7. සප්පාණකවග්ගො

1. සඤ්චිච්චපාණසික්ඛාපද-අත්ථයොජනා

382. සප්පාණකවග්ගස්ස පඨමෙ උසුං අසති ඛිපති අනෙනාති ඉස්සාසොති කතෙ ධනුයෙව මුඛ්‍යතො ඉස්සාසො නාම, ධනුග්ගහා- චරියො පන උපචාරෙන. උසුං අසති ඛිපතීති ඉස්සාසොති කතෙ ධනුග්ගහාචරියො ඉස්සාසො නාම, ඉධ පන උපචාරත්ථො වා කත්තුත්ථො වා ගහෙතබ්බොති ආහ ‘‘ධනුග්ගහාචරියො හොතී’’ති. පබ්බජිතකාලෙ ඉස්සාසස්ස අයුත්තත්තා වුත්තං ‘‘ගිහිකාලෙ’’ති. වොරොපිතාති එත්ථ වි අව පුබ්බස්ස රුහධාතුස්ස අධිප්පායත්ථං දස්සෙතුං වුත්තං ‘‘වියොජිතා’’ති.

යස්මා ගච්ඡතීති සම්බන්ධො. එතන්ති ‘‘ජීවිතා වොරොපිතා’’තිවචනං. කස්මා වොහාරමත්තමෙව හොති, නනු යතො කුතොචි යස්මිං කිස්මිංචි වියොජිතෙ ද්වෙ වත්ථූනි විය විසුං තිට්ඨන්ති පාණතො ජීවිතෙ වියොජිතෙ පාණජීවිතාපීති ආහ ‘‘න හෙත්ථා’’තිආදි. හීති සච්චං. එත්ථාති ‘‘ජීවිතා වොරොපිතා’’තිවචනෙ දස්සෙතුන්ති සම්බන්ධො. කිඤ්චි ජීවිතං නාමාති යොජනා. අයං පනෙත්ථ අත්ථසම්බන්ධො – සීසාලඞ්කාරෙ සීසතො වියොජිතෙ සීසං අලඞ්කාරතො විසුං තිට්ඨති යථා, එවං ජීවිතෙ පාණතො වියොජිතෙ ජීවිතං පාණතො විසුං න තිට්ඨති නාමාති. අඤ්ඤදත්ථූති එකංසෙන. ‘‘පාණ’’න්ති සාමඤ්ඤතො වුත්තොපි මනුස්සපාණස්ස පාරාජිකට්ඨානෙ ගහිතත්තා ඉධ පාරිසෙසඤායෙන තිරච්ඡානපාණොව ගහෙතබ්බොති ආහ ‘‘තිරච්ඡානගතොයෙව පාණො’’ති. තන්ති පාණං. මහන්තෙ පන පාණෙති සම්බන්ධො.

385. සොධෙන්තො අපනෙතීති යොජනා. මඞ්ගුලොති මනුස්සරත්තපො එකො කිමිවිසෙසො. සො හි රත්තපිවනත්ථාය මඞ්ගති ඉතො චිතො ච ඉමං චිමඤ්ච ඨානං ගච්ඡතීති ‘‘මඞ්ගුලො’’ති වුච්චති. පදක්ඛරානඤ්හි අවිපරිතත්ථං, සොතූනඤ්ච සජ්ඣායොපදෙසලභනත්ථං කත්ථචි ඨානෙ වචනත්ථො වුත්තොති දට්ඨබ්බං. තස්ස බීජමෙව ඛුද්දකට්ඨෙන මඞ්ගුලබීජකං, තස්මිං. තන්ති මඞ්ගුලබීජකං. භින්දන්තො හුත්වාති යොජනාති. පඨමං.

2. සප්පාණකසික්ඛාපදං

387. දුතියෙ සහ පාණෙහීති සප්පාණකං උදකන්ති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘යෙ පාණකා’’තිආදි. හීති සච්චං. පත්තපූරම්පි උදකන්ති සම්බන්ධො. තාදිසෙනාති සප්පාණකෙන. ධොවතොපි පාචිත්තියන්ති යොජනා. උදකසොණ්ඩින්ති සිලාමයං උදකසොණ්ඩිං. පොක්ඛරණින්ති සිලාමයං පොක්ඛරණිං. උට්ඨාපයතොපි පාචිත්තියන්ති සම්බන්ධො. තතොති සොණ්ඩිපොක්ඛරණීහි. උදකස්සාති උදකෙන, පූරෙ ඝටෙ ආසිඤ්චිත්වාති සම්බන්ධො. තත්ථාති උදකෙ. උදකෙති උදකසණ්ඨානකපදෙසෙ ආසිඤ්චිතඋදකෙ. පතිස්සතීති සොණ්ඩිපොක්ඛරණීහි ගහිතඋදකං පතිස්සතීති. දුතියං.

3. උක්කොටනසික්ඛාපදං

392. තතියෙ ‘‘උච්චාලෙන්තී’’තිඉමිනා උක්කොටෙන්තීති එත්ථ උපුබ්බස්ස කුටධාතුස්ස උච්චාලනත්ථං දස්සෙති ධාතූන, මනෙකත්ථත්තා. යං යං පතිට්ඨිතං යථාපතිට්ඨිතං, තස්ස භාවො යථාපතිට්ඨිතභාවො, තෙන.

393. යො ධම්මොති යො සමථධම්මො. ධම්මෙනාති එත්ථ එනසද්දෙන ‘‘යථාධම්ම’’න්ති එත්ථ අංඉතිකාරියස්ස කාරිං දස්සෙති. ඉමිනා ‘‘යථාධම්ම’’න්ති පදස්ස ‘‘නිහතාධිකරණ’’න්ති එත්ථ නිහතසද්දෙන සම්බන්ධිතබ්බභාවං දස්සෙති. ‘‘සත්ථාරා’’තිපදං ‘‘වුත්තං’’ ඉතිපදෙ කත්තා. නත්ථි හතං හනනං ඉමස්සාති නිහතන්ති වුත්තෙ අත්ථතො වූපසමනමෙවාති ආහ ‘‘වූපසමිත’’න්ති.

395. යං වා තං වා කම්මං ධම්මකම්මං නාම න හොති, අථ ඛො අධිකරණවූපසමකම්මමෙව ධම්මකම්මං නාමාති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘යෙන කම්මෙනා’’තිආදි. අයම්පීති අයම්පි භික්ඛු. සෙසපදානිපීති ‘‘ධම්මකම්මෙ වෙමතිකො’’තිආදීනි සෙසපදානිපි. එත්ථාති ඉමස්මිං සික්ඛාපදෙ. විත්ථාරො පන වුත්තොති සම්බන්ධො. තත්ථෙවාති පරිවාරෙ එව. ඉධාති ඉමස්මිං සික්ඛාපදෙ, විභඞ්ගෙ වාති. තතියං.

4. දුට්ඨුල්ලසික්ඛාපදං

399. චතුත්ථෙ අත්ථුද්ධාරවසෙන දස්සිතානි දුට්ඨුල්ලසද්දත්ථභාවෙන සදිසත්තාති අධිප්පායො. ‘‘ධුර’’න්ති එත්ථ ලක්ඛණවන්තත්තා භුම්මත්ථෙ උපයොගවචනන්ති ආහ ‘‘ධුරෙ’’ති. ධුරෙ නික්ඛිත්තමත්තෙ සතීති යොජනා.

එවං ධුරං නික්ඛිපිත්වාති ‘‘අඤ්ඤස්ස නාරොචෙස්සාමී’’ති එවං ධුරං නික්ඛිපිත්වා. අඤ්ඤස්සාති වත්ථු, පුග්ගලතො අඤ්ඤස්ස දුතියස්ස. සොපීති දුතියොපි. අඤ්ඤස්සාති තතියස්ස. යාව කොටි න ඡිජ්ජති, තාව ආපජ්ජතියෙවාති යොජනා. තස්සෙවාති ආපත්තිං ආපන්නපුග්ගලස්ස. වත්ථුපුග්ගලොයෙවාති ආපත්තිං ආපන්නපුග්ගලොයෙව. අයන්ති පඨමභික්ඛු. අඤ්ඤස්සාති දුතියස්ස. සොති දුතියො ආරොචෙතීති සම්බන්ධො. යෙනාති පඨමභික්ඛුනා. අස්සාති දුතියස්ස. තස්සෙවාති පඨමභික්ඛුස්සෙව. වත්ථුපුග්ගලං උපනිධාය ‘‘තතියෙන පුග්ගලෙන දුතියස්සා’’ති වුත්තං.

400. පඤ්චාපත්තික්ඛන්ධෙති ථුල්ලච්චයාදිකෙ පඤ්ච ආපත්තික්ඛන්ධෙ. අජ්ඣාචාරො නාමාති අධිභවිත්වා වීතික්කමිත්වා ආචරිතබ්බත්තා අජ්ඣාචාරො නාමාති. චතුත්ථං.

5. ඌනවීසතිවස්සසික්ඛාපදං

402. පඤ්චමෙ අඞ්ගුලියොති කරසාඛායො. තා හි අඞ්ගන්ති හත්ථතො පඤ්චධා භිජ්ජිත්වා උග්ගච්ඡන්තීති අඞ්ගුලියොති වුච්චන්ති. ලිඛන්තස්ස උපාලිස්සාති සම්බන්ධො. තෙනාති බහුචින්තෙතබ්බකාරණෙන. අස්සාති උපාලිස්ස. උරොති හදයං. තඤ්හි උසති චිත්තතාපො දහති එත්ථාති උරොති වුච්චති. රූපසුත්තන්ති හෙරඤ්ඤිකානං රූපසුත්තං, යථා හත්ථාචරියානං හත්ථිසුත්තන්ති. අක්ඛීනීති චක්ඛූනි. තානි හි අක්ඛන්ති විසයෙසු බ්‍යාපීභවන්ති, රූපං වා පස්සති ඉමෙහීති අක්ඛීනීති වුච්චන්ති. මකසෙන සූචිමුඛානං ගහිතත්තා ඩංසෙන පිඞ්ගලමක්ඛිකායොව ගහෙතබ්බාති ආහ ‘‘ඩංසාති පිඞ්ගලමක්ඛිකායො’’ති. පිඞ්ගලමක්ඛිකායො හි ඩංසනට්ඨෙන ඛාදනට්ඨෙන ඩංසාති වුච්චන්ති. දුක්කරො ඛමො එතාසන්ති දුක්ඛාති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘දුක්ඛමාන’’න්ති. වෙදනානන්ති සම්බන්ධො. අසාතස්ස කාරණං දස්සෙතුං වුත්තං ‘‘අමධුරාන’’න්ති. ඉමිනා අමධුරත්තා න සාදිතබ්බාති අසාතාති අත්ථං දස්සෙති. පාණසද්දජීවිතසද්දානං පරියායභාවං දස්සෙතුං වුත්තං ‘‘ජීවිතහරාන’’න්ති. පාණං හරන්ති අපනෙන්තීති පාණහරා, තාසං වෙදනානන්ති සම්බන්ධො.

404. විජායනකාලතො පට්ඨාය පරිපුණ්ණවීසතිවස්සො න ගහෙතබ්බො, ගබ්භගහණකාලතො පන පට්ඨායාති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘පටිසන්ධිග්ගහණතො පට්ඨායා’’ති. ගබ්භෙ සයිතකාලෙන සද්ධිං වීසතිමං වස්සං පරිපුණ්ණමස්සාති ගබ්භවීසො පුග්ගලො. හීති සච්චං. යථාහාති යෙනාකාරෙන සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති, තෙනාකාරෙන භගවා ආහාති යොජනා. අථ වා යථා කිං වචනං භගවා ආහාති යොජනා.

ගබ්භවීසො හුත්වා උපසම්පන්නොති සම්බන්ධො. අම්හීති අස්මි. නුසද්දො පරිවිතක්කත්ථෙ නිපාතො. යන්ති යාදිසං පඨමං චිත්තන්ති සම්බන්ධො. ඉමිනා පටිසන්ධිචිත්තං දස්සෙති. ‘‘පඨමං විඤ්ඤාණ’’න්ති තස්සෙව වෙවචනං. තන්ති පඨමං චිත්තං පඨමං විඤ්ඤාණං. අස්සාති සත්තස්ස. සාව ජාතීති සා එව පටිසන්ධි, ගබ්භො නාම හොතීති සම්බන්ධො.

තත්ථාති පාළියං, විනිච්ඡයො එවං වෙදිතබ්බොති යොජනා. යොති පුග්ගලො. මහාපවාරණායාති අස්සයුජපුණ්ණමියං. සා හි පූජිතපවාරණත්තා මහාපවාරණාති වුච්චති. තතොති පවාරණාය ජාතකාලතො. තන්ති මහාපවාරණං. පාටිපදෙ චාති එත්ථ චසද්දො අනියමවිකප්පත්ථො, පවාරණදිවසපාටිපදදිවසෙසු අඤ්ඤතරස්මිං දිවසෙ උපසම්පාදෙතබ්බොති අත්ථො. හායනවඩ්ඪනන්ති කුච්ඡිම්හි වසිතමාසෙසු අධිකෙසු හායනඤ්ච ඌනෙසු වඩ්ඪුනඤ්ච වෙදිතබ්බං.

පොරාණකත්ථෙරා පන උපසම්පාදෙන්තීති සම්බන්ධො. එකූනවීසතිවස්සන්ති අනන්තරෙ වුත්තං එකූනවීසතිවස්සං. නික්ඛමනීයොති සාවණමාසො. සො හි අන්තොවීථිතො බාහිරවීථිං නික්ඛමති සූරියො අස්මින්ති ‘‘නික්ඛමනීයො’’ති වුච්චති. පාටිපදදිවසෙති පච්ඡිමිකාය වස්සූපගමනදිවසෙ. තං උපසම්පාදනං. කස්මාති පුච්ඡා. එත්ථ ඨත්වා පරිහාරො වුච්චතෙ මයාති යොජනා. වීසතියා වස්සෙසූති උපසම්පන්නපුග්ගලස්ස වීසතියා වස්සෙසු. තිංසරත්තිදිවස්ස එකමාසත්තා ‘‘චත්තාරො මාසා පරිහායන්තී’’ති වුත්තං. උක්කඩ්ඪන්තීති එකස්ස අධිකමාසස්ස නාසනත්ථාය වස්සං උපරි කඩ්ඪන්ති. තතොති ඡමාසතො අපනෙත්වාති සම්බන්ධො. එත්ථාති ‘‘එකූනවීසතිවස්ස’’න්තිආදිවචනෙ. පන-සද්දො හිසද්දත්ථො, සච්චන්ති අත්ථො. යොති පුග්ගලො. තස්මාති යස්මා ගබ්භමාසානම්පි ගණනූපගත්තා ගහෙත්වා උපසම්පාදෙන්ති, තස්මා ඡ මාසෙ වසිත්වාති සම්බන්ධො. අට්ඨ මාසෙ වසිත්වා ජාතොපි න ජීවතීති සුත්තන්තඅට්ඨකථාසු (දී. නි. අට්ඨ. 2.24-25; ම. නි. අට්ඨ. 3.205) වුත්තං.

406. දසවස්සච්චයෙනාති උපසම්පදතො දසවස්සාතික්කමෙන. උපසම්පාදෙතීති උපජ්ඣායො වා කම්මවාචාචරියො වා හුත්වා උපසම්පාදෙති. තන්ති උපජ්ඣාචරියභූතං අනුපසම්පන්නපුග්ගලං. කම්මවාචාචරියො හුත්වා උපසම්පාදෙන්තො තං මුඤ්චිත්වා සචෙ අඤ්ඤොපි කම්මවාචාචරියො අත්ථි, සූපසම්පන්නො. සොව සචෙ කම්මවාචං සාවෙති, නුපසම්පන්නො. ඤත්වා පන පුන අනුපසම්පාදෙන්තෙ සග්ගන්තරායොපි මග්ගන්තරායොපි හොතියෙවාති දට්ඨබ්බන්ති. පඤ්චමං.

6. ථෙය්‍යසත්ථසික්ඛාපදං

407. ඡට්ඨෙ ‘‘පටියාලොක’’න්ති එත්ථ ආලොකසද්දෙන සූරියො වුත්තො උපචාරෙන. සූරියො හි පුරත්ථිමදිසතො උග්ගන්ත්වා පච්ඡිමදිසං ගතො, තස්මා සූරියසඞ්ඛාතස්ස ආලොකස්ස පටිමුඛං ‘‘පටියාලොක’’න්ති වුත්තෙ පච්ඡිමදිසායෙව ගහෙතබ්බාති ආහ ‘‘පච්ඡිමං දිසන්ති අත්ථො’’ති. කම්මිකාති කම්මෙ යුත්තා පයුත්තා.

409. රාජානන්ති එත්ථ රඤ්ඤො සන්තකං ‘‘රාජා’’ති වුච්චති උපචාරෙන, අථ වා රඤ්ඤො එසො ‘‘රාජා’’ති කත්වා රඤ්ඤො සන්තකං ‘‘රාජා’’ති වුච්චති. ථෙය්‍යන්ති ථෙනෙත්වා ‘‘සක්කච්ච’’න්තිආදීසු (පාචි. 606) විය නිග්ගහීතාගමො හොති. රාජානං, රඤ්ඤො සන්තකං වා ථෙය්‍යං ථෙනෙත්වා ගච්ඡන්තීති අත්ථො. ඉති ඉමමත්ථං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘රාජානං වා ථෙනෙත්වා’’තිආදි.

411. චතූසු විසඞ්කෙතෙසු ද්වීහි අනාපත්ති, ද්වීහි ආපත්තියෙවාති. ඡට්ඨං.

7. සංවිධානසික්ඛාපදං

412. සත්තමෙ ‘‘පධූපෙන්තො’’ති එත්ථ පපුබ්බ ධූපධාතු පරිභාසනත්ථෙ වත්තතීති ආහ ‘‘පරිභාසන්තො’’ති. ත්වං සමණොපි මාතුගාමෙන සද්ධිං ගච්ඡසි, තුය්හෙවෙසො දොසො, නෙතස්ස පුරිසස්සාති අත්තානංයෙව පරිභාසන්තොති අත්ථො. ‘‘නික්ඛාමෙසී’’තිඉමිනා ‘‘නිප්පාතෙසී’’තිඑත්ථ නිපුබ්බ පතධාතු ගත්‍යත්ථොති දස්සෙතීති. සත්තමං.

8. අරිට්ඨසික්ඛාපදං

417. අට්ඨමෙ ගන්ධෙති ගිජ්ඣෙ. තෙ හි ගිධන්ති කුණපං අභිකඞ්ඛන්තීති ‘‘ගන්ධා’’ති වුච්චන්ති. ගද්ධෙතිපි පාඨො, සොපි යුජ්ජති යථා ‘‘යුගනන්ධො, යුගනද්ධො’’ති ච ‘‘පටිබන්ධො පටිබද්ධො’’ති ච. බාධයිංසූති හනිංසු. අස්සාති අරිට්ඨස්ස.

තද්ධිතෙන වුත්තස්ස අත්ථස්ස දස්සෙතුමාහ ‘‘තෙ’’තිආදි. තෙති අන්තරායිකා. තත්ථාති පඤ්චවිධෙසු අන්තරායිකෙසු. ‘‘තථා’’තිපදෙන ‘‘කම්මන්තරායිකං නාමා’’ති පදං අතිදිසති. තං පනාති භික්ඛුනිදූසකකම්මං පන. මොක්ඛස්සෙවාති මග්ගනිබ්බානස්සෙව. මග්ගො හි කිලෙසෙහි මුච්චතීති අත්ථෙන මොක්ඛො නාම. ඣානම්පෙත්ථ සඞ්ගහිතං නීවරණෙහි විමුච්චනත්තා. නිබ්බානං විමුච්චීති අත්ථෙන මොක්ඛො නාම. ඵලම්පෙත්ථ සඞ්ගහිතං විමුච්චිතත්තා. නියතමිච්ඡාදිට්ඨිධම්මාති නියතභාවං පත්තා, නියතවසෙන වා පවත්තා මිච්ඡාදිට්ඨිසඞ්ඛාතා ධම්මා. තෙ පන නත්ථිකඅහෙතුක අකිරියවසෙන තිවිධා. පණ්ඩකාදිගහණස්ස නිදස්සනමත්තත්තා ‘පටිසන්ධිධම්මා’’තිපදෙන අහෙතුකද්විහෙතුකපටිසන්ධිධම්මා ගහෙතබ්බා සබ්බෙසම්පි විපාකන්තරායිකභාවතො. තෙපි මොක්ඛස්සෙව අන්තරායං කරොන්ති, න සග්ගස්ස. තෙ පනාති අරියූපවාදා පන. තාවදෙව උපවාදන්තරායිකා නාමාති යොජනා. තාපීති සඤ්චිච්ච ආපන්නා ආපත්තියොපි. පාරාජිකාපත්තිං සන්ධාය වුත්තං ‘‘භික්ඛුභාවං වා පටිජානාතී’’ති. සඞ්ඝාදිසෙසාපත්තිං සන්ධාය වුත්තං ‘‘න වුට්ඨාති වා’’ති. ලහුකාපත්තිං සන්ධාය වුත්තං ‘‘න දෙසෙති වා’’ති.

තත්‍රාති පඤ්චවිධෙසු අන්තරායිකෙසු. අයං භික්ඛූති අරිට්ඨො ගන්ධබාධිපුබ්බො භික්ඛු. සෙසන්තරායිකෙති ආණාවීතික්කමන්තරායිකතො සෙසෙ චතුබ්බිධෙ අන්තරායිකෙ. ඉමෙ ආගාරිකාති අගාරෙ වසනසීලා ඉමෙ මනුස්සා. භික්ඛූපි පස්සන්ති ඵුසන්ති පරිභුඤ්ජන්තීති සම්බන්ධො. කස්මා න වට්ටන්ති, වට්ටන්තියෙවාති අධිප්පායො. රසෙන රසං සංසන්දිත්වාති උපාදිණ්ණකරසෙන අනුපාදිණ්ණකරසං, අනුපාදිණ්ණකරසෙන වා උපාදිණ්ණකරසං සමානෙත්වා. යොනිසො පච්චවෙක්ඛණස්ස අභාවතො සංවිජ්ජති ඡන්දරාගො එත්ථාති සච්ඡන්දරාගො, සොයෙව පරිභොගො සච්ඡන්දරාගපරිභොගො, තං. එකං කත්වාති සමානං කත්වා. ඝටෙන්තො විය පාපකං දිට්ඨිගතං උප්පාදෙත්වාති යොජනා. කිංසද්දො ගරහත්ථො, කස්මා භගවතා පඨමපාරාජිකං පඤ්ඤත්තං, න පඤ්ඤාපෙතබ්බන්ති අත්ථො. මහාසමුද්දං බන්ධන්තො යථා අකත්තබ්බං කරොති, තථා පඨමපාරාජිකං පඤ්ඤපෙන්තො භගවා අපඤ්ඤත්තං පඤ්ඤපෙතීති අධිප්පායො. එත්ථාති පඨමපාරාජිකෙ. ආසන්ති භබ්බාසං. ආණාචක්කෙති ආණාසඞ්ඛාතෙ චක්කෙ.

අට්ඨියෙව අට්ඨිකං කුච්ඡිතත්ථෙන, කුච්ඡිතත්ථෙ හි කො. අට්ඨිකමෙව ඛලො නීචට්ඨෙන ලාමකට්ඨෙනාති අට්ඨිකඞ්ඛලො නිග්ගහීතාගමං කත්වා. තෙන උපමා සදිසාති අට්ඨිකඞ්ඛලූපමා. ‘‘අට්ඨී’’ති ච ‘‘කඞ්ඛල’’න්ති ච පදං ගහෙත්වා වණ්ණෙන්ති ආචරියා (සාරත්ථ. ටී. පාචිත්තිය 3.417; වි. වි. ටී. පාචිත්තිය 2.417; ම. නි. අට්ඨ. 2.42; ම. නි. ටී. 3.42). අඞ්ගාරකාසූපමාති අඞ්ගාරරාසිසදිසා, අඞ්ගාරෙහි වා පරිපුණ්ණා ආවාටසදිසා. අසිසූනූපමාති එත්ථ අසීති ඛග්ගො. සො හි අසතෙ ඛිපතෙ අනෙනාති ‘‘අසී’’ති වුච්චති. සූනාති අධිකොට්ටනං. තඤ්හි සුනති සඤ්චුණ්ණභාවං ගච්ඡති එත්ථාති ‘‘සූනා’’ති වුච්චති. අසිනා සූනාති අසිසූනා, තාය උපමා සදිසාති අසිසූනූපමා. සත්තිසූලූපමාති සත්තියා ච සූලෙන ච සදිසා. එත්ථාති ඉමිස්සං අට්ඨකථායං. මජ්ඣිමට්ඨකථායං අලගද්දූපමසුත්තෙ (ම. නි. අට්ඨ. 1.234 ආදයො) ගහෙතබ්බො. එවංසද්දඛොසද්දානමන්තරෙ වියසද්දස්ස බ්‍යාදෙසභාවං දස්සෙතුං වුත්තං ‘‘එවං විය ඛො’’ති. අට්ඨමං.

9. උක්ඛිත්තසම්භොගසික්ඛාපදං

424. නවමෙ අනුධම්මස්ස සරූපං දස්සෙතුං වුත්තං ‘‘අනුලොමවත්තං දිස්වා කතා ඔසාරණා’’ති. ඉමිනා අනුලොමවත්තං දිස්වා කතො ඔසාරණසඞ්ඛාතො ධම්මො අනුධම්මොති දස්සෙති. ඔසාරණාති පවෙසනා. තෙනෙවාති උක්ඛිත්තකස්ස අකටානුධම්මත්තා එව. අස්සාති ‘‘අකටානුධම්මෙනා’’ති පදස්ස.

දදතො වා ගණ්හතො වාති වාසද්දො අනියමවිකප්පත්ථොති. නවමං.

10. කණ්ටකසික්ඛාපදං

428. දසමෙ අරිට්ඨස්ස උප්පන්නං විය එතස්සාපි උප්පන්නන්ති යොජනා. උම්මජ්ජන්තස්සාති මනසිකරොන්තස්ස. සංවාසස්ස නාසනා සංවාසනාසනා. ලිඞ්ගස්ස නාසනා ලිඞ්ගනාසනා. දණ්ඩකම්මෙන නාසනා දණ්ඩකම්මනාසනා. තත්ථාති තිවිධාසු නාසනාසු. දූසකො…පෙ… නාසෙථාති එත්ථ අයං නාසනා ලිඞ්ගනාසනා නාමාති යොජනා. අයන්ති දණ්ඩකම්මනාසනා. ඉධාති ඉමස්මිං සික්ඛාපදෙ, ‘‘නාසෙතූ’’ති පදෙ වා. තත්ථාති පුරිමවචනාපෙක්ඛං, ‘‘එවඤ්ච පන භික්ඛවෙ’’ති ආදිවචනෙති අත්ථො. පිරෙති ආමන්තනපදං පරසද්දෙන සමානත්ථන්ති ආහ ‘‘පරා’’ති. ‘‘අම්හාකං අනජ්ඣත්තිකභූත’’ඉති වා ‘‘අම්හාකං පච්චනීකභූත’’ ඉති වා අත්ථො දට්ඨබ්බො. ‘‘අමාමක’’ඉතිපදෙන ‘‘පර’’ඉතිපදස්ස අධිප්පායත්ථං දස්සෙති. අම්හෙ නමමායක, අම්හෙහි වා නමමායිතබ්බ ඉති අත්ථො. ‘‘අම්හාමක’’ඉතිපි හකාරයුත්තො පාඨො. අම්හෙහි ආමකඉති අත්ථො. යත්ථාති යස්මිං ඨානෙ. තෙති උපයොගත්ථෙ සාමිවචනං, තන්ති අත්ථො. තව රූපසද්දෙ වාති සම්බන්ධො. න පස්සාමාති න පස්සාම, න සුණාම.

429. තෙනාති සාමණෙරෙන. ‘‘කාරාපෙය්‍යා’’ති පදෙ කාරිතකම්මන්ති. දසමං.

සප්පාණකවග්ගො සත්තමො.