සම්මප්පධානවිභඞ්ගමාතිකත්ථවණ්ණනා

සම්මප්පධානවිභඞ්ගමාතිකාය පන අත්ථතො තාව – සම්මප්පධානාති කාරණප්පධානා උපායප්පධානා. යොනිසො පදහනතො පරමං ධානං පධානං, පධානවීරියානීති අත්ථො. ඉධ භික්ඛූති ඉමස්මිං සාසනෙ පටිපන්නකො භික්ඛු. අනුප්පන්නානන්ති අනිබ්බත්තානං. පාපකානන්ති ලාමකානං. අකුසලානං ධම්මානන්ති අකොසල්ලසම්භූතානං ධම්මානං. අනුප්පාදායාති න උප්පාදනත්ථාය. ඡන්දං ජනෙතීති කත්තුකම්‍යතාසඞ්ඛාතං කුසලච්ඡන්දං ජනෙති උප්පාදෙති. වායමතීති පයොගං පරක්කමං කරොති. වීරියං ආරභතීති කායිකචෙතසිකවීරියං කරොති. චිත්තං පග්ගණ්හාතීති තෙනෙව සහජාතවීරියෙන චිත්තං උක්ඛිපති. පදහතීති පධානවීරියං කරොති. පටිපාටියා පනෙතානි චත්තාරිපි පදානි වීරියස්සෙව ආසෙවනාභාවනාබහුලීකම්මසාතච්චකිරියාහි යොජෙතබ්බානි.

උප්පන්නානන්ති අනුප්පන්නාති අවත්තබ්බතං ආපන්නානං. පහානායාති පජහනත්ථාය. අනුප්පන්නානං කුසලානං ධම්මානන්ති අනිබ්බත්තානං කොසල්ලසම්භූතානං ධම්මානං. උප්පාදායාති උප්පාදනත්ථාය. උප්පන්නානන්ති නිබ්බත්තානං. ඨිතියාති ඨිතත්ථාය. අසම්මොසායාති අනස්සනත්ථං. භිය්‍යොභාවායාති පුනප්පුනං භවනාය. වෙපුල්ලායාති විපුලභාවාය. භාවනායාති වඩ්ඪියා. පාරිපූරියාති පරිපූරණත්ථාය. සෙසං පදතො උත්තානමෙව.

අත්ථතො පනෙත්ථ ‘‘අනුප්පන්නානං පාපකාන’’න්තිආදීසු අසමුදාචාරවසෙන වා අනනුභූතාරම්මණවසෙන වා කිලෙසානං අනුප්පත්ති වෙදිතබ්බා. අඤ්ඤථා හි අනමතග්ගෙ සංසාරෙ අනුප්පන්නා අකුසලධම්මා නාම නත්ථි. කුසලධම්මෙසු පන රතනත්තයප්පසාදවිපස්සනාදිවිවට්ටූපනිස්සයකුසලාදිවසෙන අනුප්පන්නාපි අත්ථි. තෙසම්පි උප්පන්නපුබ්බත්තෙ සති සබ්බසත්තානං ඉතො පුබ්බෙ ච ආසවක්ඛයප්පසඞ්ගතො. එකන්තප්පවත්තසාධකා තෙසං. තත්ථ එකච්චස්ස වත්තගන්ථධුතඞ්ගසමාධිවිපස්සනානවකම්මෙසු අඤ්ඤතරස්මිං නිච්චප්පයුත්තස්ස, ඝටතො, වායමතො ච බ්‍රහ්මලොකා ආගතත්තා භවවසෙන කිලෙසෙසු අලද්ධාසෙවනස්ස සත්තස්ස කිලෙසා න සමුදාචරන්ති, අපරභාගෙ පනස්ස වත්තාදීනි විස්සජ්ජෙත්වා කුසීතස්ස චරතො චෙව අකල්‍යාණමිත්තාදිතො කිලෙසෙසු ලද්ධාසෙවනස්ස ච අයොනිසොමනසිකාරං, සතිවොස්සග්ගඤ්ච ආගම්ම උප්පජ්ජන්ති. එවං තාව අසමුදාචාරවසෙන කිලෙසානං අනුප්පත්ති වෙදිතබ්බා.

එකච්චස්ස පන තස්මිං අත්තභාවෙ අනනුභූතපුබ්බං දිබ්බාදිභෙදං මනාපියං ආරම්මණං ලභිත්වා තත්ථ අයොනිසොමනසිකාරසතිවොස්සග්ගෙ ආගම්ම කිලෙසා උප්පජ්ජන්ති, අලභිත්වා එවං අනනුභූතාරම්මණවසෙන කිලෙසානං අනුප්පත්ති වෙදිතබ්බා.

‘‘උප්පන්නානං පාපකාන’’න්ති එත්ථ පන චතුබ්බිධං උප්පන්නං වත්තමානභූතාපගතඔකාසකතභූමිලද්ධවසෙන, තෙසං විභාගො උප්පන්නත්තිකෙ වුත්තොව. අපරම්පි චතුබ්බිධං උප්පන්නං සමුදාචාරආරම්මණාධිග්ගහිතඅවික්ඛම්භිතඅසමුග්ඝාතිතවසෙන. තත්ථ සම්පති වත්තමානංයෙව සමුදාචාරුප්පන්නං නාම. සෙසං පාකටමෙව. යස්මා පනෙත්ථ ඉමෙසු උප්පන්නෙසු වත්තමානභූතාපගතඔකාසකතසමුදාචාරසඞ්ඛාතං චතුබ්බිධං උප්පන්නං න මග්ගාදිවජ්ඣං, තස්මා භූමිලද්ධආරම්මණාධිග්ගහිතඅසමුග්ඝාතිතසඞ්ඛාතං චතුබ්බිධං උප්පන්නං සන්ධායෙත්ථ ‘‘උප්පන්නානං පාපකානං පහානායා’’ති වුත්තං.

කථං පන මග්ගක්ඛණෙ අනුප්පන්නානං කුසලානං උප්පාදාය වායාමො හොති, කථඤ්ච උප්පන්නානං ඨිතියාති? මග්ගප්පවත්තියා එව. මග්ගො හි පවත්තමානො පුබ්බෙ අනුප්පන්නපුබ්බත්තා අනුප්පන්නො නාම වුච්චති. යා චස්ස පවත්ති, අයමෙව ඨිති නාමාති අයං තාවෙත්ථ පදත්ථො.

ධම්මභෙදො පනෙත්ථාපි එකස්සෙව වීරියස්ස කිච්චභෙදතො චතුධා වුත්තාති අයමෙත්ථ පාළිමුත්තවිනිච්ඡයො.

විභඞ්ගනයතො පන සුත්තන්තභාජනීයෙ තාව චත්තාරො සම්මප්පධානා ලොකියලොකුත්තරකුසලචිත්තසම්පයුත්තවීරියවසෙන අකුසලාදිපදෙහි සද්ධිං විත්ථාරතො විභත්තා. අභිධම්මභාජනීයපඤ්හාපුච්ඡකෙසු පනෙතෙ ලොකුත්තරකුසලචිත්තසම්පයුත්තවසෙනෙව විභත්තා, ඵලචිත්තසම්පයුත්තා පන න ගහිතා. තෙනෙව පඤ්හාපුච්ඡකෙ ‘‘කුසලා එව, විපාකධම්මධම්මා එව, අපචයගාමිනොව, සෙඛාවා’’තිආදිනා වුත්තා. සෙසො පනෙත්ථ විනිච්ඡයො සතිපට්ඨානෙ වුත්තනයානුසාරෙන වෙදිතබ්බො.

සම්මප්පධානවිභඞ්ගමාතිකත්ථවණ්ණනා නිට්ඨිතා.