8. සහධම්මිකවග්ගො

1. සහධම්මිකසික්ඛාපද-අත්ථයොජනා

434. සහධම්මිකවග්ගස්ස පඨමෙ යන්ති යං පඤ්ඤත්තං. ‘‘සික්ඛමානෙනා’’ති එත්ථ මානපච්චයස්ස අනාගතත්ථභාවං දස්සෙතුං වුත්තං ‘‘සික්ඛිතුකාමෙනා’’ති. ‘‘සික්ඛමානෙනා’’තිපදං ‘‘භික්ඛුනා’’තිපදෙ එව න කෙවලං කාරකවිසෙසනං හොති, අථ ඛො ‘‘අඤ්ඤාතබ්බ’’න්තිආදිපදෙසුපි කිරියාවිසෙසනං හොතීති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘හුත්වා’’ති. පදත්ථතොති පදතො ච අත්ථතො ච, පදානං අත්ථතො වාති. පඨමං.

2. විලෙඛනසික්ඛාපදං

438. දුතියෙ විනයෙ පටිසංයුත්තා කථා විනයකථාති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘විනයකථා නාමා’’තිආදි. තන්ති විනයකථං. පදභාජනෙන වණ්ණනා විනයස්ස වණ්ණො නාමාති යොජනා. තන්ති විනයස්ස වණ්ණං. පරියාපුණනං පරියත්ති, විනයස්ස පරියත්ති විනයපරියත්ති, විනයපරියත්තිසඞ්ඛාතං මූලමස්ස වණ්ණස්සාති විනයපරියත්තිමූලකො, තං. විනයධරො ලභතීති සම්බන්ධො. හීති විත්ථාරො. තෙ සබ්බෙ භගවා භාසතීති සම්බන්ධො. හීති සච්චං.

අස්සාති විනයධරස්ස. ඉධාති ඉමස්මිං සාසනෙ. අලජ්ජිතාතිආදීසු කරණත්ථෙ පච්චත්තවචනං. අලජ්ජිතායාති හි අත්ථො. තෙන වුත්තං ‘‘කථං අලජ්ජිතායා’’තිආදි. චාති සච්චං. ‘‘සඤ්චිච්චා’’ති පදං තීසු වාක්‍යෙසු යොජෙතබ්බං. සඤ්චිච්ච ආපත්තිං ආපජ්ජති, සඤ්චිච්ච ආපත්තිං පරිගූහති, සඤ්චිච්ච අගතිගමනඤ්ච ගච්ඡතීති අත්ථො. මන්දොති බාලො. මොමූහොති අතිසම්මූළ්හො. විරාධෙතීති විරජ්ඣාපෙති. කුක්කුච්චෙ උප්පන්නෙති ‘‘කප්පති නු ඛො, නො’’ති විනයකුක්කුච්චෙ උප්පන්නෙ. අයං පනාති අයං පුග්ගලො පන වීතික්කමතියෙවාති සම්බන්ධො. අච්ඡමංසෙන සූකරමංසස්ස වණ්ණසණ්ඨානෙන සදිසත්තා, දීපිමංසෙන ච මිගමංසස්ස සදිසත්තා වුත්තං ‘‘අච්ඡමංසං සූකරමංස’’න්තිආදි.

ආපත්තිංච සතිසම්මොසායාති එත්ථ චසද්දො අවුත්තවාක්‍යසම්පිණ්ඩනත්ථො, කත්තබ්බඤ්ච න හි කරොතීති අත්ථො. එවන්තිආදි නිගමනං.

එවං අවිනයධරස්ස දොසං දස්සෙත්වා විනයධරස්ස ගුණං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘විනයධරො පනා’’තිආදි. සොති විනයධරො. හීති විත්ථාරො. පරූපවාදන්ති පරෙසං උපවාදං. සුද්ධන්තෙති සුද්ධස්ස කොට්ඨාසෙ. තතොති පතිට්ඨානතො පරන්ති සම්බන්ධො. අස්සාති විනයධරස්ස. එවන්තිආදි නිගමනං. අස්සාති විනයධරස්ස. කුක්කුච්චපකතානන්ති කුක්කුච්චෙන අභිභූතානං. සොති විනයධරො. තෙහීති කුක්කුච්චපකතෙහි. සඞ්ඝමජ්ඣෙ කථෙන්තස්ස අවිනයධරස්සාති යොජනා. තන්ති භයං සාරජ්ජං.

පටිපක්ඛං, පටිවිරුද්ධං වා අත්ථයන්ති ඉච්ඡන්තීති පච්චත්ථීකා, ණ්‍යසද්දො බහුලං කත්තාභිධායකො, අත්තනො පච්චත්ථිකා අත්තපච්චත්ථිකා. තත්ථාති දුවිධෙසු පච්චත්ථිකෙසු. ඉමෙති මෙත්තියභුම්මජකවඩ්ඪලිච්ඡවිනො. අඤ්ඤෙපි යෙ වා පන භික්ඛූති සම්බන්ධො. අරිට්ඨභික්ඛු ච කණ්ටකසාමණෙරො ච වෙසාලිකවජ්ජිපුත්තකා ච අරිට්ඨ…පෙ… වජ්ජීපුත්තකා. තෙ ච සාසනපච්චත්ථිකා නාමාති සම්බන්ධො. පරූපහාරො ච අඤ්ඤාණො ච කඞ්ඛාපරවිතරණො ච පරූ…පෙ… විතරණා. තෙ ආදයො යෙසං වාදානන්ති පරූ…පෙ… විතරණාදයො. තෙ එව වාදා එතෙසන්ති පරූ…පෙ… විතරණාදිවාදා. තෙ ච සාසනපච්චත්ථිකා නාමාති සම්බන්ධො. අබුද්ධසාසනං බුද්ධසාසනන්ති වත්වා කතපග්ගහා මහාසඞ්ඝිකාදයො ච සාසනපච්චත්ථිකා නාමාති යොජනා. කඞ්ඛාපරවිතරණාදීති එත්ථ ආදිසද්දෙන කථාවත්ථුපකරණෙ ආගතා වාදා සඞ්ගය්හන්ති. මහාසඞ්ඝිකාදයොති එත්ථ ආදිසද්දෙන දීපවංසෙ ආගතා ගණා සඞ්ගය්හන්ති. ආදිම්හි ‘‘විපරීතදස්සනා’’ති පදං සබ්බපදෙහි යොජෙතබ්බං. ‘‘සහධම්මෙනා’’ති පදස්සත්ථං දස්සෙතුං වුත්තං ‘‘සහ කාරණෙනා’’ති. යථාති යෙනාකාරෙන නිග්ගය්හමානෙති සම්බන්ධො.

තත්ථාති තිවිධෙසු සද්ධම්මෙසු. මහාවත්තානි සන්ති, අයං සබ්බොති යොජනා. චත්තාරි ඵලානි චාති ලිඞ්ගවිපල්ලාසෙන යොජෙතබ්බං. එත්ථ චකාරෙන අභිඤ්ඤාපටිසම්භිදා සඞ්ගහිතා තාසම්පි අධිගමසාසනභාවතො.

තත්ථාති තිවිධෙසු සද්ධම්මෙසු. කෙචි ථෙරාති ධම්මකථිකා කෙචි ථෙරා. ‘‘යො ඛො’’ති කණ්ඨජදුතියක්ඛරෙන පඨිතබ්බො. පොත්ථකෙසු පන ‘‘යො වො’’ති වකාරෙන පාඨො අත්ථි, සො අයුත්තො. කස්මා? ‘‘සො වො’’ති පරතො වුත්තත්තා, එකස්මිං වාක්‍යෙ ද්වින්නං සමානසුතිසද්දානං අයුත්තත්තා ච. කෙචි ථෙරාති පංසුකූලිකා කෙචි ථෙරා ආහංසූති සම්බන්ධො. ඉතරෙ පන ථෙරාති ධම්මකථිකථෙරෙහි ච පංසුකූලිකථෙරෙහි ච අඤ්ඤෙ ථෙරා. තෙති පඤ්ච භික්ඛූ කරිස්සන්තීති සම්බන්ධො. ජම්බුදීපස්ස පච්චන්තෙ තිට්ඨතීති පච්චන්තිමො, තස්මිං. ජම්බුදීපස්ස මජ්ඣෙ වෙමජ්ඣෙ තිට්ඨතීති මජ්ඣිමො. අථ වා මජ්ඣානං සුද්ධානං බුද්ධාදීනං නිවාසො මජ්ඣිමො, තස්මිං. වීසති වග්ගා ඉමස්සාති වීසතිවග්ගො, සොයෙව ගණො වීසතිවග්ගගණො, තං. එවන්තිආදි නිගමනං.

තස්සාධෙය්‍යොති තස්සායත්තො, තස්ස සන්තකොති වුත්තං හොති. පවාරණා ආධෙය්‍යා, සඞ්ඝකම්මං ආධෙය්‍යං, පබ්බජ්ජා ආධෙය්‍යා, උපසම්පදා ආධෙය්‍යාති යොජනා.

යෙපි ඉමෙ නව උපොසථාති සම්බන්ධො. යාපි ච ඉමා නව පවාරණායොති යොජනා. තස්සාති විනයධරස්ස. තාසන්ති නවපවාරණානං.

යානිපි ඉමානි චත්තාරි සඞ්ඝකම්මානීති යොජෙතබ්බං. එත්ථ ච තානි විනයධරායත්තානෙවාති පාඨසෙසො අජ්ඣාහරිතබ්බො.

යාපි ච අයං පබ්බජ්ජා ච උපසම්පදා ච කාතබ්බාති යොජනා. හීති සච්චං. අඤ්ඤොති විනයධරතො පරො. සො එවාති විනයධරො එව. ‘‘උපජ්ඣ’’න්ති ධාතුකම්මං, ‘‘සාමණෙරෙනා’’ති කාරිතකම්මං උපනෙතබ්බං. එත්ථ චාති උපොසථාදීසු ච. නිස්සයදානඤ්ච සාමණෙරූපට්ඨානඤ්ච විසුං කත්වා ද්වාදසානිසංසෙ ලභතීතිපි සක්කා වත්තුං.

විසුං විසුං කත්වාති ‘‘පඤ්චාති ච…පෙ… එකාදසා’’ති ච කොට්ඨාසං කොට්ඨාසං කත්වා, සත්ත කොට්ඨාසෙ කත්වා භාසතීති අධිප්පායො. ථොමෙතීති සම්මුඛා ථොමෙති. පසංසතීති පරම්මුඛා පසංසති. ‘‘උග්ගහෙතබ්බ’’න්තිපදස්සත්ථං දස්සෙතුං වුත්තං ‘‘පරියාපුණිතබ්බ’’න්ති. අද්ධනි දීඝෙ සාධූති අද්ධනියං අද්ධක්ඛමං අද්ධයොග්‍යන්ති අත්ථො සාධුඅත්ථෙ නියපච්චයො (මොග්ගල්ලානෙ 4.33.73).

ථෙරා ච නවා ච මජ්ඣිමා ච බහූ තෙ භික්ඛූ පරියාපුණන්තීති යොජනා.

439. ‘‘උද්දිස්සමානෙ’’ති පදස්ස කම්මරූපත්තං දස්සෙතුං වුත්තං ‘‘උද්දිසියමානෙ’’ති. සො පනාති පාතිමොක්ඛො පන. යස්මා උද්දිස්සමානො නාම හොති, තස්මාති යොජනා. උද්දිසන්තෙ වාති උද්දිසියමානෙ වා. උද්දිසාපෙන්තෙ වාති උද්දිසාපියමානෙ වා. අන්තසද්දො හි මානසද්දකාරියො. යොති භික්ඛු. නන්ති තං පාතිමොක්ඛං. චසද්දො ඛුද්දානුඛුද්දකපදස්ස ද්වන්නවාක්‍යං දස්සෙති, පුබ්බපදෙ කකාරලොපො දට්ඨබ්බො. තෙසන්ති ඛුද්දානුඛුද්දාකානං. හීති සච්චං. එතානීති ඛුද්දානුඛුද්දකානි. යෙති භික්ඛූ. ‘‘යාව උප්පජ්ජතියෙව, තාව සංවත්තන්ති ඉති වුත්තං හොතීති යොජනා ඉමස්ස නයස්ස පාඨසෙසෙහි යොජෙතබ්බත්තා. ගරුකභාවං සල්ලක්ඛෙන්තො ලහුකභාවං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘අථ වා’’තිආදි. අතිවියාති අති ඉ එව. ඉකාරො හි සන්ධිවසෙන අදස්සනං ගතො. වියසද්දො එවකාරත්ථවාචකො ‘‘වරම්හාකං භුසාමිවා’’ති එත්ථ (ජා. 1.3.108) ඉවසද්දො විය, අති හුත්වා එවාති අත්ථො දට්ඨබ්බො. ‘‘උපසම්පන්නස්සා’’ති එත්ථ සමීපෙ සාමිවචනන්ති (රුපසිද්ධියං 316 සුත්තෙ) ආහ ‘‘උපසම්පන්නස්ස සන්තිකෙ’’ති. තස්සාති උපසම්පන්නස්ස. තස්මින්ති විනයෙ. විවණ්ණෙතීති න කෙවලං තස්සෙව විවණ්ණමත්තමෙව, අථ ඛො නින්දතියෙවාති ආහ ‘‘නින්දතී’’ති. ගරහතීති තස්සෙව වෙවචනං. අථ වා නින්දතීති උපසම්පන්නස්ස සම්මුඛා නින්දති. ගරහතීති පරම්මුඛා ගරහතීති. දුතියං.

3. මොහනසික්ඛාපදං

444. තතියෙ අනුසද්දො පටිපාටිඅත්ථං අන්තොකත්වා විච්ඡත්ථවාචකොති ආහ ‘‘අනුපටිපාටියා අද්ධමාසෙ අද්ධමාසෙ’’ති. සොති පාතිමොක්ඛො. උපොසථෙ උපොසථෙ උද්දිසිතබ්බන්ති අනුපොසථිකං. එත්ථාපි හි අනුසද්දො විච්ඡත්ථවාචකො. සොති පාතිමොක්ඛො. උද්දිසියමානො නාම හොතීති යොජනා. ‘‘තස්මිං අනාචාරෙ’’ති පදෙන ‘‘තත්ථා’’ති පදස්සත්ථං දස්සෙති. ‘‘යං ආපත්ති’’න්ති පදෙන යංසද්දස්ස විසයං දස්සෙති. යථාධම්මොති එත්ථ ධම්මසද්දෙන ධම්මො ච විනයො ච අධිප්පෙතොති ආහ ‘‘ධම්මො ච විනයො චා’’ති. යථාති යෙනාකාරෙන. සාධුසද්දො සුන්දරත්ථො, කසද්දො පදපූරණොති ආහ ‘‘සුට්ඨූ’’ති. අට්ඨින්ති ච ‘‘කත්වා’’ති ච ද්වෙ පදානි දට්ඨබ්බානි. ‘‘අට්ඨිකත්වා’’ති වා එකං පදං. තත්ථ පුබ්බනයෙ අත්ථො යස්සත්ථීති අට්ඨි ත්ථකාරස්ස ට්ඨකාරං කත්වා, තං අට්ඨිං. කත්වාති ත්වාපච්චයන්තඋත්තරපදෙන සමාසො න හොති. අට්ඨිකභාවන්ති එත්ථ ඉකසද්දෙන ‘‘අට්ඨී’’ති එත්ථ ඊපච්චයං දස්සෙති. ‘‘භාව’’න්තිපදෙන භාවපච්චයෙන විනා භාවත්ථස්ස ඤාපෙතබ්බතං දස්සෙති. අත්ථො පනෙවං දට්ඨබ්බො – අට්ඨිභාවං කත්වාති. පච්ඡිමනයෙ අත්ථො යස්සත්ථීති අට්ඨිකො පුරිමනයෙනෙව ත්ථකාරස්ස ට්ඨකාරං කත්වා. අත්ථයිතබ්බො ඉච්ඡිතබ්බොති වා අට්ඨිකො, අට්ඨිකඉති නාමසද්දතො ත්වාපච්චයො කාතබ්බො. ‘‘අට්ඨිකත්වා’’ති ඉදං පදං කිරියාවිසෙසනං. කිරියාවිසෙසනෙ වත්තමානෙ කරධාතු වා භූධාතු වා යොජෙතබ්බාති දස්සෙභුං වුත්තං ‘‘කත්වා හුත්වා’’ති. තං සබ්බං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘අට්ඨිකත්වාති අට්ඨිකභාවං කත්වා, අට්ඨිකො හුත්වා’’ති. තතියං.

4. පහාරසික්ඛාපදං

449. චතුත්ථෙ කස්මා ඡබ්බග්ගියා සත්තරසවග්ගියානං පහාරං දෙන්ති, නනු අකාරණෙන පහාරං දෙන්තීති ආහ ‘‘ආවුසො’’තිආදි. ඉමිනා යථා වදන්ති, තථා අකතත්තා පහාරං දෙන්තීති දස්සෙති.

451. සචෙපීති එත්ථ පිසද්දෙන සචෙ අමරති, කා නාම කථා, පාචිත්තියමෙවාති දස්සෙති. පහාරෙනාති පහාරහෙතුනා. යථාති යෙනාකාරෙන. අයන්ති භික්ඛු. න විරොචතීති න සොභති.

452. ‘‘අනුපසම්පන්නස්සා’’ති එත්ථ අකාරස්ස අඤ්ඤත්ථං දස්සෙතුං වුත්තං ‘‘ගහට්ඨස්ස වා’’තිආදි. පබ්බජිතස්ස වාති පරිබ්බාජකස්ස වා සාමණෙරස්ස වා.

453. ‘‘කෙනචී’’ති පදස්ස අත්ථං දස්සෙතුං වුත්තං ‘‘මනුස්සෙන වා’’තිආදි. තතොති විහෙඨනතො, ඉමිනා මොක්ඛස්ස අපාදානං දස්සෙති, ‘‘අත්තනො’’ති ඉමිනා සම්බන්ධං දස්සෙති. ‘‘පත්ථයමානො’’ති ඉමිනා ‘‘අධිප්පායො’’ති පදස්සත්ථං දස්සෙති. මුග්ගරෙන වාති චතුහත්ථදණ්ඩස්ස අද්ධෙන දණ්ඩෙන වා. සොති චොරාදිකොති. චතුත්ථං.

5. තලසත්තිකසික්ඛාපදං

454. පඤ්චමෙ තලන්ති හත්ථතලං. තඤ්හි තලති යංකිඤ්චි ගහිතවත්ථු පතිට්ඨාති එත්ථාති ‘‘තල’’න්ති වුච්චති. සත්තීති කුන්තො. සො හි සකති විජ්ඣිතුං සමත්ථෙතීති ‘‘සත්තී’’ති වුච්චති. තලමෙව සත්තිසදිසත්තා තලසත්තිකං, සදිසත්ථෙ කො, තං තලසත්තිකං උපචාරෙන ගහෙත්වා ‘‘කායම්පී’’ති වුත්තං. කායතො අඤ්ඤං වත්ථුම්පි තලසත්තිකසඞ්ඛාතෙන කායෙන ගහෙත්වා උග්ගිරත්තා වුත්තං ‘‘කායපටිබද්ධම්පී’’ති. ‘‘පහාරසමුච්චිතා’’ති එත්ථ සංපුබ්බො ච උපුබ්බො ච චිසද්දො පගුණනසඞ්ඛාතෙ පරිචිතෙ වත්තතීති ආහ ‘‘පහාරපරිචිතා’’ති. පහාරෙන සං පුනප්පුනං උච්චිතා පරිචිතාති අත්ථො. ඉමමෙවත්ථං සන්ධාය වුත්තං ‘‘පුබ්බෙපි…පෙ… අත්ථො’’ති. අඤ්ඤම්පි සජ්ඣායනනයං දස්සෙතුං වුත්තං ‘‘පහාරස්ස උබ්බිගා’’ති. තස්සාති තස්ස පාඨස්ස. පහාරස්සාති පහාරතො. නිස්සක්කත්ථෙ චෙතං සාමිවචනං. ‘‘භීතා’’ති ඉමිනා ‘‘උබ්බිගා’’ති එත්ථ උපුබ්බ විජධාතුස්සත්ථං දස්සෙති.

457-8. විරද්ධොති පණ්ණකො හුත්වා. පුබ්බෙති පුරිමසික්ඛාපදෙ. වුත්තෙසු වත්ථූසූති ‘‘චොරං වා පච්චත්ථීකං වා’’තිආදිනා වුත්තෙසු වත්ථූසූති. පඤ්චමං.

6. අමූලකසික්ඛාපදං

459. ඡට්ඨෙ තෙති ඡබ්බග්ගියා. චොදෙන්ති කිරාති සම්බන්ධො. ආකිණ්ණදොසත්තාති තෙසං ආකුලආදීනවත්තා. එවන්ති චොදියමානෙ. අත්තපරිත්තාණන්ති අත්තනො පරිසමන්තතො තාණං රක්ඛනං කරොන්තා චොදෙන්තීති යොජනාති. ඡට්ඨං.

7. සඤ්චිච්චසික්ඛාපදං

464. සත්තමෙ උපපුබ්බදහධාතුස්ස සකම්මිකත්තා කාරිතන්තොගධභාවං දස්සෙතුං වුත්තං ‘‘උප්පාදෙන්තී’’ති. ‘‘අනුපසම්පන්නස්සා’’ති එත්ථ අකාරස්ස සදිසත්ථං දස්සෙතුං වුත්තං ‘‘සාමණෙරස්සා’’ති. සාමණෙරොපි හි උපසම්පන්නෙන සදිසො හොති සණ්ඨානෙන ච පුරිසභාවෙන ච. සාමණෙරස්ස කුක්කුච්චං උපදහතීති සම්බන්ධො. නිසින්නං මඤ්ඤෙ, නිපන්නං මඤ්ඤෙ, භුත්තං මඤ්ඤෙ, පීතං මඤ්ඤෙ, කතං මඤ්ඤෙති යොජනා. නිසින්නන්ති නිසීදිතං. නිපන්නන්ති නිපජ්ජිතන්ති. සත්තමං.

8. උපස්සුතිසික්ඛාපදං

471. අට්ඨමෙ ‘‘අධිකරණජාතාන’’න්ති එත්ථ අධිකරණස්ස පකරණතො විවාදාධිකරණභාවඤ්ච විසෙසනපරපදභාවඤ්ච දස්සෙන්තො ආහ ‘‘උප්පන්නවිවාදාධිකරණාන’’න්ති. තත්ථ උප්පන්නසද්දෙන ජාතසද්දස්සත්ථං දස්සෙති. විවාදසද්දෙන අධිකරණස්ස සරූපං දස්සෙති. සුය්‍යතීති සුති වචනං, සුතියා සමීපං උපස්සුති ඨානන්ති අත්ථං දස්සෙතුං වුත්තං ‘‘සුතිසමීප’’න්ති. ‘‘සමීප’’න්ති ඉමිනා උපසද්දස්සත්ථං දස්සෙති. ‘‘යත්ථා’’තිආදිනා ‘‘උපස්සුතී’’ති එත්ථ උපසද්දස්ස පධානත්තා තස්ස සරූපං දස්සෙති. යත්ථාති යස්මිං ඨානෙ. මන්තෙන්තන්ති එත්ථ උපයොගවචනස්ස භුම්මත්ථෙ අධිප්පෙතත්තා වුත්තං ‘‘මන්තයමානෙ’’ති.

473. ‘‘වූපසමිස්සාමී’’ති එත්ථ ඉධාතුයා ගත්‍යත්ථං දස්සෙතුං වුත්තං ‘‘වූපසමං ගමිස්සාමී’’ති. අකාරකභාවන්ති නිද්දොසභාවං. සොතුකාමතාය ගමනවසෙන සියා කිරියන්ති යොජනා. පරතොපි එසෙව නයොති. අට්ඨමං.

9. කම්මපටිබාහනසික්ඛාපදං

474. නවමෙ මයන්ති ඡබ්බග්ගියනාමකා අම්හෙ. කතත්තාති කම්මානං කතත්තා. ධම්මොති භූතො සභාවො. එතෙසූති චතූසු සඞ්ඝකම්මෙසූති. නවමං.

10. ඡන්දං අදත්වාගමනසික්ඛාපදං

481. දසමෙ චොදෙති පරස්ස දොසං ආරොපෙතීති චොදකො. තෙන ච චොදකෙන චොදෙතබ්බො දොසං ආරොපෙතබ්බොති චුදිතො, සොයෙව චුදිතකො, තෙන ච. ‘‘අනුවිජ්ජකොති ච විනයධරො. සො හි චොදකචුදිතකානං මතං අනුමිනෙත්වා විදති ජානාතීති අනුවිජ්ජකො. එත්තාවතාපීති එත්තකෙනපි පමාණෙනාති. දසමං.

11. දුබ්බලසික්ඛාපදං

484. එකාදසමෙ ‘‘අලජ්ජීතා’’තිආදීසු (පරි. 295) විය යකාරලොපෙන නිද්දෙසොති ආහ ‘‘යථාමිත්තතායා’’ති. ‘‘යො යො’’ති ඉමිනා යථාසද්දස්ස විච්ඡත්ථං දස්සෙති. යථාවුඩ්ඪන්තිආදීසු (චූළව. 311 ආදයො) විය යො යො මිත්තො ‘‘යථාමිත්ත’’න්ති වචනත්ථො කාතබ්බො. සබ්බපදෙසූති ‘‘යථාසන්දිට්ඨතා’’තිආදීසු සබ්බෙසු පදෙසූති. එකාදසමං.

12. පරිණාමනසික්ඛාපදං

489. ද්වාදසමෙ යන්ති පදත්ථවිනිච්ඡයත්ථසඞ්ඛාතං යං වචනං. තත්ථාති තිංසකකණ්ඩෙ. ඉධාති ද්වෙනවුතිකණ්ඩෙ, සික්ඛාපදෙ වා. පුග්ගලස්සාති පරපුග්ගලස්සාති. ද්වාදසමං.

සහධම්මිකවග්ගො අට්ඨමො.