7. පවාරණානිද්දෙසවණ්ණනා

73. යෙන ඉරියාපථෙන උපලක්ඛිතො පඤ්චන්නං භොජනානං යං කිඤ්චි භොජනං භුඤ්ජමානො අයං භික්ඛු කප්පියානං පඤ්චන්නං භොජනානං හත්ථපාසොපනීතානං පවාරිතො, තතො ඉරියාපථතො අඤ්ඤෙන ඉරියාපථෙන අනතිරිත්තකං යාවකාලිකං භුඤ්ජෙය්‍ය චෙ, ඉමස්ස පාචිත්ති හොතීති පදත්ථයොජනා. භුඤ්ජනත්ථාය පටිග්ගහණෙ පන දුක්කටං. තත්ථ ඉරියාය කායිකකිරියාය පථො පවත්තනූපායො ඉරියාපථො, ඨානගමනනිසජ්ජනසයනානි. පවාරෙති පටික්ඛිපතීති පවාරිතො, අථ වා පවාරණං පටික්ඛිපනං පවාරිතං, තමස්ස අත්ථීති පවාරිතො, කතප්පවාරණො කතප්පටික්ඛෙපොති අත්ථො, අථ වා පරිවෙසකෙන වාරීයතීති පවාරිතො පටික්ඛෙපිතො. අනතිරිත්තකන්ති යං පවාරෙත්වා ආසනා වුට්ඨහන්තස්ස ‘‘අලමෙතං සබ්බ’’න්ති එවං අතිරිත්තකරණාදීහි සත්තහි විනයකම්මාකාරෙහි කප්පියං කතං, තඤ්ච ‘‘අජ්ජ වා යදා වා ඉච්ඡති, තදා ඛාදිස්සතී’’ති ආහටං, ගිලානාතිරිත්තඤ්ච අතිරිත්තං අධිකන්ති වුච්චති, තතො අඤ්ඤං අනතිරිත්තකං අනධිකන්ති අත්ථො. කුසලං චිත්තං පාතෙතීති පාචිත්ති, තස්මා ඉත්ථියං තිම්හි ත-කාරස්ස ච-කාරෙ, ද්විත්තෙ ච පාචිත්ති. යාමකාලිකං සත්තාහකාලිකං යාවජීවිකං ආහාරත්ථාය පටිග්ගණ්හතො ආපත්ති දුක්කටස්ස, අජ්ඣොහාරෙ අජ්ඣොහාරෙ ආපත්ති දුක්කටස්ස.

74. ඉදානි යාය පවාරිතා, සා පඤ්චඞ්ගසම්පන්නායෙව පවාරණා නාම හොතීති දස්සෙතුං ‘‘අසන’’න්තිආදිමාහ. තත්ථ අසනන්ති භුඤ්ජමානස්ස භුඤ්ජනං. ඉමිනා යං විප්පකතං භොජනං, තං දස්සෙති. භොජනඤ්චෙවාති පවාරණප්පහොනකං භොජනඤ්චෙව හොතීති. අභිහාරොති දායකස්ස කායෙන පවාරණප්පහොනකස්ස අභිහරණං, න වාචාය. සමීපතාති අඩ්ඪතෙය්‍යහත්ථප්පමාණසඞ්ඛාතා සමීපතා ච. එත්ථ පන සචෙ භික්ඛු නිසින්නො හොති, ආසනස්ස පච්ඡිමන්තතො පට්ඨාය, සචෙ ඨිතො, පණ්හිඅන්තතො පට්ඨාය, සචෙ නිපන්නො, යෙන පස්සෙන නිපන්නො, තස්ස පාරිමන්තතො පට්ඨාය දායකස්ස ඨිතස්ස වා නිසින්නස්ස වා නිපන්නස්ස වා ඨපෙත්වා පසාරිතහත්ථං යං ආසන්නතරං අඞ්ගං, තස්ස ඔරිමන්තෙන පරිච්ඡින්දිත්වා අඩ්ඪතෙය්‍යහත්ථපාසො වෙදිතබ්බො. කායවාචාපටික්ඛෙපොති තස්ස අභිහටභොජනස්ස අඞ්ගුලිචලනාදිකායවිකාරෙන වා ‘‘අල’’න්තිආදිනා වචීවිකාරෙන වා පටික්ඛිපනං. ඉති ඉමෙහි පඤ්චහඞ්ගෙහි පවාරණා පකාරයුත්තවාරණා පඤ්චඅඞ්ගාති සම්බන්ධො. පඤ්ච අඞ්ගානි යස්සා සා පඤ්චඅඞ්ගා.

75. ඉදානි එතෙසු ඔදනාදිපඤ්චවිධං භොජනං දස්සෙත්වා තානි ච පුන විභජිත්වා දස්සෙතුං ‘‘ඔදනො’’තිආදි ආරද්ධං. තත්ථ සාලීති රත්තසාලිආදිකා සබ්බාපි සාලිජාති. වීහීති සබ්බාපි වීහිනාමිකා වීහිජාති. කඞ්ගූති සෙතරත්තකාළභෙදා සබ්බාපි කඞ්ගුජාති. කුද්‍රූසො නාම කාළකොද්‍රවො. වරකො නාම සෙතවණ්ණො කොද්‍රවො. යවගොධුමෙසු පන භෙදො නත්ථි. එවං යථාවුත්තානං සානුලොමානං සත්තන්නං ධඤ්ඤානං භොජ්ජයාගු චාති සම්බන්ධො. භොජ්ජයාගු චාති උණ්හං වා සීතලං වා භුඤ්ජන්තානං භොජනකාලෙ ගහිතට්ඨානෙ ඔධි පඤ්ඤායති, සා භොජ්ජයාගු. ච-සද්දෙන ඔදනො චාති සම්බන්ධො, ඔදනො නාමාති අත්ථො. සචෙ පන භත්තෙ උදකකඤ්ජිකඛීරාදීනි ආකිරිත්වා ‘‘යාගුං ගණ්හථා’’ති දෙන්ති, කිඤ්චාපි තනුකා හොති, පවාරණං ජනෙති. සචෙ පන උදකාදීසු පක්ඛිපිත්වා පචිත්වා දෙන්ති, යාගුසඞ්ගහමෙව ගච්ඡති. සචෙ පන තනුකායපි යාගුයා සාසපමත්තම්පි මච්ඡමංසඛණ්ඩං වා න්හාරු වා පක්ඛිත්තං හොති, පවාරණං ජනෙති.

76. සාමාකාදිතිණං කුද්‍රූසකෙ සඞ්ගහං ගතං, වරකචොරකො වරකෙ සඞ්ගහං ගතො, නීවාරො චෙව සාලියං සඞ්ගහං ගතොති යොජනා. සාමාකාදිතිණන්ති සාමාකො ආදි යස්ස, තමෙව තිණං තිණධඤ්ඤන්ති සමාසො.

77. භට්ඨධඤ්ඤමයොති ඛරපාකභජ්ජිතෙහි සත්තවිධෙහි ධඤ්ඤෙහි කොට්ටෙත්වා කතො, අන්තමසො චුණ්ණම්පි කුණ්ඩකම්පි සත්තු නාමාති අත්ථො. සමපාකභජ්ජිතානං පන ආතපසුක්ඛානං වා තණ්ඩුලානං සත්තු වා කුණ්ඩකානි එව වා න පවාරෙන්ති. යවෙන සම්භවො උප්පත්ති අස්සාති යවසම්භවො, කුම්මාසො කුම්මාසො නාම. මුග්ගාදීහි කතො පන පවාරණං න ජනෙති. කප්පියො චාති කප්පියොයෙව මංසො ‘‘මංසො’’ති වුත්තොති යොජනා. චාති අවධාරණෙ. අකප්පියො පන පටික්ඛිපිතබ්බොව. පටික්ඛිත්තොපි න පවාරෙති. උදකෙ සම්භවො යස්ස සො මච්ඡො නාම. ද්වීසු පනෙතෙසු සචෙ යාගුං පිවන්තස්ස යාගුසිත්ථමත්තෙසුපි මච්ඡඛණ්ඩෙසු වා මංසඛණ්ඩෙසු වා එකං ඛාදිතං එකං හත්ථෙ වා පත්තෙ වා හොති, සො චෙ අඤ්ඤං පටික්ඛිපති, පවාරෙති. ද්වෙපි ඛාදිතානි හොන්ති, මුඛෙ සාසපමත්තම්පි අවසිට්ඨං නත්ථි, සචෙපි අඤ්ඤං පටික්ඛිපති, න පවාරෙති.

78. ඉදානි ‘‘කීදිසං භුඤ්ජන්තො කින්ති වත්වා උපනීතං කිං නාම නිසෙධෙන්තො පවාරෙති නාමා’’ති චොදනං මනසි නිධායාහ ‘‘භුඤ්ජන්තො’’තිආදි. තත්ථ කප්පං වා අකප්පං වා පඤ්චසු භොජනෙසු යං කිඤ්චි භොජනං භුඤ්ජන්තො භික්ඛු තන්නාමෙන තෙසං පවාරණාජනකභොජනානං නාමෙන වා ‘‘ඉම’’න්ති සාමඤ්ඤෙන වා වත්වා අභිහටං හත්ථපාසොපනීතං කප්පං කප්පියං යථාවුත්තභොජනං නිසෙධයං නිසෙධයන්තො පවාරෙය්‍යාති පදත්ථසම්බන්ධො. අයමෙත්ථ අධිප්පායො – යෙන චෙ අකප්පියමංසඤ්ච කුලදූසනවෙජ්ජකම්මඋත්තරිමනුස්සධම්මාරොචනසාදිතරූපියාදීහි නිබ්බත්තං අකප්පියභොජනඤ්ච තථා අඤ්ඤඤ්ච කප්පියං වා අකප්පියං වා එකසිත්ථමත්තම්පි අජ්ඣොහටං හොති, සො සචෙ පත්තමුඛහත්ථෙසු යත්ථ කත්ථචි භොජනෙ සති සාපෙක්ඛොව අඤ්ඤං හත්ථපාසෙ ඨිතෙන ‘‘ඔදනං ගණ්හථා’’තිආදිනා පවාරණප්පහොනකස්සෙව නාමෙන වා ‘‘ඉම’’න්ති සාමඤ්ඤවසෙනෙව වා කායෙනෙව අභිහටං වුත්තලක්ඛණං කප්පියමෙව භොජනං කෙවලං වා මිස්සං වා කායෙන වා වාචාය වා පටික්ඛිපති පවාරෙතීති. ‘‘ආකිර ආකිර, කොට්ටෙත්වා කොට්ටෙත්වා පූරෙහී’’ති පන වත්තුං වට්ටති.

79-80. ඉදානි යෙ පවාරණං න ජනෙන්ති, තෙ දස්සෙතුං ‘‘ලාජා’’තිආදිමාහ. තත්ථ ලාජා…පෙ… ඵලාදීනි පවාරණං න ජනෙන්තීති සම්බන්ධො. ලාජාති සාලිආදීහි කතා ලාජා. තංසත්තුභත්තානීති තෙහි ලාජෙහි කතා සත්තු චෙව භත්තානි ච. ගොරසොති ගුන්නං රසො ඛීරාදි. සුද්ධඛජ්ජකොති මච්ඡමංසෙහි අසම්මිස්සතාය සුද්ධඛජ්ජකො. සත්තුයො පිණ්ඩෙත්වා කතො අපක්කො සත්තුගුළො පන සත්තුමොදකසඞ්ඛාතො පවාරෙති. තණ්ඩුලාති සමපාකභජ්ජිතානං සාලිආදීනං තණ්ඩුලා, භජ්ජිතතණ්ඩුලා එව වා. භට්ඨපිට්ඨන්ති සුද්ධං යං කිඤ්චි භජ්ජිතං පිට්ඨං. පුථුකාති සාලිආදීනං පුථුකා. පුථුකා හි තන්තිආගමයුත්තියා විසුම්පි ගය්හති, එකතොපි, තස්මා වුත්තාවසෙසානං පුථුකාවෙළුආදීනං භත්තන්ති ච සම්බන්ධො. වෙළූති තෙසං තණ්ඩුලා වුච්චන්ති. පුථුකා ච වෙළු ච, තෙ ආදයො යෙසන්ති සමාසො. ච-සද්දො පනෙත්ථ සබ්බත්ථාපි යොජෙතබ්බො. ආදි-සද්දෙන කන්දමූලඵලානිපි ගය්හන්ති. වුත්තාවසෙසානන්ති වුත්තෙහි සත්තවිධෙහි ධඤ්ඤෙහි අවසෙසානං. රසයාගූති රසෙහි පක්කමංසාදීහි සම්මිස්සා යාගු. රසොපි තාදිසොව. සුද්ධයාගූති මංසාදීහි අමිස්සා සුද්ධයාගු. ඵලාදීනීති ආදි-සද්දෙන කන්දාදීනම්පි ගහණං. අපි චාති නිපාතො, නිපාතසමුදායො වා සමුච්චයෙ, සො පච්චෙකං යොජෙතබ්බො.

81. ඉදානි යස්මා සත්තහි විනයකම්මාකාරෙහි යං අතිරිත්තං අකතං, තත්ථ පාචිත්තියං වුත්තං, බ්‍යතිරෙකතො අතිරිත්තකතෙ නත්ථි, තස්මා අතිරිත්තං කරොන්තෙන එවං කාතබ්බන්ති දස්සෙන්තො ‘‘පවාරිතෙනා’’තිආදිමාහ. තත්ථ පවාරිතෙන වුට්ඨාය අතිරිත්තං න කාතබ්බං, භොජනං අභුත්තෙන ච අතිරිත්තං න කාතබ්බන්ති සම්බන්ධො. භොජනන්ති පවාරණප්පහොනකභොජනං. අභුත්තෙනාති එකසිත්ථමත්තම්පි අභුත්තාවිනා. යෙන යංවා පුරෙ කතන්ති එත්ථ ච එව-සද්දො දීඝං කත්වා නිද්දිට්ඨො, සො ච අජ්ඣාහටෙන තං-සද්දෙන සම්බන්ධීයති, තස්මා යෙන භික්ඛුනා යං භොජනං පුරෙ පුබ්බෙ අතිරිත්තං කතං, තෙනෙව තමෙව අතිරිත්තං න කාතබ්බන්ති යොජෙත්වා අත්ථො වෙදිතබ්බො. තස්මා කප්පියං කාරෙත්වා භුඤ්ජන්තස්ස අඤ්ඤං ආමිසං ආකිරන්ති, තං සො පුන කාතුං න ලභති, තස්මිං භොජනෙ කරියමානෙ පඨමකතෙන සද්ධිං කතං හොතීති. අඤ්ඤස්මිං පන තෙන වා අඤ්ඤෙන වා කාතුං වට්ටති.

82. ‘‘කප්පිය’’න්තිආදීනි ‘‘කරොන්තො’’ති එතස්ස කම්මපදානි. කප්පියඤ්චෙව ගහිතඤ්චෙව උච්චාරිතඤ්චෙව හත්ථපාසගඤ්චෙව යාවකාලිකං අතිරිත්තං කරොන්තො ‘‘අලමෙතං සබ්බ’’න්ති එවං භාසතූති යොජනා. තත්ථයං ඵලං වා කන්දමූලාදි වා පඤ්චහි සමණකප්පෙහි කප්පියං කතං, යඤ්ච කප්පියමංසං වා කප්පියභොජනං වා, එතං කප්පියං නාම. ගහිතන්ති භික්ඛුනා පටිග්ගහිතං. උච්චාරිතන්ති කප්පියං කාරෙතුං ආගතෙන භික්ඛුනා ඊසකම්පි උක්ඛිත්තං වා අපනාමිතං වා, තං පන අතිරිත්තකාරකෙන ‘‘අලමෙතං සබ්බ’’න්ති වුත්තෙන කාතබ්බං. හත්ථපාසගන්ති කප්පියං කාරෙතුං ආගතෙන හත්ථපාසං ගතං. අතිරිත්තං කරොන්තොති ඊදිසං චතුබ්බිධාකාරසම්පන්නං භොජනං අතිරිත්තං කරොන්තො පවාරෙත්වා ආසනා අවුට්ඨිතො වා අප්පවාරෙත්වාපි සබ්බථා භුත්තො වාති එවං දුවිධවිනයකම්මාකාරසම්පන්නො භික්ඛු. අලමෙතං සබ්බන්ති එවං භාසතූති අලමෙතං සබ්බං ඉති එවං භාසතු. එවං සත්තවිධං විනයකම්මාකාරං සම්පාදෙන්තො වචීභෙදං කත්වා සකිම්පි එවං වදෙය්‍යාති අත්ථො.

83. කප්පියං කරොන්තෙන පන අනුපසම්පන්නස්ස හත්ථෙ ඨිතං න කාතබ්බං. තෙනාහ ‘‘න කරෙ…පෙ… හත්ථග’’න්ති. උපසම්පන්නතො අඤ්ඤො අනුපසම්පන්නො, තස්ස හත්ථෙ ගතං අනුපසම්පන්නහත්ථගං. පෙසයිත්වාපීති සචෙ තත්ථ අඤ්ඤො බ්‍යත්තො භික්ඛු නත්ථි, යත්ථ අත්ථි, තත්ථ පෙසයිත්වාපි. තං අතිරිත්තකතං අකාරකො අතිරිත්තකාරකතො අඤ්ඤො සබ්බො පවාරිතොපි අප්පවාරිතොපි භුඤ්ජිතුං ලබ්භතෙති සම්බන්ධනීයං. පවාරිතෙන පන මුඛඤ්ච හත්ථඤ්ච සොධෙත්වා භුඤ්ජිතබ්බං.

පවාරණානිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.