5. සුපිනපඤ්හො

5. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ඉමස්මිං ලොකෙ නරනාරියො සුපිනං පස්සන්ති කල්‍යාණම්පි පාපකම්පි, දිට්ඨපුබ්බම්පි අදිට්ඨපුබ්බම්පි, කතපුබ්බම්පි අකතපුබ්බම්පි, ඛෙමම්පි සභයම්පි, දූරෙපි සන්තිකෙපි, බහුවිධානිපි අනෙකවණ්ණසහස්සානි දිස්සන්ති, කිඤ්චෙතං සුපිනං නාම, කො චෙතං පස්සතී’’ති? ‘‘නිමිත්තමෙතං, මහාරාජ, සුපිනං නාම, යං චිත්තස්ස ආපාත [ආපාථ (සී. පී.)] මුපගච්ඡති. ඡයිමෙ, මහාරාජ, සුපිනං පස්සන්ති, වාතිකො සුපිනං පස්සති, පිත්තිකො සුපිනං පස්සති, සෙම්හිකො සුපිනං පස්සති, දෙවතූපසංහාරතො සුපිනං පස්සති, සමුදාචිණ්ණතො සුපිනං පස්සති, පුබ්බනිමිත්තතො සුපිනං පස්සති, තත්‍ර, මහාරාජ, යං පුබ්බනිමිත්තතො සුපිනං පස්සති, තං යෙව සච්චං, අවසෙසං මිච්ඡා’’ති.

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, යො පුබ්බනිමිත්තතො සුපිනං පස්සති, කිං තස්ස චිත්තං සයං ගන්ත්වා තං නිමිත්තං විචිනාති, තං වා නිමිත්තං චිත්තස්ස ආපාතමුපගච්ඡති, අඤ්ඤො වා ආගන්ත්වා තස්ස ආරොචෙතී’’ති? ‘‘න, මහාරාජ, තස්ස චිත්තං සයං ගන්ත්වා තං නිමිත්තං විචිනාති, නාපි අඤ්ඤො කොචි ආගන්ත්වා තස්ස ආරොචෙති, අථ ඛො තං යෙව නිමිත්තං චිත්තස්ස ආපාතමුපගච්ඡති. යථා, මහාරාජ, ආදාසො න සයං කුහිඤ්චි ගන්ත්වා ඡායං විචිනාති, නාපි අඤ්ඤො කොචි ඡායං ආනෙත්වා ආදාසං ආරොපෙති [ආරොචෙති (ක.)], අථ ඛො යතො කුතොචි ඡායා ආගන්ත්වා ආදාසස්ස ආපාතමුපගච්ඡති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, න තස්ස චිත්තං සයං ගන්ත්වා තං නිමිත්තං විචිනාති, නාපි අඤ්ඤො කොචි ආගන්ත්වා ආරොචෙති, අථ ඛො යතො කුතොචි නිමිත්තං ආගන්ත්වා චිත්තස්ස ආපාතමුපගච්ඡතී’’ති.

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, යං තං චිත්තං සුපිනං පස්සති, අපි නු තං චිත්තං ජානාති ‘එවං නාම විපාකො භවිස්සති ඛෙමං වා භයං වා’ති? ‘‘න හි, මහාරාජ, තං චිත්තං ජානාති ‘එවංවිපාකො භවිස්සති ඛෙමං වා භයං වා’ති, නිමිත්තෙ පන උප්පන්නෙ අඤ්ඤෙසං කථෙති, තතො තෙ අත්ථං කථෙන්තී’’ති.

‘‘ඉඞ්ඝ, භන්තෙ නාගසෙන, කාරණං මෙ දස්සෙහී’’ති. ‘‘යථා, මහාරාජ, සරීරෙ තිලකා පීළකා දද්දූනි උට්ඨහන්ති ලාභාය වා අලාභාය වා, යසාය වා අයසාය වා, නින්දාය වා පසංසාය වා, සුඛාය වා දුක්ඛාය වා, අපි නු තා, මහාරාජ, පීළකා ජානිත්වා උප්පජ්ජන්ති ‘ඉමං නාම මයං අත්ථං නිප්ඵාදෙස්සාමා’’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ, යාදිසෙ තා ඔකාසෙ පීළකා සම්භවන්ති, තත්ථ තා පීළකා දිස්වා නෙමිත්තකා බ්‍යාකරොන්ති ‘එවං නාම විපාකො භවිස්සතී’’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යං තං චිත්තං සුපිනං පස්සති, න තං චිත්තං ජානාති ‘එවං නාම විපාකො භවිස්සති ඛෙමං වා භයං වා’ති, නිමිත්තෙ පන උප්පන්නෙ අඤ්ඤෙසං කථෙති, තතො තෙ අත්ථං කථෙන්තී’’ති.

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, යො සුපිනං පස්සති, සො නිද්දායන්තො, උදාහු ජාගරන්තො [ජග්ගන්තො (සී. පී.)] පස්සතී’’ති? ‘‘යො සො, මහාරාජ, සුපිනං පස්සති, න සො නිද්දායන්තො පස්සති, නාපි ජාගරන්තො පස්සති. අපි ච ඔක්කන්තෙ මිද්ධෙ අසම්පත්තෙ භවඞ්ගෙ එත්ථන්තරෙ සුපිනං පස්සති. මිද්ධසමාරූළ්හස්ස, මහාරාජ, චිත්තං භවඞ්ගගතං හොති, භවඞ්ගගතං චිත්තං නප්පවත්තති, අප්පවත්තං චිත්තං සුඛදුක්ඛං නප්පජානාති, අප්පටිවිජානන්තස්ස සුපිනො න හොති, පවත්තමානෙ චිත්තෙ සුපිනං පස්සති.

‘‘යථා, මහාරාජ, තිමිරෙ අන්ධකාරෙ අප්පභාසෙ සුපරිසුද්ධෙපි ආදාසෙ ඡායා න දිස්සති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, මිද්ධසමාරූළ්හෙ චිත්තෙ භවඞ්ගගතෙ තිට්ඨමානෙපි සරීරෙ චිත්තං අප්පවත්තං හොති, අප්පවත්තෙ චිත්තෙ සුපිනං න පස්සති. යථා, මහාරාජ, ආදාසො, එවං සරීරං දට්ඨබ්බං; යථා අන්ධකාරො, එවං මිද්ධං දට්ඨබ්බං; යථා ආලොකො, එවං චිත්තං දට්ඨබ්බං.

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, මහිකොත්ථටස්ස සූරියස්ස පභා න දිස්සති සන්තා යෙව සූරියරස්මි අප්පවත්තා හොති, අප්පවත්තාය සූරියරස්මියා ආලොකො න හොති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, මිද්ධසමාරූළ්හස්ස චිත්තං භවඞ්ගගතං හොති, භවඞ්ගගතං චිත්තං නප්පවත්තති, අප්පවත්තෙ චිත්තෙ සුපිනං න පස්සති. යථා, මහාරාජ, සූරියො, එවං සරීරං දට්ඨබ්බං; යථා මහිකොත්ථරණං, එවං මිද්ධං දට්ඨබ්බං; යථා සූරියරස්මි, එවං චිත්තං දට්ඨබ්බං.

‘‘ද්වින්නං, මහාරාජ, සන්තෙපි සරීරෙ චිත්තං අප්පවත්තං හොති, මිද්ධසමාරූළ්හස්ස භවඞ්ගගතස්ස සන්තෙපි සරීරෙ චිත්තං අප්පවත්තං හොති, නිරොධසමාපන්නස්ස සන්තෙපි සරීරෙ චිත්තං අප්පවත්තං හොති, ජාගරන්තස්ස, මහාරාජ, චිත්තං ලොලං හොති විවටං පාකටං අනිබද්ධං, එවරූපස්ස චිත්තෙ නිමිත්තං ආපාතං න උපෙති. යථා, මහාරාජ, පුරිසං විවටං පාකටං අකිරියං අරහස්සං රහස්සකාමා පරිවජ්ජෙන්ති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, ජාගරන්තස්ස දිබ්බො අත්ථො ආපාතං න උපෙති, තස්මා ජාගරන්තො සුපිනං න පස්සති. යථා වා පන, මහාරාජ, භික්ඛුං භින්නාජීවං අනාචාරං පාපමිත්තං දුස්සීලං කුසීතං හීනවීරියං කුසලා බොධිපක්ඛියා ධම්මා ආපාතං න උපෙන්ති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, ජාගරන්තස්ස දිබ්බො අත්ථො ආපාතං න උපෙති, තස්මා ජාගරන්තො සුපිනං න පස්සතී’’ති.

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, අත්ථි මිද්ධස්ස ආදිමජ්ඣපරියොසාන’’න්ති? ‘‘ආම, මහාරාජ, අත්ථි මිද්ධස්ස ආදිමජ්ඣපරියොසාන’’න්ති. ‘‘කතමං ආදි, කතමං මජ්ඣං, කතමං පරියොසාන’’න්ති? ‘‘යො, මහාරාජ, කායස්ස ඔනාහො පරියොනාහො දුබ්බල්‍යං මන්දතා අකම්මඤ්ඤතා කායස්ස, අයං මිද්ධස්ස ආදි; යො, මහාරාජ, කපිනිද්දාපරෙතො වොකිණ්ණකං ජග්ගති [වොකිණ්ණතං ගච්ඡති (නිස්‍ය)], ඉදං මිද්ධස්ස මජ්ඣං; භවඞ්ගගති පරියොසනං. මජ්ඣූපගතො, මහාරාජ, කපිනිද්දාපරෙතො සුපිනං පස්සති. යථා, මහාරාජ, කොචි යතචාරී සමාහිතචිත්තො ඨිතධම්මො අචලබුද්ධි පහීනකොතූහලසද්දං වනමජ්ඣොගාහිත්වා සුඛුමං අත්ථං චින්තයති, න ච සො තත්ථ මිද්ධං ඔක්කමති, සො තත්ථ සමාහිතො එකග්ගචිත්තො සුඛුමං අත්ථං පටිවිජ්ඣති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, ජාගරො න මිද්ධසමාපන්නො, මජ්ඣූපගතො කපිනිද්දාපරෙතො සුපිනං පස්සති. යථා, මහාරාජ, කොතූහලසද්දො, එවං ජාගරං දට්ඨබ්බං; යථා විවිත්තං වනං, එවං කපිනිද්දාපරෙතො දට්ඨබ්බො; යථා සො කොතූහලසද්දං ඔහාය මිද්ධං විවජ්ජෙත්වා මජ්ඣත්තභූතො සුඛුමං අත්ථං පටිවිජ්ඣති, එවං ජාගරො න මිද්ධසමාපන්නො කපිනිද්දාපරෙතො සුපිනං පස්සතී’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමී’’ති.

සුපිනපඤ්හො පඤ්චමො.