6. අකාලමරණපඤ්හො

6. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, යෙ තෙ සත්තා මරන්ති, සබ්බෙ තෙ කාලෙ යෙව මරන්ති, උදාහු අකාලෙපි මරන්තී’’ති? ‘‘අත්ථි, මහාරාජ, කාලෙපි මරණං, අත්ථි අකාලෙපි මරණ’’න්ති.

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, කෙ කාලෙ මරන්ති, කෙ අකාලෙ මරන්තී’’ති? ‘‘දිට්ඨපුබ්බා පන, මහාරාජ, තයා අම්බරුක්ඛා වා ජම්බුරුක්ඛා වා, අඤ්ඤස්මා වා පන ඵලරුක්ඛා ඵලානි පතන්තානි ආමානි ච පක්කානි චා’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ’’ති. ‘‘යානි තානි, මහාරාජ, ඵලානි රුක්ඛතො පතන්ති, සබ්බානි තානි කාලෙ යෙව පතන්ති, උදාහු අකාලෙපී’’ති? ‘‘යානි තානි, භන්තෙ නාගසෙන, ඵලානි පරිපක්කානි විලීනානි පතන්ති, සබ්බානි තානි කාලෙ පතන්ති. යානි පන තානි අවසෙසානි ඵලානි තෙසු කානිචි කිමිවිද්ධානි පතන්ති, කානිචි ලගුළහතානි [සකුණපහතා (ස්‍යා.), ලකුටහතානි (සී. පී. ක.)] පතන්ති, කානිචි වාතප්පහතානි පතන්ති, කානිචි අන්තොපූතිකානි හුත්වා පතන්ති, සබ්බානි තානි අකාලෙ පතන්තී’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යෙ තෙ ජරාවෙගහතා මරන්ති, තෙ යෙව කාලෙ මරන්ති, අවසෙසා කෙචි කම්මප්පටිබාළ්හා මරන්ති, කෙචි ගතිප්පටිබාළ්හා මරන්ති, කෙචි කිරියප්පටිබාළ්හා මරන්තී’’ති.

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, යෙ තෙ කම්මප්පටිබාළ්හා මරන්ති, යෙපි තෙ ගතිප්පටිබාළ්හා මරන්ති, යෙපි තෙ කිරියප්පටිබාළ්හා මරන්ති, යෙපි තෙ ජරාවෙගප්පටිබාළ්හා මරන්ති, සබ්බෙ තෙ කාලෙ යෙව මරන්ති, යොපි මාතුකුච්ඡිගතො මරති, සො තස්ස කාලො, කාලෙ යෙව සො මරති. යොපි විජාතඝරෙ මරති, සො තස්ස කාලො, සොපි කාලෙ යෙව මරති. යොපි මාසිකො මරති…පෙ… යොපි වස්සසතිකො මරති, සො තස්ස කාලො, කාලෙ යෙව සො මරති, තෙන හි, භන්තෙ නාගසෙන, අකාලෙ මරණං නාම න හොති, යෙ කෙචි මරන්ති, සබ්බෙ තෙ කාලෙ යෙව මරන්තී’’ති.

‘‘සත්තිමෙ, මහාරාජ, විජ්ජමානෙපි උත්තරිං ආයුස්මිං අකාලෙ මරන්ති. කතමෙ සත්ත? ජිඝච්ඡිතො, මහාරාජ, භොජනං අලභමානො උපහතබ්භන්තරො විජ්ජමානෙපි උත්තරිං ආයුස්මිං අකාලෙ මරති, පිපාසිතො, මහාරාජ, පානීයං අලභමානො පරිසුක්ඛහදයො විජ්ජමානෙපි උත්තරිං ආයුස්මිං අකාලෙ මරති, අහිනා දට්ඨො, මහාරාජ, විසවෙගාභිහතො තිකිච්ඡකං අලභමානො විජ්ජමානෙපි උත්තරිං ආයුස්මිං අකාලෙ මරති, විසමාසිතො, මහාරාජ, ඩය්හන්තෙසු අඞ්ගපච්චඞ්ගෙසු අගදං අලභමානො විජ්ජමානෙපි උත්තරිං ආයුස්මිං අකාලෙ මරති, අග්ගිගතො, මහාරාජ, ඣායමානො නිබ්බාපනං අලභමානො විජ්ජමානෙපි උත්තරිං ආයුස්මිං අකාලෙ මරති, උදකගතො, මහාරාජ, පතිට්ඨං අලභමානො විජ්ජමානෙපි උත්තරිං ආයුස්මිං අකාලෙ මරති, සත්තිහතො, මහාරාජ, ආබාධිකො භිසක්කං අලභමානො විජ්ජමානෙපි උත්තරිං ආයුස්මිං අකාලෙ මරති, ඉමෙ ඛො, මහාරාජ, සත්ත විජ්ජමානෙපි උත්තරිං ආයුස්මිං අකාලෙ මරන්ති. තත්‍රාපාහං, මහාරාජ, එකංසෙන වදාමි.

‘‘අට්ඨවිධෙන, මහාරාජ, සත්තානං කාලඞ්කිරියා හොති, වාතසමුට්ඨානෙන පිත්තසමුට්ඨානෙන සෙම්හසමුට්ඨානෙන සන්නිපාතිකෙන උතුවිපරිණාමෙන විසමපරිහාරෙන ඔපක්කමිකෙන කම්මවිපාකෙන, මහාරාජ, සත්තානං කාලඞ්කිරියා හොති. තත්‍ර, මහාරාජ, යදිදං කම්මවිපාකෙන කාලඞ්කිරියා, සා යෙව තත්ථ සාමයිකා [සාමායිකා (ක.)] කාලඞ්කිරියා, අවසෙසා අසාමයිකා කාලඞ්කිරියාති. භවති ච –

‘‘‘ජිඝච්ඡාය පිපාසාය, අහිදට්ඨා [අහිදට්ඨො (සී.), අහිනා දට්ඨො (පී.)] විසෙන ච;

අග්ගිඋදකසත්තීහි, අකාලෙ තත්ථ මීයති;

වාතපිත්තෙන සෙම්හෙන, සන්නිපාතෙනුතූහි ච;

විසමොපක්කමකම්මෙහි, අකාලෙ තත්ථ මීයතී’ති.

‘‘කෙචි, මහාරාජ, සත්තා පුබ්බෙ කතෙන තෙන තෙන අකුසලකම්මවිපාකෙන මරන්ති. ඉධ, මහාරාජ, යො පුබ්බෙ පරෙ ජිඝච්ඡාය මාරෙති, සො බහූනි වස්සසතසහස්සානි ජිඝච්ඡාය පරිපීළිතො ඡාතො පරිකිලන්තො සුක්ඛමිලාතහදයො බුභුක්ඛිතො [සුක්ඛිතො (සී. පී. ක.)] විසුක්ඛිතො ඣායන්තො අබ්භන්තරං පරිඩය්හන්තො ජිඝච්ඡාය යෙව මරති දහරොපි මජ්ඣිමොපි මහල්ලකොපි, ඉදම්පි තස්ස සාමයිකමරණං.

‘‘යො පුබ්බෙ පරෙ පිපාසාය මාරෙති, සො බහූනි වස්සසතසහස්සානි පෙතො හුත්වා නිජ්ඣාමතණ්හිකො සමානො ලූඛො කිසො පරිසුක්ඛිතහදයො පිපාසාය යෙව මරති දහරොපි මජ්ඣිමොපි මහල්ලකොපි, ඉදම්පි තස්ස සාමයිකමරණං.

‘‘යො පුබ්බෙ පරෙ අහිනා ඩංසාපෙත්වා මාරෙති, සො බහූනි වස්සසතසහස්සානි අජගරමුඛෙනෙව අජගරමුඛං කණ්හසප්පමුඛෙනෙව කණ්හසප්පමුඛං පරිවත්තිත්වා තෙහි ඛායිතඛායිතො අහීහි දට්ඨො යෙව මරති දහරොපි මජ්ඣිමොපි මහල්ලකොපි, ඉදම්පි තස්ස සාමයිකමරණං.

‘‘යො පුබ්බෙ පරෙ විසං දත්වා මාරෙති, සො බහූනි වස්සසතසහස්සානි ඩය්හන්තෙහි අඞ්ගපච්චඞ්ගෙහි භිජ්ජමානෙන සරීරෙන කුණපගන්ධං වායන්තො විසෙනෙව මරති දහරොපි මජ්ඣිමොපි මහල්ලකොපි, ඉදම්පි තස්ස සාමයිකමරණං.

‘‘යො පුබ්බෙ පරෙ අග්ගිනා මාරෙති, සො බහූනි වස්සසතසහස්සානි අඞ්ගාරපබ්බතෙනෙව අඞ්ගාරපබ්බතං යමවිසයෙනෙව යමවිසයං පරිවත්තිත්වා දඩ්ඪවිදඩ්ඪගත්තො අග්ගිනා යෙව මරති දහරොපි මජ්ඣිමොපි මලල්ලකොපි, ඉදම්පි තස්ස සාමයිකමරණං.

‘‘යො පුබ්බෙ පරෙ උදකෙන මාරෙති, සො බහූනි වස්සසතසහස්සානි හතවිලුත්තභග්ගදුබ්බලගත්තො ඛුබ්භිතචිත්තො [ඛුභිතචිත්තො (සී. පී.)] උදකෙනෙව [උදකෙ යෙව (බහූසු)] මරති දහරොපි මජ්ඣිමොපි මහල්ලකොපි, ඉදම්පි තස්ස සාමයිකමරණං.

‘‘යො පුබ්බෙ පරෙ සත්තියා මාරෙති, සො බහූනි වස්සසතසහස්සානි ඡින්නභින්නකොට්ටිතවිකොට්ටිතො සත්තිමුඛසමාහතො සත්තියා යෙව මරති දහරොපි මජ්ඣිමොපි මහල්ලකොපි, ඉදම්පි තස්ස සාමයිකමරණං’’.

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, අකාලෙ මරණං අත්ථීති යං වදෙති, ඉඞ්ඝ මෙ ත්වං තත්ථ කාරණං අතිදිසාති’’. ‘‘යථා, මහාරාජ, මහතිමහාඅග්ගික්ඛන්ධො ආදින්නතිණකට්ඨසාඛාපලාසො පරියාදින්නභක්ඛො උපාදානසඞ්ඛයා නිබ්බායති, සො අග්ගි වුච්චති ‘අනීතිකො අනුපද්දවො සමයෙ නිබ්බුතො නාමා’ති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යො කොචි බහූනි දිවසසහස්සානි ජීවිත්වා ජරාජිණ්ණො ආයුක්ඛයා අනීතිකො අනුපද්දවො මරති, සො වුච්චති ‘සමයෙ මරණමුපගතො’ති.

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, මහතිමහාඅග්ගික්ඛන්ධො ආදින්නතිණකට්ඨසාඛාපලාසො අස්ස, තං අපරියාදින්නෙ යෙව තිණකට්ඨසාඛාපලාසෙ මහතිමහාමෙඝො අභිප්පවස්සිත්වා නිබ්බාපෙය්‍ය, අපි නු ඛො, මහාරාජ, මහාඅග්ගික්ඛන්ධො සමයෙ නිබ්බුතො නාම හොතී’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ’’ති. ‘‘කිස්ස පන සො, මහාරාජ, පච්ඡිමො අග්ගික්ඛන්ධො පුරිමකෙන අග්ගික්ඛන්ධෙන සමසමගතිකො නාහොසී’’ති? ‘‘ආගන්තුකෙන, භන්තෙ, මෙඝෙන පටිපීළිතො සො අග්ගික්ඛන්ධො අසමයෙ නිබ්බුතො’’ති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යො කොචි අකාලෙ මරති, සො ආගන්තුකෙන රොගෙන පටිපීළිතො වාතසමුට්ඨානෙන වා පිත්තසමුට්ඨානෙන වා සෙම්හසමුට්ඨානෙන වා සන්නිපාතිකෙන වා උතුපරිණාමජෙන වා විසමපරිහාරජෙන වා ඔපක්කමිකෙන වා ජිඝච්ඡාය වා පිපාසාය වා සප්පදට්ඨෙන වා විසමාසිතෙන වා අග්ගිනා වා උදකෙන වා සත්තිවෙගප්පටිපීළිතො වා අකාලෙ මරති. ඉදමෙත්ථ, මහාරාජ, කාරණං, යෙන කාරණෙන අකාලෙ මරණං අත්ථි.

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, ගගනෙ මහතිමහාවලාහකො උට්ඨහිත්වා නින්නඤ්ච ථලඤ්ච පරිපූරයන්තො අභිවස්සති, සො වුච්චති ‘මෙඝො අනීතිකො අනුපද්දවො වස්සතී’ති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යො කොචි චිරං ජීවිත්වා ජරාජිණ්ණො ආයුක්ඛයා අනීතිකො අනුපද්දවො මරති, සො වුච්චති ‘සමයෙ මරණමුපගතො’ති.

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, ගගනෙ මහතිමහාවලාහකො උට්ඨහිත්වා අන්තරායෙව මහතා වාතෙන අබ්භත්ථං ගච්ඡෙය්‍ය, අපි නු ඛො සො, මහාරාජ, මහාවලාහකො සමයෙ විගතො නාම හොතී’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ’’ති. ‘‘කිස්ස පන සො, මහාරාජ, පච්ඡිමො වලාහකො පුරිමෙන වලාහකෙන සමසමගතිකො නාහොසී’’ති? ‘‘ආගන්තුකෙන, භන්තෙ, වාතෙන පටිපීළිතො සො වලාහකො අසමයප්පත්තො යෙව විගතො’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යො කොචි අකාලෙ මරති, සො ආගන්තුකෙන රොගෙන පටිපීළිතො වාතසමුට්ඨානෙන වා…පෙ… සත්තිවෙගප්පටිපීළිතො වා අකාලෙ මරති. ඉදමෙත්ථ, මහාරාජ, කාරණං, යෙන කාරණෙන අකාලෙ මරණං අත්ථීති.

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, බලවා ආසීවිසො කුපිතො කිඤ්චිදෙව පුරිසං ඩංසෙය්‍ය, තස්ස තං විසං අනීතිකං අනුපද්දවං මරණං පාපෙය්‍ය, තං විසං වුච්චති ‘අනීතිකමනුපද්දවං කොටිගත’න්ති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යො කොචි චිරං ජීවිත්වා ජරාජිණ්ණො ආයුක්ඛයා අනීතිකො අනුපද්දවො මරති, සො වුච්චති ‘අනීතිකො අනුපද්දවො ජීවිතකොටිගතො සාමයිකං මරණමුපගතො’ති.

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, බලවතා ආසීවිසෙන දට්ඨස්ස අන්තරායෙව ආහිතුණ්ඩිකො අගදං දත්වා අවිසං කරෙය්‍ය, අපි නු ඛො තං, මහාරාජ, විසං සමයෙ විගතං නාම හොතී’’ති? ‘‘න හි භන්තෙ’’ති. ‘‘කිස්ස පන තං, මහාරාජ, පච්ඡිමං විසං පුරිමකෙන විසෙන සමසමගතිකං නාහොසී’’ති? ‘‘ආගන්තුකෙන, භන්තෙ, අගදෙන පටිපීළිතං විසං අකොටිගතං යෙව විගත’’න්ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යො කොචි අකාලෙ මරති, සො ආගන්තුකෙන රොගෙන පටිපීළිතො වාතසමුට්ඨානෙන වා…පෙ… සත්තිවෙගප්පටිපීළිතො වා අකාලෙ මරති. ඉදමෙත්ථ, මහාරාජ, කාරණං, යෙන කාරණෙන අකාලෙ මරණං අත්ථීති.

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, ඉස්සාසො සරං පාතෙය්‍ය, සචෙ සො සරො යථාගතිගමනපථමත්ථකං ගච්ඡති, සො සරො වුච්චති ‘අනීතිකො අනුපද්දවො යථාගතිගමනපථමත්ථකං ගතො නාමා’ති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යො කොචි චිරං ජීවිත්වා ජරාජිණ්ණො ආයුක්ඛයා අනීතිකො අනුපද්දවො මරති, සො වුච්චති ‘අනීතිකො අනුපද්දවො සමයෙ මරණමුපගතො’ති.

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, ඉස්සාසො සරං පාතෙය්‍ය, තස්ස තං සරං තස්මිං යෙව ඛණෙ කොචි ගණ්හෙය්‍ය, අපි නු ඛො සො, මහාරාජ, සරො යථාගතිගමනපථමත්ථකං ගතො නාම හොතී’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ’’ති. ‘‘කිස්ස පන සො, මහාරාජ, පච්ඡිමො සරො පුරිමකෙන සරෙන සමසමගතිකො නාහොසී’’ති? ‘‘ආගන්තුකෙන, භන්තෙ, ගහණෙන තස්ස සරස්ස ගමනං උපච්ඡින්න’’න්ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යො කොචි අකාලෙ මරති, සො ආගන්තුකෙන රොගෙන පටිපීළිතො වාතසමුට්ඨානෙන වා…පෙ… සත්තිවෙගප්පටිපීළිතො වා අකාලෙ මරති. ඉදමෙත්ථ, මහාරාජ, කාරණං, යෙන කාරණෙන අකාලෙ මරණං අත්ථීති.

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, යො කොචි ලොහමයං භාජනං ආකොටෙය්‍ය, තස්ස ආකොටනෙන සද්දො නිබ්බත්තිත්වා යථාගතිගමනපථමත්ථකං ගච්ඡති, සො සද්දො වුච්චති ‘අනීතිකො අනුපද්දවො යථාගතිගමනපථමත්ථකං ගතො නාමා’ති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යො කොචි බහූනි දිවසසහස්සානි ජීවිත්වා ජරාජිණ්ණො ආයුක්ඛයා අනීතිකො අනුපද්දවො මරති, සො වුච්චති ‘අනීතිකො අනුපද්දවො සමයෙ මරණමුපාගතො’ති.

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, යො කොචි ලොහමයං භාජනං ආකොටෙය්‍ය, තස්ස ආකොටනෙන සද්දො නිබ්බත්තෙය්‍ය, නිබ්බත්තෙ සද්දෙ අදූරගතෙ කොචි ආමසෙය්‍ය, සහ ආමසනෙන සද්දො නිරුජ්ඣෙය්‍ය, අපි නු ඛො සො, මහාරාජ, සද්දො යථාගතිගමනපථමත්ථකං ගතො නාම හොතී’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ’’ති. ‘‘කිස්ස පන, මහාරාජ, පච්ඡිමො සද්දො පුරිමකෙන සද්දෙන සමසමගතිකො නාහොසී’’ති? ‘‘ආගන්තුකෙන, භන්තෙ, ආමසනෙන සො සද්දො උපරතො’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යො කොචි අකාලෙ මරති, සො ආගන්තුකෙන රොගෙන පටිපීළිතො වාතසමුට්ඨානෙන වා…පෙ… සත්තිවෙගප්පටිපීළිතො වා අකාලෙ මරති. ඉදමෙත්ථ මහාරාජ කාරණං, යෙන කාරණෙන අකාලෙ මරණං අත්ථීති.

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, ඛෙත්තෙ සුවිරූළ්හං ධඤ්ඤබීජං සම්මා පවත්තමානෙන වස්සෙන ඔතතවිතතආකිණ්ණබහුඵලං හුත්වා [උට්ඨිතආකිණ්ණබහුඵලං භවිත්වා (ස්‍යා.)] සස්සුට්ඨානසමයං පාපුණාති, තං ධඤ්ඤං වුච්චති ‘අනීතිකමනුපද්දවං සමයසම්පත්තං නාම හොතී’ති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යො කොචි බහූනි දිවසසහස්සානි ජීවිත්වා ජරාජිණ්ණො ආයුක්ඛයා අනීතිකො අනුපද්දවො මරති, සො වුච්චති ‘අනීතිකො අනුපද්දවො සමයෙ මරණමුපගතො’ති.

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, ඛෙත්තෙ සුවිරූළ්හං ධඤ්ඤබීජං උදකෙන විකලං මරෙය්‍ය, අපි නු ඛො තං, මහාරාජ, ධඤ්ඤං අසමයසම්පත්තං නාම හොතී’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ’’ති. ‘‘කිස්ස පන තං, මහාරාජ, පච්ඡිමං ධඤ්ඤං පුරිමකෙන ධඤ්ඤෙන සමසමගතිකං නාහොසී’’ති? ‘‘ආගන්තුකෙන, භන්තෙ, උණ්හෙන පටිපීළිතං තං ධඤ්ඤං මත’’න්ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යො කොචි අකාලෙ මරති, සො ආගන්තුකෙන රොගෙන පටිපීළිතො වාතසමුට්ඨානෙන වා…පෙ… සත්තිවෙගප්පටිපීළිතො වා අකාලෙ මරති. ඉදමෙත්ථ, මහාරාජ, කාරණං, යෙන කාරණෙන අකාලෙ මරණං අත්ථීති.

‘‘සුතපුබ්බං පන තයා, මහාරාජ, ‘සම්පන්නතරුණසස්සං කිමයො උට්ඨහිත්වා සමූලං නාසෙන්තී’’’ති? ‘‘සුතපුබ්බඤ්චෙව තං, භන්තෙ, අම්හෙහි දිට්ඨපුබ්බඤ්චා’’ති. ‘‘කිං නු ඛො තං, මහාරාජ, සස්සං කාලෙ නට්ඨං, උදාහු අකාලෙ නට්ඨ’’න්ති? ‘‘අකාලෙ, භන්තෙ, යදි ඛො තං, භන්තෙ, සස්සං කිමයො න ඛාදෙය්‍යුං, සස්සුද්ධරණසමයං පාපුණෙය්‍යා’’ති. ‘‘කිං පන, මහාරාජ, ආගන්තුකෙන උපඝාතෙන සස්සං විනස්සති, නිරුපඝාතං සස්සං සස්සුද්ධරණසමයං පාපුණාතී’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යො කොචි අකාලෙ මරති, සො ආගන්තුකෙන රොගෙන පටිපීළිතො වාතසමුට්ඨානෙන වා…පෙ… සත්තිවෙගප්පටිපීළිතො වා මරති. ඉදමෙත්ථ, මහාරාජ, කාරණං, යෙන කාරණෙන අකාලෙ මරණං අත්ථීති.

‘‘සුතපුබ්බං පන තයා, මහාරාජ, ‘සම්පන්නෙ සස්සෙ ඵලභාරනමිතෙ මඤ්චරිතපත්තෙ කරකවස්සං නාම වස්සජාති නිපතිත්වා විනාසෙති අඵලං කරොතී’ති? ‘‘සුතපුබ්බඤ්චෙව තං, භන්තෙ, අම්හෙහි දිට්ඨපුබ්බඤ්චා’’ති. ‘‘අපි නු ඛො තං, මහාරාජ, සස්සං කාලෙ නට්ඨං, උදාහු අකාලෙ නට්ඨ’’න්ති? ‘‘අකාලෙ, භන්තෙ, යදි ඛො තං, භන්තෙ, සස්සං කරකවස්සං න වස්සෙය්‍ය සස්සුද්ධරණසමයං පාපුණෙය්‍යා’’ති. ‘‘කිං පන, මහාරාජ, ආගන්තුකෙන උපඝාතෙන සස්සං විනස්සති, නිරුපඝාතං සස්සං සස්සුද්ධරණසමයං පාපුණාතී’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යො කොචි අකාලෙ මරති, සො ආගන්තුකෙන රොගෙන පටිපීළිතො වාතසමුට්ඨානෙන වා පිත්තසමුට්ඨානෙන වා සෙම්හසමුට්ඨානෙන වා සන්නිපාතිකෙන වා උතුපරිණාමජෙන වා විසමපරිහාරජෙන වා ඔපක්කමිකෙන වා ජිඝච්ඡාය වා පිපාසාය වා සප්පදට්ඨෙන වා විසමාසිතෙන වා අග්ගිනා වා උදකෙන වා සත්තිවෙගප්පටිපීළිතො වා අකාලෙ මරති. යදි පන ආගන්තුකෙන රොගෙන පටිපීළිතො න භවෙය්‍ය, සමයෙව මරණං පාපුණෙය්‍ය. ඉදමෙත්ථ, මහාරාජ, කාරණං, යෙන කාරණෙන අකාලෙ මරණං අත්ථී’’ති.

‘‘අච්ඡරියං, භන්තෙ නාගසෙන, අබ්භුතං භන්තෙ නාගසෙන, සුදස්සිතං කාරණං, සුදස්සිතං ඔපම්මං අකාලෙ මරණස්ස පරිදීපනාය, ‘අත්ථි අකාලෙ මරණ’න්ති උත්තානීකතං පාකටං කතං විභූතං කතං, අචිත්තවික්ඛිත්තකොපි, භන්තෙ නාගසෙන, මනුජො එකමෙකෙනපි තාව ඔපම්මෙන නිට්ඨං ගච්ඡෙය්‍ය ‘අත්ථි අකාලෙ මරණ’න්ති, කිං පන මනුජො සචෙතනො? පඨමොපම්මෙනෙවාහං, භන්තෙ, සඤ්ඤත්තො ‘අත්ථි අකාලෙ මරණ’න්ති, අපි ච අපරාපරං නිබ්බාහනං සොතුකාමො න සම්පටිච්ඡි’’න්ති.

අකාලමරණපඤ්හො ඡට්ඨො.