10. දන්තපොනසික්ඛාපදං

263. දසමෙ දන්තකට්ඨන්ති දන්තපොනං. තඤ්හි දන්තො කසීයති විලෙඛීයති අනෙනාති ‘‘දන්තකට්ඨ’’න්ති වුච්චති. ‘‘සබ්බ’’න්ති ආදිනා සබ්බමෙව පංසුකූලං සබ්බපංසුකූලං, තමස්සත්ථීති ‘‘සබ්බපංසුකූලිකො’’ති අත්ථං දස්සෙති. සොති භික්ඛු පරිභුඤ්ජති කිරාති සම්බන්ධො. සුසානෙති ආළහනෙ. තඤ්හි ඡවානං සයනට්ඨානත්තා ‘‘සුසාන’’න්ති වුච්චති නිරුත්තිනයෙන. තත්ථාති සුසානෙ. පුන තත්ථාති එවමෙව. අය්‍යසරූපඤ්ච වොසාටිතකසරූපඤ්ච දස්සෙතුං වුත්තං ‘‘අය්‍යවොසාටිතකානීති එත්ථා’’ති. තත්ථ ‘‘අය්‍යා…පෙ… පිතාමහා’’තිඉමිනා අය්‍යසරූපං දස්සෙති. ‘‘වො…පෙ… භොජනීයානී’’තිඉමිනා වොසාටිතකසරූපං. අය්‍යසඞ්ඛාතානං පිතිපිතාමහානං අත්ථාය, තෙ වා උද්දිස්ස ඡඩ්ඩිතානි වොසාටිතකසඞ්ඛතානි ඛාදනීයභොජනීයානි අය්‍යවොසාටිතකානීති විග්ගහො කාතබ්බො. මනුස්සා ඨපෙන්ති කිරාති සම්බන්ධො. යන්ති ඛාදනීයභොජනීයං. තෙසන්ති ඤාතකානං. පිණ්ඩං පිණ්ඩං කත්වාති සඞ්ඝාටං සඞ්ඝාටං කත්වා. අඤ්ඤන්ති වුත්තඛාදනීයභොජනීයතො අඤ්ඤං. උම්මාරෙපීති සුසානස්ස ඉන්දඛීලෙපි. සො හි උද්ධටො කිලෙසමාරො එත්ථාති ‘‘උම්මාරො’’ති වුච්චති. බොධිසත්තො හි අභිනික්ඛමනකාලෙ පුත්තං චුම්බිස්සාමීති ඔවරකස්ස ඉන්දඛීලෙ ඨත්වා පස්සන්තො මාතරං පුත්තස්ස නලාටෙ හත්ථං ඨපෙත්වා සයන්තිං දිස්වා ‘‘සචෙ මෙ පුත්තං ගණ්හෙය්‍යං, මාතා තස්ස පබුජ්ඣෙය්‍ය, පබුජ්ඣමානාය අන්තරායො භවෙය්‍යා’’ති අභිනික්ඛමනන්තරායභයෙන පුත්තදාරෙ පරිච්චජිත්වා ඉන්දඛීලතො නිවත්තිත්වා මහාභිනික්ඛමනං නික්ඛමි. තස්මා බොධිසත්තස්ස ඨත්වා පුත්තදාරෙසු අපෙක්ඛාසඞ්ඛාතස්ස මාරස්ස උද්ධටට්ඨානත්තා සො ඉන්දඛීලො නිප්පරියායෙන ‘‘උම්මාරො’’ති වුච්චති, අඤ්ඤෙ පන රූළ්හීවසෙන. ථිරොති ථද්ධො. ඝනබද්ධොති ඝනෙන බද්ධො. කථිනෙන මංසෙන ආබද්ධොති අත්ථො. වඨති ථූලො භවතීති වඨො, මුද්ධජදුතියොයං, සො අස්සත්ථීති වඨරොති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘වඨරොති ථූලො’’ති. ‘‘සල්ලක්ඛෙමා’’තිඉමිනා ‘‘මඤ්ඤෙ’’ති එත්ථ මනධාතු සල්ලක්ඛණත්ථො, මකාරස්සෙකාරොති දස්සෙති. හීති සච්චං. තෙසන්ති මනුස්සානං.

264. සම්මාති අවිපරීතං. අසල්ලක්ඛෙත්වාති ආහාරසද්දස්ස ඛාදනීයභොජනීයාදීසු නිරූළ්හභාවං අමඤ්ඤිත්වා. භගවා පන ඨපෙසීති සම්බන්ධො. යථාඋප්පන්නස්සාති යෙනාකාරෙන උප්පන්නස්ස. පිතා පුත්තසඞ්ඛාතෙ දාරකෙ සඤ්ඤාපෙන්තො විය භගවා තෙ භික්ඛූ සඤ්ඤාපෙන්තොති යොජනා.

265. එතදෙවාති තිණ්ණමාකාරානමඤ්ඤතරවසෙන අදින්නමෙව සන්ධායාති සම්බන්ධො. හීති සච්චං. මාතිකායං ‘‘දින්න’’න්ති වුත්තට්ඨානං නත්ථි, අථ කස්මා පදභාජනෙයෙව වුත්තන්ති ආහ ‘‘දින්නන්ති ඉද’’න්තිආදි. ‘‘දින්න’’න්ති ඉදං උද්ධටන්ති සම්බන්ධො. අස්සාති ‘‘දින්න’’න්ති පදස්ස. නිද්දෙසෙ ච ‘‘කායෙන…පෙ… දෙන්තෙ’’ති උද්ධටන්ති යොජනා. එවන්ති ඉමෙහි තීහාකාරෙහි දදමානෙති සම්බන්ධො. එවන්ති ඉමෙහි ද්වීහාකාරෙහි. ආදීයමානන්ති සම්බන්ධො. රථරෙණුම්පීති රථිකවීථියං උට්ඨිතපංසුම්පි. පුබ්බෙති පඨමපවාරණසික්ඛාපදෙ. එවං පටිග්ගහිතං එතං ආහාරං දින්නං නාම වුච්චතීති යොජනා. ‘‘එතමෙවා’’ති එවස්ස සම්භවතො තස්ස ඵලං දස්සෙතුං වුත්තං ‘‘න ඉද’’න්තිආදි. නිස්සට්ඨං න වුච්චතීති යොජනා.

තත්ථාති ‘‘කායෙනා’’තිආදිවචනෙ. හීති සච්චං. නත්ථු කරීයති ඉමායාති නත්ථුකරණී, තාය. නාසාපුටෙන පටිග්ගණ්හාතීති සම්බන්ධො. අකල්ලකොති ගිලානො. හීති සච්චං. කායෙන පටිබද්ධො කායපටිබද්ධො කටච්ඡුආදීති ආහ ‘‘කටච්ඡුආදීසූ’’තිආදි. හීති සච්චං. පාතියමානන්ති පාතාපියමානං.

එත්ථාති ඉමස්මිං සික්ඛාපදෙ. ‘‘පඤ්චහඞ්ගෙහී’’ති පදස්ස විත්ථාරං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘ථාමමජ්ඣිමස්සා’’තිආදි. තන්ති දාතබ්බවත්ථුං.

තත්ථාති ‘‘හත්ථපාසො පඤ්ඤායතී’’තිවචනෙ. ගච්ඡන්තොපි ඨිතෙනෙව සඞ්ගහිතො. භූමට්ඨස්සාති භූමියං ඨිතස්ස. ආකාසට්ඨස්සාති ආකාසෙ ඨිතස්ස. ‘‘හත්ථං අඞ්ග’’න්ති පදෙහි අවයවිසම්බන්ධො කාතබ්බො. වුත්තනයෙනෙවාති ‘‘භූමට්ඨස්ස ච සීසෙනා’’තිආදිනා වුත්තනයෙනෙව. පක්ඛීති සකුණො. සො හි පක්ඛයුත්තත්තා පක්ඛීති වුච්චති. හත්ථීති කුඤ්ජරො. සො හි සොණ්ඩසඞ්ඛාතහත්ථයුත්තත්තා හත්ථීති වුච්චති. අද්ධෙන අට්ඨමං රතනමස්සාති අද්ධට්ඨමරතනො, හත්ථී, තස්ස. තෙනාති හත්ථිනා.

එකො දායකො වදතීති සම්බන්ධො. ඔණමතීති හෙට්ඨා නමති. එත්තාවතාති එකදෙසසම්පටිච්ඡනමත්තෙන. තතොති සම්පටිච්ඡනතො. උග්ඝාටෙත්වාති විවරිත්වා. කාජෙනාති බ්‍යාභඞ්ගියා. සා හි කචති බන්ධති විවිධං භාරං අස්මින්ති කාචොති වුච්චති, චකාරස්ස ජකාරෙ කතෙ කාජොපි යුත්තොයෙව. තිංස හත්ථා රතනානි ඉමස්සාති තිංසහත්ථො, වෙණු. ගුළකුම්භොති ඵාණිතෙන පූරිතො ඝටො. පටිග්ගහිතමෙවාති කුම්භෙසු හත්ථපාසතො බහි ඨිතෙසුපි අභිහාරකස්ස හත්ථපාසෙ ඨිතත්තා පටිග්ගහිතමෙවාති වුත්තං හොති. උච්ඡුයන්තදොණිතොති උච්ඡුං පීළනයන්තස්ස අම්බණතො.

බහූ පත්තා ඨපිතා හොන්තීති සම්බන්ධො. යත්ථාති යස්මිං ඨානෙ. ඨිතස්ස භික්ඛුනො හත්ථපාසෙති යොජනා. ඨත්වා ඵුසිත්වා ‘‘නිසින්නස්ස භික්ඛුනො’’ති පාඨසෙසෙන යොජෙතබ්බං. ඨිතෙන වා නිසින්නෙන වා නිපන්නෙන වා දායකෙන දිය්‍යතීති සම්බන්ධො.

පථවියං ඨිතා හොන්තීති සම්බන්ධො. යං යන්ති යං යං පත්තං. යත්ථ කත්ථචීති යෙසු කෙසුචීති සම්බන්ධො. තන්ති තං වචනං.

තත්ථ තස්මිං ඨානෙ ජාතො තත්ථජාතො, අලුත්තසමාසොයං, සොයෙව තත්ථජාතකො, තස්මිං. හීති සච්චං, යස්මා වා. තත්ථජාතකෙ න රුහති යථා, එවං න රුහතියෙවාති යොජනා. ථාමමජ්ඣිමෙන පුරිසෙන සුට්ඨු හරිතබ්බන්ති සංහාරියං, තංයෙව සංහාරිමං යකාරස්ස මකාරං කත්වා, න සංහාරිමං අසංහාරිමං, තස්මිං. තෙපීති තෙ අසංහාරිමාපි. හීති සච්චං, යස්මා වා. තත්ථජාතකසඞ්ඛෙපූපගාති තත්ථජාතකෙ සමොධානෙත්වා ඛෙපං පක්ඛෙපං උපගතා. හීති සච්චං, යස්මා වා. ඉදඤ්හි වාක්‍යන්තරත්තා පුනප්පුනං වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං. තානීති තින්තිණිකාදිපණ්ණානි. සන්ධාරෙතුන්ති සම්මා ධාරෙතුං. ඨිතො දායකොති සම්බන්ධො.

ලද්ධස්ස ලද්ධස්ස වත්ථුස්ස සන්නිධිට්ඨානත්තා, පක්ඛිත්තට්ඨානත්තා වා ථවීයති පසංසීයතීති ථවිකා, තතො. පුඤ්ඡිත්වා පටිග්ගහෙත්වාති ‘‘පුඤ්ඡිත්වා වා පටිග්ගහෙත්වා වා’’ති අනියමවිකප්පත්ථො වාසද්දො අජ්ඣාහරිතබ්බො. තෙසු තෙසු වත්ථූසු රඤ්ජති ලග්ගතීති රජො, තං. විනයෙ පඤ්ඤත්තං දුක්කටං විනයදුක්කටං. තං පනාති භික්ඛං පන. පටිග්ගහෙත්වා දෙථාති මං පටිග්ගහාපෙත්වා මම දෙථාති අධිප්පායො.

තතො තතොති තස්මා තස්මා ඨානා උට්ඨාපෙත්වාති සම්බන්ධො. තන්ති භික්ඛං. තස්සාති අනුපසම්පන්නස්ස.

සො වත්තබ්බොති සො දිය්‍යමානො භික්ඛු දායකෙන භික්ඛුනා වත්තබ්බොති යොජනා. ඉමන්ති සරජපත්තං. තෙනාති දිය්‍යමානභික්ඛුනා. තථා කාතබ්බන්ති යථා දායකෙන භික්ඛුනා වුත්තං, තථා කාතබ්බන්ති අත්ථො. උප්ලවතීති උපරි ගච්ඡති, ප්ලු ගතියන්ති හි ධාතුපාඨෙසු (සද්දනීතිධාතුමාලායං 16 ළකාරන්තධාතු) වුත්තං. එත්ථ උඉති උපසග්ගස්ස අත්ථදස්සනත්ථං ‘‘උපරී’’ති වුත්තං, පකාරලකාරසංයොගො දට්ඨබ්බො. පොත්ථකෙසු පන ‘‘උප්පිලවතී’’ති ලිඛන්ති, සො අපාඨො. කඤ්ජිකන්ති බිලඞ්ගං. තඤ්හි කෙන ජලෙන අඤ්ජියං අභිබ්‍යත්තං අස්සාති ‘‘කඤ්ජිය’’න්ති වුච්චති, තමෙව කඤ්ජිකං යකාරස්ස කකාරං කත්වා. තං පවාහෙත්වා, අපනෙත්වාති අත්ථො. යත්ථාති යස්මිං ඨානෙ. සුක්ඛමෙව භත්තං භජිතබ්බට්ඨෙන සෙවිතබ්බට්ඨෙනාති සුක්ඛභත්තං, තස්මිං. පුරතොති භික්ඛුස්ස පුරතො, පුබ්බෙ වා. ඵුසිතානීති බින්දූනි. තානි හි සම්බාධට්ඨානෙසුපි ඵුසන්තීති ඵුසිතානීති වුච්චන්ති.

උළුඞ්කොති කොසියසකුණනාමො දීඝදණ්ඩකො එකො භාජනවිසෙසො, තෙන. ථෙවාති ඵුසිතානි. තානි හි සම්බාධට්ඨානෙසුපි ඵුසිතත්තා ථවීයන්ති පසංසීයන්තීති ‘‘ථෙවා’’ති වුච්චන්ති. චරුකෙනාති චරීයති භක්ඛීයතීති චරු, හබ්‍යපාකො, තං කරොති අනෙනාති චරුකං, ථාල්‍යාදිකං ඛුද්දකභාජනං, තෙන ආකිරියමානෙති සම්බන්ධො. කාළවණ්ණකාමෙහි මානීයතීති මසි. ඛාදතීති ඡාරො ඛකාරස්ස ඡකාරං, දකාරස්ස ච රකාරං කත්වා, ඛාරරසො, සො ඉමිස්සත්ථීති ඡාරිකා. උප්පතිත්වාති උද්ධං ගන්ත්වා. හීති සච්චං, යස්මා වා.

ඵාලෙත්වාති ඡින්දිත්වා. දෙන්තානං අනුපසම්පන්නානන්ති සම්බන්ධො. පායාසස්සාති පායාසෙන. තථාපීති තෙන මුඛවට්ටියා ගහණාකාරෙනපි.

ආභොගං කත්වාති ‘‘පටිග්ගහෙස්සාමී’’ති මනසිකාරං කත්වා. සොති නිද්දං ඔක්කන්තො භික්ඛු. වට්ටතියෙවාති ආභොගස්ස කතත්තා වට්ටතියෙව. අනාදරන්ති අනාදරෙන, කරණත්ථෙ චෙතං උපයොගවචනං, අනාදරං හුත්වාති වා යොජෙතබ්බං. කෙචීති අභයගිරිවාසිනො. කායෙන පටිබද්ධො කායපටිබද්ධො, තෙන පටිබද්ධො කායපටිබද්ධපටිබද්ධො, තෙන. වචනමත්තමෙවාති ‘‘පටිබද්ධපටිබද්ධ’’න්ති එකං අතිරෙකං පටිබද්ධවචනමත්තමෙව නානං, අත්ථතො පන කායපටිබද්ධමෙවාති අධිප්පායො. යම්පීති යම්පි වත්ථු. තත්‍රාති තස්මිං වට්ටනෙ. තන්ති අනුජානනං.

නෙය්‍යො අධිප්පායං නෙත්වා ඤාතො අත්ථො ඉමස්සාති නෙය්‍යත්ථං. එත්ථාති සුත්තෙ, සුත්තස්ස වා. යන්ති වත්ථු පතතීති සම්බන්ධො. පරිගළිත්වාති භස්සිත්වා. සුද්ධායාති නිරජාය. සාමන්ති සයං. පුඤ්ඡිත්වා වාතිආදීසු තයො වාසද්දා අනියමවිකප්පත්ථා. පුඤ්ඡිතාදීසු හි එකස්මිං කිච්චෙ කතෙ ඉතරකිච්චං කාතබ්බං නත්ථීති අධිප්පායො. තෙනාති තෙන භික්ඛුනා, ‘‘ආහරාපෙතුම්පී’’තිපදෙ කාරිතකම්මං. ‘‘කස්මා න වට්ටතී’’ති පුච්ඡා. හීති විත්ථාරො. වදන්තෙන භගවතාති සම්බන්ධො. එත්ථාති සුත්තවචනෙසු. ‘‘පරිච්චත්තං තං භික්ඛවෙ දායකෙහී’’ති වචනෙනාති යොජනා. අධිප්පායොති නීතත්ථො අධිප්පායො, නිප්පරියායෙන ඉතත්ථො ඤාතත්ථො අධිප්පායොති වුත්තං හොති.

එවං නීතත්ථමධිප්පායං දස්සෙත්වා නෙය්‍යත්ථ, මධිප්පායං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘යස්මා චා’’ති ආදි. තන්ති පරිභුඤ්ජනං අනුඤ්ඤාතන්ති සම්බන්ධො. දුතියදිවසෙපීති පිසද්දො සම්පිණ්ඩනත්ථො, අපරදිවසෙපීති අත්ථො. අධිප්පායොති නෙය්‍යත්ථො අධිප්පායො නෙත්වා ඉය්‍යත්ථො ඤාතත්ථො අධිප්පායොති වුත්තං හොති.

භුඤ්ජන්තානං භික්ඛූනන්ති සම්බන්ධො. හීති විත්ථාරො. දන්තාති දසනා. තෙ හි දංසීයන්ති භක්ඛීයන්ති එතෙහීති ‘‘දන්තා’’ති වුච්චන්ති. සත්ථංයෙව සත්ථකං ඛුද්දකට්ඨෙන, තෙන පටිග්ගහිතෙන සත්ථකෙන. එතන්ති මලං. තන්ති ලොහගන්ධමත්තං. පරිහරන්තීති පටිග්ගහෙත්වා හරන්ති. හීති සච්චං, යස්මා වා. තං සත්ථකං පරිභොගත්ථාය යස්මා න පරිහරන්ති, තස්මා එසෙව නයොති අත්ථො. උග්ගහිතපච්චයා, සන්නිධිපච්චයා වා දොසො නත්ථීති වුත්තං හොති. තත්ථාති තෙසු තක්කඛීරෙසු. නීලිකාති නීලවණ්ණා ස්නෙහා. ආමකතක්කාදීසූති අපක්කෙසු තක්කඛීරෙසු.

කිලිට්ඨඋදකන්ති සමලං උදකං. තස්සාති සාමණෙරස්ස. පත්තගතං ඔදනන්ති සම්බන්ධො. අස්සාති සාමණෙරස්ස. උග්ගහිතකොති අවගහිතකො. ‘‘උඤ්ඤාතො’’තිආදීසු (සං. නි. 1.112) විය උකාරො ඔකාරවිපරීතො හොති, අපටිග්ගහෙත්වා ගහිතත්තා දුග්ගහිතකොති වුත්තං හොති.

එතෙනාති ඔදනෙන. පටිග්ගහිතමෙව හොති හත්ථතො අමුත්තත්තාති අධිප්පායො.

පුන පටිග්ගහෙතබ්බං සාපෙක්ඛෙ සතීති අධිප්පායො. එත්තොති ඉතො පත්තතො. සාමණෙරො පක්ඛිපතීති සම්බන්ධො. තතොති පත්තතො. කෙචීති අභයගිරිවාසිනො. තන්ති ‘‘පුන පටිග්ගහෙතබ්බ’’න්ති වදන්තානං කෙසඤ්චි ආචරියානං වචනං වෙදිතබ්බන්ති සම්බන්ධො. යන්ති පූවභත්තාදි.

අත්තනො වාති සාමණෙරස්ස වා. සාමණෙරාති ආමන්තනං. තස්සාති සාමණෙරස්ස. භාජනෙති යාගුපචනකභාජනෙ. යාගුකුටන්ති යාගුයා පූරිතං කුටං. තන්ති යාගුකුටං. ‘‘භික්ඛුනා පටිග්ගණ්හාපෙතු’’න්ති කාරිතකම්මං උපනෙතබ්බං. ගීවං ඨපෙත්වා ආවජ්ජෙතීති සම්බන්ධො. ආවජ්ජෙතීති පරිණාමෙති.

පටිග්ගහණූපගං භාරන්ති ථාමමජ්ඣිමෙන පුරිසෙන සංහාරිමං භාරං. බලවතා සාමණෙරෙනාති සම්බන්ධො. තෙලඝටං වාති තෙලෙන පක්ඛිත්තං ඝටං වා. ලග්ගෙන්තීති ලම්බෙන්ති. අයමෙව වා පාඨො.

නාගස්ස දන්තො වියාති නාගදන්තකො, සදිසත්ථෙ කො. අඞ්කීයතෙ ලක්ඛීයතෙ අනෙනාති අඞ්කුසො, ගජමත්ථකම්හි විජ්ඣනකණ්ඩකො. අඞ්කුසො වියාති අඞ්කුසකො, තස්මිං අඞ්කුසකෙ වා ලග්ගිතා හොන්තීති සම්බන්ධො. ගණ්හතොති ගණ්හන්තස්ස. මඤ්චස්ස හෙට්ඨා හෙට්ඨාමඤ්චො, තස්මිං. තන්ති තෙලථාලකං.

ආරොහන්තෙහි ච ඔරොහන්තෙහි ච නිච්චං සෙවීයතීති නිස්සෙණී, තස්සා මජ්ඣං නිස්සෙණිමජ්ඣං, තස්මිං. කණ්ණෙ උට්ඨිතං කණ්ණිකං, කණ්ණමලං, කණ්ණිකං විය කණ්ණිකං, යථා හි කණ්ණමලං කණ්ණතො උට්ඨහිත්වා සයං පවත්තති, එවං තෙලාදිතො උට්ඨහිත්වා සයං පවත්තතීති වුත්තං හොති. ඝනචුණ්ණන්ති කථිනචුණ්ණං. තංසමුට්ඨානමෙව නාමාති තතො තෙලාදිතො සමුට්ඨානමෙව නාම හොතීති අත්ථො. එතන්ති කණ්ණිකාදි. ඉදං පදං පුබ්බාපරාපෙක්ඛං.

යොත්තෙනාති රජ්ජුනා. අඤ්ඤො දෙතීති සම්බන්ධො.

පවිසන්තෙ ච නික්ඛමන්තෙ ච වරති ආවරති ඉමායාති වති, තං. උච්ඡූති රසාලො. සො හි උසති විසං දාහෙතීති උච්ඡූති වුච්චති, තං. තිම්බරුසකන්ති තින්දුකං. තඤ්හි තෙමෙති භුඤ්ජන්තං පුග්ගලං අද්දෙති රසෙනාති තිම්බො, රුසති ඛුද්දිතං නාසෙතීති රුසකො, තිම්බො ච සො රුසකො චාති ‘‘තිම්බරුසකො’’ති වුච්චති, තං. වතිදණ්ඩකෙසූති වතියා අත්ථාය නික්ඛණිතෙසු දණ්ඩකෙසු. මයං පනාති සඞ්ගහකාරාචරියභූතා බුද්ධඝොසනාමකා මයං පන, අත්තානං සන්ධාය බහුවචනවසෙන වුත්තං. න පුථුලො පාකාරොති අඩ්ඪතෙය්‍යහත්ථපාසානතික්කමං සන්ධාය වුත්තං. හත්ථසතම්පීති රතනසතම්පි.

සොති සාමණෙරො. භික්ඛුස්ස දෙතීති යොජනා. අපරොති සාමණෙරො.

ඵලං ඉමිස්සත්ථීති ඵලිනී, ඉනපච්චයො ඉත්ථිලිඞ්ගජොතකො ඊ, තං සාඛන්ති යොජනා. ඵලිනිසාඛන්ති සමාසතොපි පාඨො අත්ථි. මච්ඡිකවාරණත්ථන්ති මධුඵාණිතාදීහි මක්ඛනට්ඨානෙ නිලීයන්තීති මක්ඛිකා, තායෙව මච්ඡිකා ඛකාරස්ස ඡකාරං කත්වා, තාසං නිවාරණාය. මූලපටිග්ගහමෙවාති මූලෙ පටිග්ගහණමෙව, පඨමපටිග්ගහමෙවාති වුත්තං හොති.

භික්ඛු ගච්ඡතීති සම්බන්ධො. අරිත්තෙනාති කෙනිපාතෙන. තඤ්හි අරති නාවා ගච්ඡති අනෙනාති අරිත්තං, තෙන. තන්ති පටිග්ගහණාරහං භණ්ඩං. අනුපසම්පන්නෙනාති කාරිතකම්මං. තස්මිම්පීති චාටිකුණ්ඩකෙපි. තන්ති අනුපසම්පන්නං.

පාථෙය්‍යතණ්ඩුලෙති පථස්ස හිතෙ තණ්ඩුලෙ. තෙසන්ති සාමණෙරානං. ඉතරෙහීති භික්ඛූහි ගහිතතණ්ඩුලෙහි. සබ්බෙහි භික්ඛූහි භුත්තන්ති සම්බන්ධො. එත්ථාති භික්ඛූහි ගහිතෙහි සාමණෙරස්ස තණ්ඩුලෙහි යාගුපචනෙ න දිස්සතීති සම්බන්ධො. කාරණන්ති පරිවත්තෙත්වා භුත්තස්ස ච අපරිවත්තෙත්වා භුත්තස්ස ච කාරණං.

භත්තං පචිතුකාමො සාමණෙරොති යොජනා. භික්ඛුනා ආරොපෙතබ්බං, අග්ගි න කාතබ්බොති සම්බන්ධො. පුන පටිග්ගහණකිච්චං නත්ථි මූලෙ පටිග්ගහිතත්තාති අධිප්පායො.

අස්සාති සාමණෙරස්ස. තතොති අග්ගිජාලනතො.

තත්තෙ උදකෙති උදකෙ තාපෙ. තතොති තණ්ඩුලපක්ඛිපනතො.

පිධානන්ති උක්ඛලිපිධානං. තස්සෙවාති හත්ථකුක්කුච්චකස්ස භික්ඛුනො එව. දබ්බිං වාති කටච්ඡුං වා. සො හි දරීයති විලොළීයති ඉමායාති දබ්බීති වුච්චති.

තත්‍රාති තස්මිං ඨපනෙ. තස්සෙවාති ලොලභික්ඛුස්සෙව. තතොති පත්තතො. පුන තතොති සාඛාදිතො. තත්ථාති ඵලරුක්ඛෙ.

විතක්කං සොධෙතුන්ති ‘‘මය්හම්පි දස්සතී’’ති විතක්කං සොධෙතුං. තතොති අම්බඵලාදිතො.

පුන තතොති මාතාපිතූනමත්ථාය ගහිතතෙලාදිතො. තෙති මාතාපිතරො. තතොයෙවාති තෙහියෙව තණ්ඩුලෙහි සම්පාදෙත්වාති සම්බන්ධො.

එත්ථාති තාපිතඋදකෙ. අමුඤ්චන්තෙනෙව හත්ථෙනාති යොජනා. අඞ්ගන්ති විනාසං ගච්ඡන්තීති අඞ්ගාරා. දරීයන්ති ඵලීයන්තීති දාරූනි.

වුත්තො සාමණෙරොති යොජනා.

ගවති පරිභුඤ්ජන්තානං විස්සට්ඨං සද්දං කරොතීති ගුළො, ගුළති විසතො ජීවිතං රක්ඛතීති වා ගුළො, තං භාජෙන්තො භික්ඛූති සම්බන්ධො. තස්සාති ලොලසාමණෙරස්ස.

ධූමස්සත්ථාය වට්ටීයති වට්ටිත්වා කරීයතීති ධූමවට්ටි, තං. මුඛීයති විපරීයතීති මුඛං. කං වුච්චති සීසං, තං තිට්ඨති එත්ථාති කණ්ඨො.

භත්තුග්ගාරොති උද්ධං ගිරති නිග්ගිරතීති උග්ගාරො, භත්තමෙව උග්ගාරො භත්තුග්ගාරො, උග්ගාරභත්තන්ති අත්ථො. දන්තන්තරෙති දන්තවිවරෙ.

උපකට්ඨෙ කාලෙති ආසන්නෙ මජ්ඣන්හිකෙ කාලෙ. කක්ඛාරෙත්වාති සඤ්චිත්වා. තස්ස අත්ථං දස්සෙතුං වුත්තං ‘‘ද්වෙ තයො ඛෙළපිණ්ඩෙ පාතෙත්වා’’ති. ඵළුසඞ්ඛාතං සිඞ්ගං විසාණං අස්මිං අත්ථීති සිඞ්ගී, සොයෙව කටුකභයෙහි විරමිතබ්බත්තා සිඞ්ගීවෙරොති වුච්චති. අඞ්කීයති රුක්ඛො නවං උග්ගතොති ලක්ඛීයති එතෙහීති අඞ්කුරා, සමං ලොණෙන උදකං, සමං වා උදකෙන ලොණං අස්මින්ති සමුද්දො, තස්ස උදකං අවයවීඅවයවභාවෙනාති සමුද්දොදකං, තෙන අපටිග්ගහිතෙනාති සම්බන්ධො. ඵාණති ගුළතො ථද්ධභාවං ගච්ඡතීති ඵාණිතං. කරෙන හත්ථෙන ගහිතබ්බාති කරකා, වස්සොපලං, කරෙන ගණ්හිතුමරහාති අත්ථො. කතකට්ඨිනාති කතකනාමකස්ස එකස්ස රුක්ඛවිසෙසස්ස අට්ඨිනා. තන්ති උදකං. කපිත්ථොති එකස්ස අම්බිලඵලස්ස රුක්ඛවිසෙසස්ස නාමං.

බහලන්ති ආවිලං. සන්දිත්වාති විසන්දිත්වා. කකුධසොබ්භාදයොති කකුධරුක්ඛසමීපෙ ඨිතා සොබ්භාදයො. රුක්ඛතොති කකුධරුක්ඛතො. පරිත්තන්ති අප්පකං.

පානීයඝටෙ පක්ඛිත්තානි හොන්තීති සම්බන්ධො. තන්ති වාසමත්තං උදකං. තත්ථෙවාති ඨපිතපුප්ඵවාසිතපානීයෙයෙව. ඨපිතං දන්තකට්ඨන්ති සම්බන්ධො. අජානන්තස්ස භික්ඛුස්සාති යොජනා. අනාදරෙ චෙතං සාමිවචනං. හීති සච්චං, යස්මා වා.

කිං මහාභූතං වට්ටති, කිං න වට්ටතීති යොජනා. යං පනාති මහාභූතං පන. අඞ්ගලග්ගන්ති අඞ්ගෙසු ලග්ගං, මහාභූතන්ති සම්බන්ධො. එත්ථාති සෙදෙ. සුඣාපිතන්ති අඞ්ගාරසදිසං කත්වා සුට්ඨු ඣාපිතං.

චත්තාරීති පථවී ඡාරිකා ගූථං මුත්තන්ති චත්තාරි. මහාවිකටානීති මහන්තානි සප්පදට්ඨක්ඛණසඞ්ඛාතෙ විකාරකාලෙ කත්තබ්බානි ඔසධානි. එත්ථාති ‘‘අසති කප්පියකාරකෙ’’ති වචනෙ. කාලොදිස්සං නාමාති බ්‍යාධොදිස්ස, පුග්ගලොදිස්ස, කාලොදිස්ස, සමයොදිස්ස, දෙසොදිස්ස, වසොදිස්ස, භෙසජ්ජොදිස්සසඞ්ඛාතෙසු සත්තසු ඔදිස්සෙසු කාලොදිස්සං නාමාති අත්ථො. දසමං.

භොජනවග්ගො චතුත්ථො.