3. චීවරනිද්දෙසවණ්ණනා

30. එවං ගරුකෙ සික්ඛිතබ්බාකාරං දස්සෙත්වා ඉදානි චීවරෙසු දස්සෙතුං ‘‘චීවර’’න්ති උද්ධටං. තත්ථ ජාතිතො ඡ චීවරානි (මහාව. 339; පාරා. අට්ඨ. 2.462-463; කඞ්ඛා. අට්ඨ. කථිනසික්ඛාපදවණ්ණනා), තානි කානීති චෙ, තං දස්සෙතුං ‘‘ඛොමා’’තිආදි ආරද්ධං. තත්ථ ඛොමං නාම ඛොමවාකසුත්තෙහි කතං වත්ථං. සාණං නාම සාණවාකෙහි කතං වත්ථං. භඞ්ගං නාම ඛොමසුත්තාදීහි පඤ්චහි මිස්සෙත්වා කතං වත්ථං. පාටෙක්කං වාකමයමෙව වාති වදන්ති. කම්බලං නාම මනුස්සලොමං වාළලොමං ඨපෙත්වා ලොමෙහි වායිත්වා කතං වත්ථං. ඡළෙතානීති ඡ එතානි. සහ අනුලොමෙහීති සානුලොමානි. ජාතිතො පන කප්පියානි ඡ චීවරානීති වුත්තං හොති.

31. ඉදානි තෙසං අනුලොමානි දස්සෙතුං ‘‘දුකූල’’න්තිආදි වුත්තං. තත්ථ (මහාව. අට්ඨ. 305) දුකූලං සාණස්ස අනුලොමං වාකමයත්තා. පට්ටුණ්ණන්ති පට්ටුණ්ණදෙසෙ පාණකෙහි සඤ්ජාතවත්ථං. සොමාරදෙසෙ, චීනදෙසෙ ජාතං සොමාරචීනජං පටන්ති සම්බන්ධො. ඉමානි තීණිපි කොසෙය්‍යස්ස අනුලොමානි පාණකෙහි කතසුත්තමයත්තා. ඉද්ධිජන්ති එහිභික්ඛූනං පුඤ්ඤිද්ධියා නිබ්බත්තචීවරං. තං පන ඛොමාදීනං අඤ්ඤතරං හොති. කප්පරුක්ඛෙහි නිබ්බත්තං ජාලිනියා දෙවකඤ්ඤාය අනුරුද්ධත්ථෙරස්ස දින්නවත්ථාදිකං දෙවදින්නං. තම්පි ඛොමාදීහි නිබ්බත්තවත්ථසදිසත්තා ඡන්නම්පි අනුලොමං හොතියෙව කප්පාසිකස්ස වා, ඉද්ධිජම්පි තථෙව වෙදිතබ්බං. තස්ස තස්සාති ඛොමාදිකස්ස. අනුලොමිකන්ති අනුරූපං.

32-33. එවං ජාතිතො සානුලොමානි ඡ චීවරානි දස්සෙත්වා ඉදානි තෙසු අධිට්ඨානාදිකං විධානං දස්සෙතුං ‘‘තිචීවර’’න්තිආදි වුත්තං. එත්ථ (කඞ්ඛා. අට්ඨ. කථිනසිකඛාපදවණ්ණනා; මහාව. 358) ධිට්ඨානතො පුබ්බෙ තිචීවරං නාම පාටෙක්කං නත්ථි සඞ්ඝාටිආදිප්පහොනකස්ස පච්චත්ථරණාදිවසෙනාපි අධිට්ඨාතුං අනුඤ්ඤාතත්තා. තස්මා ‘‘තිචීවරං අධිට්ඨෙය්‍ය න විකප්පෙය්‍යා’’ති එත්ථ ‘‘ඉමං සඞ්ඝාටි’’න්ති එවං නාමෙ ගහිතෙ ‘‘අධිට්ඨාන’’මිච්චෙව වත්තබ්බං, ‘‘විකප්පෙමී’’ති පන න වත්තබ්බන්ති අධිප්පායො. එවං සෙසෙසුපි. මුඛපුඤ්ඡනඤ්ච නිසීදනඤ්ච මුඛපුඤ්ඡනනිසීදනං. කණ්ඩුච්ඡාදින්ති කණ්ඩුප්පටිච්ඡාදිං අධිට්ඨෙය්‍ය, න විකප්පෙය්‍යාති සම්බන්ධො. එත්ථාති ඉමෙසු නවසු චීවරෙසු. තිචීවරන්ති තිචීවරාධිට්ඨානනයෙන අධිට්ඨිතතිචීවරං. විනා අලද්ධසම්මුතිකො භික්ඛු අවිප්පවාසසම්මුතිඅලද්ධට්ඨානෙ එකාහම්පි හත්ථපාසං විජහිත්වා න වසෙය්‍යාති අත්ථො. ‘‘න භික්ඛවෙ චාතුමාසං නිසීදනෙන විප්පවසිතබ්බං, යො විප්පවසෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති ඛුද්දකක්ඛන්ධකෙ (චූළව. 263) වුත්තත්තා චාතුමාසං නිසීදනං විනා න වසෙය්‍යාති අත්ථො.

34. ඉදානි අධිට්ඨානවිධිං දස්සෙතුං ‘‘ඉමං සඞ්ඝාටි’’න්තිආදි වුත්තං. තත්ථ මිච්චධිට්ඨයෙති ඉති අධිට්ඨයෙ, ‘‘ඉමං සඞ්ඝාටිං අධිට්ඨාමී’’ති එවං සඞ්ඝාටිං අධිට්ඨයෙති අත්ථො. අහත්ථපාසමෙතන්ති දූරෙ ඨිතං පන ඨපිතොකාසං සල්ලක්ඛෙත්වා සචෙ එකං, ‘‘එත’’න්ති, බහූනි චෙ, ‘‘එතානී’’ති වත්වා අධිට්ඨයෙති අත්ථසම්බන්ධො. සෙසෙසුපි අයං නයොති යථා ‘‘ඉමං සඞ්ඝාටිං අධිට්ඨාමී’’ති වුත්තං, එවං ‘‘ඉමං උත්තරාසඞ්ගං, ඉමං කණ්ඩුප්පටිච්ඡාදිං අධිට්ඨාමී’’ති එවං අත්තනො නාමෙනෙව වත්වා සම්මුඛාපි පරම්මුඛාපි වුත්තනයෙන අධිට්ඨාතබ්බන්ති වුත්තං හොති.

35. ඉදානි සචෙ පුබ්බෙ අධිට්ඨිතං තිචීවරං නිසීදනං වස්සිකසාටිකං කණ්ඩුප්පටිච්ඡාදීති ඉමෙසු ඡසු චීවරෙසු අඤ්ඤතරං චීවරං අත්ථි, පුන තථාවිධං චීවරං අධිට්ඨහිත්වා පරිහරිතුං ඉච්ඡන්තෙන ‘‘ද්වෙ පන න වට්ටන්තී’’ති (පාරා. අට්ඨ. 2.469; කඞ්ඛා. අට්ඨ. කථිනසික්ඛාපදවණ්ණනා) වුත්තත්තා පුබ්බෙ අධිට්ඨිතං පච්චුද්ධරිත්වා අධිට්ඨාතබ්බන්ති දස්සෙතුං ‘‘අධිට්ඨහන්තො’’තිආදි වුත්තං, තං උත්තානමෙව. පත්තාධිට්ඨහනෙ තථාති ‘‘ඉමං පත්තං, එතං පත්ත’’න්ති එවං නාමමත්තමෙව විසෙසො. සෙසං තාදිසමෙවාති අත්ථො.

36. එතං ඉමං ව සඞ්ඝාටිං සංසෙති එත්ථ සචෙ අන්තොගබ්භෙ වා සාමන්තවිහාරෙ වා හොති, ඨපිතට්ඨානං සල්ලක්ඛෙත්වා ‘‘එතං සඞ්ඝාටිං අධිට්ඨාමී’’ති වාචා භින්දිතබ්බා, සචෙ හත්ථපාසෙ හොති, ‘‘ඉමං සඞ්ඝාටි’’න්ති තෙසං තෙසං නාමවසෙන වාචා භින්දිතබ්බාති අත්ථො. පච්චුද්ධාරෙපි එසෙව නයො. එත්ථ පන ‘‘ද්වෙ චීවරස්ස අධිට්ඨානා කායෙන වා අධිට්ඨෙති, වාචාය වා අධිට්ඨෙතී’’ති (පරි. 322) වුත්තත්තා සඞ්ඝාටිආදිකං හත්ථෙන ගහෙත්වා ‘‘ඉමං සඞ්ඝාටිං අධිට්ඨාමී’’තිආදිනා නයෙන චිත්තෙන ආභොගං කත්වා කායවිකාරං කරොන්තෙන කායෙන අධිට්ඨාතබ්බං, යෙන කෙනචි සරීරාවයවෙන අඵුසන්තස්ස න වට්ටති. වාචාය අධිට්ඨහන්තෙන වචීභෙදං කත්වාව අධිට්ඨාතබ්බං. තථා පත්තෙපි. විදූති පණ්ඩිතො.

37-8. ඉදානි තෙසං පමාණපරිච්ඡෙදං දස්සෙතුං ‘‘සඞ්ඝාටි පච්ඡිමන්තෙනා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ දීඝතො මුට්ඨිපඤ්චකතො (පාරා. අට්ඨ. 2.469; කඞ්ඛා. අට්ඨ. කථිනසික්ඛාපදවණ්ණනා) පට්ඨාය ‘‘තත්‍රිදං සුගතස්ස සුගතචීවරප්පමාණං, දීඝසො නව විදත්ථියො සුගතවිදත්ථියා, තිරියං ඡ විදත්ථියො’’ති (පාචි. 548) එවං වුත්තසුගතචීවරූනාපි වට්ටති. තිරියං පන මුට්ඨිත්තිකං. ච-සද්දෙන අතිරෙකම්පි වට්ටතීති අත්ථො. උත්තරාසඞ්ගස්සපි එතදෙව පමාණන්ති තං දස්සෙතුං ‘‘තථා එකංසිකස්සාපී’’ති වුත්තං. අන්තරවාසකස්ස පන ‘‘පාරුපනෙනපි හි සක්කා නාභිං පටිච්ඡාදෙතු’’න්ති (පාරා. අට්ඨ. 2.469) අට්ඨකථාවචනතො ‘‘ද්විහත්ථො වා’’ති වුත්තං.

39. නිසීදනස්ස දීඝෙනාති එත්ථ (පාචි. 531 ආදයො; පාචි. අට්ඨ. 531; කඞ්ඛා. අට්ඨ. නිසීදනසික්ඛාපදවණ්ණනා) නිසීදනන්ති සන්ථතසදිසං සන්ථරිත්වා එකස්මිං අන්තෙ වුත්තප්පමාණෙන ද්වීසු ඨානෙසු ඵාලෙත්වා කතාහි තීහි දසාහි යුත්තස්ස පරික්ඛාරස්සෙතං නාමං.

40. කණ්ඩුප්පටිච්ඡාදි (පාචි. 538; මහාව. 354; පාචි. අට්ඨ. 537; කඞ්ඛා. අට්ඨ. කණ්ඩුප්පටිච්ඡාදිසික්ඛාපදවණ්ණනා) නාම යස්ස අධොනාභිඋබ්භජාණුමණ්ඩලං කණ්ඩු වා පිළකා වා අස්සාවො වා ථුල්ලකච්ඡු වා ආබාධො, තස්ස පටිච්ඡාදනත්ථාය අනුඤ්ඤාතං චීවරං. ගාථායො සුවිඤ්ඤෙය්‍යාව.

41. අඩ්ඪතෙය්‍යාවාති (පාචි. 544) එත්ථ තතො උද්ධං න වට්ටතීති අත්ථො.

42. එත්ථාති සඞ්ඝාටිතො පට්ඨාය යාව වස්සිකසාටිකා, තාව දස්සිතචීවරෙසූති අත්ථො. තදුත්තරින්ති තතො තෙසං චීවරානං වුත්තප්පමාණතො උත්තරිං කරොන්තස්ස ඡෙදනපාචිත්ති හොතීති පාඨසෙසො, තං අතිරෙකං ඡින්දිත්වා පුන පාචිත්තියං දෙසෙතබ්බන්ති අත්ථො. පච්චත්ථරණමුඛචොළාති එත්ථ ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, යාව මහන්තං පච්චත්ථරණං ආකඞ්ඛති, තාව මහන්තං පච්චත්ථරණං කාතු’’න්ති (මහාව. 353) වුත්තත්තා පච්චත්ථරණස්ස පමාණපරිච්ඡෙදො නත්ථි,. මුඛපුඤ්ඡනචොළස්ස පන උක්කට්ඨවසෙන වා අන්තිමවසෙන වා පමාණපරිච්ඡෙදො න වුත්තො, තස්මා තම්පි අප්පමාණිකං. තෙන වුත්තං ‘‘ආකඞ්ඛිතප්පමාණිකා’’ති, ඉච්ඡිතප්පමාණිකාති අත්ථො. යාව එකං ධොවීයති, තාව අඤ්ඤං පරිභොගත්ථාය ඉච්ඡිතබ්බන්ති ද්වෙපි වට්ටන්ති.

43. න දීපිතන්ති කත්ථ න දීපිතං? අට්ඨකථාසු. කස්මාති චෙ? ‘‘තෙන ඛො පන සමයෙන භික්ඛූනං පරිපුණ්ණං හොති තිචීවරං, අත්ථො ච හොති පරිස්සාවනෙහිපි ථවිකාහිපි. භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, පරික්ඛාරචොළක’’න්ති (මහාව. 357) බහූනං පත්තථවිකපරිස්සාවනාදීනං සඞ්ගහවසෙන වුත්තත්තා පාටෙක්කං නිධානමුඛන්ති. යස්මා පන භගවතා ‘‘යං යං ලබ්භති, තං තං ඉමිනා විධානෙන අධිට්ඨහිත්වා පුන යෙන යෙන පරිස්සාවනාදිනා අත්ථො හොති, තං තං කත්වා ගණ්හන්තූ’’ති අනුකම්පාය අනුඤ්ඤාතං, තස්මා විකප්පනුපගපච්ඡිමචීවරප්පමාණං ථවිකම්පි පටපරිස්සාවනම්පි බහූනිපි එකතො කත්වා ‘‘ඉමානි චීවරානි පරික්ඛාරචොළානි අධිට්ඨාමී’’ති වත්වා අධිට්ඨාතුම්පි වට්ටතියෙව. තස්මා වුත්තං ‘‘තථා වත්වා’’ති, ‘‘පරික්ඛාරචොළ’’න්ති වත්වාති අත්ථො. විකප්පියන්ති විකප්පනුපගං.

44. අහතකප්පානන්ති (මහාව. 348) එකවාරං ධොවිතකානං.

45. උතුද්ධටානන්ති උතුතො දීඝකාලතො උද්ධටානං, කතවත්ථකිච්චානං පිලොතිකානන්ති වුත්තං හොති. සෙසාති උත්තරාසඞ්ගඅන්තරවාසකා. පංසු විය කුච්ඡිතභාවං පටික්කූලභාවං උලති ගච්ඡතීති පංසුකූලං, චොළඛණ්ඩානමෙතං නාමං, තස්මිං පංසුකූලෙ යථාරුචීති අත්ථො. කස්මාති චෙ? ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, අහතානං දුස්සානං අහතකප්පානං දිගුණං සඞ්ඝාටිං එකච්චියං උත්තරාසඞ්ගං එකච්චියං අන්තරවාසකං, උතුද්ධටානං දුස්සානං චතුග්ගුණං සඞ්ඝාටිං දිගුණං උත්තරාසඞ්ගං දිගුණං අන්තරවාසකං, පංසුකූලෙ යාවදත්ථං, පාපණිකෙ උස්සාහො කරණීයො’’ති වුත්තත්තා, තස්මා සුසානාදීසු පතිතපංසුකූලෙ ච අන්තරාපණෙ පතිතපිලොතිකචීවරෙ ච පටපරිච්ඡෙදො නත්ථි, පටසතම්පි වට්ටතීති සිද්ධං.

46. ඉදානි ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ඡින්නකං සඞ්ඝාටිං ඡින්නකං උත්තරාසඞ්ගං ඡින්නකං අන්තරවාසක’’න්ති (මහාව. 345) වත්වා පුන ‘‘තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරස්ස භික්ඛුනො තිචීවරෙ කයිරමානෙ සබ්බං ඡින්නකං නප්පහොති. භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ද්වෙ ඡින්නකානි එකං අච්ඡින්නකන්ති. ද්වෙ ඡින්නකානි එකං අච්ඡින්නකං නප්පහොති. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ද්වෙ අච්ඡින්නකානි එකං ඡින්නකන්ති. එකං ඡින්නකං නප්පහොති. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, අන්වාධිකම්පි ආරොපෙතුං. න ච, භික්ඛවෙ, සබ්බං අච්ඡින්නකං ධාරෙතබ්බං, යො ධාරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 360) එවං වුත්තවිධානං දස්සෙතුං ‘‘තීසූ’’තිආදි ආරද්ධං. තස්ස අත්ථො – තීසු චීවරෙසු යං ඡින්දිත්වා සිබ්බිතුං සබ්බපච්ඡිමප්පමාණං පහොති, තං ඡින්දිතබ්බං. සබ්බෙසු පන අප්පහොන්තෙසු අන්වාධිකං ආදියෙය්‍යාති. තත්ථ අන්වාධි නාම අනුවාතං විය සංහරිත්වා චීවරස්ස උපරි සඞ්ඝාටිආකාරෙන ආරොපෙතබ්බං. ආගන්තුකපත්තන්තිපි වදන්ති. ඉදං පන අප්පහොනකෙ අනුඤ්ඤාතං. සචෙ පහොති, න වට්ටන්ති, ඡින්දිතබ්බමෙව. අනාදිණ්ණන්ති අනාරොපිතං අන්වාධිකං. න ධාරෙය්‍යාති තිචීවරාධිට්ඨානවසෙන අධිට්ඨහිත්වා න ධාරෙතබ්බන්ති අධිප්පායො.

47-8. ඉදානි උදොසිතසික්ඛාපදනයං දස්සෙතුං ‘‘ගාමෙ’’තිආදි වුත්තං. එත්ථ පන සචෙ ගාමො (පාරා. 478; පාරා. අට්ඨ. 2.477-478; කඞ්ඛා. අට්ඨ. උදොසිතසික්ඛාපදවණ්ණනා) එකස්ස රඤ්ඤො වා භොජකස්ස වා වසෙන එකකුලස්ස හොති, පාකාරාදිනා පරික්ඛිත්තත්තා එකූපචාරො ච, එවරූපෙ ගාමෙ චීවරං නික්ඛිපිත්වා තස්මිං ගාමෙ යථාරුචිතට්ඨානෙ වසිතුං ලබ්භති. සචෙ සො ගාමො අපරික්ඛිත්තො, යස්මිං ඝරෙ චීවරං නික්ඛිත්තං හොති, තස්මිං ඝරෙ වසිතබ්බං, තස්ස වා ඝරස්ස සමන්තතො හත්ථපාසා න විජහිතබ්බං.

සචෙ සො ගාමො වෙසාලිකුසිනාරාදයො විය නානාරාජූනං වා භොජකානං වා හොති, වුත්තප්පකාරෙන පරික්ඛිත්තො ච, එවරූපෙ ගාමෙ යස්මිං ඝරෙ චීවරං නික්ඛිත්තං, තස්මිං ඝරෙ වා වත්ථබ්බං. යස්සා වීථියා තං ඝරං හොති, තස්සා වීථියා තස්ස ඝරස්ස සම්මුඛාට්ඨානෙ සභායෙ වා නගරද්වාරෙ වා වත්ථබ්බං, තෙසං සභායද්වාරානං හත්ථපාසා වා න විජහිතබ්බං. සචෙ අපරික්ඛිත්තො, යස්මිං ඝරෙ නික්ඛිත්තං, තත්ථ වා තස්ස හත්ථපාසෙ වා වත්ථබ්බං.

නිවෙසනාදයො හම්මියපරියොසානා ගාමපරික්ඛෙපතො බහි සන්නිවිට්ඨාති වෙදිතබ්බා. ඉතරථා තෙසං ගාමග්ගහණෙනෙව ගහිතත්තා ගාමස්ස එකකුලනානාකුලඑකූපචාරනානූපචාරතාවසෙනෙව විනිච්ඡයො වත්තබ්බො සියා. නිවෙසනාදීනං වසෙනෙව පාළියං (පාරා. 478 ආදයො) අත්ථො විභත්තො, න ගාමවසෙන. උදොසිතවිනිච්ඡයෙ අයං නයො වුත්තොයෙව.

නිවෙසනෙති එත්ථ සචෙ එකකුලස්ස නිවෙසනං හොති පරික්ඛිත්තඤ්ච, අන්තොනිවෙසනෙ චීවරං නික්ඛිපිත්වා අන්තොනිවෙසනෙ වත්ථබ්බං. අපරික්ඛිත්තඤ්චෙ හොති, යස්මිං ගබ්භෙ චීවරං නික්ඛිත්තං, තස්මිං වත්ථබ්බං, තස්ස ගබ්භස්ස හත්ථපාසා වා න විජහිතබ්බං. සචෙ නානාකුලස්ස හොති පරික්ඛිත්තඤ්ච, යස්මිං ගබ්භෙ චීවරං නික්ඛිත්තං, තස්මිං ගබ්භෙ වත්ථබ්බං, සබ්බෙසං සාධාරණද්වාරමූලෙ වා තෙසං ගබ්භද්වාරමූලෙ වා තෙසං ගබ්භද්වාරමූලානං වා හත්ථපාසා න විජහිතබ්බං. අපරික්ඛිත්තඤ්චෙ හොති, යස්මිං ගබ්භෙ චීවරං නික්ඛිත්තං, තස්මිං ගබ්භෙ වත්ථබ්බං, හත්ථපාසා වා න විජහිතබ්බං.

උදොසිතොති යානාදීනං භණ්ඩානං සාලා. පාසාදොති දීඝපාසාදො. හම්මියන්ති මුණ්ඩච්ඡදනපාසාදො. නාවා පන ථලං ආරොපෙත්වා නික්ඛිත්තාපි හොති, සමුද්දෙ ඨිතාපි. සචෙ එකකුලස්ස නාවා හොති, අන්තොනාවාය චීවරං නික්ඛිපිත්වා අන්තොනාවාය වත්ථබ්බං. නානාකුලස්ස නාවා හොති නානාගබ්භා නානාඔවරකා, යස්මිං ඔවරකෙ චීවරං නික්ඛිත්තං, තස්මිං වත්ථබ්බං, චීවරස්ස හත්ථපාසා වා න විජහිතබ්බං.

අට්ටොති පටිරාජාදීනං පටිබාහනත්ථං ඉට්ඨකාහි කතො බහලභිත්තිකො චතුපඤ්චභූමිකො පතිස්සයවිසෙසො. මාළොති එකකූටසඞ්ගහිතො චතුරස්සපාසාදො. ඉමෙසු පන උදොසිතාදීසු මාළපරියොසානෙසු නිවෙසනෙ වුත්තනයෙනෙව විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො. නිවෙසනන්ති පන උදොසිතාදීනං වසෙන අකතාය පතිස්සයවිකතියා අධිවචනං.

ආරාමො නාම පුප්ඵාරාමඵලාරාමාදිකො. සචෙ එකකුලස්ස ආරාමො හොති පරික්ඛිත්තො ච, අන්තොආරාමෙ චීවරං නික්ඛිපිත්වා අන්තොආරාමෙ වත්ථබ්බං. සචෙ අපරික්ඛිත්තො, චීවරස්ස හත්ථපාසා න විජහිතබ්බං. සචෙ නානාකුලස්ස ආරාමො හොති පරික්ඛිත්තො ච, ද්වාරමූලෙ වා වත්ථබ්බං, ද්වාරමූලස්ස හත්ථපාසා වා න විජහිතබ්බං. අපරික්ඛිත්තො චෙ, චීවරස්ස හත්ථපාසා න විජහිතබ්බං.

සත්ථො නාම ජඞ්ඝසත්ථසකටසත්ථානමඤ්ඤතරො. සචෙ එකකුලස්ස සත්ථො හොති, සත්ථෙ චීවරං නික්ඛිපිත්වා පුරතො වා පච්ඡතො වා සත්තබ්භන්තරා න විජහිතබ්බා, පස්සතො අබ්භන්තරං න විජහිතබ්බං. අබ්භන්තරං නාම අට්ඨවීසතිහත්ථං හොති. සචෙ ගච්ඡන්තො සත්ථො සකටෙ වා භග්ගෙ, ගොණෙ වා නට්ඨෙ අන්තරා ඡිජ්ජති, යස්මිං කොට්ඨාසෙ චීවරං නික්ඛිපිතබ්බං, තත්ථ වසිතබ්බං. සචෙ නානාකුලස්ස හොති, සත්ථෙ චීවරං නික්ඛිපිත්වා චීවරස්ස හත්ථපාසා න විජහිතබ්බං.

ඛෙත්තඛලෙසු ආරාමෙ වුත්තසදිසොව විනිච්ඡයො. දුමෙති රුක්ඛමූලෙ. සචෙ එකකුලස්ස රුක්ඛමූලං හොති, යං මජ්ඣන්හිකකාලෙ සමන්තා ඡායා ඵරති, තස්මිං ඨානෙ අවිරළෙ පදෙසෙ තස්ස ඡායාය ඵුට්ඨොකාසස්ස අන්තො එව නික්ඛිපිතබ්බං. සචෙ විරළසාඛස්ස පන රුක්ඛස්ස ආතපෙන ඵුට්ඨොකාසෙ ඨපෙති, අරුණුග්ගමනෙ සචෙ සො භික්ඛු තස්ස හත්ථපාසෙ න හොති, අඤ්ඤස්මිං වා ඨානෙ තස්ස ඡායායපි හොති, නිස්සග්ගියං හොතියෙව. නානාකුලස්ස චෙ හොති, චීවරස්ස හත්ථපාසා න විජහිතබ්බං.

අජ්ඣොකාසෙ පන විඤ්ඣාටවීආදීසු අරඤ්ඤෙසුපි සමුද්දමජ්ඣෙ මච්ඡබන්ධානං අගමනපථෙසු දීපකෙසුපි චීවරං ඨපෙත්වා තතො සමන්තා සත්තබ්භන්තරෙ පදෙසෙ යත්ථ කත්ථචි වසිතබ්බං. සචෙ සත්තබ්භන්තරතො කෙසග්ගමත්තම්පි අතික්කමිත්වා අරුණං උට්ඨපෙති, නිස්සග්ගියං හොති.

එත්ථ පන පාළියං ‘‘ගාමො එකූපචාරො නානූපචාරො’’තිආදිනා (පාරා. 477) අවිසෙසෙන මාතිකං නික්ඛිපිත්වාපි ගාමනිවෙසනඋදොසිතඛෙත්තධඤ්ඤකරණආරාමවිහාරානං එකූපචාරනානූපචාරතා ‘‘ගාමො එකූපචාරො නාම එකකුලස්ස ගාමො හොති පරික්ඛිත්තො ච අපරික්ඛිත්තො චා’’තිආදිනා (පාරා. 478) පරික්ඛිත්තාපරික්ඛිත්තවසෙන විභත්තා. අට්ටමාළපාසාදහම්මියනාවාසත්ථරුක්ඛමූලඅජ්ඣොකාසානම්පි එවං අවත්වා ‘‘එකකුලස්ස අට්ටො හොති, නානාකුලස්ස අට්ටො හොතී’’තිආදිනා (පාරා. 484) නයෙන එකකුලනානාකුලවසෙන ච අන්තෙ ‘‘අජ්ඣොකාසො එකූපචාරො නාම අගාමකෙ අරඤ්ඤෙ සමන්තා සත්තබ්භන්තරා එකූපචාරො, තතො පරං නානූපචාරො’’ති (පාරා. 494) ච එවං එකූපචාරනානූපචාරතා විභත්තා. තස්මා ගාමාදීසු පරික්ඛිත්තං එකූපචාරං, අපරික්ඛිත්තං නානූපචාරන්ති ච අට්ටාදීසු යං එකකුලස්ස, තං එකූපචාරං නානාකුලස්ස නානූපචාරන්ති ච ගහෙතබ්බං. අජ්ඣොකාසපදෙ වුත්තනයෙන ගහෙතබ්බං.

භික්ඛුසම්මුතියාඤ්ඤත්‍රාති යං ගිලානස්ස භික්ඛුනො චීවරං ආදාය පක්කමිතුං අසක්කොන්තස්ස ඤත්තිදුතියෙන කම්මෙන අවිප්පවාසසම්මුති දීයති, තං ඨපෙත්වාති අත්ථො. ලද්ධසම්මුතිකස්ස පන යාව රොගො න වූපසම්මති, තස්මිං වූපසන්තෙ අඤ්ඤො වා කුප්පති, අනාපත්තියෙව.

49. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, කණ්ඩුප්පටිච්ඡාදිං යාව ආබාධා අධිට්ඨාතුං, තතො පරං විකප්පෙතුං. වස්සිකසාටිකං වස්සානං චාතුමාසං අධිට්ඨාතුං, තතො පරං විකප්පෙතු’’න්ති (මහාව. 358) වුත්තත්තා රොගපරියන්තා කණ්ඩුප්පටිච්ඡාදි, වස්සානපරියන්තා වස්සිකසාටිකාති අත්ථො. සෙසාති තිචීවරාදයො කාලවසෙන අපරියන්තිකාති අත්ථො.

50. පච්චත්ථරණාදිත්තයං සදසම්පි අදසම්පි රත්තම්පි අරත්තම්පි ආදිණ්ණකප්පම්පි අනාදිණ්ණකප්පම්පි ලබ්භතීති අත්ථො. නිසීදනන්ති නිසීදනඤ්ච රත්තං අනාදිණ්ණකප්පඤ්ච ලබ්භතීති අධිප්පායො. පච්චත්ථරණපරික්ඛාරමුඛපුඤ්ඡනචොළානි පන නීලම්පි පීතකම්පි ලොහිතකම්පි පුප්ඵදසාදිකම්පි වට්ටන්ති, තස්මා ‘‘සදසම්පී’’තිආදි වුත්තං. එවරූපං පන නිවාසෙතුං වා පාරුපිතුං වා න වට්ටති, කෙවලං පච්චත්ථරණාදිවසෙන අධිට්ඨානමත්තං කාතුං වට්ටති.

51. තිචීවරං කණ්ඩුප්පටිච්ඡාදි වස්සිකසාටිකාති ඉදං පන සෙසචීවරපඤ්චකං අදසං රජිතංයෙව කප්පති, තඤ්ච ආදිණ්ණකප්පමෙවාති අත්ථො. සදසංව නිසීදනන්ති ඉදං පන පුබ්බෙ ‘‘සදසම්පී’’ති එත්ථ වුත්තත්තා අදසම්පි නිසීදනං වට්ටතීති සම්මොහනිවාරණත්ථං වුත්තන්ති වදන්ති.

52. අනධිට්ඨිතන්ති තිචීවරාදිවසෙන අනධිට්ඨිතං. අනිස්සට්ඨං නාම අඤ්ඤෙසං අවිස්සජ්ජිතං, තං පන විකප්පෙත්වා පරිභුඤ්ජිතබ්බන්ති අත්ථො.

ඉදානි විකප්පනුපගස්ස පමාණං හෙට්ඨිමපරිච්ඡෙදෙන දස්සෙතුං ‘‘හත්ථදීඝ’’න්තිආදිමාහ. තත්ථ ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ආයාමෙන අට්ඨඞ්ගුලං සුගතඞ්ගුලෙන චතුරඞ්ගුලවිත්ථතං පච්ඡිමං චීවරං විකප්පෙතු’’න්ති (මහාව. 358) වුත්තත්තා දීඝතො එකහත්ථං පුථුලතො උපඩ්ඪහත්ථං විකප්පෙතබ්බන්ති අධිප්පායො.

53. තිචීවරස්සාති විනයතිචීවරස්ස, න ධුතඞ්ගතිචීවරස්ස. තස්ස පන ඉමෙසු නවසු චීවරත්තයමෙව ලබ්භති, න අඤ්ඤං ලබ්භති. සබ්බමෙතන්ති සබ්බං අධිට්ඨානවිධානඤ්ච පරිහරණවිධානඤ්චාති අත්ථො. පරික්ඛාරචොළියො සබ්බන්ති තිචීවරාදිකං නවවිධම්පි චීවරං. තථා වත්වාති ‘‘පරික්ඛාරචොළ’’න්ති වත්වා. අධිට්ඨතීති අධිට්ඨාති. කිං පන තිචීවරං පරික්ඛාරචොළං අධිට්ඨාතුං වට්ටතීති? ආම වට්ටති, ‘‘පරික්ඛාරචොළං නාම පාටෙක්කං නිධානමුඛමෙතන්ති තිචීවරං පරික්ඛාරචොළං අධිට්ඨහිත්වා පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටති. උදොසිතසික්ඛාපදෙ පන තිචීවරං අධිට්ඨහිත්වා පරිහරන්තස්ස පරිහාරො වුත්තො’’ති අට්ඨකථායං (පාරා. අට්ඨ. 2.469) වුත්තං, තස්මා තිචීවරං පරික්ඛාරචොළං අධිට්ඨහන්තෙන පච්චුද්ධරිත්වා පුන අධිට්ඨාතබ්බං.

54. ඉදානි එතෙසං අධිට්ඨානවිජහනාකාරං දස්සෙතුං ‘‘අච්ඡෙදවිස්සජ්ජනගාහවිබ්භමා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ අච්ඡෙදොති චොරාදීහි අච්ඡින්දනං. විස්සජ්ජනන්ති අඤ්ඤෙසං දානං. කථං පන දින්නං, කථං ගහිතං සුදින්නං සුග්ගහිතඤ්ච හොතීති? සචෙ ‘‘ඉදං තුය්හං දෙමි දදාමි දජ්ජාමි ඔණොජෙමි පරිච්චජාමි නිස්සජ්ජාමි විස්සජ්ජාමී’’ති වා ‘‘ඉත්ථන්නාමස්ස දෙමි…පෙ… විස්සජ්ජාමී’’ති වා වදති, සම්මුඛාපි පරම්මුඛාපි දින්නංයෙව හොති. ‘‘තුය්හං ගණ්හාහී’’ති වුත්තෙ ‘‘මය්හං ගණ්හාමී’’ති වදති, සුදින්නං සුග්ගහිතඤ්ච. ‘‘තව සන්තකං කරොහි, තව සන්තකං හොතු, තව සන්තකං කරිස්සතී’’ති වුත්තෙ ‘‘මමසන්තකං කරොමි, මම සන්තකං හොතු, මම සන්තකං කරිස්සාමී’’ති වදති, දුද්දින්නං දුග්ගහිතඤ්ච. සචෙ පන ‘‘තව සන්තකං කරොහී’’ති වුත්තෙ ‘‘සාධු, භන්තෙ, මය්හං ගණ්හාමී’’ති ගණ්හාති, සුග්ගහිතං.

ගාහොති විස්සාසග්ගාහො (පාරා. අට්ඨ. 1.131). සො පන එවං වෙදිතබ්බො – ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතස්ස විස්සාසං ගහෙතුං. සන්දිට්ඨො ච හොති, සම්භත්තො ච, ආලපිතො ච, ජීවති ච, ජානාති ච ‘ගහිතෙ මෙ අත්තමනො භවිස්සතී’’’ති (මහාව. 356). තත්ථ සන්දිට්ඨොති දිට්ඨමත්තකමිත්තො. සම්භත්තොති දළ්හමිත්තො. ආලපිතොති ‘‘මම සන්තකං යං ඉච්ඡසි, තං ගණ්හෙය්‍යාසි, ආපුච්ඡිත්වා ගහණෙ කාරණං නත්ථී’’ති වුත්තො. ජීවතීති අනුට්ඨානසෙය්‍යාය සයිතොපි යාව ජීවිතින්ද්‍රියුපච්ඡෙදං න පාපුණාති. ගහිතෙ ච අත්තමනොති ගහිතෙ ච තුට්ඨචිත්තො. එවරූපස්ස සන්තකං ‘‘ගහිතෙ මෙ අත්තමනො භවිස්සතී’’ති ජානන්තෙන ගහෙතුං වට්ටති. අනවසෙසපරියාදානවසෙන චෙතානි පඤ්ච අඞ්ගානි වුත්තානි, විස්සාසග්ගාහො පන තීහි අඞ්ගෙහි රුහති. කථං? සන්දිට්ඨො ජීවති ගහිතෙ අත්තමනො, සම්භත්තො ජීවති ගහිතෙ අත්තමනො, ආලපිතො ජීවති ගහිතෙ අත්තමනොති එවං.

යො පන ජීවති, න ච ගහිතෙ අත්තමනො හොති, තස්ස සන්තකං විස්සාසභාවෙන ගහිතම්පි පුන දාතබ්බං. දදන්තෙන මතකධනං තාව යෙ තස්ස ධනෙ ඉස්සරා ගහට්ඨා වා පබ්බජිතා වා, තෙසං දාතබ්බං. යො පන පඨමංයෙව ‘‘සුට්ඨු කතං තයා මම සන්තකං ගණ්හන්තෙනා’’ති වචීභෙදෙන වා චිත්තුප්පාදමත්තෙන වා අනුමොදිත්වා පච්ඡා කෙනචි කාරණෙන කුපිතො, සො පච්චාහරාපෙතුං න ලභති. යොපි අදාතුකාමො, චිත්තෙන පන අධිවාසෙති, න කිඤ්චි වදති, සොපි පුන පච්චාහරාපෙතුං න ලභති. යො පන ‘‘මයා තුම්හාකං සන්තකං ගහිත’’න්ති වා ‘‘පරිභුත්ත’’න්ති වා වුත්තෙ නාධිවාසෙති, ‘‘පටිදෙහී’’ති භණති, සො පච්චාහරාපෙතුං ලභති.

විබ්භමාති ඉමිනා භික්ඛුනියායෙව අධිට්ඨානවිජහනං ගහිතං හොති. සා පන යදා විබ්භමති, තදා අස්සමණී හොති. භික්ඛු පන විබ්භමන්තොපි යාව සික්ඛං න පච්චක්ඛාති, තාව භික්ඛුයෙවාති අධිට්ඨානං න විජහතීති. ලිඞ්ගසික්ඛාති ලිඞ්ගපරිවත්තනඤ්ච සික්ඛාපච්චක්ඛානඤ්චාති අත්ථො. සබ්බෙසූති නවසු චීවරෙසු. අධිට්ඨානවියොගකාරණාති අධිට්ඨානවිජහනකාරණා, ඉමෙසු අඤ්ඤතරෙන අධිට්ඨානං විජහතීති අත්ථො.

කිඤ්ච භිය්‍යො (පාරා. අට්ඨ. 2.469) – තිචීවරස්ස පන විනිබ්බිද්ධඡිද්දඤ්ච අධිට්ඨානවිජහනං කරොතීති අත්ථො. තත්ථ සඞ්ඝාටිඋත්තරාසඞ්ගානං දීඝන්තතො විදත්ථිප්පමාණස්ස තිරියන්තතො අට්ඨඞ්ගුලප්පමාණස්ස පදෙසස්ස ඔරතො කනිට්ඨඞ්ගුලිනඛපිට්ඨිප්පමාණකං ඡිද්දං අධිට්ඨානං භින්දති. අන්තරවාසකස්ස දීඝන්තතො විදත්ථිප්පමාණස්සෙව තිරියන්තතො චතුරඞ්ගුලප්පමාණස්ස පදෙසස්ස ඔරතො ඡිද්දං අධිට්ඨානං භින්දති, පරතො පන න භින්දති. තස්මා ඡිද්දෙ ජාතෙ තිචීවරං අතිරෙකචීවරං හොති, සූචිකම්මං කත්වා පුන අධිට්ඨාතබ්බං. ඉතරෙසං පන ඡිද්දෙන විජහනං නාම නත්ථි. යො පන තිචීවරෙපි දුබ්බලට්ඨානෙ පඨමං අග්ගළං දත්වා පච්ඡා දුබ්බලට්ඨානං ඡින්දිත්වා අපනෙති, අධිට්ඨානං න භිජ්ජති. මණ්ඩලපරිවත්තනෙපි එසෙව නයො. යො පන උභො කොටියො මජ්ඣෙ කරොන්තො සචෙ පඨමං ඡින්දිත්වා පච්ඡා ඝටෙති, අධිට්ඨානං විජහති, අථ ඝටෙත්වා ඡින්දති, න විජහති. රජකෙහි ධොවාපෙත්වා සෙතකං කරොන්තස්සාපි න විජහති එව.

55. ඉදානි අකප්පියචීවරානි දස්සෙතුං ‘‘කුසවාකඵලකානී’’තිආදි ආරද්ධං. තත්ථ කුසචීරං (මහාව. 371; මහාව. අට්ඨ. ) නාම කුසෙ ගන්ථෙත්වා කතචීවරං. වාකචීරං නාම තාපසානං වක්කලං. ඵලකචීරං නාම ඵලකානි සිබ්බිත්වා කතචීවරං. කෙසකම්බලන්ති කෙසෙහි තන්තං වායිත්වා කතකම්බලං. වාලකම්බලන්ති චමරවාලෙහි වායිත්වා කතකම්බලං. උලූකපක්ඛන්ති උලූකසකුණස්ස පක්ඛෙහි කතනිවාසනං. අජිනක්ඛිපන්ති සලොමං සඛුරං අජිනමිගචම්මං. ඉමෙසු සත්තසු වත්ථෙසු යං කිඤ්චි ධාරයතො ථුල්ලච්චයන්ති අත්ථො. යථා ඉමෙසු ථුල්ලච්චයං, තථා අක්කනාළං නිවාසෙන්තස්ස. අක්කනාළං නාම අක්කදණ්ඩෙ වාකාදීහි ගන්ථෙත්වා කතචීවරං. ‘‘න භික්ඛවෙ අක්කනාළං නිවාසෙතබ්බං, යො නිවාසෙය්‍ය, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්සා’’ති (මහාව. 371) හි වුත්තං.

56. කදලෙරකක්කදුස්සෙ පොත්ථකෙ චාපීති එත්ථ කදලිඑරකඅක්කමකචිවාකෙහි කතානි වත්ථානි එවං වුත්තානීති වෙදිතබ්බානි. එතෙසු පොත්ථකොයෙව පාළියං ආගතො, ඉතරානි තග්ගතිකත්තා අට්ඨකථාසු පටික්ඛිත්තානි. ඉමෙසු චතූසුපි දුක්කටමෙව. ‘‘න භික්ඛවෙ නග්ගියං තිත්ථියසමාදානං සමාදියිතබ්බං, යො සමාදියෙය්‍ය, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්සා’’ති (මහාව. 370) වුත්තත්තා නග්ගියම්පි න කප්පති එව. සබ්බමෙව නීලකං සබ්බනීලකං. එවං සෙසෙසුපි. එත්ථ නීලං උමාපුප්ඵවණ්ණං හොති. මඤ්ජෙට්ඨකං මඤ්ජෙට්ඨකවණ්ණමෙව. පීතකං කණිකාරපුප්ඵවණ්ණං. ලොහිතකං ජයසුමනපුප්ඵවණ්ණං. කණ්හකං අද්දාරිට්ඨකවණ්ණං.

57. මහාරඞ්ගං නාම සතපදිපිට්ඨිවණ්ණං. මහානාමං නාම රත්තසම්භින්නවණ්ණං හොති. පදුමපුප්ඵවණ්ණන්තිපි වුත්තං, මන්දරත්තන්ති අත්ථො. තිරීටකෙති රුක්ඛතචෙ. අච්ඡින්නදීඝදසකෙති සබ්බසො අච්ඡින්නදසකෙ ච මජ්ඣෙ ඡින්නදසකෙ චාති අත්ථො. අඤ්ඤමඤ්ඤං සංසිබ්බිත්වා කතදසං ඵලදසං නාම. කෙතකපුප්ඵාදිපුප්ඵසදිසාහි දසාහි යුත්තං පුප්ඵදසං නාම. එතෙසුපි ‘‘පොත්ථකෙ චාපී’’ති එත්ථ වුත්තඅපි-සද්දෙන දුක්කටන්ති වෙදිතබ්බං. තථාති යථා එතෙසු කදලිදුස්සාදීසු පුප්ඵදසාවසානෙසු දුක්කටං, තථා කඤ්චුකවෙඨනෙසුපි යං කිඤ්චි ධාරෙන්තස්ස දුක්කටන්ති අත්ථො.

එතෙසු පන අයං විනිච්ඡයො (මහාව. අට්ඨ. 372) – සබ්බනීලකාදීනි රජනානි වමෙත්වා පුන රජිත්වා ධාරෙතබ්බානි, න සක්කා චෙ වමෙතුං, පච්චත්ථරණාදීනි වා කාරෙතබ්බානි, තිපට්ටචීවරස්ස මජ්ඣෙ වා දාතබ්බානි. අච්ඡින්නදසකාදීනි දසා ඡින්දිත්වා ධාරෙතබ්බානි. කඤ්චුකං විජටෙත්වා රජිත්වා පරිභුඤ්ජිතබ්බං. වෙඨනෙපි එසෙව නයො. තිරීටකං පාදපුඤ්ඡනං කාතබ්බං. සබ්බන්ති ඉමං වුත්තප්පකාරං කුසචීරාදිකං අකප්පියචීවරං අච්ඡින්නචීවරො ලභතීති අත්ථො. වුත්තම්පි චෙතං පරිවාරෙ.

‘‘අකප්පකතං නාපි රජනාය රත්තං,

තෙන නිවත්ථො යෙන කාමං වජෙය්‍ය;

න චස්ස හොති ආපත්ති,

සො ච ධම්මො සුගතෙන දෙසිතො;

පඤ්හා මෙසා කුසලෙහි චින්තිතා’’ති. (පරි. 481);

අයඤ්හි පඤ්හො අච්ඡින්නචීවරභික්ඛුං සන්ධාය වුත්තො, තස්මා හි යං කිඤ්චි අකප්පියචීවරං නිවාසෙත්වා වා පාරුපිත්වා වා අච්ඡින්නචීවරකෙන අඤ්ඤං පරියෙසිතබ්බං. එත්ථ පන ‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, මනුස්සා නිස්සීමගතානං භික්ඛූනං චීවරං දෙන්ති ‘ඉමං චීවරං ඉත්ථන්නාමස්ස දෙමා’ති, අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, සාදිතුං, න තාව තං ගණනූපගං, යාව න හත්ථං ගච්ඡතී’’ති (මහාව. 259) වුත්තත්තා යාව ආහරිත්වා තං න දින්නං, ‘‘තුම්හාකං, භන්තෙ, චීවරං උප්පන්න’’න්ති පහිණිත්වා වා නාරොචිතං, තාව ගණනං න උපෙති, අනධිට්ඨිතං වට්ටති. පත්තෙපි එසෙව නයො. ආනෙත්වා දින්නෙ වා ආරොචිතෙ වා පරිහාරො නත්ථි, දසාහං අධිට්ඨාතබ්බං. චීවරවිනිච්ඡයො.

චීවරනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.