41. පකිණ්ණකනිද්දෙසවණ්ණනා

335-6. සද්වාරබන්ධනෙ ඨානෙ…පෙ… සයන්තො දුක්කටං ඵුසෙති එවරූපෙ ඨානෙ දිවා සයන්තෙනාති සම්බන්ධො. සද්වාරබන්ධනෙ (පාරා. 77; පාරා. අට්ඨ. 1.77) පන ඨානෙ යෙන කෙනචි පරික්ඛිත්තෙ අබ්භොකාසෙපි රුක්ඛමූලෙපි අන්තමසො ඉමිනා ලක්ඛණෙන යුත්තෙ ආකාසඞ්ගණෙපි සයන්තෙන ද්වාරං බන්ධිතබ්බමෙව. විඤ්ඤුම්හි පුරිසෙති භික්ඛුම්හි වා සාමණෙරෙ වා අන්තමසො උපාසකආරාමිකෙසුපි අඤ්ඤතරස්මිං සතීති අත්ථො. ‘‘එස ජග්ගිස්සතී’’ති ආභොගො චාපි කප්පතීති කෙවලං භික්ඛුනිං වා මාතුගාමං වා ආපුච්ඡිතුං න වට්ටති. සවසෙති අත්තනො වසෙ, අබහුසාධාරණට්ඨානෙති අත්ථො. තං විනාකාරන්ති තං පුබ්බෙ වුත්තප්පකාරං ද්වාරථකනආභොගකරණසඞ්ඛාතං ආකාරං විනාති අත්ථො. අචිත්තකාපත්තිකිරියායං සඞ්ඛෙපො.

337. රතනානීති මුත්තාදිදසවිධරතනානි. ධඤ්ඤන්ති සත්තවිධං ධඤ්ඤං.

338. සිත්ථතෙලොදතෙලෙහීති එත්ථ (චූළව. 246; චූළව. අට්ඨ. 246) පන යො මධුසිත්ථකතෙලෙන වා උදකමිස්සකතෙලෙන වා අඤ්ඤෙන කෙනචි විකාරෙන වා කෙසෙ ඔසණ්ඨෙති, දන්තමයාදීසු යෙන කෙනචි ඵණෙන වා කොච්ඡෙන වා හත්ථෙන වා ඵණකිච්චං කරොන්තො අඞ්ගුලීහි වා ඔසණ්ඨෙති, තස්ස දුක්කටං හොතීති අත්ථො.

339. නෙකපාවුරණාති (චූළව. 264) න එකපාවුරණා. තුවට්ටයුන්ති නිපජ්ජෙය්‍යුං. කිං වුත්තං හොති? යදි එකපාවුරණා වා එකත්ථරණා වා එකමඤ්චෙ වා තුවට්ටෙය්‍යුං, න වට්ටති, දුක්කටං හොතීති වුත්තං හොති. එකම්හි (චූළව. අට්ඨ. 264) වා භාජනෙ න භුඤ්ජෙය්‍යුන්ති සම්බන්ධො.

340. චතුරඞ්ගුලතො (චූළව. 282; චූළව. අට්ඨ. 282) ඌනං දන්තකට්ඨං න ඛාදෙය්‍යාති සම්බන්ධො. අධිකට්ඨඞ්ගුලන්ති අට්ඨඞ්ගුලතො අධිකං. තථාති න ඛාදෙය්‍යාති අත්ථො. අකල්ලකො (චූළව. 289) ලසුණං න ඛාදෙය්‍ය.

341. හීනෙහි (පාචි. 31 ආදයො) වා උක්කට්ඨෙහි වා ජාතිආදීහි එව උක්කට්ඨං වා හීනං වා ‘‘චණ්ඩාලොසී’’තිආදිනා නයෙන උජුං වා ‘‘සන්ති වා ඉධෙකච්චෙ චණ්ඩාලා, වෙනා, නෙසාදා’’තිආදිනා නයෙන අඤ්ඤාපදෙසෙන වා උපසම්පන්නං වා අනුපසම්පන්නං වා අක්කොසාධිප්පායං විනා කෙවලං දවාධිප්පායෙන වදෙ, දුබ්භාසිතන්ති අත්ථො.

342. නඛෙ වා කෙසෙ වා නාසලොමෙ (චූළව. 275) වා දීඝෙ න ධාරයෙති සම්බන්ධො. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, මංසප්පමාණෙන නඛෙ ඡින්දිතු’’න්ති (චූළව. 274) ච ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, දුමාසිකං වා දුවඞ්ගුලං වා’’ති (චූළව. 246) ච වුත්තං. න ලබ්භං වීසතිමට්ඨන්ති එත්ථ එකනඛම්පි මට්ඨං කාතුං න වට්ටති එව. ‘‘න භික්ඛවෙ වීසතිමට්ඨං කාරාපෙතබ්බං. යො කාරාපෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්ස (චූළව. 274). අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, මලමත්තං අපකඩ්ඪිතු’’න්ති (චූළව. 274) හි වුත්තං. තස්මා නඛතො මලමත්තං අපකඩ්ඪිතුං වට්ටති. සම්බාධෙ ලොමහාරණන්ති එත්ථ සම්බාධො නාම උභො උපකච්ඡකා මුත්තකරණඤ්ච. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ආබාධපච්චයා සම්බාධෙ ලොමං සංහරාපෙතු’’න්ති (චූළව. 275) හි වුත්තං.

343. යථාවුඩ්ඪන්ති වුඩ්ඪපටිපාටියා ලද්ධබ්බං. න බාධෙය්‍යාති න වාරෙය්‍ය. සඞ්ඝුද්දිට්ඨංවාති උපාසකාදීහි යථාවුඩ්ඪං ‘‘අය්‍යා පරිභුඤ්ජන්තූ’’ති නිස්සජ්ජිත්වාව දින්නං සෙනාසනාදි. ‘‘න භික්ඛවෙ උද්දිස්සකතම්පි යථාවුඩ්ඪං පටිබාහිතබ්බං. යො පටිබාහෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 313) හි වුත්තං. අධොතපාදෙහි (චූළව. අට්ඨ. 324) වා අල්ලපාදෙහි වා නක්කමෙති සම්බන්ධො. සුධොතපාදකං වාපීති ධොතපාදෙහෙව අක්කමිතබ්බට්ඨානං. තථෙවාති නක්කමෙය්‍ය සඋපාහනොති අත්ථො. ‘‘න භික්ඛවෙ අධොතෙහි පාදෙහි, අල්ලෙහි පාදෙහි, සඋපාහනෙන සෙනාසනං අක්කමිතබ්බං. යො අක්කමෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 324), හි වුත්තං. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, පච්චත්ථරිත්වා නිපජ්ජිතු’’න්ති (චූළව. 324) වුත්තත්තා පරිභණ්ඩකතං භූමිං වා භූමත්ථරණසෙනාසනං වා සඞ්ඝිකං මඤ්චපීඨං වා අත්තනො සන්තකෙන පච්චත්ථරණෙන පච්චත්ථරිත්වාව නිපජ්ජිතබ්බං.

344. සඞ්ඝාටියා න පල්ලත්ථෙති අධිට්ඨිතචීවරෙන විහාරෙ වා අන්තරඝරෙ වා පල්ලත්ථිකා න කාතබ්බාති අත්ථො. පරිකම්මකතං (චූළව. අට්ඨ. 324) භිත්තිආදිං න අපස්සයෙ. ‘‘න භික්ඛවෙ පරිකම්මකතා භිත්ති අපස්සෙතබ්බා. යො අපස්සෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 324) හි වුත්තං. තස්මා සෙතභිත්ති වා චිත්තකම්මකතා වා භිත්ති න අපස්සයිතබ්බා. න කෙවලං භිත්තියෙව, පරිකම්මකතා ද්වාරකවාටවාතපානත්ථම්භාදයොපි න අපස්සයිතබ්බා. එත්ථපි ලොමගණනාය එව ආපත්තියො වෙදිතබ්බා. සන්තෙ උදකෙ නො න ආචමෙති (චූළව. 373; චූළව. අට්ඨ. 373) නො න ආචමෙතුං, උදකසුද්ධිං අකාතුං න වට්ටතීති අත්ථො. සන්තෙති වචනෙන අසන්තෙ අනාපත්තීති දීපෙති.

345. අකප්පියසමාදානෙති භික්ඛුං වා සාමණෙරාදිකෙ සෙසසහධම්මිකෙ වා අකප්පියෙ නියොජෙන්තස්ස දුක්කටමෙව. ‘‘න, භික්ඛවෙ, පබ්බජිතෙන අකප්පියෙ සමාදපෙතබ්බං. යො සමාදපෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 303) හි වුත්තං. සභාගාය (මහාව. අට්ඨ. 169) ආපත්තියා දෙසනායාති අත්ථො. වත්ථුසභාගතා ඉධ අධිප්පෙතා, න ආපත්තිසභාගතා. ‘‘න භික්ඛවෙ සභාගා ආපත්ති දෙසෙතබ්බා. යො දෙසෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 169) ච ‘‘න භික්ඛවෙ සභාගා ආපත්ති පටිග්ගහෙතබ්බා. යො පටිග්ගණ්හෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 169) ච වුත්තං. වත්ථුසභාගං ආපත්තිං ආවි කාතුම්පි න වට්ටති, තෙන වුත්තං ‘‘ආවිකම්මෙ ච දුක්කට’’න්ති. ‘‘අහං, ආවුසො, ඉත්ථන්නාමං ආපත්තිං ආපජ්ජිං, තං ඉතො වුට්ඨහිත්වා පටිකරිස්සාමී’’ති අඤ්ඤස්ස වචනං ආවිකම්මංනාම.

346. ඉතරස්ස තූති අසුද්ධචිත්තස්ස.

347. පොරිසන්ති (චූළව. අට්ඨ. 284) පුරිසප්පමාණං අභිරුහිතුං වට්ටතීති අත්ථො. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, සති කරණීයෙ පොරිසං රුක්ඛං අභිරුහිතුං, ආපදාසු යාවදත්ථ’’න්ති (චූළව. 284) හි වුත්තං.

348. පරිස්සාවනං (චූළව. 259; චූළව. අට්ඨ. 259) විනා අඩ්ඪයොජනං ගච්ඡන්තස්ස දුක්කටන්ති සම්බන්ධො. ‘‘අද්ධානගමනසමයො නාම අඩ්ඪයොජනං ගච්ඡිස්සාමීති භුඤ්ජිතබ්බ’’න්ති (පාචි. 218) වුත්තං, තස්මා අඩ්ඪයොජනමෙව අන්තිමං අද්ධානන්ති වෙදිතබ්බං. භික්ඛුනියා ච මාතුගාමෙන ච සංවිධානසික්ඛාපදෙ ‘‘එකද්ධානමග්ගං පටිපජ්ජෙය්‍ය, අන්තමසො ගාමන්තරම්පී’’ති (පාචි. 182, 413) එවං විසෙසෙත්වා වුත්තත්තා ‘‘කුක්කුටසම්පාතෙ ගාමෙ ගාමන්තරෙ ගාමන්තරෙ ආපත්ති පාචිත්තියස්සා’’ති (පාචි. 183, 414) වුත්තං, න අද්ධානලක්ඛණෙන. යදි ගාමන්තරපරිච්ඡෙදෙන අද්ධානං වුච්චති, ගණභොජනසික්ඛාපදෙපි ‘‘අද්ධානගමනසමයො නාම ගාමන්තරම්පි ගච්ඡිස්සාමීති භුඤ්ජිතබ්බ’’න්ති වදෙය්‍ය, න ච වුත්තං. තස්මා ‘‘න භික්ඛවෙ අපරිස්සාවනකෙන අද්ධානො පටිපජ්ජිතබ්බො. යො පටිපජ්ජෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්ස. සචෙ න හොති පරිස්සාවනං වා ධම්මකරණො වා, සඞ්ඝාටිකණ්ණොපි අධිට්ඨාතබ්බො ඉමිනා පරිස්සාවෙත්වා පිවිස්සාමී’’ති වුත්තට්ඨානෙපි අඩ්ඪයොජනවසෙනෙව අද්ධානපරිච්ඡෙදො වෙදිතබ්බො. අභයගිරිවාසීනං පන ‘‘ද්විගාවුතවසෙන අද්ධානපරිච්ඡෙදො’’ති පාළියං එව අත්ථි. යාචමානස්සාති යාචන්තස්ස. ‘‘න ච භික්ඛවෙ අද්ධානප්පටිපන්නෙන භික්ඛුනා පරිස්සාවනං යාචියමානෙන න දාතබ්බං. යො න දදෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති හි වුත්තං.

349. අඤ්ඤත්‍ර ආබාධප්පච්චයා කණ්ණනාසාදිකෙ සෙසඞ්ගෙ දුක්කටන්ති සම්බන්ධො. ආබාධෙ සති අඞ්ගුලිආදීනි ඡින්දිතුං වට්ටති. අඞ්ගජාතං වා බීජානි වා ඡින්දිතුං න වට්ටති එව. අත්තඝාතනෙ ච දුක්කටන්ති සම්බන්ධො. ‘‘න ච භික්ඛවෙ අත්තානං ඝාතෙතබ්බං. යො ඝාතෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති හි වුත්තං.

350. ‘‘න ච භික්ඛවෙ පටිභානචිත්තං කාරාපෙතබ්බං ඉත්ථිරූපකං පුරිසරූපකං. යො කාරාපෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, මාලාකම්මං ලතාකම්මං මකරදන්තකං පඤ්චපටික’’න්ති (චූළව. 299) වුත්තත්තා ‘‘චිත්තපොත්ථකරූපානි, න කරෙ න ච කාරයෙ’’ති වුත්තං. භුඤ්ජන්තන්ති (චූළව. අට්ඨ. 316) විප්පකතභොජනං. ‘‘න භික්ඛවෙ විප්පකතභොජනො භික්ඛු වුට්ඨාපෙතබ්බො. යො වුට්ඨාපෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 316) හි වුත්තං.

351. යානානීති වය්හං රථො සකටං සන්දමානිකාදීනි ගිලානස්ස අභිරුහිතුං කප්පන්ති, සිවිකො ච කප්පති. එවං සබ්බත්ථ. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ගිලානස්ස යානං, පුරිසයුත්තං හත්ථවට්ටකං, සිවිකං පාටඞ්කි’’න්ති (මහාව. 253) හි වුත්තං.

352. දවන්ති කෙළිං. ‘‘න භික්ඛවෙ බුද්ධං වා ධම්මං වා සඞ්ඝං වා ආරබ්භ දවො කාතබ්බො. යො කරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (පාචි. 627) හි වුත්තං. තස්මා ‘‘කිං බුද්ධො සිලකබුද්ධො, උදාහු පටිබුද්ධො’’ති වා ‘‘කිං ධම්මො ගොධම්මො අජධම්මො’’ති වා ‘‘කිං සඞ්ඝො අජසඞ්ඝො මිගසඞ්ඝො’’ති වා එවමාදිනා නයෙන යො දවං කරොති, තස්ස දුක්කටන්ති වෙදිතබ්බං. ‘‘තුම්හාකං චීවරං දස්සාම, පත්තං දස්සාමා’’තිආදිනා නයෙන සාමණෙරං වා උපසම්පන්නං වා අඤ්ඤස්ස අන්තමසො දුස්සීලස්සාපි පරිසභූතං අත්තනො උපට්ඨාකකරණත්ථං උපලාළනෙ දුක්කටන්ති අත්ථො. ‘‘න භික්ඛවෙ අඤ්ඤස්ස පරිසා අපලාළෙතබ්බා. යො අපලාළෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති හි වුත්තං.

353. කායං (චූළව. 411) වා ඌරුං වා නිමිත්තං වා විවරිත්වා භික්ඛුනීනං න දස්සයෙති සම්බන්ධො. කද්දමුදකාදිනා තා භික්ඛුනියො න සිඤ්චෙය්‍යාති අත්ථො. න කෙවලං කද්දමුදකාදිකෙනෙව, විප්පසන්නඋදකරජනකද්දමාදීසුපි යෙන කෙනචි ඔසිඤ්චන්තස්ස දුක්කටමෙව.

354. බාලන්ති එත්ථ බාලො නාම යො ඔවාදං ගහෙත්වා පාතිමොක්ඛුද්දෙසකස්ස ආරොචෙත්වා පාටිපදෙ පච්චාහරිතබ්බන්ති න ජානාති. ගිලානො නාම යො ඔවාදං ගහෙත්වා උපොසථග්ගං ගන්ත්වා ආරොචෙතුඤ්ච පච්චාහරිතුඤ්ච න සක්කොති. ගමියො නාම යො පටිදෙසං ගන්තුකාමො.

‘‘න භික්ඛවෙ ඔවාදො න ගහෙතබ්බො. යො න ගණ්හෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 414) ච ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ඨපෙත්වා බාලං, ඨපෙත්වා ගිලානං, ඨපෙත්වා ගමිකං, අවසෙසෙහි ඔවාදං ගහෙතු’’න්ති (චූළව. 414) ච ‘‘න භික්ඛවෙ ඔවාදො න පච්චාහරිතබ්බො. යො න පච්චාහරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (පාචි. 415) ච වුත්තත්තා භික්ඛුනීහි තෙරසියං වා චාතුද්දසියං වා ආගන්ත්වා ‘‘අයං උපොසථො චාතුද්දසො’’ති වා ‘‘පන්නරසො’’ති වා ‘‘කදා අය්‍ය උපොසථො’’ති වා පුච්ඡිතෙ ‘‘චාතුද්දසො’’ති වා ‘‘පන්නරසො’’ති වා ‘‘ස්වෙ භගිනි උපොසථො’’ති වා ආචික්ඛිතබ්බං. තාහි භික්ඛුනීහි උපොසථදිවසෙ ආගන්ත්වා ‘‘භික්ඛුනිසඞ්ඝො අය්‍ය භික්ඛුසඞ්ඝස්ස පාදෙ වන්දති, ඔවාදූපසඞ්කමනඤ්ච යාචති, ලභතු කිර අය්‍ය භික්ඛුනිසඞ්ඝො ඔවාදූපසඞ්කමන’’න්ති එවං යාචිතබ්බං, තං වචනං පටිග්ගහෙත්වා උපොසථග්ගෙ පාතිමොක්ඛුද්දෙසකස්ස ‘‘භික්ඛුනිසඞ්ඝො, භන්තෙ, භික්ඛුසඞ්ඝස්ස පාදෙ වන්දති, ඔවාදූපසඞ්කමනඤ්ච යාචති, ලභතු කිර, භන්තෙ, භික්ඛුනිසඞ්ඝො ඔවාදූපසඞ්කමන’’න්ති ආචික්ඛිතබ්බං. පාතිමොක්ඛුද්දෙසකෙනාපි සචෙ තත්ථ භික්ඛුනොවාදකො අත්ථි, ‘‘ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු භික්ඛුනොවාදකො සම්මතො, තං භික්ඛුනිසඞ්ඝො උපසඞ්කමතූ’’ති වත්තබ්බං. සචෙ නත්ථි, ‘‘කො ආයස්මා උස්සහති භික්ඛුනියො ඔවදිතු’’න්ති පුච්ඡිත්වා සචෙ අත්ථි අට්ඨහඞ්ගෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු, තං තත්ථෙව සම්මන්නිත්වා වුත්තනයෙනෙව ඔවාදප්පටිග්ගාහකස්ස ආරොචෙතබ්බං. යදි නත්ථි කොචි භික්ඛු භික්ඛුනොවාදකො සම්මතො, ‘‘පාසාදිකෙන භික්ඛුනිසඞ්ඝො සම්පාදෙතූ’’ති වත්තබ්බං. තෙන භික්ඛුනා ‘‘සාධූ’’ති සම්පටිච්ඡිත්වා පාටිපදෙ භික්ඛුනීනං ‘‘නත්ථි කොචි භික්ඛු භික්ඛුනොවාදකො සම්මතො, පාසාදිකෙන භික්ඛුනිසඞ්ඝො සම්පාදෙතූ’’ති වත්තබ්බං. තාහිපි ‘‘සාධු අය්‍යා’’ති සම්පටිච්ඡිතබ්බං. ඉමිනා නයෙන ගණපුග්ගලෙසුපි වචනභෙදො වෙදිතබ්බො.

355. ලොකායතං (චූළව. 286; චූළව. අට්ඨ. 286) නාම විතණ්ඩසත්ථං. ‘‘න භික්ඛවෙ ආසිත්තකූපධානෙ භුඤ්ජිතබ්බං. යො භුඤ්ජෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 264) වුත්තත්තා ‘‘පෙළායපි න භුඤ්ජෙය්‍යා’’ති වුත්තං.

356. ගිහිපාරුතං න පාරුපෙය්‍ය, ගිහිනිවාසනං න නිවාසෙය්‍යාති අත්ථො. ‘‘න භික්ඛවෙ ගිහිනිවත්ථං නිවාසෙතබ්බං හත්ථිසොණ්ඩකං මච්ඡවාළකං චතුකණ්ණකං තාලවණ්ටකං සතවලිකං. යො නිවාසෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 280) හි වුත්තං. පරිමණ්ඩලතො අඤ්ඤථා පාරුපනං, සබ්බමෙතං ගිහිපාරුතං නාම. තං පන න පාරුපෙතබ්බන්ති අත්ථො. සංවෙල්ලියන්ති එත්ථ කච්ඡං බන්ධිත්වා න නිවාසෙය්‍යාති අත්ථො. දායන්ති (චූළව. 283; චූළව. අට්ඨ. 283) අරඤ්ඤං. නාලිම්පයෙය්‍යාති සම්බන්ධො.

357. වඩ්ඪිඤ්ච න පයොජයෙ, නොඤාතකෙ නප්පවාරිතෙ න යාචෙති අත්ථො. අඤ්ඤස්සාති එත්ථ (චූළව. 420; චූළව. අට්ඨ. 420) ‘‘තුම්හෙ පරිභුඤ්ජථා’’ති නියමෙත්වා දින්නං සහධම්මිකානම්පි දාතුං න වට්ටති. අග්ගං ගහෙත්වා වා කතිපාහං භුත්වා වා පුන දදෙය්‍යාති අත්ථො.

358. උද්දිස්ස යාචනෙති එත්ථ (පාචි. අට්ඨ. 679) ‘‘අම්හාකං විහාරෙ ඉත්ථන්නාමෙන ඉදඤ්චිදඤ්ච කත’’න්ති වා ‘‘කරිස්සන්තී’’ති වා එවං උද්දිස්ස රක්ඛං යාචනෙති අත්ථො. ඤත්වාඤත්වා වාති එවං ‘‘අම්හෙහි යාචියමානා ඉමෙසං දණ්ඩෙස්සන්තී’’ති තෙසං දණ්ඩිනං ඤත්වා වා අඤත්වා වාති අත්ථො. තෙහි පන දණ්ඩිතෙ සො දණ්ඩො උද්දිස්ස යාචන්තානං ගීවාව භණ්ඩදෙය්‍යං හොති එවාති අත්ථො. ‘‘ඉමිනා ච ඉමිනා ච ඉදඤ්ච ඉදඤ්ච කතං, එත්තකං දණ්ඩං ගණ්හථා’’ති සයං දණ්ඩාපනෙ පන අස්ස දණ්ඩස්ස අග්ඝභෙදෙන පාරාජිකථුල්ලච්චයදුක්කටා ඤෙය්‍යාති අත්ථො.

359. අනත්ථාය අස්ස චොරස්ස භාසිතෙති සම්බන්ධො. රාජරාජමහාමත්තාදීහි තස්ස චොරස්ස දණ්ඩං ගණ්හන්තෙ අස්ස භික්ඛුස්ස තත්තකං ගීවාති අත්ථො.

360. විඝාසං (පාචි. 825-826) වා උච්චාරං වා සඞ්කාරං වා මුත්තං වා පාකාරකුට්ටානං බහි ඡඩ්ඩෙය්‍ය, දුක්කටන්ති අත්ථො. වළඤ්ජෙ නාවලොකියාති ඉමිනාව අවළඤ්ජනකාලෙ නාවලොකෙත්වා ඡඩ්ඩෙතුං වට්ටතීති දීපෙති. න කෙවලං තත්ථෙව, අථ ඛො හරිතෙ වාපි වීහාදිනාළිකෙරාදිරොපිමෙ ඡඩ්ඩෙන්තස්ස දුක්කටමෙවාති අත්ථො.

361. ‘‘උපහාරං කරොමා’’ති වුත්තෙති පුච්ඡිතෙති අධිප්පායො.

362. කීළත්ථං (පාචි. 979; පාචි. අට්ඨ. 978) කතං රාජාගාරං වා පොක්ඛරණිං වා උය්‍යානං වා චිත්තාගාරං වා ආරාමං වා දට්ඨුං ගච්ඡතො පදෙ පදෙ දුක්කටන්ති අත්ථො.

363. ආසනෙන (චූළව. 364) නවෙ න පටිබාහෙය්‍ය, උණ්හෙ (මහාව. 67, 78, 79; චූළව. 376, 378, 380, 382) චීවරං න නිදහෙය්‍ය. ගුරුනාති ආචරියාදිනා පණාමිතො ඛමාපෙය්‍යාති සම්බන්ධො.

364. ආපත්තීහි ච සත්තහීති (වජිර. ටී. පාචිත්තිය 26) සත්තහි ආපත්තීහි භික්ඛුං පරම්මුඛා අක්කොසනෙන ච ‘‘අස්සද්ධො අප්පසන්නො බීජභොජී’’තිආදිනා අඤ්ඤෙනෙව වා අක්කොසනෙන ච දුක්කටන්ති අධිප්පායො.

365. සද්ධාදෙය්‍යං (මහාව. අට්ඨ. 361) චීවරං වා පිණ්ඩපාතං වාති අත්ථො. ‘‘න භික්ඛවෙ සද්ධාදෙය්‍යං විනිපාතෙතබ්බං. යො විනිපාතෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 361) හි වුත්තං. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, මාතාපිතූනං දාතු’’න්ති (මහාව. 361) වුත්තත්තා ‘‘ලබ්භං පිතූන’’න්ති වුත්තං.

366. වස්සංවුත්ථො අඤ්ඤත්‍රාති සම්බන්ධො, අඤ්ඤස්මිං විහාරෙති අත්ථො. අඤ්ඤතොති අඤ්ඤවිහාරතො. ‘‘න භික්ඛවෙ අඤ්ඤත්‍ර වස්සංවුත්ථෙන අඤ්ඤත්‍ර චීවරභාගො සාදිතබ්බො. යො සාදියෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 364) හි වුත්තං. තෙසන්ති තස්මිං විහාරෙ තං චීවරං භාජෙත්වා ගණ්හිතුං යුත්තානං භික්ඛූනං ධුරනික්ඛෙපතො හොති භණ්ඩග්ඝෙන කාරියොති අත්ථො.

367. සහ අන්තරෙන උත්තරොති සන්තරුත්තරො, ගාමං න පවිසෙය්‍යාති අත්ථො. ‘‘න භික්ඛවෙ සන්තරුත්තරෙන ගාමො පවිසිතබ්බො. යො පවිසෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 362) හි වුත්තං. කල්ලො වාති අගිලානො. සඋපාහනො ගාමං න පවිසෙය්‍යාති සම්බන්ධො. ‘‘න භික්ඛවෙ චාමරිබීජනී ධාරෙතබ්බා. යො ධාරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 269), ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, තිස්සො බීජනියො වාකමයං උසීරමයං මොරපිඤ්ඡමය’’න්ති (චූළව. 269) ච වුත්තත්තා ‘‘න ධාරෙය්‍ය චාමරීමකසබීජනි’’න්ති වුත්තං. මකසබීජනී පන දන්තවිසාණදාරුදණ්ඩකාපි වට්ටති.

368. ආරාමතො බහීති සම්බන්ධො. ‘‘න භික්ඛවෙ ඡත්තං ධාරෙතබ්බං. යො ධාරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති, ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ගිලානස්ස ඡත්ත’’න්ති ච වුත්තත්තා අගිලානො ආරාමතො බහි න ලභති, චීවරගුත්තියාදිඅත්ථාය අගිලානොපි ලභතීති අත්ථො.

369. ගාහෙය්‍ය නුභතොකාජන්ති න ගාහෙය්‍ය උභතොකාජං. එකන්තරිකකාජකන්ති එකතොකාජඤ්ච අන්තරකාජඤ්ච. සීසභාරො ච ඛන්ධභාරො ච කටිභාරො ච සීසක්ඛන්ධකටිභාරා. ‘‘න භික්ඛවෙ උභතොකාජං හරිතබ්බං. යො හරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 281), ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, එකතොකාජං අන්තරකාජං සීසභාරං ඛන්ධභාරං කටිභාරං ඔලම්බක’’න්ති (චූළව. 281) ච වුත්තත්තා උභතොකාජමෙව න වට්ටති, සෙසානි වට්ටන්තීති වෙදිතබ්බා.

370. අනොකාසකතන්ති (මහාව. 153) යො පඨමමෙව ‘‘කරොහි මෙ ආවුසො ඔකාසං, අහං තං වත්තුකාමො’’ති එවං අකතොකාසං ආපත්තියා චොදෙය්‍ය, තස්ස දුක්කටං හොතීති අත්ථො. තථාති දුක්කටමෙවාති අත්ථො.

371. පකතඞ්ගුලෙන, න සුගතඞ්ගුලෙනාති අත්ථො.

372. මූගබ්බතාදිං (මහාව. 209; මහාව. අට්ඨ. 209) තිත්ථියබ්බතං යදි ගණ්හෙය්‍ය, දුක්කටන්ති අත්ථො. ආදි-සද්දෙන ගොවතකුක්කුරවතාදයො සඞ්ගහිතා. තථාති (මහාව. 303; මහාව. අට්ඨ. 303) න්හාපිතපුබ්බකො ඛුරභණ්ඩං යදි පරිහරෙය්‍ය, දුක්කටමෙවාති අත්ථො.

373. යං කිඤ්චීති (කඞ්ඛා. අට්ඨ. කුටිකාරසික්ඛාපදවණ්ණනා) න්හාපිතතුණ්ණකාරකම්මාදි යං කිඤ්චි හත්ථකම්මන්ති අත්ථො. තදනුසාරතොති හත්ථකම්මයාචනානුසාරතොති අත්ථො. සචෙ එවං යාචතො හත්ථකම්මමූලමෙව දෙති, තං අඤ්ඤස්ස දාපෙත්වා කාරෙතුං වට්ටතීති අත්ථො. නික්කම්මං පන හත්ථකම්මවසෙන අයාචිත්වාපි ‘‘එහි ඉමං කරොහී’’ති කාරෙතුං කප්පතීති අත්ථො. යං කිඤ්චිපරසන්තකන්ති යං කිඤ්චි දාරුතිණාදිකං අපරසන්තකං අපරිග්ගහිතං ආහරාපෙතුං කප්පතීති අධිප්පායො.

374. ගිහීනන්ති ගිහීනං සන්තකං. ගොපකෙති රක්ඛකෙ. යත්තකං දෙති, තත්තකං ගහෙතුං කප්පතීති අත්ථො. යථාපරිච්ඡෙදන්ති ‘‘දිවසෙ දිවසෙ එත්තකං උච්ඡුනාළිකෙරං අම්බපක්කං තුම්හෙ ඛාදථා’’ති පරිච්ඡින්දිත්වා දින්නමෙව තෙසු දෙන්තෙසු ලබ්භතීති අත්ථො.

375. ද්විහාපජ්ජෙය්‍යාති ද්වීහි ආපජ්ජෙය්‍ය. කතමෙහි ද්වීහීති චෙ, තෙ දස්සෙතුං ‘‘කායවාචාහී’’ති වුත්තං, ‘‘ද්වීහාකාරෙහි ආපත්තිං ආපජ්ජති, කායෙන ආපජ්ජති, වාචාය ආපජ්ජතී’’ති (පරි. 322) හි වුත්තං. කායවාචාහි ආපත්තිං ආපජ්ජන්තො ච ඡහි ආකාරෙහි ආපත්තිං ආපජ්ජති, තානි දස්සෙතුං ‘‘අලජ්ජිඤාණකුක්කුච්චපකතත්තා’’තිආදිමාහ. එත්ථ (පරි. 295) පන අකප්පියභාවං ජානන්තො එව වීතික්කමං කරොන්තො අලජ්ජිතාය ආපජ්ජති නාම. කප්පියාකප්පියං අජානිත්වා ආපජ්ජන්තො අඤ්ඤාණතාය. කප්පියං නු ඛො, නො නු ඛො’’ති සංසයෙ උප්පන්නෙ තමභිවිතරිත්වා වීතික්කමං කරොන්තො කුක්කුච්චපකතත්තා ආපජ්ජති. සහසෙය්‍යාදිං ආපජ්ජන්තො සතිප්ලවා, සතිසම්මොසාති අත්ථො. අච්ඡමංසං ‘‘සූකරමංස’’න්ති වා සූකරමංසං ‘‘අච්ඡමංස’’න්ති වා ඛාදන්තො අකප්පියෙ කප්පියසඤ්ඤිතාය ච කප්පියෙ අකප්පියසඤ්ඤිතාය ච ආපජ්ජතීති වෙදිතබ්බො.

376. අලජ්ජිතාය වා අඤ්ඤාණතාය වා ආපත්තිං කායවාචාහි ඡාදයෙති අත්ථො. එකෙ වා එකස්මිං වා. ලිඞ්ගෙති ලිඞ්ගපරිවත්තනතො. එවං චතුධා ආපත්තිවුට්ඨානං හොතීති අත්ථො. තිණවත්ථාරකසමථඅබ්භානාදීනං වසෙන සඞ්ඝෙ ආපත්ති වුට්ඨාතීති වෙදිතබ්බං නිස්සජ්ජනාදීසු ගණෙ. එකස්ස සන්තිකෙ වුට්ඨානං පාකටමෙව. ‘‘යා ආපත්තියො භික්ඛූනං භික්ඛුනීහි අසාධාරණා, තාහි ආපත්තීහි අනාපත්තී’’ති (පාරා. 69) වචනතො ලිඞ්ගපරිවත්තනෙ ආපත්තිවුට්ඨානං ඤාතබ්බං.

377. පච්චයද්වයෙති චීවරෙ ච පිණ්ඩපාතෙ ච. න කෙවලඤ්ච ඉමෙ එව, නිමිත්තකම්මම්පි න ලබ්භතෙව, ගාථාබන්ධසුඛත්ථං පන න වුත්තං. තත්ථ නිමිත්තකම්මං නාම යං කිඤ්චි පරෙසං පච්චයදානසංයොජනකං කායවචීකම්මං. ඛාදනීයං ගහෙත්වා ගච්ඡන්තෙ දිස්වා ‘‘කිං ඛාදනීයං ලභිත්ථා’’තිආදිනා නයෙන තස්ස පවත්ති වෙදිතබ්බා. පරිකථා නාම යථා යථා තං ලභති, තථා තථා පරිවත්තෙත්වා කථනං. ‘‘එතරහි භික්ඛූ පිණ්ඩපාතෙන කිලමන්තී’’තිආදිනා නයෙන තස්ස පවත්ති වෙදිතබ්බා. ඔභාසො නාම පච්චයප්පටිසංයුත්තකථා. විඤ්ඤත්ති පන පාකටා එව. තතියෙති සෙනාසනෙ. සෙනාසනෙ පන නිමිත්තොභාසපරිකථා වට්ටන්ති, විඤ්ඤත්ති එව එකා න වට්ටති. තත්ථ නිමිත්තකම්මං නාම උපාසකෙ දිස්වා සෙනාසනත්ථං භූමිපරිකම්මකරණාදි. ඔභාසො නාම ‘‘උපාසකා, තුම්හෙ කුහිං වසථා’’ති ‘‘පාසාදෙ, භන්තෙ’’ති වුත්තෙ ‘‘කිං භික්ඛූනං පාසාදො න වට්ටතී’’තිආදිකං වචනං. පරිකථා නාම ‘‘භික්ඛූනං සෙනාසනං සම්බාධ’’න්ති වචනං. සෙසෙති ගිලානපච්චයෙ.

378. න රුහතීති න හොති. අච්චයෙ දානන්ති අච්චයදානං. පඤ්චසු සහධම්මිකෙසු යෙන කෙනචි කාලං කරොන්තෙන ‘‘මමච්චයෙන මය්හං පරික්ඛාරො උපජ්ඣායස්ස හොතු, ආචරියස්ස හොතු, අඤ්ඤස්ස වා කස්සචි හොතූ’’ති වුත්තෙ තෙසං න හොති, තස්මා වුත්තං ‘‘න රුහතී’’ති. සඞ්ඝස්සෙව ච තං හොතීති යදි භික්ඛුසාමණෙරෙහි එවං වුත්තං, තස්මිං මතෙපි භික්ඛුසඞ්ඝස්සෙව හොති, භික්ඛුනිසික්ඛමානසාමණෙරීහි චෙ වුත්තං, තස්මිං මතෙ භික්ඛුනිසඞ්ඝස්ස තං හොතීති අත්ථො. ගිහීනං පන රූහතීති ගිහීනං පන අච්චයදානං එව සබ්බෙසං රුහතීති වුත්තං හොති.

379. උපස්සයෙති භික්ඛුනිවිහාරෙ. දායජ්ජොති තස්ස පරික්ඛාරස්ස දායජ්ජො. සෙසෙපීති සචෙ භික්ඛුනිසික්ඛමානසාමණෙරියො භික්ඛුවිහාරෙ කාලං කරොන්ති, තාසං පරික්ඛාරානං භික්ඛුසඞ්ඝොව දායජ්ජොති අත්ථො.

380. පුරිමස්සෙවාති එත්ථ ‘‘ඉමං පරික්ඛාරං නෙත්වා අසුකස්ස දෙහී’’ති දින්නං පුරිමස්සෙව හොතීති අත්ථො. ‘‘අසුකස්ස දම්මී’’ති දින්නං පන පච්ඡිමස්සෙව හොති පරිච්චජිත්වා දින්නත්තා. ඉමං විධිං ඤත්වාව විස්සාසග්ගාහං වා ගණ්හෙය්‍ය, මතකචීවරං වා අධිට්ඨෙති සම්බන්ධො. මතකචීවරඅධිට්ඨානං නාම ඝණ්ටිං පහරිත්වා කාලං ඝොසෙත්වා ථොකං ආගමෙත්වා සචෙ භික්ඛූ ආගච්ඡන්ති, තෙහි සද්ධිං භාජෙතබ්බානි, නො චෙ ආගච්ඡන්ති, ‘‘මය්හිමානි චීවරානි පාපුණන්තී’’ති අධිට්ඨාතබ්බානි. එවං අධිට්ඨිතෙ සබ්බානි තස්සෙව හොන්ති, ඨිතිකා පන න තිට්ඨති. සචෙ එකෙකං උද්ධරිත්වා ‘‘අයං පඨමභාගො මය්හං පාපුණාති, අයං දුතියභාගො’’ති එවං ගණ්හාති, ගහිතානි ච සුගහිතානි හොන්ති, ඨිතිකා ච තිට්ඨති. එවං පාපෙත්වා ගණ්හන්තෙනාපි අධිට්ඨිතමෙව හොති.

381. ලොහභණ්ඩෙ පහරණිං ඨපෙත්වා සබ්බං කප්පති, දාරුභණ්ඩෙ ච දාරුජං පත්තඤ්ච පාදුකඤ්ච, පල්ලඞ්කඤ්ච ආසන්දිඤ්ච ඨපෙත්වා සබ්බං කප්පති, මත්තිකාමයෙ කතකඤ්ච කුම්භකාරිකඤ්ච ඨපෙත්වා සබ්බං කප්පතීති අත්ථො. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ඨපෙත්වා පහරණිං සබ්බං ලොහභණ්ඩං, ඨපෙත්වා ආසන්දිං පල්ලඞ්කං දාරුපත්තං දාරුපාදුකං සබ්බං දාරුභණ්ඩං, ඨපෙත්වා කතකඤ්ච කුම්භකාරිකඤ්ච සබ්බං මත්තිකාභණ්ඩ’’න්ති (චූළව. 293) හි වුත්තං. එත්ථ කතකන්ති පදුමකණ්ණිකාකාරෙන කතමල්ලකන්ති අධිප්පෙතං. ධනියස්සෙව සබ්බමත්තිකාමයා කුටි කුම්භකාරිකන්ති. පකිණ්ණකවිනිච්ඡයො.

පකිණ්ණකනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.