12. පාචිත්තියනිද්දෙසවණ්ණනා

121. මුසා …පෙ… හරණෙති නිමිත්තත්ථෙ භුම්මවචනං, තස්ස ‘‘පාචිත්ති වුත්තා’’ති ඉමිනා සම්බන්ධො. එවං සබ්බත්ථ. මුසාවාදෙති නිපාතෙන සද්ධිං තප්පුරිසො. පුබ්බෙපි ජානිත්වා වචනක්ඛණෙපි ජානන්තස්ස මුසාභණනනිමිත්තන්ති අත්ථො. භණනඤ්ච නාම ඉධ අභූතස්ස වා භූතතං, භූතස්ස වා අභූතතං කත්වා කායෙන වා වාචාය වා විඤ්ඤාපනප්පයොගො. පාරාජිකසඞ්ඝාදිසෙසාචාරවිපත්තියො අමූලිකාය චොදෙන්තස්ස යථාක්කමං සඞ්ඝාදිසෙසපාචිත්තියදුක්කටානි. අනුපධාරෙත්වා සහසා භණන්තස්ස, ‘‘අඤ්ඤං භණිස්සාමී’’ති අඤ්ඤං භණන්තස්ස යස්ස භණති, සො න සුණාති, තස්ස ච අනාපත්ති.

ඔමසති අමනාපතාය කණ්ණෙසු විජ්ඣති විය එතෙන, ඔමසති වාති ඔමසො, සො චායං වාදොච, තස්මිං. දීඝො පන ගාථාබන්ධවසෙන. එවං සබ්බත්ථ. හීනුක්කට්ඨෙසු ච ජාතිනාමගොත්තවයකම්මසිප්පආබාධලිඞ්ගකිලෙසආපත්තිඅක්කොසසඞ්ඛාතෙසු දසසු භූතෙන වා අභූතෙන වා ‘‘ඛත්තියොසි, චණ්ඩාලොසී’’තිආදිනා කායෙන වා වාචාය වා අනඤ්ඤාපදෙසෙන භික්ඛුනො ඛුංසෙතුකාමතාය අක්කොසවචනෙති අත්ථො. ‘‘සන්ති ඉධෙකච්චෙ චණ්ඩාලා’’තිආදිනා අඤ්ඤාපදෙසෙන වා ‘‘චොරොසි, විකාරීසි, මාතුඝාතකොසී’’තිආදීහි පාළිමුත්තපදෙහි වා භික්ඛුස්ස, යථා වා තථා වා අනුපසම්පන්නං, පරම්මුඛා පන සබ්බම්පි අක්කොසන්තස්ස දුක්කටං. කෙවලං දවකම්‍යතාය වදතො පන සබ්බත්ථ දුබ්භාසිතං.

පෙසුඤ්ඤහරණෙති පිසුණස්ස භාවො පෙසුඤ්ඤං. අත්තනො පියකම්‍යතාය වා පරස්ස පරෙසු භෙදාධිප්පායෙන වා ජාතිආදීහි ඔමසන්තස්ස භික්ඛුනො වචනං සුත්වා භික්ඛුස්ස තස්ස පෙසුඤ්ඤස්ස හරණෙ. අනුපසම්පන්නස්ස හරණෙ දුක්කටං. පදං පදං පදසො, විච්ඡායං සො, කොට්ඨාසෙන කොට්ඨාසෙනාති අත්ථො. සඞ්ගීතිත්තයාරුළ්හො තිපිටකධම්මො, අනාරුළ්හො ච රාජොවාදාදිකො ධම්මො නාම, තෙන සහ පදසොති නිපාතස්ස තතියාතප්පුරිසො. පදසොධම්මෙති එකක්ඛරාදිනා කොට්ඨාසෙන කොට්ඨාසෙන අනුපසම්පන්නෙන සද්ධිං යථාවුත්තධම්මභණනෙති අත්ථො. පදසොධම්මභණනඤ්හි පදසොධම්ම-සද්දෙන උපචාරෙන වුත්තං. අනුපසම්පන්නෙන සද්ධිං එකතො උද්දෙසග්ගහණෙ සජ්ඣායකරණෙ, තංසන්තිකෙ උද්දෙසග්ගහණාදිකෙ ච තෙන සද්ධිං එකතො යෙභුය්‍යෙන පගුණං ගන්ථං භණන්තස්ස ඔසාරෙන්තස්ස ඛලිතට්ඨානෙ ‘‘එවං භණාහී’’ති එකතො භණන්තස්සපි අනාපත්ති.

අන්තමසො වත්ථාදිනා යෙන කෙනචි සබ්බච්ඡන්නං ඡදනං අනාහච්ච දියඩ්ඪහත්ථුබ්බෙධෙනාපි සබ්බපරිච්ඡින්නං යෙභුය්‍යෙනඡන්නං යෙභුය්‍යෙනපරිච්ඡින්නඤ්ච සෙනාසනං අගාරන්ති අධිප්පෙතං. තත්‍රට්ඨො පන භික්ඛුං ඨපෙත්වා අන්තමසො පාරාජිකවත්ථුභූතො තිරච්ඡානගතොපි අන්තමසො තදහුජාතා ඉත්ථීපි උපචාරතො අගාර-සද්දෙන වුච්චති. සහ අගාරෙනාති සාගාරො, භික්ඛු. උපචාරෙනෙව ච පන අනුපසම්පන්නෙන, මාතුගාමෙන ච සහ සෙය්‍යකප්පනං සාගාරභාවො නාමාති ගහෙතබ්බං. සඞ්ඝසම්මතං සෙනාසනපඤ්ඤාපකාදිභෙදං උපසම්පන්නං අයසකාමා හුත්වා භික්ඛූහි යෙන ච උජ්ඣාපෙන්ති අවජානාපෙන්ති අවඤ්ඤාය ඔලොකාපෙන්ති, ලාමකතො වා චින්තාපෙන්ති, තං වචනං උජ්ඣාපනකං. යෙන ඛීයන්ති සබ්බත්ථ තස්ස අවණ්ණං පකාසෙන්ති, තං ඛීයනං.

122. තලන්ති හත්ථතලමධිප්පෙතං. තග්ගහණෙන පන කායොව තලං. සත්තීති කායප්පටිබද්ධා සත්ති ආවුධවිසෙසො, උපලක්ඛණත්තා පන සබ්බම්පි කායප්පටිබද්ධං සත්ති. තලඤ්ච සත්ති ච තලසත්ති. ඉධ පන කොපෙන භික්ඛුස්ස තලසත්තිඋග්ගිරණං තලසත්ති. සචෙ පන විරද්ධො පහාරං දෙති, න පහරිතුකාමතාය දින්නත්තා දුක්කටං, පහරිතුකාමතාය පාචිත්තියං, අනුපසම්පන්නෙ දුක්කටං, මොක්ඛාධිප්පායස්ස අනාපත්ති.

පඤ්ඤත්තෙන වදතො උපසම්පන්නස්ස වා තෙන වුච්චමානධම්මස්ස වා අනාදරකරණං අනාදරො. අනුපසම්පන්නස්ස තෙන වුච්චමානස්ස වා උපසම්පන්නෙන, පරෙන වා අපඤ්ඤත්තෙන වා වුච්චමානස්ස අනාදරෙ දුක්කටං.

‘‘ඌනවස්සො ත්වං මඤ්ඤෙ’’තිආදිනා භික්ඛුනො කුක්කුච්චස්ස උප්පාදනං අනුපසම්පන්නස්ස දුක්කටං.

අනාපුච්ඡා ගාමප්පවෙසනෙති පකතිවචනෙන පුච්ඡිතුමනුරූපං අන්තොඋපචාරසීමාය දස්සනූපචාරෙ භික්ඛුං දිස්වා ‘‘විකාලෙ ගාමප්පවෙසනං ආපුච්ඡාමී’’ති අනාපුච්ඡිත්වා විකාලෙ ගාමප්පවෙසනෙ. දීඝො පන සන්ධිවසෙන. ආපදාසු අනාපත්ති.

පරම්පරභොජනෙති පරො ච පරො ච පරම්පරා ම-කාරො සන්ධිවසෙන, තස්මා පරම්පරා උප්පත්තවිසයඅපාදානවචනං, පරතො පරතො ලද්ධා භුඤ්ජනෙති අත්ථො. අයමෙත්ථ අධිප්පායො – පඤ්චහි භොජනෙහි නාමං ගහෙත්වා නිමන්තිතස්ස යෙන යෙන පඨමං නිමන්තිතො, තස්ස තස්ස භොජනතො උප්පටිපාටියා, ‘‘මය්හං භත්තපච්චාසං තුය්හං දම්මී’’ති වා ‘‘විකප්පෙමී’’ති වා ආදිනා සම්මුඛා වා පරම්මුඛා වා අවිකප්පෙත්වා වා අඤ්ඤතො අඤ්ඤතො පඤ්චභොජනාදීනි ලද්ධා භුඤ්ජමානෙති. ගිලානචීවරදානචීවරකාරසමයෙ අනාපත්ති.

123. සෙය්‍යං සෙනාසනානි වා අනුද්ධරිත්වා ගමනෙති සම්බන්ධො. වා-සද්දො සමුච්චයෙ. තත්ථ ‘‘භිසි චිමිලිකා උත්තරත්ථරණං භූමත්ථරණං තට්ටිකා චම්මක්ඛණ්ඩො නිසීදනං පච්චත්ථරණං තිණසන්ථාරො පණ්ණසන්ථාරො’’ති (පාචි. 116) වුත්තාසු දසසු සෙය්‍යාසු එකම්පි අත්තනො වස්සග්ගනෙ ගහෙත්වා සඞ්ඝිකෙ සබ්බප්පටිච්ඡන්නෙ ගුත්තෙ සෙනාසනෙ සන්ථරිත්වා වා සන්ථරාපෙත්වා වා යථා ඨපිතං උපචිකාදීහි න ඛජ්ජති, තථා ඨපනවසෙන අනුද්ධරිත්වා පරික්ඛිත්තස්ස ආරාමස්ස පරික්ඛෙපං, අපරික්ඛිත්තස්ස උපචාරං අතික්කමිත්වා ගමනෙ ච, තථා මඤ්චපීඨතිසිකොච්ඡසඞ්ඛාතානි සෙනාසනානි වස්සකාලෙ අජ්ඣොකාසෙ සන්ථරිත්වා වා සන්ථරාපෙත්වා වා අනුපසම්පන්නෙන අනුද්ධරිත්වා ථාමමජ්ඣිමස්ස පුරිසස්ස ලෙඩ්ඩුපාතං අතික්කමිත්වා ගමනෙ චාති අත්ථො. යථාවුත්තතො පන අඤ්ඤත්ථ දුක්කටං.

ඉත්ථියා අද්ධානගමනෙති ‘‘ගච්ඡාම භගිනි, ගච්ඡාම අය්‍යා’’ති අඤ්ඤමඤ්ඤං සංවිදහිත්වා ‘‘අජ්ජ වා ස්වෙ වා’’තිආදිනා නියමිතකාලවිසඞ්කෙතං අකත්වාපි ද්වාරවිසඞ්කෙතං මග්ගවිසඞ්කෙතං කත්වාපි ඉත්ථියා සද්ධිං අද්ධානමග්ගගමනෙති අත්ථො.

එකෙකාය නිසීදනෙති එකෙන එකාති එකෙකා, තස්සා නිසජ්ජායාති අත්ථො. එකෙන සහ එකිස්සා නිසජ්ජං විනා එකාය සහ එකස්ස නිසජ්ජං නාම නත්ථීති එකාය සහ එකස්ස නිසජ්ජායං සති නිසින්නස්ස භික්ඛුනො පාචිත්තියන්ති අධිප්පායො. ‘‘එකායෙකනිසීදනෙ’’ති වා පාඨො.

124. රූපාදීනං උපසංහාරෙන, භයානකකථාකථනෙන වා උපසම්පන්නස්ස භිංසාපනෙ. අනුපසම්පන්නස්ස දුක්කටං.

ආකොටනෙ උපසම්පන්නස්ස අන්තමසො උප්පලපත්තෙනාපි පහාරදානෙ. අනුපසම්පන්නස්ස අන්තමසො තිරච්ඡානගතස්සපි දුක්කටං. මොක්ඛාධිප්පායස්ස අනාපත්ති.

සඞ්ඝමජ්ඣෙ විනයධරෙන අනුයුඤ්ජියමානස්ස පුච්ඡිතතො අඤ්ඤස්ස වාදො අඤ්ඤෙන අඤ්ඤං පටිචරණං අඤ්ඤවාදො. තථෙව පුච්ඡියමානස්ස අකථෙතුකාමතාය විහෙසනං තුණ්හීභාවො විහෙසා. අඤ්ඤවාදකස්ස විහෙසකස්ස ච ඤත්තිදුතියකම්මෙන අඤ්ඤවාදකවිහෙසකකම්මෙ කතෙ පුන අඤ්ඤවාදෙ විහෙසාය පාචිත්තියං. අනාරොපිතෙ පන කම්මෙ දුක්කටං. කිඤ්චි වීතික්කමං දිස්වා ‘‘ආවුසො, ඉදං නාම තයා කත’’න්ති වුත්තෙ තං න කථෙතුකාමො තුණ්හීභූතො සඞ්ඝං විහෙසෙතීති විහෙසකො. අනාචාරං ආචරිත්වා සඞ්ඝමජ්ඣෙ ආපත්තියා, වත්ථුනා වා අනුයුඤ්ජියමානෙ තං අකථෙතුකාමො ‘‘කො ආපන්නො, කිස්මිං ආපන්නො’’තිආදිනා නයෙන අඤ්ඤෙහි වචනෙහි තං වචනං පටිච්ඡාදෙන්තො යො අඤ්ඤං වදති, අයං අඤ්ඤවාදකො නාම.

දුට්ඨුල්ලං නාම පාරාජිකසඞ්ඝාදිසෙසා, ඉධ පන සඞ්ඝාදිසෙසොව. පකාසො ච ඡාදො ච පකාසඡාදො, දුට්ඨුල්ලස්ස පකාසඡාදොති තප්පුරිසො. අභිණ්හාපත්තිකස්ස භික්ඛුනො ආයතිං සංවරත්ථාය ආපත්තිපරියන්තං කුලපරියන්තඤ්ච කත්වා වා අකත්වා වා තික්ඛත්තුං අපලොකෙත්වා කාතබ්බං. භික්ඛුසම්මුතිං ඨපෙත්වා අනුපසම්පන්නස්ස ‘‘අයං අසුචිං මොචෙත්වා සඞ්ඝාදිසෙසං ආපන්නො’’තිආදිනා නයෙන වත්ථුනා සද්ධිං ආපත්තිං ඝටෙත්වා තස්ස දුට්ඨුල්ලස්ස පකාසනෙ ආරොචනෙ ච, තස්සෙව යෙන කෙනචි උපායෙන ඤත්වා ඡාදනෙ ච, අදුට්ඨුල්ලාරොචනෙ ඡාදනෙ ච, අනුපසම්පන්නස්ස පන පුරිමපඤ්චමසික්ඛාපදෙ ඉතරා දුට්ඨුල්ලෙපි දුක්කටං.

හාසොදකෙති එත්ථ හාසෙ උදකෙති පදවිභාගො වෙදිතබ්බො. යෙන කෙනචි සරීරාවයවෙන හසාධිප්පායස්ස උපකච්ඡකාදීසු හාසෙ ඵුසනෙ. හාසනිමිත්තඤ්හි ඵුසනං හාසො. අනුපසම්පන්නෙ දුක්කටං. උදකෙ හාසෙති උපරිගොප්ඵකෙ උදකෙ හසාධිප්පායස්ස උම්මුජ්ජනනිමුජ්ජනෙන කීළාය. කීළා හි ඉධ හාසොති වුත්තො. නාවාය කීළතො, හත්ථාදිනා කට්ඨාදිනා වා උදකං හනතො අන්තමසො භාජනගතකඤ්ජිකාදීනිපි ඛිපනකීළාය කීළතො දුක්කටං. අහසාධිප්පායස්ස අනාපත්ති.

නිච්ඡුභනෙ විහාරාති සඞ්ඝිකවිහාරතො භික්ඛුනො නික්කඩ්ඪනනික්කඩ්ඪාපනෙ. එත්ථ ච එකප්පයොගෙ එකා, නානාපයොගෙ ද්වාරගණනාය ආපත්තියො. පුග්ගලිකනික්කඩ්ඪනෙ, තස්ස පරික්ඛාරනික්කඩ්ඪනෙ, අනුපසම්පන්නස්ස පන තස්ස පරික්ඛාරස්ස වා නික්කඩ්ඪනෙ දුක්කටං. න සම්මාවත්තන්තානං අන්තෙවාසිකසද්ධිවිහාරිකානං වා නික්කඩ්ඪනෙ, අත්තනො විස්සාසිකස්ස විහාරා නික්කඩ්ඪනෙ, භණ්ඩනකාරකස්ස පන සකලසඞ්ඝාරාමතො නික්කඩ්ඪනෙ අනාපත්ති.

අනුපඛජ්ජ සයනෙති ‘‘වුඩ්ඪො, ගිලානො, සඞ්ඝෙන දින්නො’’ති ජානිත්වා මඤ්චපීඨානං වා තස්ස භික්ඛුනො පවිසන්තස්ස වා නික්ඛමන්තස්ස වා උපචාරං අනුපඛජ්ජ අනුපවිසිත්වා සඞ්ඝිකෙ විහාරෙ ‘‘යස්ස සම්බාධො භවිස්සති, සො පක්කමිස්සතී’’ති අධිප්පායෙන නිසීදනනිසජ්ජනවසෙන සයනෙ. පුග්ගලිකෙ දුක්කටං.

එත්ථ ච පාචිත්තීති උද්දිසිත්වා කානිචි පසිද්ධානි දස්සිතානි. අවුත්තානි පන තාදිසානි ඉමිනාව සාමඤ්ඤවචනෙන සඞ්ගහෙත්වා වෙදිතබ්බානි. කථං? අචෙලකාදිඅඤ්ඤතිත්ථියානං යස්ස කස්සචි ආමිසස්ස සහත්ථා දානෙ ච, සප්පිනවනීතතෙලමධුඵාණිතමච්ඡමංසඛීරදධිසඞ්ඛාතානං පණීතභොජනානං අත්තනො අත්ථාය විඤ්ඤාපෙත්වා භුඤ්ජනෙ, රාගපරියුට්ඨිතඉත්ථිපුරිසස්ස යොග්ගෙ කුලෙ අනුපවිසිත්වා නිසජ්ජනකප්පනෙ, පඤ්චන්නං භොජනානං අඤ්ඤතරෙන නිමන්තිතො තස්මිං භුත්තෙ වා අභුත්තෙ වා සන්තං භික්ඛුං අනාපුච්ඡිත්වා පුරෙභත්තං පච්ඡාභත්තං වා යස්මිං කුලෙ නිමන්තිතො, තතො ගිලානචීවරදානකාරසමයං ඨපෙත්වා අඤ්ඤස්මිං අඤ්ඤකුලප්පවෙසනෙ, ඨපෙත්වා එකදිවසං අඤ්ඤස්මිං දිනෙ ආවසථපිණ්ඩස්ස අගිලානෙන හුත්වා භුඤ්ජනෙ, රත්තිපරිච්ඡෙදං වා භෙසජ්ජපරිච්ඡෙදං වා කත්වා පවාරිතතො උත්තරි අඤ්ඤත්‍ර පුන පවාරණාය අඤ්ඤත්‍ර නිච්චප්පවාරණාය විඤ්ඤාපනෙ, අඤ්ඤත්‍ර තථාරූපපච්චයා ගාමතො නික්ඛන්තසෙනාදස්සනාය ගමනෙ, පච්චයෙනපි ගන්ත්වා තිරත්තතො උත්තරි සෙනාය වාසෙ, තස්ස ච වසන්තස්ස යුද්ධට්ඨානබලගණට්ඨානසෙනානිවෙසඅනීකදස්සනත්ථං ගමනෙ, පිට්ඨාදීහි කතමජ්ජසඞ්ඛාතසුරාය, පුප්ඵාදීහි කතආසවසඞ්ඛාතමෙරයස්ස ච පානෙ, පදීපුජ්ජලපත්තපචනාදිකාරණං විනා විසිබ්බිතුකාමතාය අගිලානස්ස අග්ගිනො ජාලනජාලාපනෙ, කප්පබින්දුං අනාදාය නවචීවරපරිභොගෙ, සාමං චීවරං විකප්පෙත්වා අපච්චුද්ධාය පරිභොගෙ, භික්ඛුසන්තකපත්තාදිනො අන්තමසො හසාධිප්පායෙනපි අපනිධානෙ අපනිධාපනෙ, සඤ්චිච්ච තිරච්ඡානගතස්ස ජීවිතවොරොපනෙ, සඤ්චිච්ච යථාධම්මං නිහතාධිකරණස්ස පුනකම්මාය උක්කොටනෙ, සඤ්චිච්ච ථෙය්‍යසත්ථෙන සද්ධිං සංවිධාය එකද්ධානගමනෙ, භික්ඛූහි සික්ඛාපදෙහි වුච්චමානස්ස අඤ්ඤං අවිචාරෙත්වා ‘‘න තත්ථ සික්ඛිස්සාමී’’ති භණනෙ, සික්ඛාපදවිවණ්ණනෙ, ඉමෙසං ‘‘සුත්වා ඔරමිස්සාමී’’ති අධිප්පායං විනා විවාදාපන්නානං උපස්සුතිට්ඨානෙ, ධම්මිකානං කම්මානං ඡන්දං දත්වා පච්ඡා ඛීයනධම්මාපජ්ජනෙ, සඞ්ඝෙ විනිච්ඡයෙ වත්තමානෙ ඡන්දං අදත්වා පක්කමනෙ, සමග්ගෙන සඞ්ඝෙන චීවරං දත්වා පච්ඡා ඛීයනධම්මාපජ්ජනෙ, අඤ්ඤත්‍ර අජ්ඣාරාමා අජ්ඣාවසථා වා රතනස්ස වා රතනසම්මතස්ස වා උග්ගණ්හනඋග්ගහාපනෙ පාචිත්තියන්ති.

පාචිත්තියනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.