8. කාලිකනිද්දෙසවණ්ණනා

84. ඉදානි යෙ තෙ චත්තාරො කාලිකා මුනිනා වුත්තා ‘‘යාවකාලිකං යාමකාලිකං සත්තාහකාලිකං යාවජීවික’’න්ති, තෙ දස්සෙතුං ‘‘කාලිකා චා’’ති පදං උද්ධටං. තත්ථ (පාචි. 254-256; පාචි. අට්ඨ. 253-256) කතමෙ තෙ කාලිකාති චෙ, තෙ දස්සෙතුං ‘‘යාවකාලික’’න්තිආදිමාහ. තෙසු අරුණුග්ගමනතො යාව ඨිතමජ්ඣන්හිකා භුඤ්ජිතබ්බතො යාවකාලිකං. අරුණුග්ගමනතො යාව යාමාවසානා පිපාසාය සති පිපාසච්ඡෙදනත්ථං පාතබ්බතො යාමො කාලො අස්සාති යාමකාලිකං. තෙන උපසමෙතබ්බෙ ආබාධෙ සති යාව සත්තාහා පරිභුඤ්ජිතබ්බතො සත්තාහකාලිකං. ආබාධෙ සති යාවජීවං පරිහරිත්වා භුඤ්ජිතබ්බතො යාවජීවිකං.

85. තෙසු යාවකාලිකං දස්සෙතුං ‘‘පිට්ඨං මූලං ඵලං ඛජ්ජ’’න්තිආදිමාහ. එත්ථ (පාචි. 248-250; පාචි. අට්ඨ. 248-249) පිට්ඨඛාදනීයං නාම සත්තන්නං තාව ධඤ්ඤානං ධඤ්ඤානුලොමානං අපරණ්ණානඤ්ච පිට්ඨං පනසපිට්ඨං ලබුජපිට්ඨං අම්බාටකපිට්ඨං සාලපිට්ඨං ධොතකතාලපිට්ඨං ඛීරවල්ලිපිට්ඨඤ්චාති එවමාදීනි තෙසු තෙසු ජනපදෙසු පකතිආහාරවසෙන මනුස්සානං ඛාදනීයත්ථඤ්ච භොජනීයත්ථඤ්ච ඵරණකානි පිට්ඨානි යාවකාලිකානි. ඉමිනාව ලක්ඛණෙන මූලඛාදනීයාදීසුපි යාවකාලිකලක්ඛණං වෙදිතබ්බං, අතිවිත්ථාරභයෙන සංඛිත්තං. ගොරසො නාම ඛීරදධිතක්කරසො. ධඤ්ඤභොජනන්ති සානුලොමානි සත්තධඤ්ඤානි ච පඤ්චවිධභොජනඤ්චාති අත්ථො. යාගුසූපප්පභුතයොති එත්ථ පභුති-සද්දෙන කන්දඛාදනීයං මුළාලඛාදනීයං මත්ථකඛාදනීයං ඛන්ධඛාදනීයං තචඛාදනීයං පත්තඛාදනීයං පුප්ඵඛාදනීයං අට්ඨිඛාදනීයං නිය්‍යාසඛාදනීයන්ති ඉමානි සඞ්ගහිතානීති වෙදිතබ්බානි.

තත්‍රිදං මුඛමත්තනිදස්සනං – භිසසඞ්ඛාතො පදුමපුණ්ඩරීකකන්දො පිණ්ඩාලුමසාලුකආදයො වල්ලිකන්දො ආලුවකන්දො තාලකන්දොති එවමාදි කන්දඛාදනීයං. පදුමමුළාලාදයො මුළාලඛාදනීයං. තාලහින්තාලකුන්තාලකෙතකනාළිකෙරපූගරුක්ඛඛජ්ජූරීආදීනං කළීරසඞ්ඛාතා මත්ථකා මත්ථකඛාදනීයං. උච්ඡුඛන්ධො නීලුප්පලරත්තුප්පලකුමුදසොගන්ධිකානං පුප්ඵදණ්ඩකානීති එවමාදි ඛන්ධඛාදනීයං. තචඛාදනීයං උච්ඡුතචො එව එකො යාවකාලිකො, සොපි සරසො. මූලකං ඛාරකො චච්චු තම්බුකො තණ්ඩුලෙය්‍යකොති එවමාදි පත්තඛාදනීයං. මූලකපුප්ඵං ඛාරකපුප්ඵං චච්චුපුප්ඵං තම්බුකපුප්ඵන්ති එවමාදි පුප්ඵඛාදනීයං, අසොකපුප්ඵං පන යාවජීවිකං. ලබුජපනසට්ඨිආදි අට්ඨිඛාදනීයං. නිය්‍යාසඛාදනීයෙ යාවකාලිකං නත්ථි. එතෙ වුත්තප්පකාරා යාවකාලිකා හොන්තීති අත්ථො.

86. ඉදානි ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, අට්ඨ පානානි අම්බපානං ජම්බුපානං චොචපානං මොචපානං මධුකපානං මුද්දිකපානං සාලූකපානං ඵාරුසකපාන’’න්ති (මහාව. 300) එවං වුත්තං අට්ඨවිධං පානකං යාමකාලිකං නාමාති දස්සෙතුං ‘‘මධූ’’තිආදිමාහ. තත්ථ (මහාව. අට්ඨ. 300) මධුජං මුද්දිකජං සාලූකජං චොචජං මොචජං අම්බුජං ජම්බුජඤ්චාති එවමත්ථො ගහෙතබ්බො. එත්ථ මධුජං නාම මධුකානං ජාතිරසෙන කතං, තං පන උදකසම්භින්නමෙව වට්ටති, සුද්ධං න වට්ටති. මුද්දිකපානං නාම මුද්දිකා උදකෙ මද්දිත්වා පරිස්සාවෙත්වා ගහිතං. සාලූකපානං නාම රත්තුප්පලනීලුප්පලාදීනං කිඤ්ජක්ඛරෙහි කතං. සෙසානි පාකටානෙව. එත්ථ පන සචෙ සයං එතානි යාවකාලිකවත්ථූනි පටිග්ගහෙත්වා උදකෙ මද්දිත්වා ආතපෙ ආදිච්චපාකෙන පචිත්වා පරිස්සාවෙත්වා පානකං කරොති, තං පුරෙභත්තමෙව කප්පති. සචෙ අනුපසම්පන්නෙන කතං ලභති, තදහුපුරෙභත්තං සාමිසම්පි වට්ටති, පච්ඡාභත්තං නිරාමිසපරිභොගෙන යාව අරුණුග්ගමනා වට්ටති. ඉමානි අට්ඨ පානානි සීතානිපි ආදිච්චපාකානිපි වට්ටන්ති, අග්ගිපාකානි පන න වට්ටන්ති, තස්මා ‘‘නග්ගිසන්තත්ත’’න්ති වුත්තං.

87. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, සබ්බං ඵලරසං ඨපෙත්වා ධඤ්ඤඵලරස’’න්ති (මහාව. 300) වුත්තත්තා ධඤ්ඤඵලරසො පන න වට්ටති, තෙන වුත්තං ‘‘සානුලොමානි ධඤ්ඤානි ඨපෙත්වා’’ති. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, සබ්බං පුප්ඵරසං ඨපෙත්වා මධුකපුප්ඵරස’’න්ති වුත්තත්තා මධුකපුප්ඵරසො ආදිච්චපාකො වා හොතු අග්ගිපාකො වා, පච්ඡාභත්තං න වට්ටති, තෙන වුත්තං ‘‘මධුකපුප්ඵමඤ්ඤත්‍රා’’ති.

88. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, සබ්බං පත්තරසං ඨපෙත්වා ඩාකරස’’න්ති වුත්තත්තා උදකෙන පක්කානම්පි යාවකාලිකපත්තානං රසො පුරෙභත්තමෙව වට්ටති, සීතොදකෙන මද්දිතානං රසො යාමකාලිකං. තෙන වුත්තං ‘‘ඨපෙත්වා පක්කඩාකජ’’න්ති. යාවජීවිකපණ්ණස්ස උදකෙන පක්කස්ස රසො යාවජීවිකො හොති.

89. ඉදානි සත්තාහකාලිකෙ දස්සෙතුං ‘‘සප්පී’’තිආදිමාහ. එත්ථ (මහාව. 260) පන –

‘‘සප්පිනොනීතතෙලානි, මධුඵාණිතමෙව ච;

සත්තාහකාලිකා සප්පි, යෙසං මංසමවාරිත’’න්ති. –

පාඨො ගහෙතබ්බො. එවං පන ගහිතෙ වසා තෙලග්ගහණෙන ගහිතාව හොති ‘‘තෙලං නාම තිලතෙලං සාසපතෙලං මධුකතෙලං එරණ්ඩතෙලං වසාතෙල’’න්ති (පාරා. 623; පාචි. 260) එවං පාළියං විත්ථාරිතත්තා. එවං පන අග්ගහෙත්වා වසා ච ‘‘මධුඵාණිත’’න්ති පාඨෙ ගහිතෙ යාවකාලිකභූතා වසා සත්තාහකාලිකාති ආපජ්ජෙය්‍ය, ‘‘යානි ඛො පන තානි ගිලානානං භික්ඛූනං පටිසායනීයානි භෙසජ්ජානි, සෙය්‍යථිදං – සප්පි නවනීතං තෙලං මධු ඵාණිත’’න්ති (පාරා. 622) එවං පඤ්චෙව භගවතා සත්තාහකාලිකභෙසජ්ජානි අනුඤ්ඤාතානි, තතො උත්තරි ඡට්ඨස්ස සත්තාහකාලිකභෙසජ්ජස්ස අත්ථිතාපි ආපජ්ජති, භෙසජ්ජක්ඛන්ධකෙපි භගවතා ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, වසානි භෙසජ්ජානි අච්ඡවසං මච්ඡවසං සුසුකාවසං සූකරවසං ගද්‍රභවසං කාලෙ පටිග්ගහිතං කාලෙ නිප්පක්කං කාලෙ සංසට්ඨං තෙලපරිභොගෙන පරිභුඤ්ජිතු’’න්ති (මහාව. 262) එවං සත්තාහකාලිකවසෙන වසං අනනුජානිත්වා තතො නිබ්බත්තතෙලමෙව අනුඤ්ඤාතං, තස්මා ‘‘මධුඵාණිතමෙව චා’’ති පාඨෙ අග්ගහිතෙ පාළියා අට්ඨකථාය ච විරුජ්ඣති. ථෙරෙන පන උත්තරවිහාරවාසීනං ඛුද්දසික්ඛාය ආගතනයෙන වුත්තං. තෙසං පන –

‘‘සප්පි නවනීතං තෙලං, මධු ඵාණිතපඤ්චමං;

අච්ඡමච්ඡවසාදි ච, හොන්ති සත්තාහකාලිකා’’ති. –

එවමාගතං. අම්හාකං පන විසුං සත්තාහකාලිකෙ ආගතට්ඨානං නත්ථීති වදන්ති, උපපරික්ඛිතබ්බං.

ඉදානි තෙසු සප්පිං දස්සෙතුං ‘‘යෙසං මංසපවාරිත’’න්ති වුත්තං. ‘‘සප්පිනාම ගොසප්පි වා අජිකාසප්පි වා මහිං සසප්පි වා. යෙසං මංසං කප්පති, තෙසං සප්පි, නවනීතං නාම තෙසංයෙව නවනීත’’න්ති (පාරා. 623; පාචි. 260) පාළියං වුත්තත්තා නවනීතං පන ගහිතන්ති න විත්ථාරිතං, සප්පි පන පුරෙභත්තං පටිග්ගහිතං තදහු පුරෙභත්තං සාමිසම්පිනිරාමිසම්පි වට්ටති. පච්ඡාභත්තතො පට්ඨාය සත්තාහං නිරාමිසං පරිභුඤ්ජිතබ්බං. සත්තාහාතික්කමෙ සචෙ එකභාජනෙ ඨපිතං, එකං නිස්සග්ගියං. සචෙ බහූසු, වත්ථුගණනාය නිස්සග්ගියපාචිත්තියානි. පච්ඡාභත්තං පටිග්ගහිතං සත්තාහං නිරාමිසමෙව වට්ටති. සප්පි තාපෙන්තස්ස සාමංපාකො න හොති, ‘‘නවනීතං පන තාපෙන්තස්ස හි සාමංපාකො න හොති, සාමංපක්කෙන පන තෙන සද්ධිං ආමිසං න වට්ටතී’’ති ච ‘‘සචෙ අනුපසම්පන්නො පුරෙභත්තං පටිග්ගහිතනවනීතෙන සප්පිං කත්වා දෙති, පුරෙභත්තං සාමිසං වට්ටති. සචෙ සයං කරොති, සත්තාහං නිරාමිසමෙව වට්ටතී’’ති ච සමන්තපාසාදිකායං (පාරා. අට්ඨ. 2.622) නවනීතම්හියෙව සාමංපාකතා වුත්තා, න සප්පිම්හි. යං පන කඞ්ඛාවිතරණියං වුත්තං ‘‘නිබ්බත්තිතසප්පි වා නවනීතං වා පචිතුං වට්ටතී’’ති, ‘‘තං පන තදහු පුරෙභත්තම්පි සාමිසං පරිභුඤ්ජිතුං න වට්ටතී’’ති (කඞ්ඛා. අට්ඨ. භෙසජ්ජසික්ඛාපදවණ්ණනා) ච, තත්ථ යාවකාලිකවත්ථුනා අසම්මිස්සං සුධොතං නවනීතං සන්ධාය ‘‘පචිතුං වට්ටතී’’ති වුත්තං. සයංපචිතසත්තාහකාලිකෙන සද්ධිං යදි ආමිසං භුඤ්ජති, තං ආමිසං සයංපක්කසත්තාහකාලිකෙන මිස්සිතං අත්තනො යාවකාලිකභාවං සත්තාහකාලිකෙන ගණ්හාපෙති, තථා ච සති යාවකාලිකං අපක්කම්පි සයංපක්කභාවං උපගච්ඡතීති ‘‘සාමිසං පරිභුඤ්ජිතුං න වට්ටතී’’ති වුත්තං. යථා සයංපක්කසත්තාහකාලිකවසාතෙලං සයංභජ්ජිතසාසපාදියාවජීවිකවත්ථූනං තෙලඤ්ච සාමිසං තදහු පුරෙභත්තම්පි න වට්ටති, තථා නවනීතසප්පීති වෙදිතබ්බං. වක්ඛති ච ආචරියො –

‘‘යාවකාලිකආදීනි, සංසට්ඨානි සහත්තනා. ගාහාපයන්ති සබ්භාව’’න්ති ච,

‘‘තෙහෙව භික්ඛුනා පක්කං, කප්පතෙ යාවජීවිකං;

නිරාමිසඤ්ච සත්තාහං, සාමිසෙ සාමපාකතා’’ති ච.

යා පන සමන්තපාසාදිකායං නවනීතම්හි සාමංපාකතා වුත්තා, සා තක්කාදිසම්මිස්සං අධොතනවනීතං සන්ධාය වුත්තා. තස්මා විඤ්ඤූනං සමන්තපාසාදිකාපි කඞ්ඛාවිතරණීපි සමෙන්ති, තං නවනීතං සන්ධාය වුත්තන්ති ආචරියා වදන්ති. ඉදමෙව යුත්තං. යදි සප්පිම්හි සාමංපාකතා හොති, අවස්සංයෙව සමන්තපාසාදිකායං වුච්චෙය්‍ය, තත්ථ පන ‘‘සප්පි තාව පුරෙභත්තං පටිග්ගහිතං, තදහු පුරෙභත්තං සාමිසම්පි නිරාමිසම්පි පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටතී’’ති (පාරා. අට්ඨ. 2.622) හි වුත්තං, න පචනවිධානං. මනුස්සසප්පිනවනීතානං, අඤ්ඤෙසම්පි හත්ථිඅස්සාදීනං අකප්පියමංසසප්පිනවනීතානං සත්තාහාතික්කමෙ දුක්කටං. කිං පන තං පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටතීති? ආම වට්ටති. කස්මා? පටික්ඛෙපාභාවා ච සබ්බඅට්ඨකථාසු අනුඤ්ඤාතත්තා ච. ‘‘යෙසං මංසං කප්පති, තෙසං සප්පි, නවනීත’’න්ති (පාරා. 623) ඉදං පන නිස්සග්ගියවත්ථුං දස්සෙතුං වුත්තං, න අඤ්ඤෙසං වාරණත්ථාය.

90. ඉදානි තෙලං දස්සෙතුං ‘‘තෙලං තිලවසෙරණ්ඩමධුසාසපසම්භව’’න්තිආදිමාහ. එත්ථ තිලාදීහි සම්භවං නිබ්බත්තං තෙලන්ති සම්බන්ධො. එත්ථ (පාරා. අට්ඨ. 1.100) පන පුරෙභත්තං තිලෙ පටිග්ගහෙත්වා කතතෙලං පුරෙභත්තං සාමිසම්පි වට්ටති, පච්ඡාභත්තතො පට්ඨාය සවත්ථුකප්පටිග්ගහිතත්තා අනජ්ඣොහරණීයං. පච්ඡාභත්තං පටිග්ගහෙත්වා කතතෙලං අනජ්ඣොහරණීයං, සීසමක්ඛනාදීසු උපනෙතබ්බං. එරණ්ඩමධුකසාසපට්ඨීනි පටිග්ගහෙත්වා සචෙ තානි භජ්ජිත්වා තෙලං කරොති, තදහු පුරෙභත්තම්පි සාමිසං න වට්ටති, සාමංපාකතා හොති. සචෙ අභජ්ජිත්වා කරොති, තදහු පුරෙභත්තං සාමිසම්පි වට්ටති, පච්ඡාභත්තතො පට්ඨාය නිරාමිසමෙව වට්ටති, පරිභුඤ්ජිතබ්බවත්ථූනං යාවජීවිකත්තා සවත්ථුකප්පටිග්ගහණෙ දොසො නත්ථීති. තෙලග්ගහණත්ථාය එරණ්ඩකට්ඨිආදීනි පටිග්ගහෙත්වා සත්තාහං අතික්කාමයතො දුක්කටං. තථා පාළියං අනාගතානි අදස්සිතානි කොසම්බකකුසුම්භාදීනං තෙලානි.

ඉදානි මධුවිකතිං දස්සෙතුං ‘‘ඛුද්දාභමරමධුකරි-මක්ඛිකාහි කත’’න්ති වුත්තං. තත්ථ (පාරා. අට්ඨ. 2.623) ඛුද්දාති ඛුද්දමක්ඛිකා. භමරාති මහාභමරමක්ඛිකා. දණ්ඩකෙසු මධුකරා මධුකරිමක්ඛිකා නාම. එතාහි තීහි මක්ඛිකාහි කතං මධු නාමාති අත්ථො. ‘‘මධු නාම මක්ඛිකාමධූ’’ති පාළියං (පාරා. 623; පාචි. 260) වුත්තත්තා අඤ්ඤෙහි තුම්බටකාදීහි කතං සත්තාහකාලිකං න හොතීති වෙදිතබ්බං.

ඉදානි ඵාණිතං දස්සෙතුං ‘‘රසාදිඋච්ඡුවිකති, පක්කාපක්කා ච ඵාණිත’’න්ති ආහ. පක්කා ච අපක්කා ච රසාදිඋච්ඡුවිකති ඵාණිතන්ති අත්ථො. මධුකපුප්ඵඵාණිතං පුරෙභත්තං සාමිසං වට්ටති, පච්ඡාභත්තතො පට්ඨාය සත්තාහං නිරාමිසමෙව වට්ටති. තස්ස සත්තාහාතික්කමෙ දුක්කටං. චිඤ්චඵාණිතඤ්ච අම්බඵාණිතඤ්ච යාවකාලිකමෙව.

91. ඉදානි එතෙසු වසාතෙලස්ස ඔදිස්ස අනුඤ්ඤාතත්තා තං විසුං උද්ධරිත්වා දස්සෙතුං ‘‘සවත්ථුපක්කා සාමං වා’’තිආදිමාහ. සත්තවිධඤ්හි (පාරා. අට්ඨ. 2.623) ඔදිස්සං නාම බ්‍යාධොදිස්සං පුග්ගලොදිස්සං කාලොදිස්සං සමයොදිස්සං දෙසොදිස්සං වසොදිස්සං භෙසජ්ජොදිස්සන්ති.

තත්ථ ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, අමනුස්සිකාබාධෙ ආමකමංසං ආමකලොහිත’’න්ති (මහාව. 264) වුත්තං, ඉදං බ්‍යාධොදිස්සං නාම. එත්ථ පන කාලෙපි විකාලෙපි කප්පියාකප්පියමංසලොහිතං වට්ටති. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, රොමන්ථකස්ස රොමන්ථන’’න්ති (චූළව. 273) එවං අනුඤ්ඤාතං පුග්ගලොදිස්සං නාම. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, චත්තාරි මහාවිකටානි දාතුං ගූථං මුත්තං ඡාරිකං මත්තික’’න්ති (මහාව. 268) එවං සප්පදට්ඨකාලෙ අප්පටිග්ගහිතකං අනුඤ්ඤාතං කාලොදිස්සං නාම. ගණභොජනාදි සමයොදිස්සං නාම. ගණඞ්ගණූපාහනානි දෙසොදිස්සං නාම. වසොදිස්සං නාම ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, වසානි භෙසජ්ජානී’’ති (මහාව. 262) එවං වසානාමෙන අනුඤ්ඤාතං. තං ඨපෙත්වා මනුස්සවසං සබ්බෙසං කප්පියාකප්පියවසානං තෙලං තංතදත්ථිකානං තෙලපරිභොගෙන පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටති. භෙසජ්ජොදිස්සං නාම ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, තානි පඤ්ච භෙසජ්ජානී’’ති (මහාව. 261) එවං භෙසජ්ජනාමෙන වුත්තානි සප්පිආදීනි පඤ්ච.

යථා පන ඛීරදධිආදීහි පක්කතෙලං පච්ඡාභත්තං න වට්ටති, න එවමිදං. ඉදං පන තෙලං සවත්ථුකපක්කම්පි වට්ටති, තං දස්සෙතුං ‘‘සවත්ථුපක්කා සාමං වා’’ති වුත්තං. වසං ඔලොකෙත්වා ‘‘සවත්ථුපක්කා’’ති වුත්තං. සාමං පක්කා වාති අත්ථො. යථා සවත්ථුකප්පටිග්ගහිතත්තා සාමංපක්කත්තා දධිආදීහි පක්කතෙලං අත්තනා කතං පුරෙභත්තම්පි න වට්ටති, න එවමිදං. ඉදං පන අත්තනා සවත්ථුකපක්කම්පි පුරෙභත්තම්පි පච්ඡාභත්තම්පි වට්ටතීති අත්ථො. එත්ථ පන කාරණූපචාරෙන වසාතෙලං ‘‘වසා’’ති වුත්තං.

කාලෙති පුරෙභත්තකාලෙ පරෙහි වා අත්තනා වා පක්කාති අත්ථො. පච්ඡාභත්තං පන පචිතුං න වට්ටති ‘‘කාලෙ පටිග්ගහිතං කාලෙ නිප්පක්කං කාලෙ සංසට්ඨ’’න්ති (මහාව. 262) වුත්තත්තා. තස්මා ‘‘කාලෙ’’ති වුත්තං. යො පන විකාලෙ පටිග්ගහෙත්වා විකාලෙ පචිත්වා විකාලෙ පරිස්සාවෙත්වා පරිභුඤ්ජති, සො තීණි දුක්කටානි ආපජ්ජති.

අමානුසාති එත්ථ (මහාව. 262) පන අච්ඡවසාදීනං අනුඤ්ඤාතත්තා ඨපෙත්වා මනුස්සවසං සබ්බෙසං අකප්පියමංසානං වසා අනුඤ්ඤාතාති වෙදිතබ්බා. මංසෙසු හි මනුස්සහත්ථිමංසාදීනි දස මංසානි පටික්ඛිත්තානි, වසා පන එකා මනුස්සවසා එව.

අනුපසම්පන්නෙන (පාරා. අට්ඨ. 2.623) කතනිබ්බට්ටිතවසාතෙලං පුරෙභත්තං පටිග්ගහිතං පුරෙභත්තං සාමිසම්පි වට්ටති, පච්ඡාභත්තතො පට්ඨාය සත්තාහං නිරාමිසමෙව වට්ටති. යං පනෙත්ථ සුඛුමරජසදිසං මංසං වා න්හාරු වා අට්ඨි වා ලොහිතං වා, තං අබ්බොහාරිකං. සචෙ සයං කරොති, පුරෙභත්තං පටිග්ගහෙත්වා පචිත්වා පරිස්සාවෙත්වා සත්තාහං නිරාමිසමෙව පරිභුඤ්ජිතබ්බං. නිරාමිසපරිභොගඤ්හි සන්ධාය ඉදං වුත්තං ‘‘කාලෙ පටිග්ගහිතං කාලෙ නිප්පක්කං කාලෙ සංසට්ඨං තෙලපරිභොගෙන පරිභුඤ්ජිතු’’න්ති (මහාව. 262). අඤ්ඤෙසන්ති සප්පිආදීනං. වත්ථුන්ති යාවකාලිකභූතං වත්ථුං. යාවකාලිකවත්ථූනං වත්ථුං න පචෙති සම්බන්ධො.

92. ඉදානි යාවජීවිකවිකතිං දස්සෙතුං ‘‘හලිද්දී’’තිආදි වුත්තං. තත්ථායමනුත්තානපදත්ථො (මහාව. 263; පාචි. අට්ඨ. 248-249) – පඤ්චමූලාදිකඤ්චාපීති එත්ථ ද්විපඤ්චමූලෙන සද්ධිං අඤ්ඤානිපි තග්ගතිකානි මූලභෙසජ්ජානි ගහිතානීති ඤාතබ්බං.

93-5. බිළඞ්ගාදීනි ඵලභෙසජ්ජානි. තත්ථ (මහාව. 263) ගොට්ඨඵලන්ති මදනඵලන්ති වදන්ති. කප්පාසාදීනං පණ්ණන්ති සම්බන්ධො. ඉමෙ පන වුත්තප්පකාරා මූලභෙසජ්ජඵලභෙසජ්ජපණ්ණභෙසජ්ජවසෙන වුත්තා සබ්බෙ කප්පියා. ඉමෙසං පුප්ඵඵලපණ්ණමූලා සබ්බෙපි කප්පියා යාවජීවිකායෙව. ඨපෙත්වා උච්ඡුනිය්‍යාසං සබ්බො ච නිය්‍යාසො සරසඤ්ච උච්ඡුජං තචං ඨපෙත්වා සබ්බො ච තචොති සම්බන්ධො.

96. මධුනා (පාරා. අට්ඨ. 2.623) අමක්ඛිතං සුද්ධසිත්ථඤ්ච. මධුමක්ඛිතං පන සත්තාහකාලිකමෙව. යඤ්ච කිඤ්චීති ඔදනං මංසං අට්ඨිආදීනීති අත්ථො.

97. ‘‘යානි වා පනඤ්ඤානිපි අත්ථි නෙව ඛාදනීයෙ ඛාදනීයත්ථං ඵරන්ති, න භොජනීයෙ භොජනීයත්ථං ඵරන්ති, තානි පටිග්ගහෙත්වා යාවජීවං පරිහරිතුං, සති පච්චයෙ පරිභුඤ්ජිතුං, අසති පච්චයෙ පරිභුඤ්ජන්තස්ස ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 263) වුත්තත්තා ‘‘ආහාරත්ථමසාධෙන්තං, සබ්බං තං යාවජීවික’’න්ති වුත්තං.

98. සබ්බස්සාති ගිලානස්සාපි අගිලානස්සපීති අත්ථො. කාලිකත්තයන්ති යාවකාලිකං වජ්ජෙත්වා අවසෙසං සති පච්චයෙ විකාලෙ කප්පතීති අත්ථො.

99. ජනයන්තුභොති ජනයන්ති උභො. කිං වුත්තං හොති? යාවකාලිකයාමකාලිකසඞ්ඛාතා උභො කාලිකා අත්තනො කාලමතික්කමිත්වා පරිභුත්තා පාචිත්තිං ජනයන්තීති අත්ථො. කිඤ්ච භිය්‍යො (මහාව. 274; මහාව. අට්ඨ. 274; කඞ්ඛා. අට්ඨ. සන්නිධිකාරකසික්ඛාපදවණ්ණනා) – උභොපි පනෙතෙ අකප්පියකුටියං වුත්තා අන්තොවුත්ථං දුක්කටඤ්ච, පුනදිවසෙ පරිභුඤ්ජතො සන්නිධිං පාචිත්තියඤ්ච ජනයන්තීති අත්ථො.

100. අනාරුළ්හෙති පාළියං අනාගතෙ මනුස්සසප්පිආදිම්හීති අත්ථො.

101. නිස්සට්ඨලද්ධන්ති (පාරා. 624) විනයකම්මං කත්වා පුන ලද්ධන්ති අත්ථො. විකප්පෙන්තස්ස සත්තාහෙති සත්තාහබ්භන්තරෙ සාමණෙරස්ස ‘‘ඉදං සප්පිං තෙල’’න්තිආදිනා නයෙන නාමං ගහෙත්වා ‘‘තුය්හං විකප්පෙමී’’ති වා ‘‘ඉත්ථන්නාමස්ස විකප්පෙමී’’ති වා සම්මුඛාපි වා පරම්මුඛාපි වා විකප්පෙන්තස්ස අනාපත්තීති සම්බන්ධො. පාළියං පන ‘‘අනාපත්ති අන්තොසත්තාහෙ අධිට්ඨෙති, විස්සජ්ජෙති, නස්සති, විනස්සති, ඩය්හති, අච්ඡින්දිත්වා ගණ්හන්ති, විස්සාසං ගණ්හන්තී’’ති (පාරා. 625) එත්තකමෙව වුත්තං, ‘‘විකප්පෙමී’’ති ඉදං පන නත්ථි. කිඤ්චාපි නත්ථි, අථ ඛො ‘‘අනධිට්ඨිතෙ අධිට්ඨිතසඤ්ඤී නිස්සග්ගියං පාචිත්තියං, අවිකප්පිතෙ විකප්පිතසඤ්ඤී නිස්සග්ගියං පාචිත්තිය’’න්ති (පාරා. 624) ආපත්තිවාරෙ ආගතත්තා ථෙරෙන දස්සිතං. තං දස්සෙන්තෙනාපි සචෙ උපසම්පන්නස්ස විකප්පෙති, අත්තනො එව සන්තකං හොති, පටිග්ගහණම්පි න විජහති, තස්මා උපසම්පන්නවසෙන අදස්සෙත්වා අනුපසම්පන්නවසෙන දස්සිතං. තස්ස හි විකප්පිතෙ පටිග්ගහණම්පි විජහති, ආපත්තිපි න හොතීති. අධිට්ඨතොති අබ්භඤ්ජනාදීනි අධිට්ඨහන්තස්ස අනාපත්තීති අත්ථො. සචෙ පන සත්තාහබ්භන්තරෙ නිරපෙක්ඛො හුත්වා අනුපසම්පන්නස්ස පරිච්චජති, පරිච්චත්තත්තා අනාපත්ති, ඉතරස්ස ච අප්පටිග්ගහිතත්තා උභින්නම්පි කායිකපරිභොගො වට්ටති. අනිස්සග්ගියත්තා පන බාහිරපරිභොගෙන වට්ටති. ‘‘තානි පටිග්ගහෙත්වා සත්තාහපරමං සන්නිධිකාරකං පරිභුඤ්ජිතබ්බානී’’ති (පාරා. 623) එවං නියමෙත්වා අනුඤ්ඤාතත්තා වුත්තං ‘‘අඤ්ඤස්ස දදතොපි ච අනාපත්තී’’ති.

102. සබ්භාවන්ති අත්තනො සභාවං. යස්මා ගාහාපයන්ති, තස්මා එවමුදීරිතන්ති වුත්තන්ති අත්ථො. ඉදානි වක්ඛමානං සන්ධාය ‘‘එව’’න්ති වුත්තං.

103-5. සත්තාහං යාවජීවිකන්ති (මහාව. 305; මහාව. අට්ඨ. කඞ්ඛා. අට්ඨ. සන්නිධිකාරකසික්ඛාපදවණ්ණනා) සත්තාහකාලිකඤ්ච යාවජීවිකඤ්චාති අත්ථො. කිං වුත්තං හොති? සත්තාහකාලිකයාවජීවිකද්වයං සෙසකාලිකසම්මිස්සං සම්භින්නරසං කත්වා පරිභුඤ්ජතො සන්නිධිපාචිත්ති හොතීති උදීරිතන්ති. තදහු පටිග්ගහිතං තදහෙවාති අත්ථො. සෙසන්ති සත්තාහකාලිකයාවජීවිකද්වයං. ඉතරන්ති යාවජීවිකං. පුරෙ පටිග්ගහිතං වා හොතු, තදහු වා පටිග්ගහිතං, යාවජීවිකං සත්තාහකාලිකෙන සත්තාහං කප්පතීති වෙදිතබ්බං. ‘‘යාවකාලිකෙන, භික්ඛවෙ, යාමකාලිකං, සත්තාහකාලිකං, යාවජීවිකං තදහු පටිග්ගහිතං කාලෙ කප්පති, නො විකාලෙ. යාමකාලිකෙන, භික්ඛවෙ, සත්තාහකාලිකං, යාවජීවිකං තදහු පටිග්ගහිතං යාමෙ කප්පති, යාමාතික්කන්තෙ න කප්පති. සත්තාහකාලිකෙන, භික්ඛවෙ, යාවජීවිකං පටිග්ගහිතං සත්තාහං කප්පති, සත්තාහාතික්කන්තෙ න කප්පතී’’ති හි භෙසජ්ජක්ඛන්ධකෙ (මහාව. 305) වුත්තං. එත්ථ පන ‘‘තදහු පටිග්ගහිත’’න්ති විසෙසවචනස්ස නත්ථිතාය පුරෙ පටිග්ගහිතම්පි වට්ටතීති සිද්ධන්ති. කාලිකවිනිච්ඡයො.

කාලිකනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.