7. පවාරණානිද්දෙසවණ්ණනා

73. ඉදානි පවාරණාවිධිං දස්සෙතුං ‘‘පවාරණා’’ති (පාචි. 238-239; පාචි. අට්ඨ. 238-239; කඞ්ඛා. අට්ඨ. පඨමපවාරණාසික්ඛාපදවණ්ණනා) පදං උද්ධටං. තත්ථ ඉරියාපථෙනාති ඨානගමනසයනනිසජ්ජානං අඤ්ඤතරෙන ඉරියාපථෙනාති අත්ථො. තතො ඉරියාපථතො අඤ්ඤෙන ඉරියාපථෙන අනතිරිත්තකං පරිභුඤ්ජෙය්‍ය චෙ, පාචිත්තියන්ති අත්ථො. පාචිත්තිනතිරිත්තකන්ති පාචිත්ති අනතිරිත්තකං.

74. ඉදානි යෙහි අඞ්ගෙහි පවාරණා හොති, තානි අඞ්ගානි දස්සෙතුං ‘‘අසන’’න්තිආදිමාහ. තත්ථ අසනන්ති එතෙන අවිප්පකතභොජනතා වුත්තා, භුඤ්ජමානො ච සො පුග්ගලො හොතීති අත්ථො. භොජනඤ්චෙවාති යං භුඤ්ජන්තො පවාරෙති, තං ඔදනො කුම්මාසො සත්තු මච්ඡො මංසන්ති ඉමෙසු අඤ්ඤතරං හොතීති අත්ථො. අභිහාරොති දායකො තස්ස තං භත්තං කායෙන අභිහරතීති අත්ථො, වාචාභිහාරො පන න ගහෙතබ්බො. සමීපතාති දායකො පවාරණප්පහොනකභොජනං ගහෙත්වා අඩ්ඪතෙය්‍යහත්ථප්පමාණෙ ඔකාසෙ හොතීති අත්ථො. කායවාචාපටික්ඛෙපොති හත්ථපාසෙ ඨිතෙන අභිහටං භික්ඛං කායෙන වා වාචාය වා පටික්ඛිපෙය්‍යාති අත්ථො. එත්ථ පන සචෙ භික්ඛු නිසින්නො හොති, ආනිසදස්ස පාරිමන්තතො පට්ඨාය, සචෙ ඨිතො, පණ්හිඅන්තතො පට්ඨාය, සචෙ නිපන්නො, යෙන පස්සෙන නිපන්නො, තස්ස පාරිමන්තතො පට්ඨාය දායකස්සාපි තථාවිධස්ස ඨපෙත්වා පසාරිතහත්ථං යං තස්ස ආසන්නතරං අඞ්ගං, තස්ස වසෙන පරිච්ඡෙදො කාතබ්බො. පඤ්ච අඞ්ගා පවාරණාති ‘‘අසනං පඤ්ඤායති, භොජනං පඤ්ඤායති, හත්ථපාසෙ ඨිතො අභිහරති, පටික්ඛෙපො පඤ්ඤායතී’’ති (පාචි. 239; පරි. 428) පාළියං වුත්තෙහි ඉමෙහි පඤ්චහි අඞ්ගෙහි පවාරණා හොතීති අත්ථො.

75. ඉදානි එතෙසු පඤ්චසු භොජනං දස්සෙතුං ‘‘ඔදනො’’තිආදි වුත්තං. ඉදානි ඔදනාදයො ඉමෙහි නිබ්බත්තාති දස්සෙතුං ‘‘සාලී’’තිආදිමාහ. තත්ථ සෙතරත්තකාළභෙදා සබ්බාපි කඞ්ගුජාතියො කඞ්ගූති ගහෙතබ්බා. කාළසෙතා කුද්‍රූසවරකා. ඉමෙසං සත්තන්නං ධඤ්ඤානං ඔදනො ච භොජ්ජයාගු ච ඔදනො නාමාති අත්ථො.

76. සාමාකාදිතිණං (පාචි. අට්ඨ. 238-239) කුද්‍රූසකෙ සඞ්ගහං ගතන්ති අත්ථො. වරකචොරකො වරකෙ සඞ්ගහං ගතො, සාලියඤ්චෙව නීවාරො සඞ්ගහං ගතො සෙතත්තාති වදන්ති. ඉමෙසං වුත්තප්පකාරානං සානුලොමානං සත්තන්නං ධඤ්ඤානං තණ්ඩුලෙ ගහෙත්වා ‘‘යාගුං පචිස්සාමා’’ති වා ‘‘භත්තං පචිස්සාමා’’ති වා යං කිඤ්චි සන්ධාය පචන්ති, සචෙ උණ්හං වා සීතලං වා භුඤ්ජන්තානං භොජනකාලෙ ගහිතගහිතට්ඨානෙ ඔධි පඤ්ඤායති, අයං ඔදනො නාම, පවාරණං ජනෙති. යොපි පායාසො වා අම්බිලයාගු වා උද්ධනතො ඔතාරිතමත්තා අබ්භුණ්හා ආවිජ්ඣිත්වා පිවිතුං සක්කා, ගහිතොකාසෙපි ඔධිං න දස්සෙති, අයං පවාරණං න ජනෙති. උසුමාය පන විගතාය ඝනභාවං ගච්ඡති, ඔධි පඤ්ඤායති, පුන පවාරණං ජනෙති, පුබ්බෙ තනුකභාවො න රක්ඛති. භත්තෙ පන උදකකඤ්ජිකඛීරාදීනි ආකිරිත්වා ‘‘යාගුං ගණ්හථා’’ති වදන්ති, කිඤ්චාපි තනුකා හොති, පවාරණං ජනෙතියෙව තස්මිං යාගුයා නත්ථිභාවතො. සචෙ පන පක්කුථිතෙසු උදකාදීසු පක්ඛිපිත්වා පචිත්වා දෙන්ති, යාගුසඞ්ගහමෙව ගච්ඡති.

77. භට්ඨධඤ්ඤමයොති සත්තවිධානිපි ධඤ්ඤානි ගහෙත්වා ඛරපාකභජ්ජිතානං තෙසං තණ්ඩුලෙ කොට්ටෙත්වා කතචුණ්ණකුණ්ඩකානි සත්තු නාම. සමපාකභජ්ජිතානං පන ආතපසුක්ඛානං වා තණ්ඩුලානං චුණ්ණකුණ්ඩකානි සත්තුසඞ්ඛ්‍යං න ගච්ඡන්ති. යවසම්භවොති අඤ්ඤෙහි පන මුග්ගාදීහි කතකුම්මාසො න පවාරෙතීති අධිප්පායො. උදකසම්භවොති ඉමිනා කක්කටකසිප්පිකසම්බුකාදයොපි සඞ්ගහං ගච්ඡන්ති. සචෙ යාගුපානකාලෙ එකස්මිං භාජනෙ ඨපෙත්වා මච්ඡමංසං වා ඛාදන්ති, තෙ චෙ අඛාදන්තො අඤ්ඤං පවාරණප්පහොනකං පටික්ඛිපති, න පවාරෙති. ඛාදිතෙපි සචෙ මුඛෙ අවසිට්ඨං නත්ථි, තදා පටික්ඛිපන්තොපි න පවාරෙතියෙව. සචෙ පත්තෙ අවසිට්ඨං අත්ථි, මුඛෙ නත්ථි, තඤ්චෙ අඛාදිතුකාමො හොති, අඤ්ඤත්ථ වා ගන්ත්වා ඛාදිතුකාමො, තස්මිං ඛණෙ පටික්ඛිපන්තොපි න පවාරෙතියෙව.

78. භොජනන්ති (පාචි. අට්ඨ. 238-239) පඤ්චසු භොජනෙසු යං කිඤ්චි භොජනං. කප්පියං වා අකප්පියං වා භුඤ්ජන්තොති සම්බන්ධො. නිසෙධයන්ති කායෙනාභිහටං අඞ්ගුලිචලනාදිනා වා භමුකවිකාරෙන වා කුද්ධභාවෙන ඔලොකෙන වා පටික්ඛිපන්තො කායෙන වා ‘‘අල’’න්ති වා ‘‘න ගණ්හාමී’’ති වා ‘‘මා ආකිරා’’ති වා ‘‘අපගච්ඡා’’ති වා ආදිනා නයෙන පටික්ඛිපන්තො වාචාය වා නිසෙධයන්තොති අත්ථො. කප්පන්ති කප්පියභොජනමෙව පටික්ඛිපන්තො සො පවාරෙති, අකප්පියමංසං වා භොජනං වා පටික්ඛිපන්තො න පවාරෙති. කස්මා? තස්ස පටික්ඛිපිතබ්බට්ඨානෙ ඨිතත්තා. සචෙ කප්පියභොජනං භුඤ්ජමානො අකප්පියං පටික්ඛිපති, න පවාරෙති. කස්මා? තස්ස පටික්ඛිපිතබ්බතො. ඉදානි මිස්සකනයං දස්සෙතුං ‘‘තන්නාමෙනා’’තිආදි වුත්තං. තත්‍රායං පිණ්ඩත්ථො – තන්නාමෙන වා ඉමන්ති වා අභිහටං කප්පියං නිසෙධයං පවාරෙය්‍යාති. කිං වුත්තං හොති? යො පන මච්ඡමංසමිස්සං (කඞ්ඛා. අට්ඨ. පඨමපවාරණාසික්ඛාපදවණ්ණනා; පාචි. අට්ඨ. 238-239) යාගුං බ්‍යඤ්ජනං වා ආහරිත්වා ‘‘මච්ඡං ගණ්හථ, මංසං ගණ්හථා’’ති වදති, තං පටික්ඛිපතො පවාරණා හොති. සචෙ ‘‘යාගුං ගණ්හථ, රසබ්‍යඤ්ජනං ගණ්හථා’’ති වදති, තං පටික්ඛිපතො පවාරණා න හොති. කස්මා? තස්සාපි අත්ථිතාය. සචෙ ‘‘ඉමං ගණ්හථා’’ති සවත්ථුකං කත්වා දෙති, තං පටික්ඛිපතො පවාරණා හොති. භත්තමිස්සකෙපි එසෙව නයො. සචෙ අඤ්ඤස්ස අභිහටං පටික්ඛිපති, පවාරණා නත්ථියෙව.

79-80. ඉදානි පවාරණං අජනෙන්තෙ දස්සෙතුං ‘‘ලාජා’’තිආදි වුත්තං. එත්ථ ලාජා තංසත්තුභත්තානීති (කඞ්ඛා. අට්ඨ. පඨමපවාරණාසික්ඛාපදවණ්ණනා) ලාජා ච ලාජෙහි කතසත්තුභත්තානි චාති අත්ථො. මච්ඡමංසපූවෙසු පන පවාරණා හොති, තස්මා ‘‘සුද්ධඛජ්ජකො’’ති වුත්තං. භට්ඨපිට්ඨන්ති පුබ්බෙ ආමකං පච්ඡා භජ්ජිතබ්බන්ති වුත්තං හොති. වෙළුආදීනං වුත්තාවසෙසානං භත්තන්ති සම්බන්ධො. රසයාගු රසො පක්කයාගු. මංසාදීහි අමිස්සිතා සුද්ධයාගු. පුථුකාමයං පන යං කිඤ්චි පවාරණං න ජනෙති.

81. වුට්ඨායාති (පාචි. අට්ඨ. 238-239) ආසනා උට්ඨාය අතිරිත්තං න කාතබ්බන්ති සම්බන්ධො. සචෙ පවාරෙත්වා ආසනා න වුට්ඨාති භික්ඛු, තස්සාපි අතිරිත්තං කාතුං ලභති. අභුත්තෙන ච භොජනන්ති යෙන පඤ්චන්නං භොජනානං අඤ්ඤතරං භොජනං අන්තමසො කුසග්ගෙනාපි න භුත්තං, තෙනාපි අතිරිත්තං න කාතබ්බන්ති අත්ථො. යෙන පන අරුණුග්ගමෙපි භුත්තං හොති, සො චෙ අපවාරිතො ආසනා වුට්ඨිතොපි මජ්ඣන්හිකසමයෙපි පුන කිඤ්චි අභුත්වාපි කාතුං ලභති. යෙන යං වා පුරෙ කතන්ති යෙන යං වා පුබ්බෙ කතං, තෙන තම්පි පච්ඡා න කාතබ්බං. අඤ්ඤෙන පන තං කාතුං වට්ටතීති වදන්ති.

82. යං ඵලං වා කන්දමූලං වා පඤ්චහි සමණකප්පෙහි කතකප්පියං අඤ්ඤම්පි කප්පියභොජනං වා කප්පියමංසං වා, ඉදං කප්පියං නාම, වුත්තප්පකාරවිපරීතං අකප්පියං නාම, තස්මිං අතිරිත්තකරණං න රුහති, යඤ්ච පටිග්ගහෙත්වා න ගහිතං, තස්මිම්පි න රුහති, තෙන වුත්තං ‘‘කප්පියං ගහිතඤ්චෙවා’’ති. උච්චාරිතන්ති කප්පියං කාරෙතුං ආගතෙන භික්ඛුනා ඊසකම්පි උක්ඛිත්තං වා අපනමිතං වාති අත්ථො. හත්ථපාසතො බහි ඨිතං කාතුං න වට්ටති, තෙන වුත්තං ‘‘හත්ථපාසග’’න්ති. අතිරිත්තං කරොන්තෙවන්ති අතිරිත්තං කරොන්තො ‘‘අලමෙතං සබ්බ’’න්ති වචීභෙදං කත්වා එවං භාසතූති අත්ථො. ‘‘අලමෙතං සබ්බ’’න්ති තික්ඛත්තුං වත්තබ්බං, අයං කිර ආචිණ්ණො. විනයධරා කිර පන ‘‘සකිං එව වත්තබ්බ’’න්ති වදන්ති. අලමෙතං සබ්බන්ති ඉදම්පි වො අධිකං, ඉතො අඤ්ඤං න ලච්ඡසීති අත්ථො.

83. අනුපසම්පන්නහත්ථගන්ති කප්පියං කරොන්තෙන පන අනුපසම්පන්නස්ස හත්ථෙ ඨිතංයෙව න කාතබ්බං, තං පන අඤ්ඤෙන භික්ඛුනා පටිග්ගහාපෙත්වා තස්ස හත්ථෙ ඨිතං අතිරිත්තං කත්වා අනුපසම්පන්නස්ස දාතුං වට්ටති. අත්තනා ආගන්ත්වා අඤ්ඤස්ස හත්ථෙ ච පෙසයිත්වාපි කාරෙතුං ලබ්භතෙති අත්ථො. තං පන අතිරිත්තකාරකං ඨපෙත්වා අඤ්ඤො සබ්බො පවාරිතොපි අප්පවාරිතොපි භුඤ්ජිතුං ලභතීති අත්ථො. සචෙ පවාරිතො පරිභුඤ්ජති, යථා අකතෙන මිස්සං න හොති, තථා මුඛඤ්ච හත්ථඤ්ච සුද්ධං කත්වා භුඤ්ජිතබ්බං. ගිලානස්ස භුත්තාවසෙසම්පි තස්ස ‘‘අජ්ජ වා ස්වෙ වා ඛාදිස්සතී’’ති ආහටම්පි අනතිරිත්තකතං භුඤ්ජිතුං වට්ටතීති. පවාරණාවිනිච්ඡයො.

පවාරණානිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.