11. නිස්සග්ගියනිද්දෙසවණ්ණනා

116-7. රූපියෙන අරූපියං රූපියඤ්ච ඉතරෙන රූපියඤ්ච පරිවත්තෙය්‍යාති සම්බන්ධො. තත්ථ රූපියෙනාති රූපියසඞ්ඛාතෙන නිස්සග්ගියවත්ථුනා. අරූපියන්ති අරූපියසඞ්ඛාතං දුක්කටවත්ථුං කප්පියවත්ථුඤ්ච. ඉතරෙනාති අරූපියෙන. නිස්සග්ගීති නිස්සජ්ජනං නිස්සග්ගො, පුබ්බභාගෙ කත්තබ්බස්ස විනයකම්මස්සෙතං නාමං. නිස්සග්ගො අස්ස අත්ථීති නිස්සග්ගි, කිං තං? පාචිත්තියං. රූපියස්ස මූලග්ගහණෙ පන රූපියප්පටිග්ගහණසික්ඛාපදෙන නිස්සග්ගියං පාචිත්තියං.

ඉදානි රූපියාදිං දස්සෙතුං ‘‘ඉධා’’තිආදි ආරද්ධං. තත්ථ කහා…පෙ… මාසකං ඉධ රූපියන්ති සම්බන්ධො. තත්ථ කහාපණො නාම සුවණ්ණමයො වා රජතමයො වා එතරහි පකතිකහාපණො වා. සජ්ඣූති රජතං. සිඞ්ගීති සුවණ්ණභෙදො, තථාපි චෙත්ථ සාමඤ්ඤෙන සුවණ්ණමධිප්පෙතං. වොහාරූපගමාසකන්ති වොහාරං කයවික්කයං උපගච්ඡතීති වොහාරූපගං, තඤ්ච තං මාසකඤ්ච. තං පන සමුට්ඨාපිතරූපඤ්ච අසමුට්ඨාපිතරූපඤ්ච ලොහදාරුආදිමයං වුච්චති. ඉධ රූපියන්ති ඉමස්මිං සික්ඛාපදෙ රූපියං නාමාති අත්ථො. වත්ථමුත්තාදි කප්පං දුක්කටවත්ථුඤ්ච ඉතරන්ති යොජනා. තත්ථ වත්ථඤ්ච මුත්තා ච ආදි යස්සාති සමාසො. ආදි-සද්දො පච්චෙකං යොජෙතබ්බො ‘‘වත්ථාදි මුත්තාදී’’ති. තත්ථ පඨමෙන ආදි-සද්දෙන කප්පාසසුත්තාපරණ්ණාදිකං යං කිඤ්චි කප්පියවත්ථුං, දුතියෙන මණි සඞ්ඛො සිලා පවාළං ලොහිතඞ්කො මසාරගල්ලං සත්තධඤ්ඤානි දාසිදාසඛෙත්තවත්ථුපුප්ඵාරාමඵලාරාමාදයොති ඉදං දුක්කටවත්ථුං සඞ්ගණ්හාති. වත්ථාදිකප්පියවත්ථුං, මුත්තාදිදුක්කටවත්ථුඤ්ච ඉතරං අඤ්ඤං අරූපියං නාමාති අත්ථො.

118. එත්තාවතා රූපියසංවොහාරං දස්සෙත්වා ඉදානි කප්පියභණ්ඩෙ කයවික්කයං දස්සෙතුමාහ ‘‘ඉම’’න්තිආදි. තත්ථ ‘‘ඉමං ගහෙත්වා ඉමං දෙහි, ඉමං කර, ඉමං ආනයා’’ති වා ‘‘ඉමං භුත්වා ඉමං දෙහි, ඉමං කර, ඉමං ආනයා’’ති වා ‘‘ඉමං දෙමි, ඉමං දෙහි, ඉමං කර, ඉමං ආනයා’’ති වා කයවික්කයෙ සමාපන්නෙ නිස්සග්ගීති යොජනා. තත්ථ ඉමන්ති තණ්ඩුලාදිං. භුත්වාති ඔදනාදිං භුඤ්ජිත්වා. ඉමං දෙහීති එතං වත්ථාදිකං දෙහි. ඉමං කරාති එතං රජනපචනාදිං කරොහි. ඉමං ආනයාති එතං රජනකට්ඨාදිං ආනෙහි. ඉමං දෙමීති එතං වත්ථාදිකං තව දෙමි. සමාපන්නෙති කතෙ. තස්මා කප්පියං භණ්ඩං පරිවත්තෙන්තෙන අඤ්ඤාතකෙහි සද්ධිං ‘‘ඉමං දෙහී’’ති වදතො විඤ්ඤත්ති, ‘‘ඉමං ගණ්හාහී’’ති වදතො සද්ධාදෙය්‍යවිනිපාතනං, ‘‘ඉමිනා ඉමං දෙහී’’ති වදතො කයවික්කයන්ති වුත්තා තිස්සො ආපත්තියො. මාතාපිතූහි පන සද්ධිං කයවික්කයමත්තං මොචෙන්තෙන පරිවත්තෙතබ්බං. අයඤ්හි කයවික්කයො ඨපෙත්වා පඤ්චසහධම්මිකෙ අවසෙසෙහි ගිහිපබ්බජිතෙහි න වට්ටති. සචෙ පන නවකම්මානි කාරෙති, අට්ඨකථාපමාණෙන පාචිත්තියමත්තං දෙසෙතබ්බං.

119-120. ඉදානි පරිණාමනවසෙන ආපත්තිභෙදං දස්සෙතුං ‘‘අත්තනො’’තිආදි ආරද්ධං. තත්ථායං පිණ්ඩත්ථො – සඞ්ඝස්ස නතං ලාභං අත්තනො පරිණාමෙය්‍ය, නිස්සග්ගි. අඤ්ඤතො පුග්ගලස්ස පරිණාමෙය්‍ය, පාචිත්ති. අඤ්ඤස්ස සඞ්ඝස්ස වා චෙතියස්ස වා පරිණාමෙය්‍ය, දුක්කටං. අඤ්ඤස්ස පුග්ගලස්ස වා චෙතියස්ස වා නතං ලාභං අත්තනො වා සඞ්ඝස්ස වා අඤ්ඤපුග්ගලස්ස වා අඤ්ඤචෙතියස්ස වා පරිණාමෙය්‍ය, දුක්කටන්ති යොජනා. තත්ථ නතන්ති කායෙන වා වචසා වා නින්නං කතං. ලාභන්ති ලභිතබ්බං චීවරාදි. අඤ්ඤතො අඤ්ඤස්මිං පුග්ගලෙ වා චෙතියෙ වා, චෙතියෙ පන දුක්කටං. අඤ්ඤස්සාති චෙතියාදිනො අන්තමසො සුනඛස්ස. අඤ්ඤතො වාති චෙතියාදිම්හි වා. සඞ්ඝස්සාති පන ඉදං කාකක්ඛිගොළකඤායෙන ‘‘නතං පරිණාමෙය්‍යා’’ති උභයත්ථ පරිවත්තති. නිස්සට්ඨං සකසඤ්ඤාය න දදෙය්‍ය වා, දුක්කටන්ති සම්බන්ධො. අඤ්ඤථා අඤ්ඤෙන පකාරෙන, ථෙය්‍යසඤ්ඤාය න දදෙය්‍ය චෙති වුත්තං හොති. ඉතරන්ති වත්ථුවසෙන අඤ්ඤං පාරාජිකං ථුල්ලච්චයං දුක්කටඤ්ච හොතීති අත්ථො.

නිස්සග්ගියනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.