40. අවෙභඞ්ගියනිද්දෙසවණ්ණනා

322-4. ආරාමාරාමවත්ථූනීති එත්ථ (චූළව. 321; චූළව. අට්ඨ. 321) ආරාමො නාම පුප්ඵාරාමො වා ඵලාරාමො වා. මඤ්චො පීඨං භිසි බිබ්බොහනාදිසයනාසනං. ලොහකුම්භීආදයො කාළලොහතම්බලොහාදිමයා. භාණකො උදකචාටි. පඤ්චෙතෙ අවිභාජියාති භාජෙත්වා න ගහෙතබ්බා, ගහිතාපි සඞ්ඝසන්තකා එවාති අත්ථො. එත්ථ පන ආරාමො ආරාමවත්ථූති පඨමං, විහාරො විහාරවත්ථූති දුතියං, මඤ්චො පීඨං භිසි බිබ්බොහනන්ති තතියං, ලොහකුම්භී…පෙ… නිඛාදනන්ති චතුත්ථං, වල්ලි…පෙ… දාරුභණ්ඩං මත්තිකභණ්ඩන්ති පඤ්චමන්ති එවං ඉමානි රාසිවසෙන පඤ්ච හොන්ති, සරුපවසෙන අනෙකානි හොන්ති. හොන්ති චෙත්ථ –

‘‘ද්විසඞ්ගහානි ද්වෙ හොන්ති, තතියං චතුසඞ්ගහං;

චතුත්ථං නවකොට්ඨාසං, පඤ්චමං අට්ඨභෙදන’’න්ති. (චූළව. අට්ඨ. 321);

325. ‘‘පඤ්චිමානි, භික්ඛවෙ, අවිස්සජ්ජියානි න විස්සජ්ජෙතබ්බානි සඞ්ඝෙන වා ගණෙන වා පුග්ගලෙන වා, විස්සජ්ජිතානිපි අවිස්සජ්ජිතානි හොන්ති. යො විස්සජ්ජෙය්‍ය, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්සා’’ති (චූළව. 321) වුත්තත්තා ‘‘භාජිතාපි අභාජිතා’’ති වුත්තං. එතෙති වුත්තප්පකාරා පඤ්චපි ‘‘ගරුභණ්ඩානී’’ති ච ‘‘අවිස්සජ්ජියානී’’ති ච ච-සද්දෙන ‘‘අවෙභඞ්ගියානී’’ති ච වුච්චන්තීති අත්ථො.

326-8. ඉදානි පුරිමෙසු තීසු රාසීසු සබ්බස්ස ගරුභණ්ඩත්තා තෙ අනාමසිත්වා පච්ඡිමෙසු ද්වීසු රාසීසු එකච්චස්ස අගරුභණ්ඩස්සාපි අත්ථිතාය තං දස්සෙතුං ආරභන්තොපි තෙසු ද්වීසු බහුවිසයං පඨමං දස්සෙතුං ‘‘වල්ලිඩ්ඪබාහුමත්තාපී’’තිආදිමාහාති ඤාතබ්බං. තස්සායං සඞ්ඛෙපො (චූළව. අට්ඨ. 321) – වල්ලි අඩ්ඪබාහුමත්තාපි වෙළු අට්ඨඞ්ගුලායතොපි තිණාදි මුට්ඨිමත්තම්පීති එත්ථ ආදි-සද්දෙන මුඤ්ජපබ්බජං සඞ්ගණ්හාති, පණ්ණං එකම්පි මත්තිකා පාකතා වා පඤ්චවණ්ණා වා සුධාකඞ්ගුට්ඨආදිකාති ආදි-සද්දෙන සජ්ජුලසජාතිහිඞ්ගුලකාදි වා තාලපක්කප්පමාණාපි යෙහි කෙහිචි සඞ්ඝස්ස දින්නා වා සඞ්ඝිකෙ තිණඛෙත්තාදිම්හි ජාතා වා රක්ඛිතගොපිතභූමිභාගෙ උප්පන්නා තත්ථජාතකා වා සඞ්ඝිකා රක්ඛිතා එව අභාජියාති අත්ථො.

ඉදානි යෙ චෙත්ථ භාජිතබ්බා, තෙ දස්සෙතුං ‘‘නිට්ඨිතෙ’’තිආදිමාහ, සඞ්ඝස්ස වා චෙතියස්ස වා කම්මෙ නිට්ඨිතෙ භාජියාති අධිප්පායො. එත්ථ පන යං කිඤ්චි වල්ලිවෙළුතිණපණ්ණමත්තිකාදි සඞ්ඝස්ස දින්නං වා සඞ්ඝිකෙ තිණඛෙත්තාදිම්හි ජාතකං වා රක්ඛිතගොපිතං ගරුභණ්ඩං, තං සඞ්ඝකම්මෙ ච චෙතියකම්මෙ ච නිට්ඨිතෙ අවසෙසං පුග්ගලිකකම්මෙපි දාතුං වට්ටති, අගරුභණ්ඩත්තා භාජිතුම්පි ලබ්භති. සෙනාසනත්ථාය රක්ඛිතගොපිතමෙව ගරුභණ්ඩං හොති, න ඉතරං. සීහළදීපෙ තුමූලසොමවිහාරෙ සඞ්ඝස්ස පාකවත්තම්පි තාලපණ්ණං වික්කිණිත්වා කරීයති. කස්මා? න හි තත්ථ පණ්ණෙන අත්ථො අත්ථි, සබ්බෙපි ඉට්ඨකච්ඡන්නා පාසාදාදයොති. එවං අඤ්ඤත්ථාපි කරීයති එවාති වදන්ති.

329. ඉදානි ලොහභණ්ඩාදීසු එකන්තභාජෙතබ්බභණ්ඩං දස්සෙතුං ‘‘පත්තාදී’’තිආදිමාහ. එත්ථ (චූළව. අට්ඨ. 221) පන ආදි-සද්දෙන ලොහථාලකතම්බ කුණ්ඩිකා කටච්ඡු සරක අඤ්ජනි අඤ්ජනිසලාකාකණ්ණමලහරණීසූචිසණ්ඩාසකත්තරයට්ඨිආදීනි ගහිතානෙව. තථාති භාජියමෙවාති අත්ථො. විප්පකතඤ්ච අවිප්පකතඤ්ච. පාදගණ්හකන්ති මගධනාළියා පඤ්චනාළියා ගණ්හනං.

331-2. අනුඤ්ඤාතවාසි යං සක්කා සිපාටිකාය පක්ඛිපිත්වා පරිහරිතුන්ති වුත්තා. තච්ඡිතානිට්ඨිතන්ති විප්පකතං. යදි තච්ඡිතං, ගරුභණ්ඩමෙව. දන්තං පන අතච්ඡිතඤ්ච අනිට්ඨිතඤ්ච භාජියමෙව. අනිට්ඨිතං මඤ්චපාදාදිකං ගරුභණ්ඩං. ඉදානි මත්තිකභණ්ඩං දස්සෙතුං ‘‘භික්ඛූපකරණෙ’’තිආදිමාහ. පත්තථාලකකුණ්ඩිකාදිභික්ඛූපකරණෙ ච. පාදඝටකොති පාදගණ්හනකො ඝටකො ච මත්තිකාමයො භාජියො භාජෙතබ්බොති අත්ථො. සඞ්ඛථාලකම්පි භාජියමෙව.

333-4. මිගචම්මාදිකං කප්පියචම්මං භාජියං, සීහචම්මාදිකං අකප්පියචම්මං ගරුභණ්ඩං. තං පන භූමත්ථරණං කාතුං වට්ටති. එළචම්මං පන පච්චත්ථරණගතිකත්තා ගරුභණ්ඩං හොති. ඉදානි ඉමානි පන පඤ්ච චීවරපිණ්ඩපාතභෙසජ්ජානං අත්ථාය පරිවත්තෙතුං න වට්ටති, ගරුභණ්ඩෙන පන ගරුභණ්ඩඤ්ච ථාවරඤ්ච ථාවරෙන ථාවරමෙව පරිවත්තෙත්වා පරිභුඤ්ජිතබ්බානීති දස්සෙතුං ‘‘ගරුනා’’තිආදිමාහ. තත්ථ (චූළව. අට්ඨ. 321) ගරුනාති ගරුභණ්ඩෙන ගරුභණ්ඩඤ්ච ථාවරඤ්ච පරිවත්තෙය්‍යාති සම්බන්ධො. ථාවරෙන ච ථාවරමෙව පරිවත්තෙය්‍ය, න ගරුභණ්ඩන්ති අධිප්පායො. පඤ්චසු කොට්ඨාසෙසු පච්ඡිමත්තයං ගරුභණ්ඩං, පුරිමද්වයං ථාවරන්ති වෙදිතබ්බං. තථා කත්වා ච භුඤ්ජතූති එවං පරිවත්තෙත්වා තතො ආභතං කප්පියභණ්ඩං පරිභුඤ්ජතූති අත්ථො. කථං ඤායතීති චෙ? වුත්තඤ්හෙතං පරිවාරෙ-

‘‘අවිස්සජ්ජියං අවෙභඞ්ගියං, පඤ්ච වුත්තා මහෙසිනා;

විස්සජ්ජෙන්තස්ස පරිභුඤ්ජන්තස්ස අනාපත්ති,

පඤ්හා මෙසා කුසලෙහි චින්තිතා’’ති. (පරි. 479);

එත්ථ පන ගරුභණ්ඩෙන ගරුභණ්ඩඤ්ච ථාවරඤ්ච ථාවරෙන ථාවරමෙව පරිවත්තනවිධිං සන්ධාය ‘‘විස්සජ්ජන්තස්ස අනාපත්තී’’ති වුත්තං. පුන තතො නිබ්බත්තඤ්ච චතුපච්චයං පරිභුඤ්ජිතුං ලබ්භතීති දීපෙතුං ‘‘පරිභුඤ්ජන්තස්ස අනාපත්තී’’ති වුත්තං. අයං ඉමිස්සා ගාථාය අධිප්පායො. සෙසන්ති (චූළව. අට්ඨ. 321) ආරාමාදි අභාජියන්ති අත්ථො. අවෙභඞ්ගියවිනිච්ඡයො.

අවෙභඞ්ගියනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.