33. කායබන්ධනනිද්දෙසවණ්ණනා

235. බන්ධීයති අනෙනාති බන්ධනං, කායස්ස බන්ධනං කායබන්ධනං, නත්ථි කායබන්ධනමෙතස්සාති අකායබන්ධනො. දුක්කටන්ති සඤ්චිච්ච වා අසඤ්චිච්ච වා පවිසෙය්‍ය චෙ, දුක්කටං. අසතියා ගතො යත්ථ සරති, තත්ථෙව බන්ධෙය්‍යාති සම්බන්ධො. ගතොති අන්තොගාමං ගතො. සරිත්වා යාව න බන්ධති, න තාව පිණ්ඩාය චරිතබ්බං.

236. ‘‘පට්ටිකා’’තිආදිනා සබ්බසඞ්ගාහකං කායබන්ධනං නිද්දිසති. පට්ටිකාති පකතිවීතා වා මච්ඡකණ්ටකඛජ්ජූරිපත්තවායිමා වා. සූකරානං අන්තං සූකරන්තං. ඉධ පන තංසදිසං වුච්චති. චතුරස්සං අකත්වා සජ්ජිතං මුද්දිකකායබන්ධනම්පි සඞ්ගහෙත්වා ‘‘එකා රජ්ජූ’’ති වුත්තං. තං පන රජ්ජුකං බන්ධන්තෙන එකගුණමෙව කත්වා බන්ධිතුං වට්ටති, මජ්ඣෙ භින්දිත්වා දිගුණං කත්වා බන්ධිතුං න වට්ටති. දිගුණං පන අකත්වා සතවාරම්පි පුනප්පුනං ආවිජ්ඣිත්වා බන්ධිතුං වට්ටති, පාමඞ්ගසණ්ඨානං පන එකම්පි න වට්ටති. බහුරජ්ජුකෙ එකතො කත්වා එකෙන නිරන්තරං වෙඨෙත්වා කතං ‘‘බහුරජ්ජුක’’න්ති න වත්තබ්බං, තං වට්ටති. තදනුලොමිකාති තෙසං පට්ටිකාසූකරන්තානං ද්වින්නං ද්වෙ ඉමෙ යථාක්කමමනුලොමිකා.

237-8. පට්ටිකා කීදිසී වට්ටතීති ආහ ‘‘මච්ඡා’’තිආදි. පට්ටිකා මච්ඡකණ්ටකඛජ්ජූරිපත්තා වා මට්ඨා වා ලබ්භාති සම්බන්ධො. කණ්ටක-සද්දෙන පත්ත-සද්දෙන ච තදාකාරො වුච්චති, උපචාරතො හි මච්ඡානං කණ්ටකාකාරො ච ඛජ්ජූරීනං පත්තාකාරො ච එතිස්සාති සමාසො. මට්ඨාති පකතිවීතා. ටීකායං පන ‘‘එතෙ මච්ඡකණ්ටකාදයො මට්ඨා විකාරරහිතා පට්ටිකා ච තදන්තොගධාති අධිප්පායො’’ති වුත්තං. කථං තෙසමන්තොගධතා? යතො තානියෙව පට්ටිකා නාමාති. තථා ච වුත්තං අට්ඨකථායං ‘‘පකතිවීතා වා මච්ඡකණ්ටකවායිමා වා පට්ටිකා වට්ටතී’’ති (චූළව. අට්ඨ. 278). එත්ථ පන මච්ඡකණ්ටකෙයෙව ඛජ්ජූරිපත්තං පවිට්ඨං. චතස්සොපි දසා ලබ්භාති සම්බන්ධො. චතස්සොති උක්කට්ඨපරිච්ඡෙදෙන වුත්තං, තස්මා තතො ඌනාපි වට්ටන්ති. අන්තෙති කායබන්ධනස්ස උභයන්තෙ දිගුණසුත්තකං ලබ්භන්ති සම්බන්ධො. ගුණො බන්ධනභූතං සුත්තකං ගුණසුත්තකං. ‘‘ගුණො පටලරාසීසු, ආනිසංසෙ ච බන්ධනෙ’’ති හි අභිධානප්පදීපිකා. ද්වින්නං ගුණසුත්තකානං සමාහාරො දිගුණසුත්තකං. තං දසාමුඛස්ස ථිරභාවාය කොට්ටෙතුං වට්ටති, න සොභනත්ථං. තෙනාහ ‘‘මාලාදි’’න්තිආදි.

මාලාදිං කක්කටච්ඡාදිං කුඤ්ජරච්ඡාදිඤ්ච දස්සෙත්වා ගුණසුත්තකකොට්ටිතා පට්ටිකා න කප්පතීති සම්බන්ධො. ‘‘මාලාදි’’න්තිආදීසු ආදි-සද්දෙන තාදිසං යං කිඤ්චි විකාරරූපං ගය්හති. කක්කටානං විය අච්ඡීනි, තානි ආදීනි යස්සාති සමාසො. තථා කුඤ්ජරච්ඡාදින්ති.

239. ඝටකන්ති ඝටකාකාරවට්ටලෙඛාරූපං. මකරමුඛාදින්ති එත්ථ මකරමුඛං නාම මකරමුඛසණ්ඨානං. බින්දු පන ආගමවසෙන වුත්තො. ආදි-සද්දෙන දෙඩ්ඩුභසීසාදිවිකාරරූපං යං කිඤ්චි සඞ්ගය්හති. දසාමුඛෙති දසානං මුඛභූතෙ අන්තෙ එතානි න කප්පන්තීති සම්බන්ධො. විධෙ උභන්තෙ ඝටකා ලෙඛා අඤ්ඤං චිත්තකඤ්ච න කප්පන්තීති සම්බන්ධො. ඝටකාති ඝටකතො. ලෙඛාති ලෙඛාය. පඤ්චමියා ලොපො. විධෙති කායබන්ධනස්ස පාසන්තෙ දසාමූලෙ තස්ස ථිරභාවත්ථං කත්තබ්බෙ දන්තවිසාණාදිමයෙ විධෙ.

240. දෙඩ්ඩුභකන්ති උදකසප්පසීසසදිසං. මුරජන්ති නානාවණ්ණෙහි සුත්තෙහි මුරජවට්ටිසණ්ඨානං වෙඨෙත්වා කතං. ටීකායං පන ‘‘මුරජන්ති බහුරජ්ජුකෙ එකතො සඞ්කඩ්ඪිත්වා එකාය රජ්ජුයා පලිවෙඨෙත්වා කතරජ්ජූ’’ති වුත්තං, තං ‘‘බහුරජ්ජුකෙ එකතො කත්වා’’තිආදිනා හෙට්ඨා වුත්තඅට්ඨකථාවචනෙන විරුජ්ඣති. මද්දවීණන්ති පාමඞ්ගසණ්ඨානං. කලාබුකන්ති බහුරජ්ජුකං. තෙසං ‘‘න කප්පතී’’ති ඉමිනා සම්බන්ධො. ද්වෙ මජ්ඣිමාති මජ්ඣෙ භවා මුරජමද්දවීණසඞ්ඛාතා ද්වෙ.

241. ගණ්ඨියො චාපීති චීවරස්ස ගණ්ඨියො චාපි. තම්මයාති තෙහි වෙළුආදීහි නිබ්බත්තා. පසඞ්ගෙන පනෙතං වුත්තන්ති.

කායබන්ධනනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

සුමඞ්ගලප්පසාදනියා නාම ටීකාය

පඨමභාණවාරවණ්ණනා නිට්ඨිතා.