11. නිස්සග්ගියනිද්දෙසවණ්ණනා
116-7. ඉදානි අච්චොළාරිකානං වසෙන දස්සෙතුං ‘‘අරූපිය’’න්තිආදි ආරද්ධං. අඤ්ඤථාපි යුත්ති පරියෙසිතබ්බා. තත්ථායං සඞ්ඛෙපත්ථො (පාරා. 591; පාරා. අට්ඨ. 2.589; කඞ්ඛා. අට්ඨ. ජාතරුපසික්ඛාපදවණ්ණනා) – යො රූපියෙන අරූපියඤ්ච පරිවත්තෙය්‍ය, යො ච ඉතරෙන ච අරූපියෙන රූපියං පරිවත්තෙය්‍ය, තස්ස නිස්සග්ගියං හොතීති.
ඉදානි රූපියඤ්ච අරූපියඤ්ච දස්සෙතුං ‘‘ඉධ රූපිය’’න්තිආදි ආරද්ධං. එත්ථ (පාරා. 589; කඞ්ඛා. අට්ඨ. ජාතරුපසික්ඛාපදවණ්ණනා) සජ්ඣු සිඞ්ගීති සජ්ඣූති රජතං. සිඞ්ගීති සුවණ්ණං. තම්බලොහාදීහි වා දාරූහි වා පණ්ණෙහි වා ලාඛාය වා රූපං සමුට්ඨාපෙත්වා වා අසමුට්ඨාපෙත්වා වා කතං චම්මබීජමයම්පියං යං දෙසෙ වොහාරං ගච්ඡති, ඉදං වොහාරූපගමාසකං නාම. ඉදමිධ රූපියන්ති අධිප්පෙතං. වත්ථාදි ච මුත්තාදි ච වත්ථමුත්තාදි. ඉතරන්ති අරූපියං කප්පියවත්ථුඤ්ච දුක්කටවත්ථුඤ්ච. කිං වුත්තං හොති? වත්ථං සුත්තං ඵාලො පටකො කප්පාසො අනෙකප්පකාරං අපරණ්ණං සප්පි නවනීතං තෙලං මධු ඵාණිතාදිභෙසජ්ජඤ්චාති ඉදං කප්පියවත්ථු නාම. මුත්තා මණි වෙළුරියො සඞ්ඛොසිලා පවාළං ලොහිතඞ්ගො මසාරගල්ලං සත්ත ධඤ්ඤානි දාසී දාසො ඛෙත්තං වත්ථු පුප්ඵාරාමඵලාරාමාදයොති ඉදං දුක්කටවත්ථු නාම, තදුභයං අරූපියං නාමාති වුත්තං හොති.
118. එත්තාවතා රූපියසංවොහාරං දස්සෙත්වා ඉදානි කයවික්කයං දස්සෙතුං ‘‘ඉමං ගහෙත්වා’’තිආදිමාහ. තත්ථ ඉමන්ති තණ්ඩුලාදිකං කප්පියභණ්ඩං ගහෙත්වා වා ඔදනාදිං භුත්වා වා ‘‘ඉමං වත්ථාදිකං කප්පියභණ්ඩං දෙහි, ඉමං රජනපචනාදිකං කර, රජනකට්ඨාදිමා නය, ඉමං වා තව දෙමි, ත්වං පන ඉමඤ්ච ඉමඤ්ච ආහර, කර, දෙහී’’ති එවං කයවික්කයෙ සමාපන්නෙ නිස්සග්ගීති සම්බන්ධො.
119. ඉදානි පරිණාමවසෙන ආපත්තිභෙදං දස්සෙතුං ‘‘අත්තනො’’තිආදි ආරද්ධං. තත්‍රායං පිණ්ඩත්ථො (පාරා. 659; පාරා. අට්ඨ. 2.658; කඞ්ඛා. අට්ඨ. පරිණතසික්ඛාපදවණ්ණනා) – සඞ්ඝස්ස වා අඤ්ඤස්ස වා නතං පරිණතං ලාභං ලභිතබ්බං චීවරාදිපච්චයං අත්තනො වා අඤ්ඤස්ස වා පරිණාමෙය්‍ය, නිස්සග්ගියආදීනි හොන්තීති. කථං? යො පන මාතුසන්තකම්පි සඞ්ඝස්ස පරිණතං අත්තනො පරිණාමෙති, නිස්සග්ගියං. අඤ්ඤස්ස පුග්ගලස්ස පරිණාමෙති, සුද්ධිකපාචිත්තියං. අඤ්ඤස්ස සඞ්ඝස්ස වා චෙතියස්ස වා පරිණාමෙති, දුක්කටං. යො පන අඤ්ඤපුග්ගලස්ස වා චෙතියස්ස වා පරිණතං අත්තනො වා අඤ්ඤපුග්ගලස්ස වා සඞ්ඝස්ස වා අඤ්ඤචෙතියස්ස වා පරිණාමෙති, තස්සාපි දුක්කටමෙවාති.
120. යො පන නිස්සග්ගිං නිස්සජ්ජිතබ්බං අනිස්සජ්ජිත්වා විනයකම්මං අකත්වා පරිභුඤ්ජෙය්‍ය, තස්ස දුක්කටං. යො වා පරෙන විනයකම්මත්ථාය නිස්සට්ඨං සකසඤ්ඤාය න දදෙය්‍ය, තස්සාපි දුක්කටං. අඤ්ඤථෙතරන්ති එත්ථ අඤ්ඤථාති ථෙය්‍යසඤ්ඤාය සචෙ න දදෙය්‍ය, ඉතරං තස්ස අග්ඝවසෙන පාරාජිකඤ්ච ථුල්ලච්චයඤ්ච දුක්කටඤ්ච හොතීති අත්ථො. නිස්සග්ගියවිනිච්ඡයො.
නිස්සග්ගියනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.