1. සඤ්චිච්චපාණසික්ඛාපද-අත්ථයොජනා

382. සප්පාණකවග්ගස්ස පඨමෙ උසුං අසති ඛිපති අනෙනාති ඉස්සාසොති කතෙ ධනුයෙව මුඛ්‍යතො ඉස්සාසො නාම, ධනුග්ගහා- චරියො පන උපචාරෙන. උසුං අසති ඛිපතීති ඉස්සාසොති කතෙ ධනුග්ගහාචරියො ඉස්සාසො නාම, ඉධ පන උපචාරත්ථො වා කත්තුත්ථො වා ගහෙතබ්බොති ආහ ‘‘ධනුග්ගහාචරියො හොතී’’ති. පබ්බජිතකාලෙ ඉස්සාසස්ස අයුත්තත්තා වුත්තං ‘‘ගිහිකාලෙ’’ති. වොරොපිතාති එත්ථ වි අව පුබ්බස්ස රුහධාතුස්ස අධිප්පායත්ථං දස්සෙතුං වුත්තං ‘‘වියොජිතා’’ති.

යස්මා ගච්ඡතීති සම්බන්ධො. එතන්ති ‘‘ජීවිතා වොරොපිතා’’තිවචනං. කස්මා වොහාරමත්තමෙව හොති, නනු යතො කුතොචි යස්මිං කිස්මිංචි වියොජිතෙ ද්වෙ වත්ථූනි විය විසුං තිට්ඨන්ති පාණතො ජීවිතෙ වියොජිතෙ පාණජීවිතාපීති ආහ ‘‘න හෙත්ථා’’තිආදි. හීති සච්චං. එත්ථාති ‘‘ජීවිතා වොරොපිතා’’තිවචනෙ දස්සෙතුන්ති සම්බන්ධො. කිඤ්චි ජීවිතං නාමාති යොජනා. අයං පනෙත්ථ අත්ථසම්බන්ධො – සීසාලඞ්කාරෙ සීසතො වියොජිතෙ සීසං අලඞ්කාරතො විසුං තිට්ඨති යථා, එවං ජීවිතෙ පාණතො වියොජිතෙ ජීවිතං පාණතො විසුං න තිට්ඨති නාමාති. අඤ්ඤදත්ථූති එකංසෙන. ‘‘පාණ’’න්ති සාමඤ්ඤතො වුත්තොපි මනුස්සපාණස්ස පාරාජිකට්ඨානෙ ගහිතත්තා ඉධ පාරිසෙසඤායෙන තිරච්ඡානපාණොව ගහෙතබ්බොති ආහ ‘‘තිරච්ඡානගතොයෙව පාණො’’ති. තන්ති පාණං. මහන්තෙ පන පාණෙති සම්බන්ධො.

385. සොධෙන්තො අපනෙතීති යොජනා. මඞ්ගුලොති මනුස්සරත්තපො එකො කිමිවිසෙසො. සො හි රත්තපිවනත්ථාය මඞ්ගති ඉතො චිතො ච ඉමං චිමඤ්ච ඨානං ගච්ඡතීති ‘‘මඞ්ගුලො’’ති වුච්චති. පදක්ඛරානඤ්හි අවිපරිතත්ථං, සොතූනඤ්ච සජ්ඣායොපදෙසලභනත්ථං කත්ථචි ඨානෙ වචනත්ථො වුත්තොති දට්ඨබ්බං. තස්ස බීජමෙව ඛුද්දකට්ඨෙන මඞ්ගුලබීජකං, තස්මිං. තන්ති මඞ්ගුලබීජකං. භින්දන්තො හුත්වාති යොජනාති. පඨමං.