්ස. ඉතරා සලාකාති අධම්මවාදිසලාකාහි අඤ්ඤා ධම්මවාදිසලාකා. සොති සඞ්ඝත්ථෙරො. තන්ති ධම්මවාදිසලාකං. තතොති නෙව අවබුජ්ඣනකාරණා. වුත්තනයමෙවාති ගූළ්හකෙ වුත්තනයමෙව. විවටො අත්ථො ඉමස්සාති විවටත්ථො.

තස්සපාපියසිකාවිනයකථා

238. පාරාජිකසාමන්තං නාමාති පාරාජිකස්ස ආසන්නං නාම. අදින්නාදානාදීසූති ආදිසද්දෙන මනුස්සවිග්ගහ උත්තරිමනුස්සධම්මපාරාජිකෙ සඞ්ගණ්හාති. නිබ්බෙඨයමානන්ති වෙඨනරහිතං, තමෙනං භික්ඛුන්ති සම්බන්ධො. ඉමිනා නිබ්බෙඨෙන්තන්ති එත්ථ අන්තසද්දො මානසද්දපරියායොති දස්සෙති. අතිවෙඨෙතීති එත්ථ කෙහි අතිවෙඨෙතීති ආහ ‘‘ඉඞ්ඝායස්මාතිආදිවචනෙහී’’ති. තෙනාති චොදකෙන. මන්ති මමං. ආහාති චුදිතකො ආහ. එතස්සාති අවජානනපටිජානනාදිකාරකස්ස පාපියස්ස පුග්ගලස්ස. සීලවා භවිස්සතීති පාපියො පුග්ගලො සචෙ සීලවා භවිස්සති. පටිප්පස්සද්ධින්ති පාපියභාවතො පටිප්පස්සම්භනං. නො චෙති සීලවා නො භවිස්සති චෙ. තථා නාසිතොති තෙන තස්ස පාපියසිකකම්මකරණෙන නාසං ගතො භවිස්සති. සබ්බත්ථාති සබ්බස්මිං සමථක්ඛන්ධකෙ.

ඉති සමථක්ඛන්ධකවණ්ණනාය යොජනා සමත්තා.