39. වස්සූපනායිකනිද්දෙසවණ්ණනා

309-310. පුරිමිකා පච්ඡිමිකා ඉති වස්සූපනායිකා දුවෙති සම්බන්ධො. ආසාළ්හිපුණ්ණමාය අනන්තරෙ පාටිපදදිවසෙ උපගන්තබ්බා පච්ඡිමිකාය පුරෙ භවාති පුරිමා, සා එව පුරිමිකා. තතො පච්ඡා භවා අපරාය පුණ්ණමාය අනන්තරෙ පාටිපදදිවසෙ උපගන්තබ්බා පච්ඡිමිකා. උපනයනං පාපුණනං උපගමනං උපනායිකා, වස්සන්ති වුට්ඨි, ඉධ පන වස්සකාලං ‘‘වස්ස’’න්ති උපචාරෙන ගහෙත්වා තත්ථ වාසො උපචාරෙනෙව ‘‘වස්ස’’න්ති වුච්චති, වස්සස්ස වස්සාවාසස්ස උපනායිකා වචීභෙදවසෙන වා ආලයකරණවසෙන වා උපගමනං වස්සූපනායිකා. තත්ථ ආලයපරිග්ගාහො ච වචීභෙදො චාති පුරිමිකා වස්සූපනායිකා දුවෙ, ආලයපරිග්ගාහො ච වචීභෙදො චාති පච්ඡිමිකා වස්සූපනායිකා දුවෙභි සම්බන්ධිතබ්බං. තත්ථාති තාසු ද්වීසු. තදුභයං දස්සෙතුං ‘‘එදිසො’’තිආදි වුත්තං. සො ආලයපරිග්ගාහො ච වචීභෙදො ච ‘‘ඉමස්මිං විහාරෙ ඉමං තෙමාසං වස්සං උපෙමි, ඉධ වස්සං උපෙමී’’ති එදිසො, එතාදිසොති අත්ථො. එත්ථ ච කමුප්පත්තිඅනාදරා වචීභෙදො පඨමං වුත්තො. උභයථා වස්සං උපගන්තුං වට්ටති. තෙනෙව අට්ඨකථායං (වි. සඞ්ග. අට්ඨ. 179; මහාව. අට්ඨ. 207) ‘‘සචෙපි ‘ඉධ වස්සං වසිස්සාමී’ති ආලයො අත්ථි, අසතියා පන වස්සං න උපෙති, ගහිතසෙනාසනං සුග්ගහිතං, ඡින්නවස්සො න හොති, පවාරෙතුං ලභතියෙව, විනාපි හි වචීභෙදං ආලයකරණමත්තෙනපි වස්සං උපගතමෙව හොතී’’ති වුත්තං. නාවාසත්ථවජෙසු පන පරියෙසිත්වා සෙනාසනං අලභන්තෙන ආලයකරණමත්තෙනෙව උපගන්තබ්බං. උපගච්ඡන්තෙන ච විහාරං පටිජග්ගිත්වා පානීයං පරිභොජනීයං උපට්ඨාපෙත්වා සබ්බං චෙතියවන්දනාදිසාමීචිකම්මං නිට්ඨාපෙත්වා උපගන්තබ්බං. ආලයපරිග්ගහෙ ආලයං දස්සෙතුං ‘‘චිත්තුප්පාදෙත්ථ ආලයො’’ති ආහ. එත්ථාති ද්වීසු.

311. තදහූති තස්මිං වස්සූපනායිකදිවසෙ. ජානන්ති ‘‘අජ්ජ වස්සූපනායිකා’’ති ජානන්තො, අනුපගච්ඡතොතිමස්ස විසෙසනං.

312. දුතියන්ති පච්ඡිමිකං. අනුපගතොති කෙනචි අන්තරායෙන පුරිමිකං අනුපගතො. තෙමාසන්ති පුරිමං වා තෙමාසං පච්ඡිමං වා තෙමාසං. වස්සං උපගන්ත්වා පන අරුණං අනුට්ඨාපෙත්වාපි තදහෙව සත්තාහකරණීයෙන පක්කමන්තස්සාපි අන්තොසත්තාහෙ නිවත්තෙන්තස්සාපි අනාපත්ති.

313-5. මාතාපිතූනං පඤ්චන්නං සහධම්මිකානඤ්ච අත්ථාය ගිලානතදුපට්ඨාකභත්තං ඔසධඤ්ච එසිස්සං වා පුච්ඡිස්සාමි වා උපට්ඨිස්සං වා ගන්ත්වා අහං නාභිරතං වූපකාසෙස්සං වා කුක්කුච්චං විනොදනඤ්ච දිට්ඨිං විවෙචනඤ්ච ගරුකාදිකං වුට්ඨානං වාපි උස්සුක්කං වාපි කරිස්සං වාපි කාරෙස්සං වාපීති එවමාදිනා සත්තාහකිච්චෙන පහිතෙපි වා අපහිතෙපි වා ගන්තුං ලබ්භන්ති යොජනා.

එත්ථ පන ලබ්භමානකවසෙන යොජෙත්වා වක්ඛමානනයෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. මාතාදිසුතියා තෙයෙව ගිලාන-සද්දෙන ගය්හන්ති, තෙසං උපට්ඨාකා තදුපට්ඨාකා, ගිලානා ච තදුපට්ඨාකා ච, තෙසං භත්තන්ති සමාසො. ඔසධන්ති තෙසංයෙව ගිලානානං භෙසජ්ජං. එසිස්සන්ති පරියෙසිස්සාමි. පුච්ඡිස්සාමීති තෙයෙව සත්තජනෙ ගිලානෙ පුච්ඡිස්සං. උපට්ඨිස්සන්ති තෙයෙව ගිලානෙ උපට්ඨහිස්සාමි. අභිරමතීති අභිරතො, විසභාගරූපාදිදස්සනෙන සාසනෙ න අභිරතො නාභිරතො. අභිරමණං වා අභිරතං, නත්ථි අභිරතමස්සාති නාභිරතො, තං. සහධම්මිකෙසු යො නාභිරතො, තං වූපකාසෙස්සං වික්ඛෙපහරණත්ථං අඤ්ඤත්ථ නයිස්සාමි. කුක්කුච්චන්ති පඤ්චන්නංයෙව උප්පන්නං විනයකුක්කුච්චං. කිතකයොගෙ විකප්පෙන දුතියා. දිට්ඨින්ති තෙසංයෙව මිච්ඡාදිට්ඨියා. ගරුකමාදිකන්ති ගරුකං ආදි යස්සාති විග්ගහො. ආදි-සද්දෙන සාමණෙරානං වස්සපුච්ඡනං, සික්ඛාසමාදයිතුකාමතා, තජ්ජනීයාදිකම්මකරණං සඞ්ගහිතං. වුට්ඨානන්ති භික්ඛුනො ගරුකාපත්තියා පරිවාසමානත්තදානාදීහි වුට්ඨානං. උස්සුක්කන්ති වස්සපුච්ඡනාදිඋස්සුක්කං. එවමාදිනාති එත්ථ ආදි-සද්දෙන දිට්ඨිගතාදීනං ධම්මකථාකරණාදිං සඞ්ගණ්හාති. ගන්තුං ලබ්භන්ති එත්ථ ගච්ඡන්තෙන අන්තොඋපචාරසීමායං ඨිතෙනෙව ‘‘අන්තොසත්තාහෙ ආගච්ඡිස්සාමී’’ති ආභොගං කත්වා ගන්තබ්බං. සචෙ ආභොගං අකත්වා උපචාරසීමං අතික්කමති, ඡින්නවස්සො හොතීති වදන්ති. සත්තාහකිච්චෙනාති සත්තාහස්ස ලබ්භමානකං වුත්තං වක්ඛමානඤ්ච සඞ්ඝකම්මාදි කිච්චං සත්තාහකිච්චං. සත්තමඅරුණමත්තස්සෙව විහාරෙ උට්ඨාපනීයත්තා සත්තාහස්ස සාකල්ලෙන ගහණං.

316. සඞ්ඝකම්මෙ වජෙති සඞ්ඝස්ස කිච්චෙ උපොසථාගාරාදීසු සෙනාසනෙසු වා චෙතියඡත්තවෙදිකාදීසු වා අන්තමසො පුග්ගලිකසෙනාසනෙසු වාපි කත්තබ්බනිමිත්තෙ වජෙය්‍යාති අත්ථො. ධම්මසවනත්ථං නිමන්තිතො වාපි වජෙ, ගරූහි පෙසිතො වාපි වජෙ, ගරූනං පස්සිතුං වාපි වජෙති යොජෙතබ්බං. නිමන්තිතොති එත්ථ සචෙ පඨමංයෙව කතිකා කතා හොති, ‘‘අසුකදිවසං නාම සන්නිපතිතබ්බ’’න්ති නිමන්තිතොයෙව නාම හොති. ගරූහීති ආචරියුපජ්ඣායෙහි. පහිතොති භණ්ඩධොවනාදිඅත්ථාය පෙසිතො. පස්සිතුන්ති අගිලානෙපි.

317. භණ්ඩ…පෙ… දස්සනෙ න වජෙති යොජනීයං. එත්ථාපි නිමිත්තත්ථෙ සත්තමී. භණ්ඩං නාම චීවරං. ඤාතී මාතාපිතූහි අඤ්ඤෙ. උපට්ඨාකා උපාසකා. ‘‘අජ්ජෙව ආගමිස්ස’’න්ති අදූරගො න පාපුණෙය්‍ය, ලබ්භන්ති සම්බන්ධො. ලබ්භන්ති ඉමස්ස අපාපුණනං වුත්තකම්මං. අජ්ජෙවාගමිස්සන්ති සාමන්තවිහාරං ගන්ත්වා පුන ආගච්ඡන්තස්ස අන්තරාමග්ගෙ සචෙ අරුණුග්ගමනං හොති, වස්සච්ඡෙදොපි න හොති, රත්තිච්ඡෙදදුක්කටඤ්ච නත්ථීති වදන්ති.

318. සෙසඤාතීහීති මාතාපිතූහි අවසෙසඤාතීහි. නිද්දිසිත්වාවාති දානධම්මසවනාදීනි. ‘‘පහිතෙ පෙසිතෙ’’ති චෙත්ථ ‘‘ලබ්භ’’න්ති අනුවත්තනීයං.

319. අත්තනො අන්තරායෙ සතීති චොරසරීසපවාළජීවිතබ්‍රහ්මචරියන්තරායෙ, අන්තමසො භෙසජ්ජාලාභපතිරූපඋපට්ඨාකාලාභෙපි. ‘‘වස්සච්ඡෙදකාරණම්පි සත්තාහකරණීයං සියා’’ති කෙචි පොරාණා වදන්ති, තං යුත්තං විය දිස්සති, සබ්බථා වස්සච්ඡෙදෙන බහි වාසාය අනුඤ්ඤාතකාරණං සත්තාහමත්තං බහි වීතිනාමෙත්වා අන්තොවිහාරෙයෙව වාසෙන වස්සච්ඡෙදාකාරණං කථං නාම න සියාති. ඡින්නවස්සො නො පවාරයෙති සම්බන්ධො.

320. ‘‘අසෙනාසනිකෙනා’’ති ඉමිනාව විඤ්ඤායමානත්ථත්තෙපි ‘‘අජ්ඣොකාසෙ චා’’ති වචනං ‘‘අහං අබ්භොකාසිකො, කිං මෙ සෙනාසනෙනා’’ති වාසානිවත්තනත්ථං වුත්තං. රුක්ඛස්ස සුසිරෙති සුද්ධෙ රුක්ඛසුසිරෙ. මහන්තස්ස පන සුසිරස්ස අන්තො පදරච්ඡදනකුටිකං කත්වා පවිසනද්වාරං යොජෙත්වා උපගන්තුං වට්ටති. ‘‘විටපෙපි අට්ටකං බන්ධිත්වා’’තිආදි වුත්තනයමෙව. තථා ඡත්තචාටීසුපි තදනුරූපෙන වෙදිතබ්බං. ඡවකුටි නාම ටඞ්කිතමඤ්චාදිභෙදා කුටි. තත්ථ ටඞ්කිතමඤ්චො නාම දීඝෙ මඤ්චපාදෙ මජ්ඣෙ විජ්ඣිත්වා අටනියො පවෙසෙත්වා කතො, චතුන්නං පාසාණානං උපරි පාසාණං අත්ථරිත්වා කතම්පි ටඞ්කිතමඤ්චො.

321. අසෙනාසනිකෙනාති යස්ස තිණපණ්ණඉට්ඨකසිලාසුධාසඞ්ඛාතානං පඤ්චන්නං ඡදනානං අඤ්ඤතරෙන ඡන්නං යොජිතද්වාරබන්ධනං සෙනාසනං නත්ථි, තෙන. ඉදං පන වචීභෙදං කත්වා අධිට්ඨානං සන්ධාය වුත්තන්ති වදන්ති, තදයුත්තං, තථා ච සති නාවාදීසු විය විසුං විධානෙන භවිතබ්බන්ති. නාවාසත්ථවජූපගොති ඉමිනා අසෙනාසනිකෙන නාවාදීසු වස්සං උපගන්තුං වට්ටතීති දීපෙති. තත්ථ ච කුටිකං පරියෙසිත්වා ලභන්තෙන තත්ථ පවිසිත්වා විහාරාභාවතො ‘‘විහාරෙ’’ති අවත්වා ‘‘ඉධ වස්සං උපෙමී’’ති තික්ඛත්තුං වත්තබ්බං, අලභන්තෙන ආලයො කාතබ්බො. පවාරෙතුඤ්චාති ච-සද්දෙන වස්සච්ඡෙදනිමිත්තාය ආපත්තියා අභාවං සම්පිණ්ඩෙති. ‘‘වජෙ සත්ථෙ නාවායන්ති තීසු ඨානෙසු නත්ථි වස්සච්ඡෙදෙ ආපත්ති, පවාරෙතුඤ්ච ලබ්භතී’’ති (මහාව. අට්ඨ. 203) අට්ඨකථායං වුත්තං. වස්සච්ඡෙදෙති ච ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, යෙන වජො තෙන ගන්තු’’න්ති (මහාව. 203) වුත්තත්තා, සත්ථස්ස නාවාය ච ගමනසභාවෙනෙව ඨිතත්තා ච වස්සූපගතට්ඨානෙ අවසිත්වා අඤ්ඤත්ථ ගමනමත්තං සන්ධාය වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං.

වස්සූපනායිකනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.