37. උග්ගහනිද්දෙසවණ්ණනා

281. පුග්ගල-සද්දමත්තෙ පයුත්තෙ අත්තනොපි ගහණසම්භවො සියාති බ්‍යභිචාරත්ථං අඤ්ඤ-සද්දප්පයොගො. සති සම්භවෙ බ්‍යභිචාරෙ විසෙසනං සාත්ථකං හොතීති. දසභෙදම්පි රතනන්ති ‘‘මුත්තා මණි වෙළුරියො සඞ්ඛො සිලා පවාළං රජතං ජාතරූපං ලොහිතඞ්කො මසාරගල්ල’’න්ති (පාචි. 506) එවං වුත්තං දසභෙදම්පි රතනං. උග්ගණ්හන්තස්සාති ගණ්හන්තස්ස සම්පටිච්ඡන්තස්ස.

282-3. තෙසු අත්තත්ථං උග්ගණ්හන්තස්ස ද්වීසු නිස්සග්ගීති සම්බන්ධො. තෙසූති තෙසු දසසු මජ්ඣෙ. ද්වීසූති රජතජාතරූපසඞ්ඛාතෙසු ද්වීසු නිස්සග්ගියවත්ථූසු. අත්තත්ථන්ති ඉමිනා නවකම්මාදීනං පඤ්චන්නං අත්ථාය දුක්කටන්ති දීපෙති. සෙසෙසු දුක්කටන්ති අවසෙසෙසු අට්ඨසු සබ්බෙසම්පි අත්ථාය උග්ගණ්හන්තස්ස දුක්කටන්ති අත්ථො. ගණඤ්ච සඞ්ඝඤ්ච පුග්ගලඤ්ච අනාමසිත්වා ‘‘චෙත්‍යස්ස නවකම්මස්ස දම්මී’’ති වුත්තෙ ච න පටික්ඛිපෙති සම්බන්ධනීයං. න පටික්ඛිපෙති ඉමිනා සඞ්ඝාදිං ආමසිත්වා වුත්තෙ පටික්ඛිපනං දීපෙති. පටික්ඛිත්තෙ ‘‘කප්පියකාරකානං වා හත්ථෙ භවිස්සති, මම පුරිසානං මය්හමෙව වා හත්ථෙ භවිස්සති, කෙවලං තුම්හෙ පච්චයෙ පරිභුඤ්ජථා’’ති වදති, වට්ටති. චතුපච්චයත්ථාය ච දින්නං යෙන යෙන අත්ථො හොති, තදත්ථං උපනෙතබ්බං. තෙසං චීවරත්ථාය දින්නං චීවරෙයෙව උපනෙතබ්බං. සචෙ චීවරෙන තාදිසො අත්ථො නත්ථි, පිණ්ඩපාතාදීහි සඞ්ඝො කිලමති, සඞ්ඝසුට්ඨුතාය අපලොකෙත්වා තදත්ථායපි උපනෙතබ්බං. එස නයො පිණ්ඩපාතගිලානපච්චයත්ථාය දින්නෙපි. සෙනාසනත්ථාය දින්නං පන ගරුභණ්ඩත්තා තත්ථෙව උපනෙතබ්බං, සෙනාසනෙසු නස්සන්තෙසු ජග්ගනත්ථං මූලච්ඡෙජ්ජං අකත්වා අවිස්සජ්ජෙත්වා යාපනමත්තං පරිභුඤ්ජිතබ්බං.

284. ඛෙත්තාදීනං කෙසඤ්චි දුක්කටවත්ථූනං සම්පටිච්ඡනූපායං දස්සෙතුං ‘‘ඛෙත්ත’’න්තිආදි වුත්තං. තත්ථ ඛෙත්තන්ති පුබ්බණ්ණවිරුහනට්ඨානං. වත්ථුන්ති අපරණ්ණඋච්ඡුඵලාදීනං විරුහනට්ඨානං. දාසපස්වාදිකන්ති දාසපසුපුප්ඵාරාමඵලාරාමාදිකං. පටික්ඛිපිත්වා කප්පියෙන කමෙන ච ගණ්හෙය්‍යාති සම්බන්ධො. කප්පියෙන කමෙන චාති එත්ථ කම-සද්දො වොහාරප්පටිපාටිවචනො, තස්මා පරෙසං අත්තනො ච කප්පියවොහාරක්කමෙනෙවාති අත්ථො.

සො ච ඛෙත්තවත්ථූසු තාව ‘‘චත්තාරො පච්චයෙ පරිභුඤ්ජථා’’ති වා ‘‘කප්පියකාරකානං හත්ථෙ භවිස්සතී’’ති වා ‘‘සඞ්ඝො කප්පියභණ්ඩං භුඤ්ජතූ’’ති වා ‘‘සීමං දෙමා’’ති වා පරෙහි වුත්තො, ‘‘සාධු, උපාසක මිගපක්ඛිනො එත්ථ නිබ්භයා සුඛෙන ජීවිස්සන්තී’’ති අත්තනා වා තළාකෙ යථාවුත්තෙනෙව ‘‘උදකං පරිභුඤ්ජිස්සන්ති, භණ්ඩකං ධොවිස්සන්ති, මිගපක්ඛිනො පිවිස්සන්තී’’ති පරෙහි වා ‘‘සාධු, උපාසක, සඞ්ඝො පානීයං පිවිස්සතී’’තිආදිනා අත්තනා වා දාසෙ ‘‘ආරාමිකං දම්මි, වෙය්‍යාවච්චකරං දම්මි, කප්පියකාරකං දම්මී’’ති වා පසූසු ‘‘පඤ්චගොරසපරිභොගත්ථාය දම්මී’’ති ආරාමෙ ‘‘වනං දම්මී’’ති එවමාදිනා වුත්තො වෙදිතබ්බො. සචෙ පන කොචි අබ්‍යත්තො අකප්පියවොහාරෙන ඛෙත්තාදිං පටිග්ගණ්හාති වා කාරෙති වා, තං භික්ඛූහි න පරිභුඤ්ජිතබ්බං, තං නිස්සාය ලද්ධං කප්පියභණ්ඩම්පි අකප්පියමෙව. අබ්‍යත්තෙන පන ලජ්ජීභික්ඛුනා කාරාපිතෙසු කිඤ්චාපි පටිග්ගහණං කප්පියං, භික්ඛුස්ස පයොගපච්චයා උප්පන්නෙන මිස්සත්තා විසගතපිණ්ඩපාතො විය, අකප්පියමංසභොජනං විය ච දුබ්බිනිබ්භොගං හොති, සබ්බෙසං අකප්පියමෙව.

285-6. නව…පෙ… කිරියා ච අනවෙ මත්තිකුද්ධාරණඤ්ච බන්ධො ච ආළියා ථිරකාරො ච අනවෙ කෙදාරෙ අතිරෙකභාගග්ගහණඤ්ච නවෙ ච අපරිච්ඡින්නභාගෙ සස්සෙ ‘‘එත්තකෙ දෙථා’’ති කහාපණුට්ඨාපනඤ්චාති සබ්බෙසම්පි අකප්පියන්ති සම්බන්ධො. මාතිකා ච කෙදාරො ච තළාකො චාති ද්වන්දො මාතික…පෙ… තළාකා. තෙසං කිරියාති සමාසො. අනවෙති චතුපච්චයවසෙන පටිග්ගහිතෙ පුරාණතළාකෙ. උදකවසෙන පටිග්ගහිතෙ පන සුද්ධචිත්තානං වට්ටති. බන්ධොති පාළියා බන්ධො. පොරාණකෙදාරෙ නියමිතපකතිභාගත්තා ආහ ‘‘අනවෙ’’ති. අපරිච්ඡින්නභාගෙති ‘‘එත්තකෙ භූමිභාගෙ එත්තකො භාගො දාතබ්බො’’ති එවං අපරිච්ඡින්නභාගෙ.

287-9. ‘‘කස වප්ප’’ ඉච්චාදිං අවත්වා ච ‘‘එත්තකාය භූමියා එත්තකො භාගො දෙය්‍යො’’ති භූමිං වා පතිට්ඨාපෙති, තස්සෙවෙතමකප්පියන්ති සම්බන්ධො. ච-සද්දො අවධාරණෙ. පතිට්ඨාපෙතීති යො භික්ඛු පතිට්ඨාපෙති. තස්සෙවාති තස්ස පතිට්ඨාපකභික්ඛුස්සෙව. එතන්ති පතිට්ඨාපිතභූමිතො ලද්ධධඤ්ඤං ‘‘එත්තකෙ භූමිභාගෙ සස්සං කතං, එත්තකං ගණ්හථා’’ති එවං වදන්තෙ පමාණගණ්හනත්ථං දණ්ඩරජ්ජුභි මිනනෙ වා ඛලෙ ඨත්වා රක්ඛණෙ වා තං නීහරාපනෙ වා කොට්ඨාගාරාදිපටිසාමනෙ වා එතං තස්සෙව අකප්පියන්ති සම්බන්ධනීයං. පතිට්ඨාපෙති චාති සො භික්ඛු පතිට්ඨාපෙති ච. කතන්ති අම්හෙහි කතං. වදන්තෙවන්ති එවං කස්සකෙ වදන්තෙ. පමාණන්ති භූමිප්පමාණං. නීහරාපනෙති ඛලතො ගෙහස්ස නීහරාපනෙ. එතන්ති මිතලද්ධරක්ඛිතාදිකං. තස්සෙවාති මානකරක්ඛකාදිනො එව. අපුබ්බස්ස අනුප්පාදිතත්තා අඤ්ඤෙසං කප්පතීති ආහ ‘‘තස්සෙවෙතමකප්පිය’’න්ති.

290. පටිසාමනප්පසඞ්ගෙනාහ ‘‘පටිසාමෙය්‍යා’’තිආදි. පිතුසන්තකම්පි ගිහිසන්තකං යං කිඤ්චීති සම්බන්ධො. පිතුසන්තකන්ති පිතා ච මාතා ච පිතරො, තෙසං සන්තකං. ගිහිසන්තකන්ති ඉමිනා පඤ්චන්නං සහධම්මිකානං සන්තකං යං කිඤ්චි පරික්ඛාරං පටිසාමෙතුං වට්ටතීති දීපෙති. යං කිඤ්චීති කප්පියං අකප්පියං වා අන්තමසො මාතුකණ්ණපිළන්ධනතාලපණ්ණම්පි. භණ්ඩාගාරිකසීසෙනාති සීසඞ්ගමිව පධානං යං කිඤ්චි ‘‘සීස’’න්ති ඉධ උපචාරවසෙන වුච්චති, තථා භණ්ඩාගාරිකසද්දොපි භාවප්පධානො, භණ්ඩාගාරිකො භණ්ඩාගාරිකත්තං සීසං පධානන්ති විසෙසනපරපදෙ කම්මධාරයො, තෙන, භණ්ඩාගාරිකත්තස්ස පධානකරණෙනාති අත්ථො.

291-2. අවස්සං පටිසාමියන්ති අවස්සං සඞ්ගොපෙතබ්බං. වුත්තෙපීති මාතාපිතූහි වුත්තෙපි.

293-4. වඩ්ඪකිආදයො වා රාජවල්ලභා වා ‘‘සකං පරික්ඛාරං වා සයනභණ්ඩං වා පටිසාමෙත්වා දෙහී’’ති යදි වදන්ති, ඡන්දතොපි භයාපි න කරෙය්‍යාති යොජනා. පරික්ඛාරන්ති වාසිඵරසුආදිඋපකරණභණ්ඩං. ඡන්දතොපි භයාපීති වඩ්ඪකිආදීසු ඡන්දෙන, රාජවල්ලභෙසු භයෙන.

295-6. පටිසාමිතුං වට්ටතීති යොජෙතබ්බං. සඞ්කන්තීති යාදිසෙ පදෙසෙ ‘‘භික්ඛූහි වා සාමණෙරෙහි වා ගහිතං භවිස්සතී’’ති සඞ්කං උප්පාදෙන්ති, තාදිසෙ විහාරාවසථස්සන්තොති යොජනීයං. විහාරාවසථස්සාති විහාරස්ස ච ආවසථස්ස ච. රතනන්ති දසවිධං රතනං. රත්නසම්මතන්ති වත්ථාදිකං. නික්ඛිපෙය්‍යාති සාමිකෙ දිට්ඨෙ නියමෙත්වා දාතුං ‘‘එත්තකා කහාපණා’’තිආදිනානුරූපෙන මත්තිකලඤ්ඡනාදිනිමිත්තෙන වා සඤ්ඤාණං කත්වා නික්ඛිපෙය්‍ය. ගහෙත්වානාති තාදිසෙ අසති අත්තනාව ගහෙත්වා. තාදිසෙති රතනෙ වා රතනසම්මතෙ වා සති. සාමිකානාගමං ඤත්වාති යදි අත්තනි ආසඞ්කන්ති, මග්ගා ඔක්කම්ම නිසීදිය පච්ඡා සාමිකානං අනාගමනං විඤ්ඤාය. පතිරූපන්ති රතනසම්මතෙ පංසුකූලග්ගහණං රතනෙ නිරුස්සුක්කගමනන්ති එවරූපං භික්ඛූනං අනුරූපන්ති.

උග්ගහනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.