සික්ඛාපදවිභඞ්ගමාතිකත්ථවණ්ණනා

සික්ඛාපදවිභඞ්ගමාතිකාය පන අත්ථතො තාව – සික්ඛාපදානීති සික්ඛිතබ්බපදානි, සික්ඛාකොට්ඨාසාති අත්ථො. අපිච සබ්බෙපි කුසලා ධම්මා සික්ඛිතබ්බතො සික්ඛා, තාසං පතිට්ඨානට්ඨෙන පදං, පඤ්චසු පන සීලඞ්ගෙසු යං කිඤ්චි අඞ්ගං. පාණාතිපාතාදීසු පාණස්ස අතීව පාතො පාණාතිපාතො, පාණවධොති අත්ථො. පාණොති චෙත්ථ වොහාරතො සත්තො, පරමත්ථතො ජීවිතින්ද්‍රියං, තස්මිං පන පාණෙ පාණසඤ්ඤිනො ජීවිතින්ද්‍රියුපච්ඡෙදකඋපක්කමසමුට්ඨාපිකා කායවචීද්වාරානං අඤ්ඤතරද්වාරප්පවත්තා වධකචෙතනා පාණාතිපාතො, තස්මා පාණාතිපාතා. වෙරමණීති විරති, සා එව වුත්තනයෙන සික්ඛාපදන්ති වෙරමණිසික්ඛාපදං. අදින්නන්ති න දින්නං, පරපරිග්ගහිතං, පරපරිග්ගහිතස්ස අදින්නස්ස ආදානං අදින්නාදානං. පරස්ස හරණං ථෙය්‍යං චොරිකාති වුත්තං හොති. අත්ථතො පන පරපරිග්ගහිතෙ තථාසඤ්ඤිනො තදාදායකඋපක්කමසමුට්ඨාපිකා ථෙය්‍යචෙතනා අදින්නාදානං. කාමෙසූති වත්ථුකාමෙසු. මිච්ඡාචාරාති කිලෙසකාමවසෙන ලාමකාචාරා, පුරිසස්ස මාතුරක්ඛිතාදිසඞ්ඛාතාසු, ඉත්ථියා අත්තනො නියමිතපුරිසතො පරපුරිසසඞ්ඛාතෙසු ච අගමනීයට්ඨානෙසු වීතික්කමාචාරාති වුත්තං හොති. අත්ථතො පන අගමනීයවත්ථූසු මග්ගෙනමග්ගප්පටිපාදනොපක්කමසමුට්ඨාපිකා, අධිවාසනාකාරප්පවත්තා වා මෙථුනචෙතනා කාමෙසුමිච්ඡාචාරො. මුසාති අභූතං අතච්ඡං වත්ථු, වාදොති තස්ස අභූතතං ඤත්වාව භූතතො තච්ඡතො විඤ්ඤාපනං. ලක්ඛණතො පන අතථං වත්ථුං ඤත්වා තථතො පරං විඤ්ඤාපෙතුකාමස්ස අත්ථභඤ්ජකකායවචීපයොගසමුට්ඨාපිකා චෙතනා මුසාවාදො. සුරාති පිට්ඨසුරා පූවසුරා ඔදනසුරා කිණ්ණපක්ඛිත්තා සම්භාරසංයුත්තාති පඤ්ච සුරා. මෙරයන්ති පුප්ඵාසවො ඵලාසවො ගුළාසවො මධ්වාසවො සම්භාරසංයුත්තොති පඤ්ච ආසවා. තදුභයම්පි මදනීයට්ඨෙන මජ්ජං, යාය චෙතනාය තං මජ්ජං පිවති, සා පමාදකාරණත්තා පමාදට්ඨානං, තස්මා සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති අයං තාවෙත්ථ පදත්ථො.

ධම්මභෙදො පන විභඞ්ගනයෙ පාකටො භවිස්සති. එවං උපරිපි. විභඞ්ගනයෙසු චෙත්ථ සුත්තන්තභාජනීයං නත්ථි, අභිධම්මභාජනීයෙ පනෙතානි පඤ්ච සික්ඛාපදානි කාමාවචරකුසලචිත්තසම්පයුත්තානං විරතීනං වසෙන නානප්පකාරතො පඨමවාරෙ විභත්තානි, තථා දුතියවාරෙ චෙතනාවසෙන, විරතිචෙතනාසම්පයුත්තා පනෙත්ථ ධම්මා න සික්ඛාපදානි, සික්ඛාපදසම්පයුත්තා පන හොන්ති, තථා තතියනයෙ ඵස්සාදීනං සබ්බෙසං ධම්මානං වසෙන නානප්පකාරතො විභත්තාති.

පඤ්හාපුච්ඡකෙ පන චෙතනාය, ඵස්සාදීනඤ්ච පරියායසික්ඛාපදත්තා නිප්පරියායසික්ඛාපදභූතානං විරතීනං වසෙනෙව විභත්තානි. තත්ථ හි පඤ්ච සික්ඛාපදානි කුසලා එව, සියා සුඛාය, සියා අදුක්ඛමසුඛාය සම්පයුත්තා…පෙ… පරිත්තාරම්මණාව, පච්චුප්පන්නාරම්මණාව, බහිද්ධාරම්මණාව, අනිදස්සනඅප්පටිඝාව, න හෙතූ, සහෙතුකා, නො චිත්තා, චෙතසිකා, කාමාවචරා, සඋත්තරාව, අරණාවාති. එත්ථ ච යානි සික්ඛාපදානි සත්තාරම්මණානි වුත්තානි, තානි ච විරතිසභාවත්තා යස්මා ‘‘සත්තො’’ති සඞ්ඛං ගතෙ පරිත්තධම්මෙ එව පච්චුප්පන්නෙ එව ධම්මෙ ආරම්මණං කරොන්ති, තස්මා පරිත්තාරම්මණාති ච වුත්තාති වෙදිතබ්බා. ඉදානි විරමිතබ්බපාණාතිපාතාදීනං –

ධම්මකම්මපථාලම්බ-වෙදනාමූලකම්මතො;

සාවජ්ජඞ්ගාදිතො ඤෙය්‍යො, පාළිමුත්තවිනිච්ඡයො.

තත්ථ ධම්මතො තාව – පඤ්චපෙතෙ පාණාතිපාතාදයො චෙතනාසභාවාව හොන්ති. කම්මපථතො පඤ්ච කම්මපථාව. ආරම්මණතො පන පාණාතිපාතො ජීවිතින්ද්‍රියාරම්මණො, අදින්නාදානං සත්තාරම්මණං, සඞ්ඛාරාරම්මණං වා, තථා මුසාවාදො, මිච්ඡාචාරො ඉත්ථිපුරිසාරම්මණො, සුරාපානං සඞ්ඛාරාරම්මණං. වෙදනාතො පන පාණාතිපාතො දුක්ඛවෙදනො, අදින්නාදානං තිවෙදනං, තථා මුසාවාදො, මිච්ඡාචාරො පන සුඛමජ්ඣත්තවසෙන ද්විවෙදනො, තථා සුරාපානං. මූලතො පන පඨමො දොසමොහමූලො, දුතියං සියා ලොභමොහමූලං, සියා දොසමොහමූලං, තථා මුසාවාදො, මිච්ඡාචාරො පන ලොභමොහමූලොව, තථා සුරාපානං. කම්මතො පනෙත්ථ මුසාවාදො වචීකම්මං, සෙසා කායකම්මමෙව.

සාවජ්ජතො පන පාණාතිපාතො තාව අමනුස්සකෙ පාණෙ අප්පසාවජ්ජො, මනුස්සකෙ මහාසාවජ්ජො. තෙසු ච ඛුද්දකසරීරෙ අප්පසාවජ්ජො, මහාසරීරෙ මහාසාවජ්ජො. කස්මා? පයොගමහන්තතාය. පයොගසමත්තෙපි අප්පගුණෙ අප්පසාවජ්ජො, මහාගුණෙ මහාසාවජ්ජො. සරීරගුණානං සමභාවෙ සති කිලෙසානං, උපක්කමානඤ්ච මුදුතිබ්බතාය අප්පමහාසාවජ්ජො හොති, ඛීණාසවෙ පන මහාසාවජ්ජතරොති. අදින්නාදානං වත්ථුනො හීනප්පණීතතාය චෙව ගුණවිරහිතතබ්බන්තසන්තකතාය ච. තත්ථාපි තං තං උපාදායුපාදාය ච අප්පමහාසාවජ්ජං, ඛීණාසවසන්තකෙ මහාසාවජ්ජතරන්ති වෙදිතබ්බං. මිච්ඡාචාරො දුස්සීලසීලවන්තවත්ථුවීතික්කමනෙන. තත්ථාපි තං තං උපාදායුපාදාය ච අප්පමහාසාවජ්ජො, ඛීණාසවවත්ථුවීතික්කමනෙ මහාසාවජ්ජතරොති ච වෙදිතබ්බො. මුසාවාදො යමත්ථං භඤ්ජති, තස්ස අප්පමහන්තතං, වත්ථුසාමිනො ගුණවිරහිතතං, තබ්බන්තතඤ්ච උපාදායුපාදාය අප්පමහාසාවජ්ජො හොති. අපිච අත්තනො සන්තකං අදාතුකාමතාය, හසාධිප්පායෙන වා ‘‘නත්ථෙත’’න්තිආදිනයප්පවත්තො අප්පසාවජ්ජො, අදිට්ඨං ‘‘දිට්ඨ’’න්තිආදිනා කූටසක්ඛිආදිභාවෙන වා පවත්තො මහාසාවජ්ජො, මුසා වත්වා පන සඞ්ඝභෙදනෙ මහාසාවජ්ජතරො. සුරාපානං බින්දුමත්තතො පට්ඨාය තං තං උපාදායුපාදාය අප්පසාවජ්ජං, බහුකෙ මහාසාවජ්ජං, කායවිකාරජනනපහොනකපානෙ පන මහාසාවජ්ජතරමෙව.

අඞ්ගාදිතො පන පාණාතිපාතස්ස පාණො පාණසඤ්ඤිතා වධකචිත්තං උපක්කමො තෙන මරණන්ති පඤ්ච අඞ්ගානි. සාහත්ථිකො ආණත්තිකො නිස්සග්ගිකො ථාවරො විජ්ජාමයො ඉද්ධිමයොති ඡ පයොගා. අදින්නාදානස්ස පරපරිග්ගහිතතා තථාසඤ්ඤිතා ථෙය්‍යචිත්තං උපක්කමො තෙන හරණන්ති පඤ්ච අඞ්ගානි. සාහත්ථිකාදයො ඡ එව පයොගා. තෙ ච ඛො යථානුරූපං ථෙය්‍යාවහාරාදීනං වසෙන පවත්තා. මිච්ඡාචාරස්ස අගමනීයවත්ථුතා සෙවනචිත්තං මග්ගෙන මග්ගප්පටිපත්තීති තීණි අඞ්ගානි. සාහත්ථිකො එකොව පයොගො. එවං සෙසානම්පි පයොගො වෙදිතබ්බො. මුසාවාදස්ස අතථං වත්ථු, විසංවාදනචිත්තං, තජ්ජො වායාමො, පරස්ස තදත්ථවිජානනන්ති චත්තාරි අඞ්ගානි. සුරාපානස්ස සුරාදීනං අඤ්ඤතරතා අජ්ඣොහරණන්ති ද්වෙ අඞ්ගානීති.

එවං පාණාතිපාතාදීනං ධම්මාදිතො විනිච්ඡයං ඤත්වා ඉදානි පාණාතිපාතාවෙරමණිආදීනං පඤ්චන්නම්පි –

ධම්මකම්මපථාලම්බ-සමාදානපයොගතො;

ඛණ්ඩතො ච විජානීයො, පාළිමුත්තවිනිච්ඡයො.

තත්ථ ධම්මකම්මපථතො විනිච්ඡයො වුත්තනයොව. ආරම්මණතො පනෙතානි ජීවිතින්ද්‍රියාදිතංතංවීතික්කමිතබ්බවත්ථාරම්මණානි. සමාදානතො එකස්ස සන්තිකෙ වා සයමෙව වා ‘‘පඤ්ච සීලානි අධිට්ඨහාමී’’ති එකතො වා පාටිඑක්කං වා සමාදියන්තෙන එතානි සමාදින්නානෙව හොන්ති. පයොගතො පන සබ්බානිපි සාහත්ථිකපයොගානෙව. ඛණ්ඩතො ගහට්ඨා යං යං වීතික්කමන්ති, තං තදෙව ඛණ්ඩං හොති, නෙතරෙ. ගහට්ඨා අනිබද්ධසීලා හොන්ති, යං යං සක්කොන්ති, තං තදෙව ගොපෙන්ති. සාමණෙරානං පන එකස්මිං වීතික්කමිතෙ සබ්බානිපි භිජ්ජන්තීති එවං විජානීයො පාළිමුත්තවිනිච්ඡයො.

සික්ඛාපදවිභඞ්ගමාතිකත්ථවණ්ණනා නිට්ඨිතා.