7. ආවට්ටහාරවිභඞ්ගවණ්ණනා

29. අකුසලානං ධම්මානං විද්ධංසනසභාවත්තා, අකුසලානං වා පජහනෙ කුසලානං සම්පාදනෙ පට්ඨපනසභාවත්තා ආරම්භධාතු. තථාභූතාති සීලාදීහි සමඞ්ගීභූතා. කාමධාතුආදිකා තිධාතුයොව තෙධාතු. තස්ස අභිභවනතො තෙධාතුඉස්සරො මච්චුරාජා. අනාදිමතිසංසාරෙ චිරකාලං ලද්ධපතිට්ඨාපි අචිරකාලං භාවිතෙහි කුසලෙහි ධම්මෙහි සමුච්ඡින්දනීයත්තා අබලා කිලෙසාති වුත්තං ‘‘අබලං දුබ්බල’’න්ති. තෙනාහ ‘‘අබලා නං බලීයන්තී’’ති.

ඉදං වචනං අයං ගාථාපාදො. සමාධිස්ස පදට්ඨානන්ති එත්ථ සමාධිස්ස කාරණං සමතානුයොගෙ නියොජනතොති යොජෙතබ්බං. එස නයො සෙසෙසුපි. පපඤ්චාති රාගාදයොව. තථා චෙව සංවණ්ණිතන්ති දෙසනාය පදට්ඨානභාවෙනෙව අත්ථසංවණ්ණනා කතාති අත්ථො.

න්ති තං දෙසනං. තස්සාති සභාගාදිවසෙන ආවට්ටනස්ස. පරිපක්කඤාණානං විසෙසාධිගමාය. ලාභවිනිච්ඡයපරිග්ගහමච්ඡරියානීතිආදීසු ලාභොති රූපාදිආරම්මණප්පටිලාභො. සො පරියෙසනාය සති හොතීති පරියෙසනාග්ගහණෙන ගහිතො. විනිච්ඡයොති ‘‘එත්තකං මෙ රූපාරම්මණත්ථාය භවිස්සති, එත්තකං සද්දාදිආරම්මණත්ථාය, එත්තකං මය්හං, එත්තකං පරස්ස, එත්තකං පරිභුඤ්ජිස්සාමි, එත්තකං නිදහිස්සාමී’’ති එවං පවත්තො විතක්කො විනිච්ඡයො. සො ලාපිතහෙතුකත්තා පරියෙසනමූලකතාය පරියෙසනාග්ගහණෙනෙව ගහිතො, තථා පරිග්ගහමච්ඡරියානි. තත්ථ පරිග්ගහො ‘‘මම ඉද’’න්ති පරිග්ගණ්හනං. මච්ඡරියං ‘‘මය්හෙව හොතූ’’ති පරෙහි සාධාරණභාවාසහනං. තෙනෙවස්ස පොරාණා එවං වචනත්ථං වදන්ති ‘‘මය්හෙවිදමච්ඡරියං හොතු, මා අඤ්ඤෙසං අච්ඡරියං හොතූති පවත්තත්තා මච්ඡරියන්ති වුච්චතී’’ති (දී. නි. අට්ඨ. 2.103; අ. නි. අට්ඨ. 3.9.23). පරිභොගත්ථානං පන විනිච්ඡයාදීනං පරිභොගන්තොගධතා වෙදිතබ්බා. ඡන්දරාගො දුබ්බලරාගො. අජ්ඣොසානං ‘‘මම ඉද’’න්ති තණ්හාවසෙන බලවසන්නිට්ඨානන්ති ආහ ‘‘ඡන්දරාගඅජ්ඣොසානා තණ්හා එවා’’ති. ආරක්ඛනිමිත්තං ද්වාරපිදහනමඤ්ජූසාගොපනාදිනා සුට්ඨු රක්ඛණනිමිත්තං. පාපානි කරොන්තො පරිභොගනිමිත්තං රත්තො ගිද්ධො ගධිතො මුච්ඡිතො හුත්වා මිගොව පරිභුඤ්ජනනිමිත්තං පමාදං ආපජ්ජතීති එවං පරියෙනාරක්ඛා පරිභොගනිමිත්තං. පමාදො තිවිධො තණ්හාය වසෙන කථිතොති දස්සෙන්තො ‘‘තිවිධො තණ්හායාති වුත්ත’’න්ති ආහ.

අවිසෙසෙන වුත්තන්ති ‘‘කතමෙන උපාදානෙන සඋපාදානා’’ති විභාගෙන පුච්ඡිත්වාපි ‘‘අවිජ්ජාය ච තණ්හාය චා’’ති අවිනිබ්භුජිත්වා වුත්තං. තණ්හඤ්ච අවිජ්ජඤ්ච චතුරුපාදානං වසෙනාති කාමුපාදානාදීනං චතුන්නං උපාදානානං වසෙන විභජිත්වා ඛන්ධානං දුක්ඛභාවෙන දුක්ඛසච්චභාවෙන සහ පරිඤ්ඤෙය්‍යභාවං, උපාදානානං සමුදයභාවෙන සමුදයසච්චභාවෙන සහ පහාතබ්බභාවං දස්සෙතීති යොජනා.

30. ‘‘යො’’තිආදිනා වුත්තො තිවිධො පමාදො පරියෙසති, ආරක්ඛණඤ්ච කරොති, පරිභොගනිමිත්තඤ්චාති සම්බන්ධො. පමාදො හි පමජ්ජන්තස්ස පුග්ගලස්ස භොගානං පරියෙසනාය, ආරක්ඛණාය ච හෙතුභූතො කත්තුභාවෙන උපචරිතො, පරිභොගස්ස පන නිමිත්තං. ‘‘තප්පටිපක්ඛෙනා’’ති පදස්ස අත්ථං විවරති ‘‘අප්පමාදානුයොගෙනා’’ති, තෙන සමථභාවං දස්සෙති. ඛෙපනාති ඛයපාපනා. වොදානපක්ඛවිසභාගධම්මවසෙනාති වොදානපක්ඛො ච සො පමාදස්ස විසභාගධම්මො චාති වොදාන…පෙ… ධම්මො, සමථො, තස්ස වසෙන.

සමථෙ සතීති අධිට්ඨානභූතෙ ඣානෙ සති, තං පාදකං කත්වාති අත්ථො. යා පඤ්ඤාති නාමරූපපරිච්ඡෙදාදිවසෙන පවත්තපඤ්ඤා. තෙනාහ ‘‘අයං විපස්සනා’’ති. පහීනෙසූති පහීයමානෙසු.

වොදානපක්ඛන්ති ආරම්භධාතුආදිවොදානපක්ඛං නික්ඛිපිත්වා. විසභාගධම්මවසෙනාති පමාදවසෙනෙව. සභාගධම්මවසෙනාති පුබ්බෙ නික්ඛිත්තස්ස ආරම්භධාතුආදිවොදානධම්මස්ස සමථාදිසභාගධම්මවසෙන.

පුන අපරියොදාපනියං සිඛාප්පත්තපරියොදාපනං ඉධාධිප්පෙතන්ති ආහ ‘‘තං පන අරහත්තෙන හොතී’’ති.

මොහසමුට්ඨානතා වුත්තා ‘‘මොහො එව සමුට්ඨාන’’න්ති කත්වා. අඤ්ඤථා පිසුණාවාචාය දොසසමුට්ඨානතා මුසාවාදස්ස විය මොහසමුට්ඨානභාවා වත්තබ්බා සියා.

කම්මපථභාවං පත්තානං, අප්පත්තානඤ්ච අකුසලධම්මානං ‘‘සබ්බපාප’’න්ති පදෙන පරිග්ගහිතත්තා වුත්තං ‘‘කම්මපථකම්මවිභාගෙනා’’ති.

31. සෙසපදානන්ති ‘‘කුසලස්ස උපසම්පදා’’තිආදීනං (දී. නි. 2.90; ධ. ප. 183; නෙත්ති. 30, 50, 116, 124; පෙටකො. 29) ගාථාය අවසිට්ඨපදානං. යථාධිගතන්ති අත්තනා අධිගතප්පකාරං, පච්ඡා භූමිදිසා.

උපරි යාපෙන්තීති මනුස්සලොකතො උපරිට්ඨිමං දෙවලොකං ගමෙන්ති.

32. යථාවුත්තස්ස ධම්මස්සාති සීලස්ස ච මග්ගස්ස ච. තණ්හාවිජ්ජාදීනන්ති ආදිසද්දෙන තදෙකට්ඨකිලෙසා ගය්හන්ති, තෙසං පදට්ඨානධම්මා ච. සමථවිපස්සනාදීනන්ති ආදිසද්දෙන සාමඤ්ඤඵලානං සඞ්ගහො. යදග්ගෙන චෙත්ථ ‘‘නිරොධො රක්ඛතී’’ති වුත්තො, තදග්ගෙන මග්ගො රක්ඛණකිරියාය කරණං වුත්තං ‘‘යෙන රක්ඛතී’’ති. විසභාගධම්මවසෙන පුරිමානි සභාගධම්මාවට්ටනවසෙන පච්ඡිමානි සච්චානි නිද්ධාරිතානීති යොජෙතබ්බං.

ආවට්ටහාරවිභඞ්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.