38. දූසනනිද්දෙසවණ්ණනා

297. දදතොති සසන්තකං පරසන්තකඤ්ච දෙන්තස්ස. කුලදූසනදුක්කටන්ති අත්තනො දුප්පටිපත්තියා කුලානං දූසනං පසාදවිනාසනං කුලදූසනං, තෙන දුක්කටං කුලදූසනදුක්කටං.

298. එත්ථ සඞ්ඝිකං ගරුභණ්ඩං ඉස්සරෙන දෙන්තස්ස ථුල්ලච්චයන්ති සම්බන්ධො. එත්ථාති එතෙසං පුප්ඵාදීනං මජ්ඣෙ. ඉස්සරෙනාති තද්ධිතලොපෙන වුත්තං, ඉස්සරියෙන ඉස්සරවතායාති අත්ථො. දෙන්තස්සාති කුලසඞ්ගහත්ථාය ඉස්සරවතාය දදතො. ථුල්ලච්චයන්ති කුලසඞ්ගහත්ථාය දදතො ‘‘කුලදූසනදුක්කට’’න්ති සාමඤ්ඤවිහිතදුක්කටෙන සද්ධිං ‘‘පඤ්චිමානි, භික්ඛවෙ, අවිස්සජ්ජියානි, න විස්සජ්ජෙතබ්බානි සඞ්ඝෙන වා ගණෙන වා පුග්ගලෙන වා, විස්සජ්ජිතානිපි අවිස්සජ්ජිතානි හොන්ති. යො විස්සජ්ජෙය්‍ය, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්සා’’ති (චූළව. 321) එවං වුත්තථුල්ලච්චයන්ති අත්ථො. අඤ්ඤත්ථ ථුල්ලච්චයමෙව. සෙනාසනත්ථාය නියමිතෙපි එසෙව නයො. සඞ්ඝස්ස සන්තකං ථෙය්‍යා දෙන්තස්ස දුක්කටාදීනීති සම්බන්ධිතබ්බං. දෙන්තස්සාති වුත්තනයමෙව. දුක්කටාදීනීති කුලසඞ්ගහත්ථාය දදතො කුලදූසනදුක්කටෙන සද්ධිං මාසකෙ වා ඌනමාසකෙ වා දුක්කටං, අතිරෙකමාසකෙ වා ඌනපඤ්චමාසකෙ වා ථුල්ලච්චයං, පඤ්චමාසකෙ වා අතිරෙකපඤ්චමාසකෙ වා පාරාජිකන්ති එවං දුක්කටාදීනි හොන්තීති අත්ථො. අඤ්ඤත්ථ දුක්කටාදීනෙව.

299-300. කුලසඞ්ගහත්ථං ඵලපුප්ඵූපගං රුක්ඛං සබ්බථා රොපෙතුඤ්ච රොපාපෙතුඤ්ච ජග්ගිතුඤ්ච න වට්ටතීති සම්බන්ධනීයං. ච-සද්දො ඔචිනිතුං ඔචිනාපෙතුං, ගන්ථිතුං ගන්ථාපෙතුන්ති ච අවුත්තානි ච සමුච්චිනොති. ඵලපුප්ඵානි සම්පාදනවසෙන උපගච්ඡතීති ඵලපුප්ඵූපගං. සබ්බථාති කප්පියවොහාරඅකප්පියවොහාරපරියායඔභාසනිමිත්තකම්මවසෙන සබ්බප්පකාරෙනෙව. තත්ථ කප්පියවොහාරො නාම ‘‘ඉමං රුක්ඛං ජාන, ඉමං ආවාටං ජාන, ඉමං මාලාවච්ඡං ජාන, එත්ථ උදකං ජානා’’ති වචනං, සුක්ඛමාතිකාය උජුකරණඤ්ච. තබ්බිපරියායෙන අකප්පියවොහාරො නාම. පරියායො නාම ‘‘පණ්ඩිතෙන මාලාවච්ඡාදයො රොපාපෙතබ්බා, න චිරස්සෙව උපකාරාය සංවත්තන්තී’’තිආදිවචනං. ඔභාසො නාම කුද්දාලඛණිත්තාදීනි ච මාලාවච්ඡෙ ච ගහෙත්වා ඨානං. නිමිත්තකම්මං නාම කුද්දාලඋදකභාජනාදීනං ආහරිත්වා සමීපෙ ඨපනං. ජග්ගිතුන්ති වදන්ති උදකසෙචනාදීනි කත්වා. ගන්ථනගන්ථාපනෙසු පන සබ්බාපි ඡ පුප්ඵවිකතියො වෙදිතබ්බා ගන්ථිමං ගොප්ඵිමං වෙධිමං වෙඨිමං පූරිමං වායිමන්ති. නාමවසෙනෙව පනෙතෙසං විසෙසො වෙදිතබ්බො. තං පන කුලසඞ්ගහතො අඤ්ඤත්‍රාපි භික්ඛුස්ස කාතුම්පි අකප්පියවචනෙන කාරාපෙතුම්පි න වට්ටති. ‘‘එවං ජාන, එවං කතෙ සොභෙය්‍ය, යථා එතානි පුප්ඵානි න විකිරියන්ති, තථා කරොහී’’තිආදිනා පන කප්පියවචනෙන කාරාපෙතුං විනා කුලසඞ්ගහං වට්ටති. රොපනාදීනීති අකප්පියපථවියං රොපාපනසිඤ්චාපනාදීනි, අඤ්ඤත්ථ රොපනාදීනි.

301-2. ඉදානි පුප්ඵදානාදීසු අට්ඨසු කුලසඞ්ගහවත්ථූසු අවසෙසානි ද්වෙ දස්සෙතුං ‘‘වුත්තාවා’’තිආදිමාහ. වුත්තාව මිච්ඡාජීවවිවජ්ජනායං වුත්තා එව. ජඞ්ඝපෙසනෙ විනිච්ඡයො වුච්චතීති පාඨසෙසො. පිතරො භණ්ඩුං සකං වෙය්‍යාවච්චකරං ඨපෙත්වා ගිහිකම්මෙසු දූතසාසනං හරණෙ පදවාරෙන දුක්කටන්ති සම්බන්ධො. සහධම්මිකෙසු වත්තබ්බමෙව නත්ථීති පිතාදයොව වුත්තා. ගිහිකම්මසූති විසයසත්තමී. පදවාරෙනාති පදක්කමෙන, පදෙ පදෙති අධිප්පායො. පඨමං සාසනං අග්ගහෙත්වාපි පුන වදතො දුක්කටන්ති යොජෙතබ්බං. පුනාති පච්ඡා. ‘‘අයං දානි සො ගාමො, හන්ද නං සාසනං ආරොචෙමී’’ති මග්ගා ඔක්කමන්තස්ස ච පදෙ පදෙ වදතො ච දුක්කටන්ති අධිප්පායො. තස්ස පන සාසනං පටික්ඛිපිත්වා සයමෙව කාරුඤ්ඤෙ ඨිතෙන ගන්ත්වා අත්තනො පතිරූපං සාසනං ආරොචෙතුං, ‘‘මම වචනෙන භගවතො පාදෙ වන්දථා’’තිආදිකං ගිහීනං කප්පියසාසනං හරිතුඤ්ච වට්ටති.

303. අභූතාරොචනරූපියසංවොහාරුග්ගහාදිසාති අභූතාරොචනාය රූපියසංවොහාරෙ ච උග්ගහෙ උප්පන්නපච්චයෙ ආදිසන්ති කථෙන්ති පකාසෙන්තීති අභූතා…පෙ… හාදිසා, තංසදිසාති වුත්තං හොති.

304. පිතූනං හරාපෙත්වා හරිත්වාපි පුප්ඵානි වත්ථුපූජත්ථං දාතුං, සෙසඤාතීනං පත්තානං වත්ථුපූජත්ථං දාතුන්ති යොජනීයං. ‘‘හරාපෙත්වා හරිත්වා’’ති වුත්තෙ ‘‘පක්කොසිත්වා පක්කොසාපෙත්වා වා’’ති වුත්තමෙව සියාති න වුත්තං. පත්තානන්ති පක්කොසකෙන පත්තාපි ගහිතා. වත්ථුපූජත්ථන්ති රතනත්තයපූජනත්ථං. උපාසකානම්පි පන සම්පත්තානං වත්ථුපූජත්ථං දාතුං වට්ටතියෙව. ලිඞ්ගාදිපූජත්ථන්ති සිවලිඞ්ගගිණ්ඩුබිම්බාදිපූජනත්ථං.

305. තථා ඵලන්ති ඉමිනා පුප්ඵෙ වුත්තං සබ්බං අපදිසති. පරිබ්බයවිහීනානන්ති පරිබ්බයං පාථෙය්‍යං විහීනං නට්ඨං යෙසං ආගන්තුකානන්ති සමාසො. සපරන්ති අත්තනො විස්සාසිකා. අට්ඨකථායං (පාරා. අට්ඨ. 2.436-437) පන ‘‘අත්තනො සන්තකංයෙවා’’ති වචනං ථුල්ලච්චයාදිවිභාගතො මොචෙත්වා වුත්තං.

306. සම්මතෙන දෙය්‍යන්ති යොජනා. දෙය්‍යන්ති චතුත්ථභාගං දාතබ්බං. ඉතරෙන තු අපලොකෙත්වා දාතබ්බන්ති සම්බන්ධිතබ්බං. ඉතරෙන තු අසම්මතෙන පන.

307. පරිච්ඡිජ්ජාති ‘‘එත්තකානි ඵලානි දාතබ්බානී’’ති එවං ඵලපරිච්ඡෙදෙන වා ‘‘ඉමෙහි රුක්ඛෙහි දාතබ්බානී’’ති එවං රුක්ඛපරිච්ඡෙදෙන වා පරිච්ඡින්දිත්වා. තතොති පරිච්ඡින්නඵලතො රුක්ඛතො වා. යාචමානස්ස ගිලානස්සෙතරස්ස වාති සම්බන්ධනීයං. රුක්ඛාව දස්සියාති ‘‘ඉධ ඵලානි සුන්දරානි, ඉතො ගණ්හථා’’ති අවත්වා ‘‘ඉතො ගහෙතුං ලබ්භතී’’ති රුක්ඛා වා දස්සෙතබ්බා.

308. ඉදානි අට්ඨසු පුප්ඵාදීනං චතුන්නං විනිච්ඡයං දස්සෙත්වා යථාවුත්තඵලපුප්ඵවිනිච්ඡයං අවසෙසෙසු චතූසු අපදිසන්තො ‘‘සිරීසා’’තිආදිමාහ. සිරීසචුණ්ණකසවාදිචුණ්ණෙති කසාවං යං කිඤ්චි ආදි යස්ස, තමෙව චුණ්ණං, සිරීසචුණ්ණඤ්ච කසාවාදිචුණ්ණඤ්චාති සමාසො. ‘‘සිරීසචුණ්ණං වා අඤ්ඤං වා කසාව’’න්ති හි අට්ඨකථායං (පාරා. අට්ඨ. 2.436-437) වුත්තං. ‘‘කසාවාදී’’ති වත්තබ්බෙ රස්සෙන වුත්තං. සෙසෙසූති වෙළුආදීසු තීසු. පාළියා අවුත්තස්සාපි අට්ඨකථායං වුත්තත්තා ආහ ‘‘පණ්ණම්පෙත්ථ පවෙසයෙ’’ති. එත්ථාති පුප්ඵාදීසූති.

දූසනනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.