25. අකප්පියසයනනිද්දෙසවණ්ණනා

187-9. අකප්පියානි සයනානීති උච්චාසයනමහාසයනානි. පධානවසෙන පන ‘‘සයනානී’’ති වුත්තං, පීඨාදයොපි එත්ථෙව සඞ්ගය්හන්ති අඤ්ජනී-සද්දෙන අවසෙසානි විය. ආසන්දි ච…පෙ… උභතොරත්තූපධානකඤ්චෙති එතානි අකප්පියානීති සම්බන්ධො. තත්ථ ආසන්දීති සුගතඞ්ගුලෙන අතිරෙකට්ඨඞ්ගුලපාදකානි මඤ්චපීඨානි. තත්ථ පීඨං නාම මඤ්චො විය නාතිදීඝං වුච්චති. තිවිධං තූලමෙතිස්සා අත්ථීති තූලී, පකතිතූලිකා. ‘‘පල්ලඞ්කොති පාදෙසු වාළරූපානි ඨපෙත්වා කතො’’ති ඨපනස්ස අට්ඨකථායං (මහාව. අට්ඨ. 254) වුත්තත්තා ඨපනඤ්ච යථාකථඤ්චි හොති, යුත්ති ච හොතීති, ‘‘තත්ථෙව සීහරූපාදිං දස්සෙත්වා කතො පන වට්ටතීති වදන්තී’’ති යං ටීකායං වුත්තං, තං ‘‘කිමිති එවං වදන්තී’’ති වත්වා පටික්ඛිපිතබ්බං. ‘‘අකප්පියරූපකතො අකප්පියමඤ්චො පල්ලඞ්කො නාමා’’ති හි සාරසමාසෙපි. ආසන්දී පල්ලඞ්කො උච්චාසයනං, සෙසා මහාසයනං. පටිකා උණ්ණාමයො සෙතත්ථරණො. ගොනො චතුරඞ්ගුලාධිකලොමො මහාකොජවො. චිත්තකං වානවිචිත්‍රො උණ්ණාමයත්ථරණො. උණ්ණා එළකලොමං. පටලිකා ඝනපුප්ඵිකා. විකතීති සීහබ්‍යග්ඝාදිරූපවිචිත්තො. උද්දලොමීති එකතො උග්ගතලොමො. එකන්තලොමිකාති උභතො උග්ගතලොමො.

කුත්තං සොළසන්නං නාටකිත්ථීනං ඨත්වා නච්චනයොග්ගො. කොසෙය්‍යං රතනපරිසිබ්බිතං කොසෙය්‍යසුත්තමයං පච්චත්ථරණං, කට්ටිස්සං රතනපරිසිබ්බිතං කොසෙය්‍යකට්ටිස්සමයං. හත්ථිනො ච අස්සා ච රථා චාති සෙනඞ්ගානං බහුත්තෙ සමාහාරද්වන්දො, හත්ථිඅස්සරථෙ තෙසං පිට්ඨීසු අත්ථරාති තප්පුරිසො. අජිනප්පවෙණීති අජිනානං අජිනමිගචම්මානං මඤ්චප්පමාණෙන දුපට්ටතිපට්ටානි කත්වා සිබ්බිතා පවෙණී. කදලිමිගානං ඉදං කදලිමිගං, කිං තං? චම්මං, පවරො ච සො පච්චත්ථරො චාති පවරපච්චත්ථරො, සො ච තං සෙතවත්ථස්ස උපරි අත්ථතඤ්ච, කදලිමිගඤ්ච තං පවරපච්චත්ථරඤ්චාති සමාසො, පවරපච්චත්ථරණසඞ්ඛාතං සෙතවත්ථස්ස උපරි පත්ථරිතං කදලිමිගප්පවරපච්චත්ථරණන්ති අත්ථො. තං කිර එවං කරොන්ති. ටීකායං පන යථාවුත්තද්වයෙන අත්ථතං අඤ්ඤමෙව කිඤ්චි වුත්තං, තං න යුත්තං ‘‘අජිනප්පවෙණී ධාරෙතබ්බා’’තිආදිනා (මහාව. 254) විසුං අත්ථරණානමෙව වුත්තත්තා. තෙසු හි වුත්තෙසු තදත්ථතං වුත්තමෙව සියා, තථා ච වුත්තං හෙට්ඨා විසුං පටිකාදිකන්ති.

සලොහිතවිතානන්ති එතං ‘‘උභතොරත්තූපධානක’’න්තිමස්ස විසෙසනං. ලොහිතවිතානෙන සහ වත්තමානන්ති සමාසො. සෙතවිතානම්පි හෙට්ඨා අකප්පියපච්චත්ථරණෙ සති න වට්ටති. රත්තං උපධානං සීසූපධානං පාදූපධානඤ්ච රත්තූපධානකං, උභතො මඤ්චස්ස සීසපාදනික්ඛෙපනට්ඨානෙ රත්තූපධානකන්ති අලොපසමාසො. යං පන එකමෙව උපධානං උභයපස්සෙසු රත්තාදිවණ්ණං විචිත්‍රං, තං පමාණයුත්තමෙව වට්ටති. තත්‍රිදං පමාණං – විත්ථාරතො තීසු කණ්ණෙසු ද්වින්නං කණ්ණානං අන්තරං විදත්ථිචතුරඞ්ගුලං, මජ්ඣෙ මුට්ඨිරතනං, දීඝතො පන දියඩ්ඪරතනං වා ද්විරතනං වා. පරිභුඤ්ජතොති ඉමිනා කරොන්තස්ස කාරාපෙන්තස්ස කත්ථචි ඡෙදනකං පාචිත්තියන්ති දීපෙති.

190. ධම්මාසනෙ ච භත්තග්ගෙ ච ඝරෙ චාපි ආසන්දාදිත්තයා සෙසෙ ගිහිසන්තකෙ ගිහිවිකටෙ සති නිසීදිතුං ලබ්භතීති අජ්ඣාහාරො පදසම්බන්ධො වෙදිතබ්බො. ගිහිසන්තකෙති ඉමිනා සඞ්ඝිකම්පි උපලක්ඛෙති. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ඨපෙත්වා තීණි ආසන්දිං පල්ලඞ්කං තූලිකං ගිහිවිකට’’න්ති (චූළව. 314) සාමඤ්ඤෙන වුත්තං. සාමඤ්ඤජොතනාය පන විසෙසෙපි අවට්ඨානතො ආසන්දාදිත්තයාති එත්ථ ධම්මාසනෙ ආසන්දාදිත්තයා සෙසෙති යොජෙත්වා අත්ථො ගහෙතබ්බො. අට්ඨකථායඤ්හි ‘‘ආසන්දී පල්ලඞ්කො ගොනකො’’තිආදිපාළික්කමෙ ආසන්දාදිද්වයමාදිතො හිත්වා ‘‘ගොනකාදීනි සඞ්ඝිකවිහාරෙ වා පුග්ගලිකවිහාරෙ වා මඤ්චපීඨකෙසු අත්ථරිත්වා පරිභුඤ්ජිතුං න වට්ටන්ති, ධම්මාසනෙ පන ගිහිවිකටනීහාරෙන ලබ්භන්ති, තත්‍රාපි නිපජ්ජිතුං න වට්ටතී’’ති (චූළව. අට්ඨ. 320) වුත්තං. භත්තග්ගං නාම විහාරෙ දානට්ඨානං. ධම්මාසනං පන යත්ථ කත්ථචි. ඝරෙති අන්තරඝරෙ. නිසීදිතුං ලබ්භතෙති ඉමිනා නිපජ්ජිතුං න වට්ටතීති දීපෙති. සංඛිපනං අන්තොකරණං සඞ්ඛෙපො, භූමත්ථරණෙ සඞ්ඛෙපො අස්ස සයනස්සාති සමාසො. තස්මිං භූමත්ථරණෙ අන්තොකරණභූමත්ථරතො භූමත්ථරණමෙවාති දට්ඨබ්බං. සයිතුඤ්චාති අත්තනො කප්පියපච්චත්ථරණං අත්ථරිත්වා සයිතුඤ්ච නිසීදිතුඤ්ච. ‘‘පරිභණ්ඩකතං භූමිං වා භූමත්ථරණසෙනාසනං වා සඞ්ඝිකමඤ්චපීඨං වා අත්තනො සන්තකෙන පච්චත්ථරණෙන පච්චත්ථරිත්වාව නිපජ්ජිතබ්බ’’න්ති හි අට්ඨකථායං (චූළව. අට්ඨ. 324) වුත්තං. ඉදඤ්ච ආසන්දාදීනම්පි අඤ්ඤථත්තකරණෙ පරිභොගෙ ලක්ඛණවචනං. වුත්තඤ්හි භගවතා ‘‘අනුජානාමි භික්ඛවෙ, ආසන්දියා පාදෙ ඡින්දිත්වා පරිභුඤ්ජිතුං, පල්ලඞ්කස්ස වාළෙ භින්දිත්වා පරිභුඤ්ජිතුං, තූලිකං විජටෙත්වා බිබ්බොහනං කාතුං, අවසෙසං භූමත්ථරණං කාතු’’න්ති (චූළව. 320).

191. චතුරංසපීඨා ච…පෙ… පඤ්චඞ්ගා ච උච්චපාදකා කප්පන්තීති අත්ථතො වචනං විපල්ලාසෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බං, ‘‘කප්පියා’’ති ඉමිනා වා සම්බන්ධො වෙදිතබ්බො. තත්ථ චත්තාරො අංසා කොණා යෙසං, තෙ ච තෙ පීඨා චාති සමාසො. තිණ්ණං අපස්සයානං, චතුන්නඤ්ච පාදානං වසෙන සත්ත අඞ්ගානි යෙසන්ති සමාසො. එකාපස්සයස්ස වසෙන පඤ්චඞ්ගා. චතුරංසපීඨානං විසුං කප්පියභාවස්ස වුත්තත්තා සත්තඞ්ගාදයො පන දීඝාති විඤ්ඤායන්ති. පාළියං භත්තග්ගස්ස එකයොගනිද්දිට්ඨත්තා එකයොගනිද්දිට්ඨානං සහ වා පවත්ති, සහ වා නිවත්තීති ඝරෙති ඉමිනා භත්තග්ගස්සපි ගහණං. එව-සද්දො අට්ඨානප්පයුත්තො, තස්මා තූලොනද්ධා මඤ්චපීඨා ඝරෙ වා භත්තග්ගෙ වා නිසීදිතුමෙව කප්පන්තීති සම්බන්ධො. තත්‍රායං පාළි ‘‘තෙන ඛො පන සමයෙන මනුස්සා භත්තග්ගෙ අන්තරඝරෙ තූලොනද්ධං මඤ්චම්පි පීඨම්පි පඤ්ඤපෙන්ති. භික්ඛූ කුක්කුච්චායන්තා නාභිනිසීදන්ති. භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ගිහිවිකටං අභිනිසීදිතුං, න ත්වෙව අභිනිපජ්ජිතු’’න්ති (චූළව. 314). තෙ පන කරොන්තස්ස වා කාරාපෙන්තස්ස වා උද්දාලනකං පාචිත්තියං.

192. සානුලොමානං ඡන්නං චීවරානං අඤ්ඤතරං චීවරං ඡවි එතාසන්ති විග්ගහො. පඤ්ච භිසීති චොළාදිතූලගණනාය පඤ්චකා වුත්තා. සබ්බත්ථාති විහාරමඤ්චපීඨාදීසු සබ්බත්ථ.

193. තූලත්තයන්ති සිම්බලිරුක්ඛාදීනං ඛීරවල්ලිආදීනං එරකාදීනං තිණානං තූලත්තයං. භිසිගබ්භො චොළාදිකො පඤ්චවිධො භිසිගබ්භො. මිගපක්ඛිනං ලොමානීති එතං සබ්බන්ති සෙසො. මිග-සද්දෙනෙව සබ්බෙපි සීහාදයො චතුප්පදා, පක්ඛි-සද්දෙන සබ්බෙපි හංසමොරාදයො ගහිතා. නනු ච භිසිගබ්භසද්දන්තොගධාය උණ්ණාය මිගපක්ඛිලොමානම්පි ගහණසබ්භාවෙපි තෙසං විසුං ගහණෙ සති පුනරුත්තිදොසො ආපජ්ජතීති? නාපජ්ජති මනුස්සලොමපරිච්චාගවිභාවනප්පයොජනසබ්භාවතො. නනු ච එවම්පි දොසොයෙව, ‘‘මනුස්සලොමමුණ්ණාය’’න්තිආදිනා භිසිගබ්භානං උපරි නීයමානත්තා ගම්‍යතෙ බිබ්බොහනෙපි අයමෙව භිසිගබ්භොති? සච්චං, තථාපි න දොසො, ගම්‍යමානත්ථස්ස සද්දස්ස පයොගං පති කාමචාරොති. මසූරකෙ තූලවජ්ජා අනුඤ්ඤාතාති විපරිණාමෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බං. මසූරකං නාම චම්මඡවිකා භිසීති වදන්ති.

194. උණ්ණායං මනුස්සලොමඤ්ච පණ්ණෙ සුද්ධං තමාලකඤ්ච පුප්ඵඤ්ච අප්පටිවෙක්ඛිතං ආසනඤ්චෙව න ලබ්භන්ති සම්බන්ධො. මනුස්සලොමන්ති ඉමිනා න කෙවලං ඉධ එළකලොමමෙව උණ්ණා, අථ ඛො කප්පියාකප්පියමංසජාතීනං පක්ඛිචතුප්පදානං ලොමම්පීති දස්සෙති. පුප්ඵන්ති පියඞ්ගුබකුලපුප්ඵාදි. තමාලකසද්දෙනෙව උපචාරතො පත්තං ගහෙත්වා ‘‘තමාලක’’න්ති වුත්තං. අප්පටිවෙක්ඛිතන්ති අනුපපරික්ඛිතං. කීදිසං පන පටිවෙක්ඛිතබ්බං, කීදිසං න පටිවෙක්ඛිතබ්බන්ති? යං විනිච්ඡයතො විඤ්ඤාතං, තං න පටිවෙක්ඛිතබ්බං, ඉතරං හත්ථෙන පරාමසන්තෙන පටිවෙක්ඛිතබ්බං.

අකප්පියසයනනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.